Present Perfect með just, already og yet: „var að“ og „búinn að“ á ensku
Present Perfect: Just, Already, Yet
Á þessari síðu
Markmið
Eftir þessa kennslustund geturðu sagt frá því sem var að gerast og skiptir máli núna – með Present Perfect (enska núliðin tíð) og orðunum just, already og yet. Þú veist hvað orðin þýða, hvar þau standa í setningunni og hvernig þú segir fréttir á ensku.
Aðalatriðið
Hugsaðu þér verkefnalista dagsins. Við sum verkefnin er komið hak, við önnur ekki. Þegar þú lítur á listann spyrðu ekki hvenær þú gerðir hvert verk. Þú spyrð: Hvað er búið núna og hvað ekki?
Einmitt þetta gerir Present Perfect í þessari kennslustund. Hún horfir á athöfn í fortíðinni frá deginum í dag, af því að afleiðingin er hér núna: I've lost my keys (svo ég kemst ekki inn). She's broken her arm (svo hún getur ekki spilað tennis).
Þrjú lítil orð lýsa hökunum á listanum. Just er nýtt hak: þetta var að gerast. Already er hak sem kom snemma eða þegar á undan: I've already paid. Yet er verk án haks, en við búumst við að það komi: I haven't called her yet. Listinn talar um núið, svo sögnin gerir það líka: have/has + lýsingarháttur þátíðar.
Íslenska og enska
Á íslensku höfum við fleiri en eina leið til að segja þetta. „Ég er búinn að borða“ og „Ég hef borðað“ samsvara oft I've eaten / I've already eaten. „Ég er ekki búinn að ákveða mig“ og „Ég hef ekki enn ákveðið“ eru I haven't decided yet. Og „var að“ + nafnháttur („Ég var að sjá skilaboðin þín“, „Myndin var að byrja“) þýðir að eitthvað gerðist rétt áðan – á ensku er það Present Perfect með just: I've just seen your message. Present Perfect er samt ekki alltaf það sama og íslenska „hef gert“ eða „er búinn að gera“, og „var að“ lítur út eins og Past Continuous (þátíð í framvinduhorfi), en þýðir hér allt annað. Taktu eftir að „Ég var að borða“ getur á íslensku bæði þýtt I was eating og I've just eaten – samhengið ræður.
Tvennt annað er ólíkt. Í fyrsta lagi notum við oft „vera“ með lýsingarhætti: „Pakkinn er kominn“, „Hún er farin“, „Það er hætt að rigna“. Á ensku er hjálparsögnin alltaf have / has: The parcel has arrived, She's left (= she has). Í öðru lagi segjum við fréttir oft í þátíð („Liðið okkar vann bikarinn!“). Í breskri ensku er Present Perfect algengt þar; í bandarískri ensku er Past Simple (einföld þátíð) líka rétt (sjá notkun 6).
| Íslenska | Enska | Hvað er ólíkt? |
|---|---|---|
| Ég er búinn að týna lyklunum mínum! | I've lost my keys! | afleiðing núna → Present Perfect |
| Ég var að sjá skilaboðin þín. | I've just seen your message. | „var að“ = rétt áðan → have just + lýsingarháttur þátíðar |
| Myndin var að byrja. | The film has just started. | ekki was starting |
| Pakkinn er kominn. | The parcel has arrived. | „er kominn“ → has arrived, ekki is arrived |
| Ég er búinn að borða. | I've already eaten. | „búinn að“ → oft already |
| Ég er ekki búinn að ákveða mig. | I haven't decided yet. | „ekki búinn að“ → haven't … yet |
| Ertu strax búin að borga? | Have you already paid? | undrun → already |
| „Er maturinn tilbúinn?“ „Ekki enn.“ | "Is dinner ready?" "Not yet." | – hér er þetta eins |
Í stuttu máli: „var að“ (rétt áðan) er have just, „búinn að“ er oft already, „ekki búinn að“ er haven't … yet – og hjálparsögnin er alltaf have / has, líka þegar íslenskan segir „er kominn“ eða „er farinn“.
Form
Present Perfect (upprifjun úr A2-16)
| Frumlag | have / has | lýsingarháttur þátíðar |
|---|---|---|
| I / you / we / they | have ('ve) | finished. |
| he / she / it | has ('s) | finished. |
| neitun | haven't / hasn't | finished. |
| spurning | Have you / Has she… | finished? |
Í She's finished her homework er 's = has: það sýnir lýsingarháttur þátíðar sem lýsir athöfn, hér með andlagi. (Sumir lýsingarhættir geta líka verið lýsingarorð á eftir be: It's broken = it is – sjá A2-16.)
Just, already, yet: merking og staða
| Orð | Merking | Gerð setningar | Staða | Dæmi |
|---|---|---|---|---|
| just | rétt áðan, mjög nýlega | aðallega játandi | milli have/has og lýsingarháttar þátíðar | I've just finished. |
| already | þegar, nú þegar, fyrr en búist var við | játandi og spurningar | milli have/has og lýsingarháttar þátíðar, eða aftast | She's already left. / She's left already. |
| yet | enn (og við búumst við því) | neitun og spurningar | aftast í setningunni | I haven't eaten yet. / Have you eaten yet? |
Stutt svar með yet: "Is it ready?" "Not yet."
Notkun
1Athöfn í fortíð með afleiðingu núna
Notaðu Present Perfect þegar athöfn í fortíðinni hefur mikilvæga afleiðingu núna. Við segjum ekki hvenær hún gerðist; afleiðingin skiptir máli.
2Just = rétt áðan
Settu just milli have/has og lýsingarháttar þátíðar. Það sýnir að athöfnin er alveg ný. Á íslensku segjum við „var að“, „rétt áðan“ eða „ný-“ („nýfarin“, „nýkominn“).
3Already = þegar, fyrr en búist var við
Already stendur yfirleitt milli have/has og lýsingarháttar þátíðar. Í tali getur það líka staðið aftast. Í spurningu sýnir það oft undrun: svona fljótt? Á íslensku segjum við oft „búinn að“ eða „strax búinn að“.
4Yet = ekki ennþá, en við búumst við því
Notaðu yet í neitandi setningum og spurningum. Það stendur yfirleitt aftast, á eftir andlaginu. Neitun með yet þýðir „ekki núna, en líklega seinna“ – eins og „ekki enn“ eða „ekki búinn að“.
5Að segja fréttir
Nýjar fréttir segjum við oft í Present Perfect, af því að fréttin er ný og skiptir máli núna. Þegar smáatriðin koma (hvenær, hvar, hvernig) skiptum við yfirleitt yfir í Past Simple – sjá A2-19. Á íslensku segjum við fréttir oft í þátíð eða með „er kominn með“.
6Bandarísk enska: Past Simple með just, already og yet
Í bandarískri ensku er Past Simple mjög algengt með just, already og yet. Hvort tveggja er rétt. Bresk enska vill yfirleitt Present Perfect. Í þessu námsefni æfum við Present Perfect.
Algengar villur
Gildrur fyrir íslenskumælandi
1. „Við vorum að borða“ → we were eating. Á íslensku þýðir „var að“ + nafnháttur oft að eitthvað hafi gerst rétt áðan: „Við Siggi vorum að borða“, „Barnið var að sofna“. Bein þýðing gefur Past Continuous (were eating, was falling asleep), en það lýsir athöfn sem var í gangi einhvern tíma áður. Um það sem var að gerast og skiptir máli núna segirðu have just + lýsingarháttur þátíðar.
2. „er komin“, „er farin“ → is come, is left. Á íslensku notum við „vera“ með lýsingarhætti þegar eitthvað er komið eða farið: „Þvottavélin er loksins komin“, „Pabbi er farinn í veiðiferð“. Bein þýðing gefur is come, is left. Á ensku er hjálparsögnin í Present Perfect alltaf have / has.
3. „Er smiðurinn tilbúinn með skápana?“ → ready with. Á íslensku getur „tilbúinn með“ þýtt að verkinu sé lokið: „Er smiðurinn tilbúinn með skápana?“ Enska ready þýðir hins vegar „undirbúinn, tilbúinn til að byrja“ (ready to go, ready for the test). Um lokið verk segirðu has he finished…?, is it ready? eða are you done with…?
Ekki rugla saman
yet og already í spurningu – Yet er hlutlaus spurning: þú býst við að eitthvað gerist. Already sýnir undrun: það gerðist fyrr en þú bjóst við. Á íslensku er munurinn oft „Ertu búinn?“ og „Ertu strax búinn?“.
just = rétt áðan og just = bara – Með Present Perfect þýðir just yfirleitt „rétt áðan“. Í öðrum setningum getur það þýtt „bara“.
yet og still – Still (eitthvað varir enn: I still haven't finished) og any more / no longer eru í B1-33. Valið milli Present Perfect og Past Simple er í A2-19.
Stafsetning og framburður
- Í tali eru have og has stytt og auðvelt að missa af þeim: I've just seen it /aɪv dʒʌst siːn ɪt/, She's already left /ʃiːz ɔːlˈredi left/. Hlustaðu eftir litla /v/ eða /z/ – þau eru rödduð. Íslenskan hefur ekkert z-hljóð, svo gættu þess að she's verði ekki „sís“.
- already er eitt orð og áherslan er á öðru atkvæði: /ɔːlˈredi/ – al-READ-y. Á íslensku viljum við leggja áherslu á fyrsta atkvæði. Ruglaðu því ekki saman við all ready (tvö orð = alveg tilbúin: We're all ready to go).
- just /dʒʌst/: /dʒ/ fremst er raddað, eins og í jam. Það er ekki íslenskt hljóð: byrjaðu á d og slepptu svo yfir í hljóð eins og í measure. /ʌ/ er stutt og opið, í miðjum munni, ekki íslenskt u eða ö. Í I've just… er just yfirleitt með áherslu.
- yet /jet/ byrjar eins og yes – og eins og íslenskt j. Aftast í já/nei-spurningu fer röddin yfirleitt upp: Have you finished yet?
Gullna reglan
Athöfn í fortíð með afleiðingu núna → have / has + lýsingarháttur þátíðar. Just („var að“, rétt áðan) og already („búinn að“) standa milli have/has og lýsingarháttar þátíðar; yet („ekki enn“, „ekki búinn að“) stendur aftast í neitun og spurningum. Hjálparsögnin er alltaf have / has – aldrei is – og „var að“ í merkingunni „rétt áðan“ er ekki was …ing.
Æfingar
A. Form
Notaðu Present Perfect (breska mynd) í þessum æfingum. Bandarískt Past Simple (I just ate) er líka rétt – sjá notkun 6.
-
I can't find my wallet. I (lose) it.
-
Settu just á réttan stað: She has called me.
-
Settu yet á réttan stað: They haven't replied to my email.
-
Settu already á réttan stað: I've paid for the tickets.
-
"Is Tom here?" "No, he (just / leave)."
-
the film (start) yet?
B. Merking
Veldu rétta svarið.
-
Veldu rétta svarið: "Do you want to see this film?" "No, I've … seen it."
-
Veldu rétta svarið: I haven't had breakfast ….
-
Hvor spurningin sýnir undrun?
-
Þú ert mjög svöng eða svangur. Segðu af hverju:
C. Finndu villuna
Í hverri setningu er ein villa eða setningin er rétt. Skrifaðu leiðréttu setninguna eða skrifaðu correct. Notaðu Present Perfect í leiðréttingunum.
-
I've finished just my work.
-
Have you yet called your mum?mum (UK), mom (US)
-
She has already went to bed.
-
We haven't booked the hotel yet.
D. Í samhengi
Fylltu í eyðurnar í samtalinu. Notaðu Present Perfect þar sem sögn er í svigum.
Mia: Hi Leo! We 15 (just / arrive) at the new flat!
Leo: Great! Have you unpacked 16?
Mia: No, not yet. But Sam 17 (already / build) the bed!
Leo: Wow! 18 the internet (start) working yet?
Mia: No, it 19 (not / start) yet. I'm using my phone.
E. Spreyttu þig
Skrifaðu á ensku um daginn þinn.
-
Skrifaðu um tvennt sem þú ert þegar búinn eða búin að gera í dag og eitt sem þú hefur ekki enn gert.
-
Skrifaðu stutta, góða frétt til vinar eða vinkonu. Notaðu Present Perfect og just.
F. Blönduð upprifjun
Rifjaðu upp efni fyrri kennslustunda.
-
A2-16 Present Perfect á ensku: Have you ever…? Að segja frá reynslu "Where's Dad?" "He's ___ … to the shop. He'll be back in ten minutes."
-
A2-16 Present Perfect á ensku: Have you ever…? Að segja frá reynslu you ever (eat) Korean food?
-
A1-28 Past Simple á ensku: óreglulegar sagnir, did og didn't – útskýringar og æfingar Skrifaðu Past Simple og lýsingarhátt þátíðar: write
Svör
A. Form
- 've lost / have lost
- She has just called me. / She's just called me.
- They haven't replied to my email yet.
- I've already paid for the tickets. / I've paid for the tickets already.
- 's just left / has just left
- Has … started
B. Merking
- already
- yet
- Have you finished already?
- I haven't eaten yet.
C. Finndu villuna
- I've just finished my work. / I have just finished my work.
- Have you called your mum yet?
- She has already gone to bed. / She's already gone to bed. / She has gone to bed already.
- ✓ We haven't booked the hotel yet.
D. Í samhengi
- 've just arrived / have just arrived
- yet / already
- has already built / 's already built
- Has … started
- hasn't started / has not started
E. Spreyttu þig
- I've already had breakfast. I've already answered my emails. I haven't been to the gym yet.
- Guess what! I've just passed my driving test!
F. Blönduð upprifjun
- gone
- Have … eaten
- wrote … written
