SlowingoMálfræði
A2 18 / 38

Present Perfect með just, already og yet: „var að“ og „búinn að“ á ensku

Present Perfect: Just, Already, Yet

Á þessari síðu
  1. Markmið
  2. Aðalatriðið
  3. Íslenska og enska
  4. Form
  5. Notkun
  6. Algengar villur
  7. Gildrur fyrir íslenskumælandi
  8. Ekki rugla saman
  9. Stafsetning og framburður
  10. Gullna reglan
  11. Æfingar

Markmið

Eftir þessa kennslustund geturðu sagt frá því sem var að gerast og skiptir máli núna – með Present Perfect (enska núliðin tíð) og orðunum just, already og yet. Þú veist hvað orðin þýða, hvar þau standa í setningunni og hvernig þú segir fréttir á ensku.

Aðalatriðið

Hugsaðu þér verkefnalista dagsins. Við sum verkefnin er komið hak, við önnur ekki. Þegar þú lítur á listann spyrðu ekki hvenær þú gerðir hvert verk. Þú spyrð: Hvað er búið núna og hvað ekki?

Einmitt þetta gerir Present Perfect í þessari kennslustund. Hún horfir á athöfn í fortíðinni frá deginum í dag, af því að afleiðingin er hér núna: I've lost my keys (svo ég kemst ekki inn). She's broken her arm (svo hún getur ekki spilað tennis).

Þrjú lítil orð lýsa hökunum á listanum. Just er nýtt hak: þetta var að gerast. Already er hak sem kom snemma eða þegar á undan: I've already paid. Yet er verk án haks, en við búumst við að það komi: I haven't called her yet. Listinn talar um núið, svo sögnin gerir það líka: have/has + lýsingarháttur þátíðar.

Íslenska og enska

Á íslensku höfum við fleiri en eina leið til að segja þetta. „Ég er búinn að borða“ og „Ég hef borðað“ samsvara oft I've eaten / I've already eaten. „Ég er ekki búinn að ákveða mig“ og „Ég hef ekki enn ákveðið“ eru I haven't decided yet. Og „var að“ + nafnháttur („Ég var að sjá skilaboðin þín“, „Myndin var að byrja“) þýðir að eitthvað gerðist rétt áðan – á ensku er það Present Perfect með just: I've just seen your message. Present Perfect er samt ekki alltaf það sama og íslenska „hef gert“ eða „er búinn að gera“, og „var að“ lítur út eins og Past Continuous (þátíð í framvinduhorfi), en þýðir hér allt annað. Taktu eftir að „Ég var að borða“ getur á íslensku bæði þýtt I was eating og I've just eaten – samhengið ræður.

Tvennt annað er ólíkt. Í fyrsta lagi notum við oft „vera“ með lýsingarhætti: „Pakkinn er kominn“, „Hún er farin“, „Það er hætt að rigna“. Á ensku er hjálparsögnin alltaf have / has: The parcel has arrived, She's left (= she has). Í öðru lagi segjum við fréttir oft í þátíð („Liðið okkar vann bikarinn!“). Í breskri ensku er Present Perfect algengt þar; í bandarískri ensku er Past Simple (einföld þátíð) líka rétt (sjá notkun 6).

ÍslenskaEnskaHvað er ólíkt?
Ég er búinn að týna lyklunum mínum!I've lost my keys!afleiðing núna → Present Perfect
Ég var að sjá skilaboðin þín.I've just seen your message.„var að“ = rétt áðan → have just + lýsingarháttur þátíðar
Myndin var að byrja.The film has just started.ekki was starting
Pakkinn er kominn.The parcel has arrived.„er kominn“ → has arrived, ekki is arrived
Ég er búinn að borða.I've already eaten.„búinn að“ → oft already
Ég er ekki búinn að ákveða mig.I haven't decided yet.„ekki búinn að“ → haven't … yet
Ertu strax búin að borga?Have you already paid?undrun → already
„Er maturinn tilbúinn?“ „Ekki enn.“"Is dinner ready?" "Not yet."– hér er þetta eins

Í stuttu máli: „var að“ (rétt áðan) er have just, „búinn að“ er oft already, „ekki búinn að“ er haven't … yet – og hjálparsögnin er alltaf have / has, líka þegar íslenskan segir „er kominn“ eða „er farinn“.

Form

Present Perfect (upprifjun úr A2-16)

Frumlaghave / haslýsingarháttur þátíðar
I / you / we / theyhave ('ve)finished.
he / she / ithas ('s)finished.
neitunhaven't / hasn'tfinished.
spurningHave you / Has she…finished?

Í She's finished her homework er 's = has: það sýnir lýsingarháttur þátíðar sem lýsir athöfn, hér með andlagi. (Sumir lýsingarhættir geta líka verið lýsingarorð á eftir be: It's broken = it is – sjá A2-16.)

Just, already, yet: merking og staða

OrðMerkingGerð setningarStaðaDæmi
justrétt áðan, mjög nýlegaaðallega játandimilli have/has og lýsingarháttar þátíðarI've just finished.
alreadyþegar, nú þegar, fyrr en búist var viðjátandi og spurningarmilli have/has og lýsingarháttar þátíðar, eða aftastShe's already left. / She's left already.
yetenn (og við búumst við því)neitun og spurningaraftast í setningunniI haven't eaten yet. / Have you eaten yet?

Stutt svar með yet: "Is it ready?" "Not yet."

Notkun

1Athöfn í fortíð með afleiðingu núna

Notaðu Present Perfect þegar athöfn í fortíðinni hefur mikilvæga afleiðingu núna. Við segjum ekki hvenær hún gerðist; afleiðingin skiptir máli.

I've lost my keys.
Ég er búinn að týna lyklunum mínum.
ég kemst ekki inn núna; í tali líka „Ég týndi lyklunum“
Someone has taken my seat.
Einhver hefur tekið sætið mitt.
Look! It's stopped raining.
Sjáðu! Það er hætt að rigna.
„er hætt“ → has stopped; it's = it has
She's broken her arm, so she can't play tennis.
Hún er handleggsbrotin, svo hún getur ekki spilað tennis.
á íslensku lýsingarorð, á ensku Present Perfect
The price of coffee has gone up again.
Kaffiverðið hefur hækkað aftur.

2Just = rétt áðan

Settu just milli have/has og lýsingarháttar þátíðar. Það sýnir að athöfnin er alveg ný. Á íslensku segjum við „var að“, „rétt áðan“ eða „ný-“ („nýfarin“, „nýkominn“).

I've just seen your message.
Ég var að sjá skilaboðin þín.
„var að“ = rétt áðan → have just
The film has just started. Sit down!
Myndin var að byrja. Sestu!
has started, ekki is started eða was starting
"Where's Anna?" "She's just gone out."
„Hvar er Anna?“ „Hún var að fara út.“
hún er nýfarin
We've just moved into a new flat.
Við vorum að flytja í nýja íbúð.
flat (UK), apartment (US)
Have you just woken up?
Varstu að vakna?
„varstu að“ → have you just

3Already = þegar, fyrr en búist var við

Already stendur yfirleitt milli have/has og lýsingarháttar þátíðar. Í tali getur það líka staðið aftast. Í spurningu sýnir það oft undrun: svona fljótt? Á íslensku segjum við oft „búinn að“ eða „strax búinn að“.

"Do you want some lunch?" "No, thanks. I've already eaten."
„Viltu hádegismat?“ „Nei takk, ég er búinn að borða.“
„búinn að“ → already
I've already told you twice!
Ég er búin að segja þér þetta tvisvar!
It's only ten o'clock, and she's already finished her homework.
Klukkan er bara tíu og hún er strax búin með heimavinnuna.
Have you already paid? That was quick!
Ertu strax búinn að borga? Þetta var fljótt!
undrun
They've sold all the tickets already.
Það er búið að selja alla miðana.
already aftast

4Yet = ekki ennþá, en við búumst við því

Notaðu yet í neitandi setningum og spurningum. Það stendur yfirleitt aftast, á eftir andlaginu. Neitun með yet þýðir „ekki núna, en líklega seinna“ – eins og „ekki enn“ eða „ekki búinn að“.

I haven't decided yet.
Ég er ekki búinn að ákveða mig.
„ekki búinn að“ → haven't … yet
Has the parcel arrived yet?
Er pakkinn kominn?
„er kominn“ → has arrived; hlutlaus spurning → yet
"Is dinner ready?" "Not yet."
„Er maturinn tilbúinn?“ „Ekki enn.“
We haven't met our new neighbours yet.
Við höfum ekki enn hitt nýju nágrannana.
Have you finished your homework yet?
Ertu búin með heimavinnuna?
yet á eftir andlaginu

5Að segja fréttir

Nýjar fréttir segjum við oft í Present Perfect, af því að fréttin er ný og skiptir máli núna. Þegar smáatriðin koma (hvenær, hvar, hvernig) skiptum við yfirleitt yfir í Past Simple – sjá A2-19. Á íslensku segjum við fréttir oft í þátíð eða með „er kominn með“.

Guess what! I've found a new job.
Veistu hvað! Ég er komin með nýja vinnu.
frétt → Present Perfect
Have you heard? Maria has had her baby!
Hefurðu heyrt það? Maria er búin að eiga barnið!
Our team has won the cup!
Liðið okkar vann bikarinn!
á íslensku oft þátíð, í breskri ensku Present Perfect
I've found a new job. They called me this morning.
Ég er komin með nýja vinnu. Þau hringdu í mig í morgun.
frétt, svo smáatriði í Past Simple

6Bandarísk enska: Past Simple með just, already og yet

Í bandarískri ensku er Past Simple mjög algengt með just, already og yet. Hvort tveggja er rétt. Bresk enska vill yfirleitt Present Perfect. Í þessu námsefni æfum við Present Perfect.

I've just eaten.
Ég var að borða.
UK og US; hér þýðir „var að borða“ að ég er nýbúinn
I just ate.
Ég var að borða.
mjög algengt í bandarískri ensku
Did you finish your homework yet?
Ertu búinn með heimavinnuna?
US; UK: Have you finished your homework yet?
I already told you.
Ég er búin að segja þér það.
US; UK: I've already told you.

Algengar villur

❌I've finished just.
✅I've just finished.
just stendur milli have og lýsingarháttar þátíðar.
❌I've yet called her.
✅I haven't called her yet.
yet stendur í neitun og spurningum, aftast.
❌Have you finished yet your homework?
✅Have you finished your homework yet?
yet kemur á eftir andlaginu.
❌Have you finished already your homework?
✅Have you already finished your homework? eða Have you finished your homework already?
already stendur ekki milli sagnar og andlags.
❌She has already went home.
✅She has already gone home.
Á eftir has kemur lýsingarháttur þátíðar: gone.
❌I've just seen him yesterday.
✅I saw him yesterday.
yesterday er liðinn tími: Past Simple.
⚠️I haven't already finished.
✅I haven't finished yet.
Málfræðilega rétt, en í venjulegri neitun er yet eðlilegt, ekki already.

Gildrur fyrir íslenskumælandi

1. „Við vorum að borða“ → we were eating. Á íslensku þýðir „var að“ + nafnháttur oft að eitthvað hafi gerst rétt áðan: „Við Siggi vorum að borða“, „Barnið var að sofna“. Bein þýðing gefur Past Continuous (were eating, was falling asleep), en það lýsir athöfn sem var í gangi einhvern tíma áður. Um það sem var að gerast og skiptir máli núna segirðu have just + lýsingarháttur þátíðar.

⚠️Don't worry about dinner for us, Mum; Siggi and I were eating at the hot dog stand down by the harbour.
✅Don't worry about dinner for us, Mum; Siggi and I have just eaten at the hot dog stand down by the harbour.
Málfræðilega rétt, en were eating lýsir athöfn sem var í gangi; „vorum að borða“ = höfum nýlokið → have just eaten
⚠️Please don't ring the doorbell, Arnar; the baby was falling asleep after crying for almost two hours.
✅Please don't ring the doorbell, Arnar; the baby has just fallen asleep after crying for almost two hours.
Málfræðilega rétt, en was falling asleep lýsir því sem var í gangi; „var að sofna“ = er nýsofnað → has just fallen asleep

2. „er komin“, „er farin“ → is come, is left. Á íslensku notum við „vera“ með lýsingarhætti þegar eitthvað er komið eða farið: „Þvottavélin er loksins komin“, „Pabbi er farinn í veiðiferð“. Bein þýðing gefur is come, is left. Á ensku er hjálparsögnin í Present Perfect alltaf have / has.

❌The new washing machine is finally come, so we can stop taking our laundry to Grandma's in Kopavogur.
✅The new washing machine has finally come, so we can stop taking our laundry to Grandma's in Kopavogur. eða The new washing machine has finally arrived, so we can stop taking our laundry to Grandma's in Kopavogur.
„er komin“ → has come
❌We can't ask Dad to help with the move, because he is left for his fishing trip to Lake Thingvallavatn and won't be back before Sunday.
✅We can't ask Dad to help with the move, because he has left for his fishing trip to Lake Thingvallavatn and won't be back before Sunday. eða We can't ask Dad to help with the move, because he's left for his fishing trip to Lake Thingvallavatn and won't be back before Sunday.
„er farinn“ → has left

3. „Er smiðurinn tilbúinn með skápana?“ → ready with. Á íslensku getur „tilbúinn með“ þýtt að verkinu sé lokið: „Er smiðurinn tilbúinn með skápana?“ Enska ready þýðir hins vegar „undirbúinn, tilbúinn til að byrja“ (ready to go, ready for the test). Um lokið verk segirðu has he finished…?, is it ready? eða are you done with…?

⚠️Is the carpenter ready with the new kitchen cupboards? Mum wants to start baking for the confirmation party on Saturday.
✅Has the carpenter finished the new kitchen cupboards? Mum wants to start baking for the confirmation party on Saturday. eða Are the new kitchen cupboards ready? Mum wants to start baking for the confirmation party on Saturday.
Málfræðilega rétt, en ready with merkir ekki að vera búinn; um lokið verk: has he finished

Ekki rugla saman

yet og already í spurningu – Yet er hlutlaus spurning: þú býst við að eitthvað gerist. Already sýnir undrun: það gerðist fyrr en þú bjóst við. Á íslensku er munurinn oft „Ertu búinn?“ og „Ertu strax búinn?“.

Have you finished yet?
Ertu búinn?
hlutlaust: ég spyr bara
Have you finished already?
Ertu strax búinn?
undrun: þetta var fljótt!

just = rétt áðan og just = bara – Með Present Perfect þýðir just yfirleitt „rétt áðan“. Í öðrum setningum getur það þýtt „bara“.

I've just had a sandwich.
Ég var að fá mér samloku.
rétt áðan
I just want a sandwich, nothing else.
Ég vil bara samloku, ekkert annað.
bara

yet og still – Still (eitthvað varir enn: I still haven't finished) og any more / no longer eru í B1-33. Valið milli Present Perfect og Past Simple er í A2-19.

Stafsetning og framburður

  • Í tali eru have og has stytt og auðvelt að missa af þeim: I've just seen it /aɪv dʒʌst siːn ɪt/, She's already left /ʃiːz ɔːlˈredi left/. Hlustaðu eftir litla /v/ eða /z/ – þau eru rödduð. Íslenskan hefur ekkert z-hljóð, svo gættu þess að she's verði ekki „sís“.
  • already er eitt orð og áherslan er á öðru atkvæði: /ɔːlˈredi/ – al-READ-y. Á íslensku viljum við leggja áherslu á fyrsta atkvæði. Ruglaðu því ekki saman við all ready (tvö orð = alveg tilbúin: We're all ready to go).
  • just /dʒʌst/: /dʒ/ fremst er raddað, eins og í jam. Það er ekki íslenskt hljóð: byrjaðu á d og slepptu svo yfir í hljóð eins og í measure. /ʌ/ er stutt og opið, í miðjum munni, ekki íslenskt u eða ö. Í I've just… er just yfirleitt með áherslu.
  • yet /jet/ byrjar eins og yes – og eins og íslenskt j. Aftast í já/nei-spurningu fer röddin yfirleitt upp: Have you finished yet?

Gullna reglan

Athöfn í fortíð með afleiðingu núna → have / has + lýsingarháttur þátíðar. Just („var að“, rétt áðan) og already („búinn að“) standa milli have/has og lýsingarháttar þátíðar; yet („ekki enn“, „ekki búinn að“) stendur aftast í neitun og spurningum. Hjálparsögnin er alltaf have / has – aldrei is – og „var að“ í merkingunni „rétt áðan“ er ekki was …ing.

Æfingar

A. Form

Notaðu Present Perfect (breska mynd) í þessum æfingum. Bandarískt Past Simple (I just ate) er líka rétt – sjá notkun 6.

  1. I can't find my wallet. I (lose) it.
  2. Settu just á réttan stað: She has called me.
  3. Settu yet á réttan stað: They haven't replied to my email.
  4. Settu already á réttan stað: I've paid for the tickets.
  5. "Is Tom here?" "No, he (just / leave)."
  6. the film (start) yet?

B. Merking

Veldu rétta svarið.

  1. Veldu rétta svarið: "Do you want to see this film?" "No, I've … seen it."
  2. Veldu rétta svarið: I haven't had breakfast ….
  3. Hvor spurningin sýnir undrun?
  4. Þú ert mjög svöng eða svangur. Segðu af hverju:

C. Finndu villuna

Í hverri setningu er ein villa eða setningin er rétt. Skrifaðu leiðréttu setninguna eða skrifaðu correct. Notaðu Present Perfect í leiðréttingunum.

  1. I've finished just my work.
  2. Have you yet called your mum?
  3. She has already went to bed.
  4. We haven't booked the hotel yet.

D. Í samhengi

Fylltu í eyðurnar í samtalinu. Notaðu Present Perfect þar sem sögn er í svigum.

Moving day
Mia: Hi Leo! We 15 (just / arrive) at the new flat!
Leo: Great! Have you unpacked 16?
Mia: No, not yet. But Sam 17 (already / build) the bed!
Leo: Wow! 18 the internet (start) working yet?
Mia: No, it 19 (not / start) yet. I'm using my phone.

E. Spreyttu þig

Skrifaðu á ensku um daginn þinn.

  1. Skrifaðu um tvennt sem þú ert þegar búinn eða búin að gera í dag og eitt sem þú hefur ekki enn gert.
  2. Skrifaðu stutta, góða frétt til vinar eða vinkonu. Notaðu Present Perfect og just.

F. Blönduð upprifjun

Rifjaðu upp efni fyrri kennslustunda.

  1. A2-16 Present Perfect á ensku: Have you ever…? Að segja frá reynslu
    "Where's Dad?" "He's ___ … to the shop. He'll be back in ten minutes."
  2. A2-16 Present Perfect á ensku: Have you ever…? Að segja frá reynslu
    you ever (eat) Korean food?
  3. A1-28 Past Simple á ensku: óreglulegar sagnir, did og didn't – útskýringar og æfingar
    Skrifaðu Past Simple og lýsingarhátt þátíðar: write
Svör

A. Form

  1. 've lost / have lost
  2. She has just called me. / She's just called me.
  3. They haven't replied to my email yet.
  4. I've already paid for the tickets. / I've paid for the tickets already.
  5. 's just left / has just left
  6. Has … started

B. Merking

  1. already
  2. yet
  3. Have you finished already?
  4. I haven't eaten yet.

C. Finndu villuna

  1. I've just finished my work. / I have just finished my work.
  2. Have you called your mum yet?
  3. She has already gone to bed. / She's already gone to bed. / She has gone to bed already.
  4. ✓ We haven't booked the hotel yet.

D. Í samhengi

  1. 've just arrived / have just arrived
  2. yet / already
  3. has already built / 's already built
  4. Has … started
  5. hasn't started / has not started

E. Spreyttu þig

  1. I've already had breakfast. I've already answered my emails. I haven't been to the gym yet.
  2. Guess what! I've just passed my driving test!

F. Blönduð upprifjun

  1. gone
  2. Have … eaten
  3. wrote … written
Android appLærðu á ferðinni Google Play