Past Simple á ensku: reglulegar sagnir með -ed – útskýringar og æfingar
Past Simple: Regular Verbs
Á þessari síðu
Markmið
Eftir þessa kennslustund geturðu sagt frá því sem þú gerðir í fortíðinni með reglulegum sögnum: þú bætir -ed rétt við (lived, studied, stopped, played), berð endinguna rétt fram (/t/, /d/ eða /ɪd/), notar sömu mynd í öllum persónum og notar tímaorð eins og yesterday, last week, three days ago og when I was a child.
Aðalatriðið
Tíðin Past Simple (einföld þátíð) segir frá lokinni athöfn: hún gerðist, hún er búin og hún tilheyrir tíma sem er liðinn – yesterday, last year, in 2010. Hugsaðu þér dyr sem nú eru lokaðar. Athöfnin er hinum megin við dyrnar. Hún er búin og við lítum til baka.
Í flestum sögnum sýnir enskan þátíð með einni lítilli endingu: -ed. Work → worked. Play → played. Live → lived. Þessar sagnir heita reglulegar sagnir (regular verbs), af því að þær fylgja allar þessari reglu. (Sagnir sem gera það ekki, til dæmis go → went, eru í A1-28.)
Og fleiri góðar fréttir. Í Past Simple er ein mynd fyrir allar persónur: I worked, you worked, she worked, they worked. Ekkert -s með he / she / it, og í játandi setningu er ekkert was eða önnur hjálparsögn. Þú þarft bara að læra nokkrar stafsetningarreglur og framburð endingarinnar -ed – oft er hún aðeins eitt lítið hljóð, ekki nýtt atkvæði.
Íslenska og enska
Góðu fréttirnar: íslenska þátíðin („spilaði, vann, bjó“) gerir sama gagn og Past Simple. Og veikar íslenskar sagnir fá líka endingu í þátíð – „spilaði“, „opnaði“ – rétt eins og played, opened. Enskan er samt einfaldari: íslenska endingin breytist eftir persónu („spilaði, spilaðir, spiluðum“), en played er alltaf eins. Þrennt þarf þó að hugsa upp á nýtt. Íslenska „læra“ eru tvö orð á ensku: study (læra fag, lesa fyrir próf) og learn (ná tökum á einhverju). „Fyrir þremur dögum“ er three days ago – ago kemur á eftir tímanum og ekkert orð á undan. Og þegar setning byrjar á tímaorði setjum við sögnina á undan frumlaginu („Í gær hringdi ég…“); á ensku stendur frumlagið samt fyrst: Yesterday I called…
| Íslenska | Enska | Hvað er ólíkt? |
|---|---|---|
| Ég spilaði / við spiluðum | I / we played | íslenska endingin breytist eftir persónu; -ed er eins hjá öllum |
| Í gær vann ég heima. | Yesterday I worked from home. | liðinn tími → þátíð – hér er þetta eins |
| Í gær hringdi ég í ömmu. | Yesterday I called my grandma. | á íslensku sögnin á undan frumlaginu; á ensku frumlagið fyrst |
| fyrir þremur dögum | three days ago | „fyrir“ fremst; ago á eftir tímanum |
| í síðustu viku | last week | engin forsetning á ensku |
| Hún lærði lögfræði. / Hún lærði að synda. | She studied law. / She learned to swim. | „læra“ → study eða learn |
| Ég hringdi í hana. | I called her. | „hringja í“ → call + manneskja, án forsetningar |
Í stuttu máli: Past Simple er íslensk þátíð, bara einfaldari – ein mynd fyrir allar persónur, endingin -ed.
Form
Ein mynd fyrir allar persónur
| Frumlag | Past Simple |
|---|---|
| I / you / he / she / it / we / they | worked yesterday. |
| I / you / he / she / it / we / they | played tennis. |
Stafsetning -ed
| Regla | Dæmi |
|---|---|
| Flestar sagnir: + ed | work → worked, clean → cleaned, want → wanted |
| -e í lokin: + d | live → lived, like → liked, arrive → arrived, dance → danced |
| Samhljóð + y: y → ied | study → studied, carry → carried, try → tried |
| Sérhljóð + y: + ed (engin breyting) | play → played, stay → stayed, enjoy → enjoyed |
| Áhersla á síðasta atkvæði, eitt sérhljóð + eitt samhljóð: samhljóðið tvöfaldast | stop → stopped, plan → planned, prefer → preferred |
| Áherslulaust síðasta atkvæði: engin tvöföldun | visit → visited, open → opened, listen → listened |
| w, x eða y í lokin: engin tvöföldun | snow → snowed, fix → fixed, play → played |
| Eitt sérhljóð + l | travel → travelled (UK) / traveled (US), cancel → cancelled (UK) / canceled (US) |
Framburður -ed (nánar í „Stafsetning og framburður“)
| Hljóð | Hvenær | Dæmi |
|---|---|---|
| „id“ – aukaatkvæði | á eftir hljóðunum t eða d | wanted, waited, needed, decided |
| „t“ | á eftir hljóðum eins og p, k, s, sh, ch, f | stopped, worked, kissed, washed, watched, laughed |
| „d“ | á eftir öllum öðrum hljóðum, líka sérhljóðum | played, lived, called, cleaned, studied |
Tímaorð: yesterday, yesterday evening, last night / week / month / year, three days ago, a long time ago, in 2010, in March, when I was a child.
Neitun og spurningar (didn't, Did you…?) eru í A1-28.
Notkun
1Lokin athöfn á liðnum tíma
Notaðu Past Simple um athöfn sem byrjaði og lauk í fortíðinni. Oft segjum við líka hvenær hún gerðist.
2Athafnir hver á eftir annarri
Notaðu Past Simple um athafnir sem gerðust hver á eftir annarri, eins og í frásögn.
3Aðstæður og endurteknar athafnir í fortíð
Notaðu Past Simple um aðstæður sem stóðu yfir í einhvern tíma í fortíðinni og um athafnir sem gerðust oft. (Used to: sjá A2-28.)
4Ein mynd fyrir allar persónur
Past Simple er eins með öllum frumlögum – ekkert -s með he / she / it. Á íslensku eru endingarnar ólíkar („lærði“, „lærðir“, „lærðum“), á ensku ekki.
5Tímaorð um fortíð
Settu tímaorðið í lok eða byrjun setningar. Ago kemur á eftir tímanum. Á undan last og yesterday kemur engin forsetning (sjá A1-20). Og þótt setningin byrji á tímaorði stendur frumlagið á undan sögninni.
Algengar villur
Gildrur fyrir íslenskumælandi
1. „fyrir tveimur mánuðum“ → before two months, for three days ago. Á íslensku kemur „fyrir“ á undan tímanum: „fyrir tveimur mánuðum“, „fyrir þremur dögum“. Og „fyrir“ getur líka þýtt for og before. Á ensku kemur ago á eftir tímanum og ekkert orð á undan: two months ago.
2. „Ég lærði nöfnin utan að“, „Hún lærði sjávarlíffræði“ → studied eða learned? Á íslensku nær „læra“ yfir hvort tveggja. Á ensku er study að læra fag, vera í námi eða sitja yfir bókunum, en learn að ná tökum á einhverju (learn to swim, learn a song). Þegar færnin náðist er það learn, og „læra utan að“ er learn by heart.
3. „Í gær hringdi ég…“ → Yesterday called I…. Á íslensku stendur sögnin í öðru sæti: ef setningin byrjar á tímaorði kemur sögnin strax á eftir og frumlagið á eftir henni („Í gær hringdi ég í ömmu“, „Í júní ferðuðumst við um Vestfirði“). Í enskri fullyrðingu stendur frumlagið á undan sögninni, líka á eftir tímaorði: Yesterday I called…
Ekki rugla saman
was / were og sagnir með -ed – was / were tengja manneskju við lýsingu eða stað (I was tired). Athafnarsagnir fá -ed og þurfa ekkert was. Sjá A1-26.
Aukaatkvæði eða ekki? – flestar sagnir með -ed fá ekkert aukaatkvæði. Walked er eitt atkvæði; waited eru tvö.
Past Simple og Present Simple – Present Simple lýsir því sem er núna og gildir alltaf (sjá A1-12); Past Simple lýsir liðnum tíma.
Stafsetning og framburður
- Endingin -ed hefur þrjá framburði: /t/ (stopped /stɒpt/ (UK), /stɑːpt/ (US)), /d/ (played /pleɪd/), /ɪd/ (wanted /ˈwɒntɪd/ (UK), /ˈwɑːntɪd/ (US)). Í bandarískri ensku er aukaatkvæðið oft /əd/.
- Reglan fer eftir síðasta hljóðinu, ekki stafnum. Á eftir /t/ eða /d/ → /ɪd/. Á eftir órödduðum hljóðum (/p/, /k/, /s/, /ʃ/, /tʃ/, /f/, /θ/) → /t/. Á eftir öðrum hljóðum → /d/. Laughed endar á /f/ → /lɑːft/ (UK), /læft/ (US).
- Íslensk stafsetning er nokkuð nærri framburðinum, og því freistast maður til að lesa work-ed /ˈwɜːkɪd/. En worked er eitt atkvæði: í lokin eru tvö samhljóð í röð, /kt/.
- Leggðu höndina á hálsinn: ef þú finnur titring í síðasta hljóði sagnarinnar (play, live, call) er endingin /d/; ef ekki (stop, work, kiss) er hún /t/. Íslensku b, d og g eru órödduð, svo segðu enska /d/ meðvitað raddað: played, lived, called.
- Tvöfalt samhljóð í stafsetningu (stopped, planned) er bara stafsetning. Í íslensku fylgir „pp“ og „tt“ oft h-hljóð á undan (eins og í „kappi“); gættu þess að bera það ekki yfir á stopped eða chatted.
- Tvöföldun fer eftir áherslu: prefer → preferred, en open → opened, visit → visited. Í prefer er áherslan á seinna atkvæðinu – íslenski vaninn, áhersla á fyrsta atkvæði, dregur hana á rangan stað.
Gullna reglan
Regluleg þátíð = sögn + -ed, eins í öllum persónum. Athugaðu stafsetninguna (lived, studied, stopped) og bættu aðeins við atkvæði á eftir hljóðunum t eða d (wanted, needed). „Fyrir þremur dögum“ er three days ago, og þótt setningin byrji á tímaorði kemur frumlagið fyrst: Yesterday I called…
Æfingar
A. Form
Settu sagnirnar í Past Simple.
-
I (watch) a film last night.
-
She (study) for three hours.
-
We (stop) for lunch at a small café.
-
They (live) in Spain for two years.
-
He (plan) a surprise party.
-
My brother (play) football yesterday.
-
The bus (arrive) late.
B. Merking
Svaraðu spurningunum (bætir -ed við atkvæði? hvaða hljóð heyrist í lokin?) eða veldu rétta svarið.
-
Does -ed add an extra syllable? needed
-
Does -ed add an extra syllable? cooked
-
Which ending sound: "t" or "d"? cleaned
-
Veldu rétta svarið: I … the kitchen yesterday.
-
Veldu rétta svarið: We moved here three years ….
C. Finndu villuna
Í hverri setningu er ein villa eða setningin er rétt. Skrifaðu leiðréttu setninguna eða skrifaðu correct.
-
I visitted my cousin.
-
He finish work at six yesterday.
-
We was arrived late.
-
She tried a new recipe last night.
D. Í samhengi
Settu sagnirnar í svigunum í Past Simple.
On Saturday I 17 (stay) at home. In the morning I 18 (clean) the flat, and in the afternoon I 19 (try) a new recipe. On Sunday my friends 20 (invite) me to the park. We 21 (walk) by the river and 22 (chat) for hours.
E. Spreyttu þig
Skrifaðu á ensku um síðustu helgi og um æsku þína.
-
Skrifaðu þrennt sem þú gerðir síðustu helgi, með reglulegum sögnum.
-
Skrifaðu eina setningu um æsku þína með when I was a child.
F. Blönduð upprifjun
Rifjaðu upp efni fyrri kennslustunda.
-
A1-26 Was og were á ensku: þátíð sagnarinnar to be – útskýringar og æfingar Veldu rétta svarið: Yesterday I … very busy.
-
A1-22 Present Continuous á ensku: I'm working – útskýringar og æfingar Skrifaðu -ing myndina: stop
-
A1-12 Present Simple á ensku: I work, she works – útskýringar og æfingar Veldu rétta svarið: Now she … in Rome, but in 2015 she lived in Milan.
Svör
A. Form
- watched
- studied
- stopped
- lived
- planned
- played
- arrived
B. Merking
- yes
- no
- d
- cleaned
- ago
C. Finndu villuna
- I visited my cousin.
- He finished work at six yesterday.
- We arrived late.
- ✓ She tried a new recipe last night.
D. Í samhengi
- stayed
- cleaned
- tried
- invited
- walked
- chatted
E. Spreyttu þig
- I cleaned my room. I watched a film. I called my sister.
- When I was a child, I played football every day.
F. Blönduð upprifjun
- was
- stopping
- lives
