SlowingoQrammatika
A1 30 / 32

Past Simple azərbaycanca: qaydasız feillər, did və didn't ilə inkar və sual

Past Simple: Irregular Verbs, Did and Didn't

Bu səhifədə
  1. Məqsəd
  2. Əsas fikir
  3. Azərbaycan dili və ingilis dili
  4. Quruluş
  5. İstifadə
  6. Tez-tez edilən səhvlər
  7. Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər
  8. Qarışdırmayın
  9. Yazılış və tələffüz
  10. Qızıl qayda
  11. Tapşırıqlar

Məqsəd

Bu dərsdən sonra siz ən çox işlənən 40 qaydasız feilin keçmiş formasını (went, had, saw, took…) işlədə, didn't ilə inkar, Did…? ilə sual qura, qısa cavab verə və keçmiş haqqında Wh- sualları verə biləcəksiniz (Where did you go?).

Əsas fikir

İngilis dilində ən çox işlənən feillərin çoxu keçmişdə -ed almır. Onlar formasını dəyişir: go → went, see → saw, eat → ate. Bunlar qaydasız feillərdir (irregular verbs). Onlar üçün vahid qayda yoxdur, amma çoxu oxşar yolla dəyişən ailələrə bölünür. Onları qruplarla öyrənmək uzun, qarışıq siyahıdan çox asandır.

İndi sevindirici xəbər. İnkar və sualda qaydasız forma yox olur. Did sözünü möhür kimi təsəvvür edin. O, bütün cümləyə «KEÇMİŞ» möhürü vurur, ona görə əsas feilin keçmişi göstərməsinə ehtiyac qalmır. Əsas feil öz əsas formasına (base form) qayıdır: I went → I didn't go → Did you go?

Bu möhür qaydalı feillərdə də işləyir: I worked → I didn't work → Did you work? Yəni bütün şəxslər və demək olar ki, bütün feillər üçün bir köməkçi feil kifayətdir: did.

Be fərqlidir. O, inkarı və sualı özü düzəldir: I wasn't…, Were you…? (A1-26 dərsinə baxın). Can kimi modal feillər də did işlətmir.

Azərbaycan dili və ingilis dili

Azərbaycan dilində keçmiş zaman şəkilçisi feillərin hamısında eyni qaydaya tabedir: «getdi», «gördü», «aldı». İngiliscədə isə ən vacib feillərin çoxu qaydasızdır, onları əzbərləmək lazımdır. İnkar və sualda da fərq böyükdür. Azərbaycancada inkar feilin özünün içindədir: «getmədim», keçmiş də orada qalır. Sual üçün isə intonasiya və ya mı / mi kifayətdir: «Getdin?», «Getdinmi?», «Hara getdin?», söz sırası dəyişmir. İngiliscədə həm inkara, həm də suala köməkçi feil did lazımdır, keçmiş də ona keçir: əsas feil base form formasında qalır. Qısa cavabda azərbaycanca feili təkrarlayırıq («Hə, gördüm»), ingiliscədə isə yalnız did qalır: Yes, I did.

AzərbaycancaİngiliscəFərq
getdim / gördüm / aldımI went / I saw / I boughtbizdə bir şəkilçi; ingiliscədə qaydasız formalar
getmədimI didn't go.inkar feilin içində → didn't + base form
Getdin? / Getdinmi?Did you go?sual → Did + mübtəda + base form
Hara getdin?Where did you go?sual sözü + did + mübtəda + base form
«Hə, gördüm.»"Yes, I did."qısa cavabda feil təkrarlanmır
Evdə idin? / Ac deyildim.Were you at home? / I wasn't hungry.be: did yoxdur

Nəticə: inkar və sualda keçmişi did daşıyır, əsas feil isə sadə qalır. «Getmədim» → I didn't go, I didn't went yox.

Quruluş

Ən çox işlənən 40 qaydasız feil, ailələrlə

AiləƏsas forma → Keçmiş
1. Dəyişmirput → put, cut → cut, cost → cost, let → let, read → read («red» kimi oxunur)
2. d → t və ya daha qısa sait + tsend → sent, spend → spent, leave → left, feel → felt, keep → kept, meet → met, lose → lost
3. -ought / -aughtbuy → bought, bring → brought, think → thought, teach → taught
4. -ewknow → knew, grow → grew, fly → flew
5a. Sait → a (cat sözündəki qısa səs)begin → began, drink → drank, swim → swam, run → ran
5b. Sait → a + e (day sözündəki səs)give → gave, come → came
6. Sait → oget → got, write → wrote, drive → drove, speak → spoke, tell → told
7. Bir-bir öyrəningo → went, have → had, do → did, make → made, say → said, see → saw, take → took, eat → ate, find → found, hear → heard

Be feilinin keçmişi (was / were) A1-26 dərsindədir.

Təsdiq, inkar, sual

QuruluşNümunə
Təsdiqmübtəda + keçmiş formaShe went home. / She worked late.
İnkarmübtəda + didn't (did not) + base formShe didn't go home. / She didn't work late.
SualDid + mübtəda + base form?Did she go home? / Did she work late?

Qısa cavablar

SualHəYox
Did you see the match?Yes, I did.No, I didn't.
Did they like the hotel?Yes, they did.No, they didn't.

Wh- sualları (A1-16 dərsindəki söz sırası): sual sözü + did + mübtəda + base form.

Sual sözüdidMübtədaBase form
Wheredidyougo?
Whatdidshesay?
Whendidtheyarrive?

İstifadə

1Təsdiq cümlələrində qaydasız feillər

Bitmiş hərəkətlər üçün qaydasız keçmiş formanı işlədin, eynilə qaydalı -ed feilləri kimi. Forma bütün şəxslər üçün eynidir.

I went to bed early last night.
Dünən gecə tez yatdım.
go → went
We had pizza for dinner.
Şam yeməyinə pizza yedik.
have → had
She bought a new laptop last week.
O, keçən həftə yeni noutbuk aldı.
buy → bought
They took the train to Edinburgh.
Onlar Edinburqa qatarla getdilər.
take → took
I met my best friend at university.
Ən yaxın dostumla universitetdə tanış oldum.
meet → met; at university (UK), in college (US)
Last year the tickets cost forty pounds.
Keçən il biletlər qırx funt idi.
cost → cost: dəyişmir

2didn't + base form ilə inkar

didn't + base form işlədin. Keçmişi didn't daşıyır, ona görə əsas feil dəyişmir.

I didn't sleep well.
Yaxşı yatmadım.
«yatmadım» → didn't sleep
He didn't come to the party.
O, məclisə gəlmədi.
«gəlmədi» → didn't come, came yox
We didn't have time for breakfast.
Səhər yeməyinə vaxtımız olmadı.
didn't have
She didn't know the answer.
O, cavabı bilmirdi.
azərbaycancada -mırdı; ingiliscədə didn't know

3Hə / yox sualları və qısa cavablar

Did + mübtəda + base form işlədin. Qısa cavablarda did / didn't işlənir.

Did you see the news this morning?
Bu səhər xəbərlərə baxdın?
azərbaycancada intonasiya; ingiliscədə Did + see
Did she get the job?
O, həmin işə düzəldi?
get → Did … get, got yox
Yes, she did!
Hə, düzəldi!
azərbaycancada feil təkrarlanır; ingiliscədə did
"Did you lock the door?" "No, I didn't. Sorry!"
«Qapını bağladın?» «Yox, bağlamadım. Bağışla!»
«bağlamadım» → I didn't
Did they enjoy the concert?
Konsert onların xoşuna gəldi?
Did + enjoy

4Keçmiş haqqında Wh- sualları

Sual sözünü did sözündən əvvəl qoyun: sual sözü + did + mübtəda + base form.

Where did you go on holiday?
Tətildə hara getdin?
on holiday (UK), on vacation (US)
What did you have for lunch?
Naharda nə yedin?
have = yemək
How did you find this café?
Bu kafeni necə tapdın?
find → Did … find, found yox
Why did he leave so early?
O, niyə belə tez getdi?
leave = çıxıb getmək
Who did you meet at the conference?
Konfransda kimlərlə görüşdün?
did + meet

5Be did işlətmir

Be inkarı və sualı özü düzəldir: wasn't / weren't, Was…? / Were…? A1-26 dərsinə baxın.

Were you at home last night?
Dünən axşam evdə idin?
«Did you be…?» yox
I wasn't hungry. I didn't eat dinner.
Ac deyildim. Şam yeməyi yemədim.
be → wasn't; eat → didn't eat
How was the film? Did you like it?
Film necə idi? Xoşuna gəldi?
be → was; like → Did … like

Tez-tez edilən səhvlər

❌I didn't went to work.
✅I didn't go to work.
didn't sözündən sonra base form işlədin.
❌Did you saw the film?
✅Did you see the film?
did sözündən sonra base form işlədin.
❌Where you went?
✅Where did you go?
Tamamlıq haqqında keçmiş Wh- sualına did lazımdır. (Who called? kimi mübtəda haqqında suallar A2-33 dərsindədir.)
❌She goed home.
✅She went home.
go qaydasızdır.
❌He buyed a car.
✅He bought a car.
buy qaydasızdır.
❌Did you be tired?
✅Were you tired?
be did işlətmir.
❌I didn't was there.
✅I wasn't there.
be inkarı özü düzəldir.
❌"Did you like it?" "Yes, I liked."
✅"Yes, I did."
Qısa cavabda did işlənir.

Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər

1. «Görmədik» → didn't saw. Azərbaycancada inkar və keçmiş bir sözün içindədir: «görmədik». Ona görə ingiliscədə də didn't sözündən sonra keçmiş formanı saxlamaq istəyirik. Amma keçmişi artıq didn't daşıyır: əsas feil base form olur.

❌We didn't saw Murad at the wedding.
✅We didn't see Murad at the wedding.

2. «Nə aldı?», «Nə vaxt qayıtdı?» → did yoxdur. Azərbaycanca sualda söz sırası dəyişmir, köməkçi feil də yoxdur. Ona görə sual sözündən sonra birbaşa mübtəda və keçmiş forma gəlir. İngiliscədə: sual sözü + did + mübtəda + base form.

❌What Aysel bought at the market?
✅What did Aysel buy at the market?
❌When your brother came back from Ganja?
✅When did your brother come back from Ganja?

3. Hə / yox sualı intonasiya ilə. Azərbaycanca «Mesajımı gördün?» deyirik: sual yalnız səs tonundadır. İngiliscədə belə sual mümkündür, amma adi sual Did ilə başlayır.

⚠️You saw my message?
✅Did you see my message?
Qrammatik cəhətdən düzgündür, amma bu, təəccüb və ya yoxlama sualı kimi səslənir; adi sual Did ilə başlayır.

4. «Hə, tapdım» → Yes, I found. Azərbaycanca qısa cavabda feili təkrarlayırıq. İngiliscədə feil təkrarlanmır, onun yerinə did / didn't gəlir.

❌"Did you find your keys?" "Yes, I found."
✅"Yes, I did."

5. Hamısına bir şəkilçi → -ed. Azərbaycancada keçmiş şəkilçisi bütün feillərdə eyni qaydaya tabedir, ona görə ingiliscə qaydasız feillərə də -ed artırırıq. Ən çox işlənən feillərin keçmişini əzbərləyin.

❌My uncle bringed us halva from Sheki.
✅My uncle brought us halva from Sheki.

Qarışdırmayın

köməkçi feil did və əsas feil did — Did həm köməkçi feil, həm də do əsas feilinin keçmişi ola bilər, hətta eyni cümlədə.

What did you do last weekend?
Keçən həftə sonu nə etdin?
köməkçi did + əsas feil do
I did my homework.
Ev tapşırığımı etdim.
əsas feil did

didn't + feil və wasn't / weren't + sifət — Adi feillər didn't ilə, be isə wasn't / weren't ilə inkar olunur.

I didn't feel well.
Özümü yaxşı hiss etmədim.
feel adi feildir → didn't
I wasn't well.
Halım yaxşı deyildi.
be + sifət

Did you…? və Have you ever…? — Did you see…? bitmiş bir vaxtı soruşur (dünən, keçən həftə). Have you ever seen…? indiyə qədər bütün həyatınızı soruşur; o, A2-16 dərsində öyrədilir.

Did you see the match last night?
Dünən axşam oyuna baxdın?
bitmiş vaxt
Have you ever seen a live match?
Heç oyuna stadionda baxmısan?
həyat təcrübəsi: A2-16 dərsinə baxın

Yazılış və tələffüz

  • Read (keçmiş) indiki forma kimi yazılır, amma /red/ deyilir, red (qırmızı) sözü kimi.
  • Said /sed/ deyilir: red sözü ilə qafiyələnir, paid ilə yox. Says isə /sez/.
  • Bought, brought, thought, taught bir-biri ilə qafiyələnir: /ɔːt/ (UK), /ɑːt/ və ya /ɔːt/ (US). İngilis yazılışına baxıb gh hərflərini oxumayın: onlar səslənmir. thought /θɔːt/ sözündəki /θ/ səsi azərbaycan dilində yoxdur: dilin ucu dişlərin arasında, hava səssiz çıxır; t və ya s deməyin.
  • Gave və came sözlərində day sözündəki sait var: /eɪ/; began, drank, swam, ran sözlərində isə cat sözündəki qısa /æ/. Bu /æ/ səsi azərbaycanca ə səsinə çox yaxındır, ona görə sizin üçün asandır.
  • Ate /et/ və ya /eɪt/ (UK), /eɪt/ (US) deyilir.
  • Didn't /ˈdɪdnt/: iki heca, ikincisi çox qısadır. Tez danışıqda sondakı t çətin eşidilir.
  • Did you çox vaxt birləşir: /ˈdɪdʒu/: Did you see it?
  • Knew /njuː/ (UK), /nuː/ (US) deyilir, new kimi. k oxunmur.

Qızıl qayda

Təsdiq: keçmiş forma işlədin (went, saw, worked). İnkar və sual: didn't / Did + base form (didn't go, Did you see?): keçmişi did daşıyır. Be inkarı və sualı did olmadan özü düzəldir. Azərbaycancadakı «getmədim» → I didn't go, «Hara getdin?» → Where did you go?

Tapşırıqlar

A. Quruluş

Keçmiş formanı yazın və ya cümlələri tamamlayın.

  1. go feilinin keçmiş forması:
  2. buy feilinin keçmiş forması:
  3. write feilinin keçmiş forması:
  4. put feilinin keçmiş forması:
  5. I (not / see) him yesterday.
  6. you (have) a good weekend?
  7. Where you (go) last summer?

B. Məna

Düzgün variantı seçin və ya cavabı tamamlayın.

  1. Düzgün cavabı seçin: … at the meeting?
  2. Düzgün cavabı seçin: What … yesterday?
  3. "Did they win?" "No, they ."
  4. Düzgün cavabı seçin: I … well this morning.

C. Səhvi tapın

Hər cümlədə bir səhv var və ya cümlə düzgündür. Düzəldilmiş cümləni yazın və ya correct yazın.

  1. She didn't came to class.
  2. Did you bought milk?
  3. Where you went last night?
  4. We ate at a lovely restaurant.

D. Mətndə

Dialoqu tamamlayın. Mötərizədəki feilləri Past Simple formasında yazın.

After the holiday
Leo: Hi, Nina! 16 you have a good holiday?
Nina: Yes, I 17! We 18 (fly) to Greece and 19 (stay) on a small island.
Leo: What 20 you do there?
Nina: We swam every day and 21 (eat) fresh fish every evening. But we 22 (not / see) any dolphins!

E. Sizin növbəniz

İngiliscə yazın.

  1. Dünən haqqında qaydasız feillərlə üç cümlə yazın.
  2. Dostunuza onun son tətili haqqında verə biləcəyiniz iki sual yazın.

F. Qarışıq təkrar

Əvvəlki dərsləri təkrarlayın.

  1. A1-27 Past Simple azərbaycanca: qaydalı feillər, -ed yazılışı və tələffüzü
    Keçmiş formanı yazın: study
  2. A1-26 Was və were azərbaycanca: «idim», «idi», «var idi» ingiliscə necə deyilir?
    Düzgün cavabı seçin: … the shops open?
  3. A1-13 Present Simple inkar və sual: don't, doesn't, do, does azərbaycanca
    Düzgün cavabı seçin: … your brother like football?
Cavablar

A. Quruluş

  1. went
  2. bought
  3. wrote
  4. put
  5. didn't see / did not see
  6. Did … have
  7. did … go

B. Məna

  1. Were you
  2. did you do
  3. didn't / did not
  4. didn't feel

C. Səhvi tapın

  1. She didn't come to class.
  2. Did you buy milk?
  3. Where did you go last night?
  4. ✓ We ate at a lovely restaurant.

D. Mətndə

  1. Did
  2. did
  3. flew
  4. stayed
  5. did
  6. ate
  7. didn't see / did not see

E. Sizin növbəniz

  1. I got up at seven. I had coffee with my sister. I went to the gym.
  2. Where did you go? What did you eat?

F. Qarışıq təkrar

  1. studied
  2. Were
  3. Does
Android TətbiqiHər Yerdə Öyrənin Google Play