Past Simple azərbaycanca: qaydasız feillər, did və didn't ilə inkar və sual
Past Simple: Irregular Verbs, Did and Didn't
Bu səhifədə
Məqsəd
Bu dərsdən sonra siz ən çox işlənən 40 qaydasız feilin keçmiş formasını (went, had, saw, took…) işlədə, didn't ilə inkar, Did…? ilə sual qura, qısa cavab verə və keçmiş haqqında Wh- sualları verə biləcəksiniz (Where did you go?).
Əsas fikir
İngilis dilində ən çox işlənən feillərin çoxu keçmişdə -ed almır. Onlar formasını dəyişir: go → went, see → saw, eat → ate. Bunlar qaydasız feillərdir (irregular verbs). Onlar üçün vahid qayda yoxdur, amma çoxu oxşar yolla dəyişən ailələrə bölünür. Onları qruplarla öyrənmək uzun, qarışıq siyahıdan çox asandır.
İndi sevindirici xəbər. İnkar və sualda qaydasız forma yox olur. Did sözünü möhür kimi təsəvvür edin. O, bütün cümləyə «KEÇMİŞ» möhürü vurur, ona görə əsas feilin keçmişi göstərməsinə ehtiyac qalmır. Əsas feil öz əsas formasına (base form) qayıdır: I went → I didn't go → Did you go?
Bu möhür qaydalı feillərdə də işləyir: I worked → I didn't work → Did you work? Yəni bütün şəxslər və demək olar ki, bütün feillər üçün bir köməkçi feil kifayətdir: did.
Be fərqlidir. O, inkarı və sualı özü düzəldir: I wasn't…, Were you…? (A1-26 dərsinə baxın). Can kimi modal feillər də did işlətmir.
Azərbaycan dili və ingilis dili
Azərbaycan dilində keçmiş zaman şəkilçisi feillərin hamısında eyni qaydaya tabedir: «getdi», «gördü», «aldı». İngiliscədə isə ən vacib feillərin çoxu qaydasızdır, onları əzbərləmək lazımdır. İnkar və sualda da fərq böyükdür. Azərbaycancada inkar feilin özünün içindədir: «getmədim», keçmiş də orada qalır. Sual üçün isə intonasiya və ya mı / mi kifayətdir: «Getdin?», «Getdinmi?», «Hara getdin?», söz sırası dəyişmir. İngiliscədə həm inkara, həm də suala köməkçi feil did lazımdır, keçmiş də ona keçir: əsas feil base form formasında qalır. Qısa cavabda azərbaycanca feili təkrarlayırıq («Hə, gördüm»), ingiliscədə isə yalnız did qalır: Yes, I did.
| Azərbaycanca | İngiliscə | Fərq |
|---|---|---|
| getdim / gördüm / aldım | I went / I saw / I bought | bizdə bir şəkilçi; ingiliscədə qaydasız formalar |
| getmədim | I didn't go. | inkar feilin içində → didn't + base form |
| Getdin? / Getdinmi? | Did you go? | sual → Did + mübtəda + base form |
| Hara getdin? | Where did you go? | sual sözü + did + mübtəda + base form |
| «Hə, gördüm.» | "Yes, I did." | qısa cavabda feil təkrarlanmır |
| Evdə idin? / Ac deyildim. | Were you at home? / I wasn't hungry. | be: did yoxdur |
Nəticə: inkar və sualda keçmişi did daşıyır, əsas feil isə sadə qalır. «Getmədim» → I didn't go, I didn't went yox.
Quruluş
Ən çox işlənən 40 qaydasız feil, ailələrlə
| Ailə | Əsas forma → Keçmiş |
|---|---|
| 1. Dəyişmir | put → put, cut → cut, cost → cost, let → let, read → read («red» kimi oxunur) |
| 2. d → t və ya daha qısa sait + t | send → sent, spend → spent, leave → left, feel → felt, keep → kept, meet → met, lose → lost |
| 3. -ought / -aught | buy → bought, bring → brought, think → thought, teach → taught |
| 4. -ew | know → knew, grow → grew, fly → flew |
| 5a. Sait → a (cat sözündəki qısa səs) | begin → began, drink → drank, swim → swam, run → ran |
| 5b. Sait → a + e (day sözündəki səs) | give → gave, come → came |
| 6. Sait → o | get → got, write → wrote, drive → drove, speak → spoke, tell → told |
| 7. Bir-bir öyrənin | go → went, have → had, do → did, make → made, say → said, see → saw, take → took, eat → ate, find → found, hear → heard |
Be feilinin keçmişi (was / were) A1-26 dərsindədir.
Təsdiq, inkar, sual
| Quruluş | Nümunə | |
|---|---|---|
| Təsdiq | mübtəda + keçmiş forma | She went home. / She worked late. |
| İnkar | mübtəda + didn't (did not) + base form | She didn't go home. / She didn't work late. |
| Sual | Did + mübtəda + base form? | Did she go home? / Did she work late? |
Qısa cavablar
| Sual | Hə | Yox |
|---|---|---|
| Did you see the match? | Yes, I did. | No, I didn't. |
| Did they like the hotel? | Yes, they did. | No, they didn't. |
Wh- sualları (A1-16 dərsindəki söz sırası): sual sözü + did + mübtəda + base form.
| Sual sözü | did | Mübtəda | Base form |
|---|---|---|---|
| Where | did | you | go? |
| What | did | she | say? |
| When | did | they | arrive? |
İstifadə
1Təsdiq cümlələrində qaydasız feillər
Bitmiş hərəkətlər üçün qaydasız keçmiş formanı işlədin, eynilə qaydalı -ed feilləri kimi. Forma bütün şəxslər üçün eynidir.
2didn't + base form ilə inkar
didn't + base form işlədin. Keçmişi didn't daşıyır, ona görə əsas feil dəyişmir.
3Hə / yox sualları və qısa cavablar
Did + mübtəda + base form işlədin. Qısa cavablarda did / didn't işlənir.
4Keçmiş haqqında Wh- sualları
Sual sözünü did sözündən əvvəl qoyun: sual sözü + did + mübtəda + base form.
5Be did işlətmir
Be inkarı və sualı özü düzəldir: wasn't / weren't, Was…? / Were…? A1-26 dərsinə baxın.
Tez-tez edilən səhvlər
Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər
1. «Görmədik» → didn't saw. Azərbaycancada inkar və keçmiş bir sözün içindədir: «görmədik». Ona görə ingiliscədə də didn't sözündən sonra keçmiş formanı saxlamaq istəyirik. Amma keçmişi artıq didn't daşıyır: əsas feil base form olur.
2. «Nə aldı?», «Nə vaxt qayıtdı?» → did yoxdur. Azərbaycanca sualda söz sırası dəyişmir, köməkçi feil də yoxdur. Ona görə sual sözündən sonra birbaşa mübtəda və keçmiş forma gəlir. İngiliscədə: sual sözü + did + mübtəda + base form.
3. Hə / yox sualı intonasiya ilə. Azərbaycanca «Mesajımı gördün?» deyirik: sual yalnız səs tonundadır. İngiliscədə belə sual mümkündür, amma adi sual Did ilə başlayır.
4. «Hə, tapdım» → Yes, I found. Azərbaycanca qısa cavabda feili təkrarlayırıq. İngiliscədə feil təkrarlanmır, onun yerinə did / didn't gəlir.
5. Hamısına bir şəkilçi → -ed. Azərbaycancada keçmiş şəkilçisi bütün feillərdə eyni qaydaya tabedir, ona görə ingiliscə qaydasız feillərə də -ed artırırıq. Ən çox işlənən feillərin keçmişini əzbərləyin.
Qarışdırmayın
köməkçi feil did və əsas feil did — Did həm köməkçi feil, həm də do əsas feilinin keçmişi ola bilər, hətta eyni cümlədə.
didn't + feil və wasn't / weren't + sifət — Adi feillər didn't ilə, be isə wasn't / weren't ilə inkar olunur.
Did you…? və Have you ever…? — Did you see…? bitmiş bir vaxtı soruşur (dünən, keçən həftə). Have you ever seen…? indiyə qədər bütün həyatınızı soruşur; o, A2-16 dərsində öyrədilir.
Yazılış və tələffüz
- Read (keçmiş) indiki forma kimi yazılır, amma /red/ deyilir, red (qırmızı) sözü kimi.
- Said /sed/ deyilir: red sözü ilə qafiyələnir, paid ilə yox. Says isə /sez/.
- Bought, brought, thought, taught bir-biri ilə qafiyələnir: /ɔːt/ (UK), /ɑːt/ və ya /ɔːt/ (US). İngilis yazılışına baxıb gh hərflərini oxumayın: onlar səslənmir. thought /θɔːt/ sözündəki /θ/ səsi azərbaycan dilində yoxdur: dilin ucu dişlərin arasında, hava səssiz çıxır; t və ya s deməyin.
- Gave və came sözlərində day sözündəki sait var: /eɪ/; began, drank, swam, ran sözlərində isə cat sözündəki qısa /æ/. Bu /æ/ səsi azərbaycanca ə səsinə çox yaxındır, ona görə sizin üçün asandır.
- Ate /et/ və ya /eɪt/ (UK), /eɪt/ (US) deyilir.
- Didn't /ˈdɪdnt/: iki heca, ikincisi çox qısadır. Tez danışıqda sondakı t çətin eşidilir.
- Did you çox vaxt birləşir: /ˈdɪdʒu/: Did you see it?
- Knew /njuː/ (UK), /nuː/ (US) deyilir, new kimi. k oxunmur.
Qızıl qayda
Təsdiq: keçmiş forma işlədin (went, saw, worked). İnkar və sual: didn't / Did + base form (didn't go, Did you see?): keçmişi did daşıyır. Be inkarı və sualı did olmadan özü düzəldir. Azərbaycancadakı «getmədim» → I didn't go, «Hara getdin?» → Where did you go?
Tapşırıqlar
A. Quruluş
Keçmiş formanı yazın və ya cümlələri tamamlayın.
-
go feilinin keçmiş forması:
-
buy feilinin keçmiş forması:
-
write feilinin keçmiş forması:
-
put feilinin keçmiş forması:
-
I (not / see) him yesterday.
-
you (have) a good weekend?
-
Where you (go) last summer?
B. Məna
Düzgün variantı seçin və ya cavabı tamamlayın.
-
Düzgün cavabı seçin: … at the meeting?
-
Düzgün cavabı seçin: What … yesterday?
-
"Did they win?" "No, they ."
-
Düzgün cavabı seçin: I … well this morning.
C. Səhvi tapın
Hər cümlədə bir səhv var və ya cümlə düzgündür. Düzəldilmiş cümləni yazın və ya correct yazın.
-
She didn't came to class.
-
Did you bought milk?
-
Where you went last night?
-
We ate at a lovely restaurant.
D. Mətndə
Dialoqu tamamlayın. Mötərizədəki feilləri Past Simple formasında yazın.
Leo: Hi, Nina! 16 you have a good holiday?
Nina: Yes, I 17! We 18 (fly) to Greece and 19 (stay) on a small island.
Leo: What 20 you do there?
Nina: We swam every day and 21 (eat) fresh fish every evening. But we 22 (not / see) any dolphins!
E. Sizin növbəniz
İngiliscə yazın.
-
Dünən haqqında qaydasız feillərlə üç cümlə yazın.
-
Dostunuza onun son tətili haqqında verə biləcəyiniz iki sual yazın.
F. Qarışıq təkrar
Əvvəlki dərsləri təkrarlayın.
-
A1-27 Past Simple azərbaycanca: qaydalı feillər, -ed yazılışı və tələffüzü Keçmiş formanı yazın: study
-
A1-26 Was və were azərbaycanca: «idim», «idi», «var idi» ingiliscə necə deyilir? Düzgün cavabı seçin: … the shops open?
-
A1-13 Present Simple inkar və sual: don't, doesn't, do, does azərbaycanca Düzgün cavabı seçin: … your brother like football?
Cavablar
A. Quruluş
- went
- bought
- wrote
- put
- didn't see / did not see
- Did … have
- did … go
B. Məna
- Were you
- did you do
- didn't / did not
- didn't feel
C. Səhvi tapın
- She didn't come to class.
- Did you buy milk?
- Where did you go last night?
- ✓ We ate at a lovely restaurant.
D. Mətndə
- Did
- did
- flew
- stayed
- did
- ate
- didn't see / did not see
E. Sizin növbəniz
- I got up at seven. I had coffee with my sister. I went to the gym.
- Where did you go? What did you eat?
F. Qarışıq təkrar
- studied
- Were
- Does
