SlowingoQrammatika
A2 20 / 38

Present Perfect, yoxsa Past Simple? Fərqi sadə dillə

Present Perfect or Past Simple?

Bu səhifədə
  1. Məqsəd
  2. Əsas fikir
  3. Azərbaycan dili və ingilis dili
  4. Quruluş
  5. İstifadə
  6. Tez-tez edilən səhvlər
  7. Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər
  8. Qarışdırmayın
  9. Yazılış və tələffüz
  10. Qızıl qayda
  11. Tapşırıqlar

Məqsəd

Bu dərsdən sonra siz vaxtın hələ açıq, yoxsa bitmiş olduğuna baxaraq Present Perfect (I've been to Mexico) ilə Past Simple (I went to Mexico last summer) arasında düzgün seçim edə biləcəksiniz. Həmçinin əvvəlcə təcrübədən danışıb, sonra onun təfərrüatlarına Past Simple ilə keçə biləcəksiniz.

Əsas fikir

Hər iki zaman keçmişdən danışır. Fərq sizin düşündüyünüz vaxt dövründədir.

A1-27 dərsindəki bağlı qapı yadınızdadır? Bitmiş vaxt bağlı qapının arxasında qalır. İndi isə mağaza qapısında asılmış lövhəni təsəvvür edin. Past Simple (sadə keçmiş zaman) olanda lövhədə CLOSED (bağlıdır) yazılıb: vaxt bitib — yesterday, last year, in 2010, two days ago. Həmin vaxtın içində artıq heç nə baş verə bilməz. I drank three coffees yesterday.

Present Perfect (indiki bitmiş zaman) olanda lövhədə OPEN (açıqdır) yazılıb: vaxt dövrü hələ davam edir — today, this week, so far, in my life. Hələ nəsə baş verə bilər. I've drunk three coffees today — gün hələ bitməyib.

Deməli, seçməzdən əvvəl özünüzdən soruşun: Vaxt bitibmi? Nə vaxt olduğunu deyirsinizsə və ya soruşursunuzsa, yəni vaxt bitibsə, qapı bağlıdır: Past Simple. Vaxt hələ açıqdırsa və ya bu günə qədərki bütün həyatınızı düşünürsünüzsə, təbii seçim Present Perfect zamanıdır. Amma hər iki tərəfin bildiyi konkret bir keçmiş hadisədən danışırsınızsa, vaxt sözü olmasa da Past Simple işlənir: Nice jacket! Where did you buy it?

Azərbaycan dili və ingilis dili

Azərbaycan dilində Present Perfect zamanına yaxın formalar var: -mış / -miş (olmuşam, görmüşəm) və -ıb / -ib (gəlib, görüb). Təcrübədən danışanda iki dil yaxşı uyğun gəlir: «Mən Meksikada olmuşam» = I've been to Mexico. Amma iki vacib fərq var. Birincisi: azərbaycan dilində -mış və -ıb dəqiq, bitmiş vaxtla da sərbəst işlənir: «2018-ci ildə ayağımı sındırmışam», «Qardaşım universiteti 2020-ci ildə bitirib». İngilis dilində yesterday, last year, in 2018, ago kimi bitmiş vaxt varsa, yalnız Past Simple. İkincisi: azərbaycancadakı -dı / -di həm açıq, həm də bitmiş vaxtla gəlir: «Bu gün üç fincan qəhvə içdim» və «Dünən üç fincan qəhvə içdim». İngiliscədə birincisi Present Perfect, ikincisi Past Simple olur. Qısası: azərbaycanca şəkilçiyə yox, vaxta baxın.

AzərbaycancaMənasıİngiliscə
Mən Meksikada iki dəfə olmuşam.təcrübə, vaxt deyilməyibI've been to Mexico twice.
Keçən yay Meksikaya getdim.bitmiş vaxtI went to Mexico last summer.
Bu gün üç fincan qəhvə içdim.açıq vaxt (bu gün), azərbaycancada sadəcə -dimI've drunk three coffees today.
Dünən üç fincan qəhvə içdim.bitmiş vaxtI drank three coffees yesterday.
2018-ci ildə ayağımı sındırmışam.-mış + bitmiş vaxt: azərbaycancada təbiidirI broke my leg in 2018. (yalnız Past Simple)
İki gün əvvəl gəldim.bitmiş vaxtI arrived two days ago. (before two days yox)
Heç vaxt ahtapot yeməmişəm.heç vaxt + inkar feilI've never eaten octopus. (bir inkar kifayətdir: never)
İlk dəfədir ki, tək uçuram.ilk dəfə: azərbaycancada indiki zamanThis is the first time I've flown alone.

Nəticə: azərbaycanca cümlədə -mış, -ıb və ya -dı olsa da, ingiliscədə vaxt sözünə baxın. Rəqəmdən sonrakı «əvvəl» ingiliscədə ago olur, before yox. «İlk dəfədir ki» azərbaycancada indiki zamanla deyilsə də, ingiliscədə the first time + Present Perfect lazımdır.

Quruluş

Vaxt sözləri: açıq, yoxsa bağlı?

Present Perfect — vaxt hələ açıqdır və ya bu günə qədərki həyatPast Simple — bitmiş vaxt
today, this week, this month, this yearyesterday, last week, last month, last year
this morning (hələ səhərdir)this morning (artıq günortadan sonradır)
ever, never (bu günə qədərki həyatda), so far, up to nowin 2010, at three o'clock, two days ago
vaxt sözü yoxdur: həyatdakı təcrübəvaxt sözü yoxdur: hər iki tərəfin bildiyi konkret bir hadisə (Where did you buy it?)
recently (Past Simple ilə də gəlir: I recently moved)when I was a child, When…? What time…?

Eyni hadisə iki zamanda

Present PerfectPast Simple
I've been to Mexico. (təcrübə, vaxt yoxdur)I went to Mexico last summer. (bitmiş vaxt)
She's written two books so far. (hələ açıqdır)She wrote her first book in 2015. (bitib)
Have you seen Tom this week?Did you see Tom last week?

Söhbətdə adi ardıcıllıq: Present Perfect ilə başlayın (təcrübə), sonra təfərrüatlar üçün Past Simple formasına keçin. "Have you ever been to Rome?" "Yes, I went there in 2019. It was beautiful."

İstifadə

1Bitməmiş vaxt və bitmiş vaxt

Bitməmiş vaxt dövrləri ilə (today, this week, this year, so far) Present Perfect işlədin. Bitmiş vaxtla (yesterday, last year, in 2015, ago) Past Simple işlədin. Azərbaycancada hər iki halda çox vaxt -dı/-di deyirik, ona görə vaxt sözünə baxın.

I've drunk three coffees today.
Bu gün üç fincan qəhvə içmişəm.
danışıqda «içdim» də deyirik, amma today hələ bitməyib → Present Perfect
I drank three coffees yesterday.
Dünən üç fincan qəhvə içdim.
yesterday bitib → Past Simple
Have you seen Tom this week?
Bu həftə Tomu görmüsən?
bu həftə hələ bitməyib → Present Perfect
Did you see Tom last week?
Keçən həftə Tomu gördün?
keçən həftə bitib → Past Simple
She's written two books so far.
O, indiyə qədər iki kitab yazıb.
so far = indiyə qədər (açıq vaxt); «o» qadındır → she
She wrote her first book in 2015.
O, ilk kitabını 2015-ci ildə yazıb.
azərbaycancada -ıb, amma 2015 bitmiş vaxtdır → yalnız Past Simple

2Təcrübə və konkret keçmiş hadisə

Həyatınızdakı təcrübədən vaxtını demədən danışanda Present Perfect işlədin. Konkret bir hadisənin təfərrüatlarını (nə vaxt, harada, kimlə, necə keçdiyini) deyəndə və ya soruşanda Past Simple formasına keçin.

I've been to Mexico twice.
Mən Meksikada iki dəfə olmuşam.
təcrübə: -muşam ≈ Present Perfect; «Meksikada olmuşam» → been to (in yox)
I went to Mexico last summer.
Keçən yay Meksikaya getdim.
bitmiş vaxt → Past Simple
"Have you ever been to Rome?" "Yes, I went there in 2019."
«Heç Romada olmusunuz?» «Hə, 2019-cu ildə getmişəm.»
azərbaycancada cavabda da -miş; ingiliscədə vaxt deyiləndən sonra Past Simple: went
"Have you seen the new exhibition?" "Yes, I saw it on Saturday. It was great."
«Yeni sərgini görmüsən?» «Hə, şənbə günü gördüm. Çox gözəl idi.»
təfərrüat (nə vaxt) → Past Simple
I've met her parents. I met them at her birthday party.
Onun valideynləri ilə tanış olmuşam. Onlarla onun ad günündə tanış oldum.
əvvəl təcrübə (-muşam), sonra təfərrüat (-dum); her → qadın

3Ever, never, the first time, the best… I've ever

Bütün həyatınız haqqında suallarda (Have you ever…?) və bu günə qədərki həyatınız haqqında cümlələrdə (I've never…) Present Perfect işlədin. (Bitmiş dövrdən danışanda never Past Simple ilə də gəlir: I never saw him again.) Present Perfect It's the first time… ifadəsindən sonra və üstünlük dərəcəsindən sonra da işlənir: the best / the worst … I've ever…. Bunları hazır qəlib kimi əzbərləyin.

Have you ever ridden a horse?
Heç ata minmisiniz?
«heç … -misiniz?» → Have you ever…?
I've never eaten octopus.
Mən heç vaxt ahtapot yeməmişəm.
azərbaycancada «heç vaxt» + inkar feil; ingiliscədə bir inkar: I've never eaten
This is the first time I've flown alone.
İlk dəfədir ki, tək uçuram.
azərbaycancada indiki zaman; ingiliscədə the first time + Present Perfect
It's the best pizza I've ever had.
Bu, həyatımda yediyim ən dadlı pitsadır.
«həyatımda yediyim» → I've ever had; üstünlük dərəcəsi: A2-07 dərsinə baxın
That was the worst film I've ever seen.
Bu, indiyə qədər gördüyüm ən pis film idi.
film bitib, amma ever bütün həyatımı bildirir

4«Nə vaxt?» sualları → Past Simple

When…? və ya What time…? sualı bitmiş vaxt haqqında soruşur, ona görə adətən Past Simple işlənir, hətta söhbət Present Perfect ilə başlasa belə.

When did you arrive?
Nə vaxt gəldiniz?
nə vaxt → bitmiş vaxt → Past Simple; did mübtədadan əvvəl gəlir
What time did the meeting start?
İclas saat neçədə başladı?
"I've lost my phone." "Oh no! When did you last have it?"
«Telefonumu itirmişəm.» «Vay! Axırıncı dəfə nə vaxt səndə idi?»
xəbər: Present Perfect; nə vaxt → Past Simple

5Eyni hadisə: nə dəyişir?

Bir çox hadisəni hər iki zamanda demək olar. Zaman hadisəyə necə baxdığınızı göstərir: indiki nəticə və açıq vaxt (Present Perfect) və ya vaxtı dəqiq olan, bitmiş hekayə (Past Simple).

I've broken my leg.
Ayağımı sındırmışam.
nəticə indi: yaxşı yeriyə bilmirəm → Present Perfect
I broke my leg in 2018.
2018-ci ildə ayağımı sındırmışam.
vaxtı dəqiq, bitmiş hadisə → Past Simple, azərbaycancada -mış olsa da
Have you had lunch?
Nahar etmisən?
indi nahar vaxtıdır: hələ aktualdır → Present Perfect
Did you have lunch with Sam?
Semlə nahar etdin?
bitmiş hadisə, təfərrüat soruşulur → Past Simple
Nice jacket! Where did you buy it?
Gödəkcən çox gözəldir! Haradan almısan?
azərbaycancada -mısan, amma bu, konkret keçmiş hadisədir → vaxt sözü olmasa da Past Simple
Have you spoken to Ana this morning?
Bu səhər Ana ilə danışmısan?
saat 11-də deyilib: səhər hələ bitməyib
Did you speak to Ana this morning?
Bu səhər Ana ilə danışdın?
saat 16-da deyilib: səhər bitib; azərbaycancada hər iki forma hər iki vaxtda deyilə bilər

Amerika ingiliscəsində Present Perfect işlənən bəzi hallarda Past Simple də çox deyilir (Did you eat yet?, Did you ever see it?): A2-17 dərsinə baxın. Bitmiş vaxt sözləri ilə (yesterday, last year, ago) isə həm Britaniya, həm də Amerika ingiliscəsində yalnız Past Simple işlənir.

Tez-tez edilən səhvlər

❌I have seen him yesterday.
✅I saw him yesterday.
Bitmiş vaxt (yesterday) Past Simple tələb edir.
❌When have you arrived?
✅When did you arrive?
When…? bitmiş vaxt haqqında soruşur: Past Simple.
❌I have met her in 2015.
✅I met her in 2015.
Keçmişdəki il bitmiş vaxtdır.
❌I've been to Paris two years ago.
✅I went to Paris two years ago.
ago heç vaxt Present Perfect ilə gəlmir.
❌"Have you been to Berlin?" "Yes, I've been there in May."
✅"Yes, I went there in May."
Vaxtı deyəndən sonra Past Simple formasına keçin.
❌This is the first time I see snow.
✅This is the first time I've seen snow.
It's the first time + Present Perfect.
❌Yesterday I've finished my essay.
✅Yesterday I finished my essay.
yesterday = bitmiş vaxt.

Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər

1. «-mış / -ıb» + bitmiş vaxt → have done. Çoxları «-mış = Present Perfect» kimi öyrənir. Təcrübə üçün bu doğrudur, amma azərbaycan dilində -mış və -ıb dəqiq vaxtla da sərbəst işlənir: «Əmim evini 2015-ci ildə tikib», «Nigar sürücülük imtahanını bazar ertəsi verib». Sözbəsöz tərcümə etsəniz, bitmiş vaxtla Present Perfect alınır. İngilis dilində bitmiş vaxt (on Monday, in 2015, last month, ago) varsa, yalnız Past Simple.

❌My uncle has built his house in 2015.
✅My uncle built his house in 2015.
❌Nigar has passed her driving test on Monday.
✅Nigar passed her driving test on Monday.

2. «İki il əvvəl» → before two years. Azərbaycancada «əvvəl» rəqəmdən sonra gəlir, lüğətdə isə «əvvəl = before» yazılıb. Buna görə before two years demək çox geniş yayılıb. Bu mənada ingilis dilində ago işlənir və o da vaxt miqdarından sonra durur.

❌I started learning English before two years.
✅I started learning English two years ago.
❌The film started before ten minutes.
✅The film started ten minutes ago.

3. «Heç vaxt … -mamışam», «Heç kim … -madı» → iki inkar. Azərbaycan dilində «heç vaxt», «heç kim», «heç nə» sözləri ilə feil də inkarda gəlir: «Qışda dənizi heç vaxt görməmişəm», «İclas haqqında mənə heç kim demədi». İngilis dilində cümlədə yalnız bir inkar olur: ya never / nobody, ya da haven't … ever.

❌I haven't never seen the sea in winter.
✅I've never seen the sea in winter. və ya I haven't ever seen the sea in winter.
❌Nobody didn't tell me about the meeting.
✅Nobody told me about the meeting.

4. Sualda söz sırası dəyişmir. Azərbaycan dilində sual sual sözü ilə və ya sadəcə intonasiya ilə düzəlir, söz sırası isə eyni qalır: «Gəncəyə nə vaxt köçmüsən?», «Bacın məktəbi bitirib?». İngilis dilində köməkçi feil (have / did) mübtədadan əvvələ keçir.

❌When you moved to Ganja?
✅When did you move to Ganja?
❌Your sister has finished school?
✅Has your sister finished school?

Qarışdırmayın

this morning: açıq, yoxsa bağlı? — Eyni sözlər həm açıq, həm də bitmiş vaxt ola bilər. Bu, nə vaxt danışdığınızdan asılıdır.

I've had two meetings this morning.
Bu səhər iki iclasım olub.
saat 11-də deyilirsə: səhər hələ açıqdır
I had two meetings this morning.
Bu səhər iki iclasım oldu.
saat 16-da deyilirsə: səhər bitib

ever / never və keçmişdəki dəqiq vaxt — Have you ever…? və I've never… ifadələrində vaxt dövrü bu günə qədərki bütün həyatınızdır. Bitmiş vaxt bu dövrü kəsir. Dövr bitibsə, never Past Simple ilə gələ bilər.

I've never been to Asia.
Mən heç vaxt Asiyada olmamışam.
bu günə qədərki həyatım
I didn't go to Asia last year.
Keçən il Asiyaya getmədim.
yalnız keçən il, o da bitib
I met him once, but I never saw him again.
Onunla bir dəfə tanış oldum, amma onu bir daha görmədim.
bitmiş dövr: never + Past Simple; him → kişi

How long…? və Present Perfect — İndi də davam edən vəziyyət üçün (How long have you lived here?) A2-18 dərsinə baxın; azərbaycancadakı «… ildir» və «… bəri» ilə bağlı tələ də oradadır. Xəbər verib, sonra təfərrüatları demək üçün A2-17 dərsinə baxın.

Yazılış və tələffüz

  • Tez danışanda I've worked /aɪv wɜːkt/ və I worked /aɪ wɜːkt/ bir-birinə çox oxşar eşidilə bilər. Çox vaxt yeganə fərq kiçik /v/ səsidir: ona və vaxt sözlərinə qulaq asın.
  • İngilis dilində /v/ və /w/ ayrı səslərdir. I've sözündəki /v/ azərbaycanca v kimidir: üst dişlər alt dodağa yüngülcə toxunur. worked sözündəki /w/ səsində isə dişlər dodağa toxunmur, dodaqlar dairəvi şəkildə irəli uzanır. «vorkt» deməyin.
  • worked sözündəki /ɜː/ saiti azərbaycan dilində yoxdur: ağzı azca açın, dodaqları boş saxlayın, dili ortada tutun və uzadın.
  • Burada -ed ayrıca heca deyil: worked bir hecadır, sonu /kt/ səslənir. Sonuna sait artırmayın.
  • have sözünün vurğulu formasındakı /æ/ saiti azərbaycancadakı ə səsinə çox yaxındır: Have you ever…?
  • Qaydalı feillərdə (regular verbs) Past Simple forması ilə üçüncü forma eynidir (worked – worked), ona görə zamanı have/has köməkçi feili göstərir. Qaydasız feillərdə (irregular verbs) formalar çox vaxt fərqlidir: saw – seen, went – gone/been, ate – eaten.
  • ago: vurğu ikinci hecadadır: /əˈɡəʊ/ (UK), /əˈɡoʊ/ (US) — "a-GO". Birinci heca çox zəif /ə/ səslənir. Burada azərbaycan dilindəki son hecanı vurğulamaq vərdişi sizə kömək edir.
  • ever /ˈevə/ (UK), /ˈevər/ (US): vurğu birinci hecadadır. Have you ever…? suallarında bu söz vurğulanır.

Qızıl qayda

Bitmiş vaxt, nə vaxt haqqında sual və ya konkret bir keçmiş hadisə → Past Simple. Hələ açıq vaxt və ya bu günə qədərki həyatınızdakı təcrübə (vaxt deyilmir) → Present Perfect. Təfərrüatlara (nə vaxt, harada, necə) keçən kimi Past Simple işlədin. Azərbaycanca «-mışam» desəniz də, yesterday, last year və ya ago varsa, ingiliscədə yalnız Past Simple.

Tapşırıqlar

A. Quruluş

Bu tapşırıqda Britaniya ingiliscəsinin formalarını işlədin (A2-17 dərsinə baxın, İstifadə 6). Mötərizədəki feilin düzgün formasını yazın.

  1. I (see) this film before.
  2. I (see) this film last week.
  3. you (go) out last night?
  4. She (not / call) me today.
  5. We (move) here in 2019.
  6. This is the first time I (eat) Thai food.

B. Məna

Britaniya ingiliscəsinin formalarını işlədin (A2-17 dərsinə baxın, İstifadə 6). Düzgün cavabı seçin.

  1. Düzgün cavabı seçin: … three emails so far today.
  2. Düzgün cavabı seçin: … my phone on holiday last year, but a waiter found it.
  3. Saat günortadan sonra 4-dür. Düzgün cavabı seçin: … the bank this morning?
  4. Düzgün cavabı seçin: How many countries … in your life?
  5. Düzgün cavabı seçin: your new job?

C. Səhvi tapın

Hər cümlədə bir səhv var və ya cümlə düzgündür. Düzəldilmiş cümləni yazın və ya correct yazın.

  1. I've visited my grandparents last weekend.
  2. Have you ever eaten snails?
  3. "Have you been to Berlin?" "Yes, I've been there in May."
  4. When have you bought that jacket?

D. Mətndə

Britaniya ingiliscəsinin formalarını işlədin (A2-17 dərsinə baxın, İstifadə 6). Mötərizədəki feilləri düzgün formada işlədərək dialoqu tamamlayın.

Catching up
Lucy: Hi Ben! I 16 (not / see) you for ages!
Ben: I know! I 17 (be) really busy this month. I 18 (start) a new job three weeks ago.
Lucy: Great! 19 you (meet) many people there yet?
Ben: Yes, a few. And I 20 (go) to the office party last Friday.
Lucy: Oh, nice! 21 you (enjoy) it?

E. Sizin növbəniz

Özünüz haqqında ingiliscə yazın.

  1. Öz təcrübələrinizdən biri haqqında yazın. Sonra Past Simple ilə iki təfərrüat əlavə edin.
  2. Bu gün haqqında iki cümlə, dünən haqqında bir cümlə yazın.

F. Qarışıq təkrar

Əvvəlki dərsləri təkrarlayın.

  1. A2-18 Present Perfect ilə For və Since azərbaycanca: «altı ildir», «keçən ildən bəri» ingiliscə
    I've known Ali ten years.
  2. A2-17 Present Perfect azərbaycanca: just, already, yet. «İndicə», «artıq» və «hələ» ingiliscə
    already sözünü düzgün yerə qoyun: I've told you.
  3. A2-02 Past Simple, yoxsa Past Continuous? When və while fərqi sadə dillə
    I (cook) dinner when you called, so I didn't answer the phone.
Cavablar

A. Quruluş

  1. 've seen / have seen
  2. saw
  3. Did … go
  4. hasn't called / has not called
  5. moved
  6. 've eaten / have eaten

B. Məna

  1. I've written
  2. I lost
  3. Did you call
  4. have you visited
  5. When did you start

C. Səhvi tapın

  1. I visited my grandparents last weekend.
  2. ✓ Have you ever eaten snails?
  3. Yes, I went there in May. / Yes, I was there in May.
  4. When did you buy that jacket?

D. Mətndə

  1. haven't seen / have not seen
  2. 've been / have been
  3. started
  4. Have … met
  5. went
  6. Did … enjoy

E. Sizin növbəniz

  1. I've been to Morocco. I went there in 2021 with my sister, and we loved the food.
  2. I've had two coffees today. I haven't checked my emails yet. Yesterday I worked from home.

F. Qarışıq təkrar

  1. for
  2. I've already told you. / I've told you already.
  3. was cooking
Android TətbiqiHər Yerdə Öyrənin Google Play