Past Simple á ensku: óreglulegar sagnir, did og didn't – útskýringar og æfingar
Past Simple: Irregular Verbs, Did and Didn't
Á þessari síðu
Markmið
Eftir þessa kennslustund kanntu um 40 algengar óreglulegar sagnir í þátíð (went, saw, bought, took…) og getur myndað neitun (I didn't go), já/nei-spurningar og stutt svör (Did you see it? Yes, I did.) og spurningar með spurnarorði (Where did you go?) í Past Simple.
Aðalatriðið
Margar algengustu sagnirnar í ensku fá ekki -ed í þátíð. Þær breyta um mynd: go → went, see → saw, eat → ate. Þetta eru óreglulegar sagnir (irregular verbs). Það er engin ein regla, en margar þeirra eru í fjölskyldum sem breytast á svipaðan hátt. Það er miklu auðveldara að læra þær í hópum en sem langan, handahófskenndan lista.
Og nú góðu fréttirnar. Í neitun og spurningu hverfur óreglulega myndin. Hugsaðu þér orðið did sem tímastimpil. Það stimplar alla setninguna „FORTÍГ, svo aðalsögnin þarf ekki lengur að sýna þátíð. Hún fer aftur í grunnmynd: I went → I didn't go → Did you go?
Tímastimpillinn virkar líka með reglulegum sögnum: I worked → I didn't work → Did you work? Þú þarft því aðeins eina hjálparsögn – did – fyrir allar persónur og nánast allar sagnir.
Be er öðruvísi. Það myndar neitun og spurningar sjálft: I wasn't…, Were you…? (sjá A1-26). Háttarsagnir eins og can nota heldur ekki did.
Íslenska og enska
Góðu fréttirnar: íslenskan á líka sterkar sagnir sem skipta um sérhljóð í þátíð („fara – fór“, „sjá – sá“, „taka – tók“), svo hugmyndin um óreglulegar sagnir er þér kunnug. En á íslensku ber aðalsögnin þátíðina alltaf, líka í neitun og spurningu: „Ég fór ekki“, „Sástu fréttirnar?“, „Hvert fórstu?“. Á ensku tekur did við þátíðinni, og aðalsögnin fer í grunnmynd: I didn't go, Did you see…?, Where did you go? Í spurningu fer did fremst – ekki aðalsögnin eins og á íslensku. Og tvö orð skipta íslenskum sögnum: „sagði mér“ er told me, og „gerði heimavinnuna“ er did my homework, ekki made.
| Íslenska | Enska | Hvað er ólíkt? |
|---|---|---|
| Ég fór. | I went. | játandi: þátíðarmynd – hér er þetta eins |
| Ég fór ekki. | I didn't go. | á íslensku ber aðalsögnin þátíðina; á ensku didn't + grunnmynd |
| Sástu fréttirnar? | Did you see the news? | á íslensku aðalsögnin fremst; á ensku Did + grunnmynd |
| Hvert fórstu? | Where did you go? | á íslensku engin hjálparsögn |
| „Sástu leikinn?“ „Já.“ | "Did you see the match?" "Yes, I did." | stutt svar með did |
| Hún sagði mér að… | She told me (that)… | með manneskju → tell; say án manneskju |
| Ég gerði heimavinnuna. | I did my homework. | „gera“ → hér do, ekki make |
| Ég var ekki svangur. | I wasn't hungry. | be myndar neitun sjálft, án did – eins og „var ekki“ |
Í stuttu máli: í játandi setningu þátíðarmynd (went), í neitun og spurningu didn't / Did + grunnmynd (didn't go, Did you see?) – þátíðin er í did, ekki í aðalsögninni eins og á íslensku.
Form
40 algengar óreglulegar sagnir í fjölskyldum
| Fjölskylda | Grunnmynd → þátíð |
|---|---|
| 1. Engin breyting | put → put, cut → cut, cost → cost, let → let, read → read (borið fram eins og red) |
| 2. d → t eða styttra sérhljóð + t | send → sent, spend → spent, leave → left, feel → felt, keep → kept, meet → met, lose → lost |
| 3. -ought / -aught | buy → bought, bring → brought, think → thought, teach → taught |
| 4. -ew | know → knew, grow → grew, fly → flew |
| 5a. Sérhljóð → a (stutt, eins og í cat) | begin → began, drink → drank, swim → swam, run → ran |
| 5b. Sérhljóð → a + e (eins og í day) | give → gave, come → came |
| 6. Sérhljóð → o | get → got, write → wrote, drive → drove, speak → spoke, tell → told |
| 7. Lærðu stakar | go → went, have → had, do → did, make → made, say → said, see → saw, take → took, eat → ate, find → found, hear → heard |
Þátíð sagnarinnar be (was / were) er í A1-26.
Játandi, neitandi, spurning
| Mynstur | Dæmi | |
|---|---|---|
| Játandi | frumlag + þátíð | She went home. / She worked late. |
| Neitandi | frumlag + didn't (did not) + grunnmynd | She didn't go home. / She didn't work late. |
| Spurning | Did + frumlag + grunnmynd? | Did she go home? / Did she work late? |
Stutt svör
| Spurning | Já | Nei |
|---|---|---|
| Did you see the match? | Yes, I did. | No, I didn't. |
| Did they like the hotel? | Yes, they did. | No, they didn't. |
Spurningar með spurnarorði (orðaröð úr A1-16): spurnarorð + did + frumlag + grunnmynd.
| Spurnarorð | did | Frumlag | Grunnmynd |
|---|---|---|---|
| Where | did | you | go? |
| What | did | she | say? |
| When | did | they | arrive? |
Notkun
1Óreglulegar sagnir í játandi setningu
Notaðu óreglulegu þátíðarmyndina um lokna athöfn, alveg eins og reglulegar sagnir með -ed. Myndin er eins í öllum persónum.
2Neitun: didn't + grunnmynd
Notaðu didn't + grunnmynd. Didn't ber þátíðina, svo aðalsögnin breytist ekki. Á íslensku er þátíðin í aðalsögninni („svaf ekki“), á ensku aðeins í didn't.
3Já/nei-spurningar og stutt svör
Notaðu Did + frumlag + grunnmynd. Í stuttu svari er did / didn't.
4Spurningar með spurnarorði í þátíð
Settu spurnarorðið á undan did: spurnarorð + did + frumlag + grunnmynd. Á íslensku kemur aðalsögnin strax á eftir spurnarorðinu („Hvert fórstu?“); á ensku kemur did þangað.
5Be notar ekki did
Be myndar neitun og spurningar sjálft: wasn't / weren't, Was…? / Were…? Sjá A1-26. Hér er íslenskan eins: „var ekki“, „Varstu…?“.
Algengar villur
Gildrur fyrir íslenskumælandi
1. „Þau gáfu okkur ekki…“ → didn't gave. Á íslensku ber aðalsögnin þátíðina líka í neitun: „gaf ekki“, „sá ekki“, „fór ekki“. Þess vegna fylgir þátíðarmyndin auðveldlega með á eftir didn't. En á ensku er þátíðin bara í didn't; aðalsögnin er í grunnmynd.
2. „Hvert fórstu?“, „Sástu…?“ → Where went you?, Saw you…? Á íslensku spyrjum við með því að setja aðalsögnina fremst: „Sástu norðurljósin?“, „Hvert fóruð þið eftir leikinn?“. Á ensku fer did fremst (eða á eftir spurnarorðinu), og aðalsögnin kemur á eftir frumlaginu í grunnmynd.
3. „Hann sagði okkur sögu“ → said us. Á íslensku stendur manneskjan beint á eftir „segja“ í þágufalli: „Hún sagði mér það“, „Hann sagði okkur sögu“. Enska say tekur ekki manneskju beint á eftir sér. Ef þú segir hverjum notarðu tell: He told us a story. (Án manneskju: He said that…)
4. „Ég gerði heimavinnuna“ → made my homework. Á íslensku nær „gera“ yfir bæði make og do. Um heimavinnu, verkefni og húsverk segir enskan do: do homework, do the dishes, do a project. Make er um að búa eitthvað til.
Ekki rugla saman
did sem hjálparsögn og did sem aðalsögn – did getur verið hjálparsögn og líka þátíð sagnarinnar do, jafnvel í sömu setningu.
didn't + sögn og wasn't / weren't + lýsingarorð – venjulegar sagnir nota didn't; be notar wasn't / weren't. Á íslensku er „ekki“ í báðum.
Did you…? og Have you ever…? – Did you see…? spyr um liðinn tíma (í gær, í síðustu viku). Have you ever seen…? spyr um allt lífið fram að þessu; það lærirðu í A2-16.
Stafsetning og framburður
- Read (þátíð) er skrifað eins og nútíðin, en borið fram /red/, eins og liturinn red.
- Said er /sed/ – rímar við red, ekki paid. Says er /sez/.
- Bought, brought, thought, taught ríma saman: /ɔːt/ (UK), /ɑːt/ eða /ɔːt/ (US). Thought byrjar á /θ/ – sama hljóð og íslenskt „þ“, þar hefurðu forskot.
- Gave og came hafa sama sérhljóð og day /eɪ/; began, drank, swam, ran hafa stutta sérhljóðið /æ/ eins og í cat. Lestu enska a hér aldrei eins og íslenskt „æ“.
- Ate er /et/ eða /eɪt/ (UK), /eɪt/ (US).
- Didn't /ˈdɪdnt/ – tvö atkvæði, það seinna mjög stutt. Í hröðu tali heyrist t-ið í lokin varla. Segðu d-ið raddað.
- Did you rennur oft saman í eitt: /ˈdɪdʒu/ – Did you see it? Hljóðið /dʒ/ er ekki til í íslensku.
- Knew hljómar eins og new: /njuː/ (UK), /nuː/ (US). k-ið heyrist ekki.
Gullna reglan
Í játandi setningu notarðu þátíðarmyndina (went, saw, worked). Í neitun og spurningu didn't / Did + grunnmynd (didn't go, Did you see?) – þátíðin er í did, ekki í aðalsögninni eins og í „fór ekki“ og „Sástu?“. Be myndar neitun og spurningar án did.
Æfingar
A. Form
Skrifaðu þátíðina eða fylltu í setningarnar.
-
Past of go:
-
Past of buy:
-
Past of write:
-
Past of put:
-
I (not / see) him yesterday.
-
you (have) a good weekend?
-
Where you (go) last summer?
B. Merking
Veldu rétta svarið.
-
Veldu rétta svarið: … at the meeting?
-
Veldu rétta svarið: What … yesterday?
-
"Did they win?" "No, they ."
-
Veldu rétta svarið: I … well this morning.
C. Finndu villuna
Í hverri setningu er ein villa eða setningin er rétt. Skrifaðu leiðréttu setninguna eða skrifaðu correct.
-
She didn't came to class.
-
Did you bought milk?
-
Where you went last night?
-
We ate at a lovely restaurant.
D. Í samhengi
Fylltu í eyðurnar í samtalinu.
Leo: Hi, Nina! 16 you have a good holiday?
Nina: Yes, I 17! We 18 (fly) to Greece and 19 (stay) on a small island.
Leo: What 20 you do there?
Nina: We swam every day and 21 (eat) fresh fish every evening. But we 22 (not / see) any dolphins!
E. Spreyttu þig
Skrifaðu á ensku um gærdaginn og um frí vinar eða vinkonu.
-
Skrifaðu þrjár setningar um gærdaginn með óreglulegum sögnum.
-
Skrifaðu tvær spurningar sem þú getur spurt vin eða vinkonu um síðasta frí.
F. Blönduð upprifjun
Rifjaðu upp efni fyrri kennslustunda.
-
A1-27 Past Simple á ensku: reglulegar sagnir með -ed – útskýringar og æfingar Skrifaðu þátíðina: study
-
A1-26 Was og were á ensku: þátíð sagnarinnar to be – útskýringar og æfingar Veldu rétta svarið: … the shops open?
-
A1-13 Present Simple á ensku: don't, doesn't, do, does – neitun og spurningar Veldu rétta svarið: … your brother like football?
Svör
A. Form
- went
- bought
- wrote
- put
- didn't see / did not see
- Did … have
- did … go
B. Merking
- Were you
- did you do
- didn't / did not
- didn't feel
C. Finndu villuna
- She didn't come to class.
- Did you buy milk?
- Where did you go last night?
- ✓ We ate at a lovely restaurant.
D. Í samhengi
- Did
- did
- flew
- stayed
- did
- ate
- didn't see / did not see
E. Spreyttu þig
- I got up at seven. I had coffee with my sister. I went to the gym.
- Where did you go? What did you eat?
F. Blönduð upprifjun
- studied
- Were
- Does
