For, since og how long: Present Perfect eða Present Perfect Continuous?
For, Since, How Long — Simple or Continuous?
Á þessari síðu
Markmið
Eftir þessa kennslustund geturðu sagt hve lengi eitthvað hefur staðið, með for, since og How long…?, og valið á milli I've lived og I've been living. Þú veist hvenær einfalda myndin er rétt (niðurstaða, fjöldi, ástandssagnir) og hvenær framvinduhorfið passar (athöfn og tímalengd).
Aðalatriðið
Þú veist nú þegar að ástand sem hófst í fortíðinni og varir enn kallar á Present Perfect (enska núliðin tíð) með for (tímalengd) eða since (upphafspunktur) A2-18: I've lived here for five years, ekki I live here for five years. Nú kemur næsta val: einföld mynd eða framvinduhorf?
Hugsaðu þér tvær myndir af málara. Á þeirri fyrri er veggurinn tilbúinn og glansar: I've painted the wall. Þetta er einfalda myndin – hún sýnir niðurstöðu, eitthvað lokið, eða magn sem hægt er að telja. Á seinni myndinni heldur málarinn á blautum pensli og er með málningu á fötunum: I've been painting the wall. Þetta er framvinduhorfið – það sýnir athöfnina og hve lengi hún hefur staðið. Kannski er verkinu lokið, kannski ekki – það skiptir ekki máli.
Sumar sagnir (know, have í merkingunni „eiga“, be, like, believe) lýsa ástandi, ekki athöfn. Þær eiga sér enga „blauta pensils“-mynd og eru því í einföldu myndinni.
Íslenska og enska
Góðu fréttirnar eru margar. Um tíma fram til dagsins í dag notum við líka núliðna tíð: „Ég hef búið hér í fimm ár“, „Við höfum þekkst lengi“. Upphafspunktur er „síðan“ – since; tímalengd er „í“ – for. Og „Það eru tvö ár síðan ég sá hana“ er byggt nánast eins og It's two years since I saw her (sjá þó um sögnina hér á eftir). Íslenskan gerir líka greinarmun á niðurstöðu og athöfn: „Ég er búin að lesa bókina“ (lokið) er I've read the book, en „Ég hef verið að lesa bókina“ (í gangi) er I've been reading the book. Present Perfect er samt ekki alltaf það sama og íslenska „hef gert“ eða „er búinn að gera“.
Þrennt þarftu að passa. Í fyrsta lagi segjum við „Ég er búinn að eiga þennan bíl í tíu ár“. Ef „búinn að“ verður sjálfkrafa að have been + -ing færðu I've been having this car – en have (eiga), know og be eru ástandssagnir og eru í einföldu myndinni: I've had this car for ten years. Í öðru lagi byrjar „Það eru tvö ár síðan…“ á „það“ og sögnin er í fleirtölu. Á ensku er frumlagið it og sögnin alltaf í eintölu: It's (= It is eða It has been). Í þriðja lagi er „Síðan hvenær…?“ hlutlaus spurning á íslensku, en Since when…? hljómar oft hæðnislega á ensku. Hlutlaust spyrðu How long…?
| Íslenska | Enska | Hvað er ólíkt? |
|---|---|---|
| Við höfum þekkst í heila eilífð. | We've known each other for ages. | „í“ → for; know er í einföldu myndinni |
| Hann hefur verið á fundi síðan klukkan níu. | He's been in a meeting since nine o'clock. | „síðan“ → since – hér er þetta eins |
| Ég hef átt þennan síma í tvö ár. | I've had this phone for two years. | have = eiga → einföld mynd, ekki been having |
| Ég er búin að lesa fjórar bækur í þessum mánuði. | I've read four books this month. | fjöldi, niðurstaða → einföld mynd |
| Ég er búin að vera að lesa þessa bók í margar vikur. | I've been reading this book for weeks. | athöfn og tímalengd → framvinduhorf |
| Það eru tveir mánuðir síðan ég fór síðast í ræktina. | It's two months since I last went to the gym. | „það eru“ → it's, eintala |
| Hvað hefurðu búið lengi í Róm? | How long have you lived in Rome? | hlutlaus spurning → How long…? |
Í stuttu máli: tími fram til dagsins í dag → Present Perfect (eða Present Perfect Continuous), eins og „hef búið“. Niðurstaða, fjöldi eða ástandssögn → einföld mynd; athöfn og tímalengd → framvinduhorf. Upphafspunktur → since, tímalengd → for.
Form
For og since (upprifjun úr A2-18)
| Á eftir kemur | Dæmi | |
|---|---|---|
| for | tímabil (tímalengd) | for two hours, for a week, for ages, for a long time |
| since | tímapunktur (upphaf) | since nine o'clock, since Monday, since 2015, since last summer |
| since | aukasetning, yfirleitt í Past Simple | since I was a child, since we moved here |
How long…?
| Tíð | Spurning |
|---|---|
| Present Perfect | How long have you known Ana? |
| Present Perfect Continuous | How long have you been waiting? |
| Með be | How long has she been a teacher? |
Einföld mynd eða framvinduhorf?
| Present Perfect (have + lýsingarháttur þátíðar) | Present Perfect Continuous (have been + -ing) |
|---|---|
| niðurstaða: I've painted the room. (lokið) | athöfn: I've been painting the room. (kannski ekki lokið) |
| hve mikið / hve mörg: She's written three chapters. | hve lengi: She's been writing all morning. |
| ástand: I've known him for years. | – (ekki með ástandssögnum) |
| virðist varanlegt: He's lived here all his life. | virðist tímabundið: He's been living with his parents for a few months. |
It's (been) … since …
| Mynstur | Dæmi |
|---|---|
| It's been + tímabil + since + Past Simple | It's been three years since I last saw her. |
| It's + tímabil + since + Past Simple | It's three years since I last saw her. |
Styttri myndin It's three years since… er sérstaklega algeng í breskri ensku.
Notkun
1For, since og How long – stutt upprifjun
For gefur tímalengd, since upphafspunkt (dag, dagsetningu, klukkutíma eða atburð). Um tímalengd spyrðu með How long + Present Perfect.
2Einföld mynd um niðurstöðu og magn
Notaðu einföldu myndina þegar athöfninni er lokið eða þegar þú telur: hve mikið, hve mörg, hve oft.
3Einföld mynd með ástandssögnum
Sagnir sem lýsa ástandi – know, have (eiga), be, like, love, believe, understand, own – eru yfirleitt í einföldu myndinni, líka þegar þú segir hve lengi.
4Framvinduhorf um athöfn og tímalengd
Notaðu framvinduhorfið þegar athyglin er á athöfninni, á því hve lengi hún hefur staðið eða á ummerkjunum sem hún skildi eftir. Athöfninni getur verið lokið eða ekki.
5Live, work, study, teach – báðar myndir passa
Með sögnum sem lýsa löngu ástandi passa báðar myndirnar með for og since, oft nánast án munar. Framvinduhorfið getur látið ástandið hljóma tímabundnara.
6It's (been) + tími + since…
Með þessu mynstri segirðu hve langur tími er liðinn frá atburði í fortíðinni. Í since-hlutanum er yfirleitt Past Simple. Þar getur líka staðið Present Perfect ef það ástand varir líka enn; í mynstrinu It's been… since er Past Simple öruggasta valið.
Algengar villur
Gildrur fyrir íslenskumælandi
1. „Hvað ertu búinn að eiga jeppann lengi?“ → have you been having. Á íslensku er „vera búinn að“ eðlilegt með öllum sögnum, líka „eiga“ og „þekkja“: „Pabbi er búinn að eiga bústaðinn í tuttugu ár“, „Hvað ertu búinn að eiga jeppann lengi?“. Ef þú þýðir „búinn að“ alltaf með have been + -ing lendirðu í villu, því have (eiga), know, own og be eru ástandssagnir. Þær eru í einföldu myndinni: have had, have known.
2. „Hvað eru mörg ár síðan…?“ → How many years are there since…? Á íslensku byrjar setningin á „það“ og sögnin lagar sig að tímanum: „Það eru þrjú ár síðan við fórum norður“, „Hvað eru mörg ár síðan Katla gaus?“. Bein þýðing gefur there are eða it are. Á ensku er frumlagið it og sögnin í eintölu: It's eða It's been – líka í spurningu: How many years has it been since…?
3. „Síðan hvenær…?“ → Since when…? Á íslensku er „Síðan hvenær ertu í kórnum?“ alveg hlutlaus spurning. Á ensku er Since when…? málfræðilega rétt, en hljómar oft vantrúað eða hæðnislegt (Since when do you care?). Hlutlaus spurning um tímalengd er How long…?
Ekki rugla saman
for, since og ago – for = tímalengd; since = upphafspunktur; ago = hve langt aftur í fortíðinni atburður gerðist, með Past Simple (einföld þátíð) A2-19. Á íslensku: „í“, „síðan“ og „fyrir … síðan“.
How long have you…? og How long did you…? – Present Perfect spyr um það sem varir enn; Past Simple um tímabil sem er liðið.
I've been here for a week og I'm here for a week – Fyrri setningin mælir tímann fram til dagsins í dag, sú seinni gefur lengd allrar heimsóknarinnar. Á íslensku er munurinn skýr: „er búin að vera“ og „verð“.
I've read your book og I've been reading your book – Einföld mynd: ég kláraði hana. Framvinduhorf: ég er í miðjum klíðum. Á íslensku: „er búinn að lesa“ og „hef verið að lesa“ – hér er þetta eins.
Stafsetning og framburður
- for er yfirleitt veikt í tali: /fə/ (UK), /fɚ/ (US) – for two years. Veika sérhljóðið er stutt og slakt, ekki skýrt o.
- since heldur sérhljóði sínu: /sɪns/. Lokahljóðið er óraddað /s/, eins og íslenskt s.
- How long have you…? rennur saman: /haʊ ˈlɒŋ əv jə/ (UK), /haʊ ˈlɔːŋ əv jə/ (US). Í lok long er /ŋ/ – ekki bæta g-hljóði við.
- It's been er oft sagt í einni lotu: /ɪts bɪn/ – It's been ages!
- she's known = she has known; she's been getur verið she has been (aldrei she is been).
- Ártöl eins og 2020 eru yfirleitt lesin í tveimur pörum: twenty twenty.
Gullna reglan
Varir það enn? Notaðu Present Perfect með for (tímalengd) eða since (upphaf), alveg eins og „hef búið … í / síðan“. Niðurstaða, fjöldi eða ástandssögn → einföld mynd: „búinn að eiga“ er have had, ekki have been having. Athöfn og tímalengd → framvinduhorf (með live, work, study passa oft báðar).
Æfingar
A. Form
Fylltu í setningarnar með réttu orði eða mynd, eða umorðaðu setninguna.
-
I've had this bike 2021.
-
She's been sleeping ten hours.
-
We've been friends we were five.
-
Fylltu í eyðuna með Past Simple af sögninni: It's been two years since I (see) my cousins.
-
Umorðaðu með framvinduhorfi og for: I started learning the piano three years ago.
-
Skrifaðu spurningu við svarið "For five years." (you, have, your car)
B. Merking
Veldu rétta svarið.
-
Veldu rétta svarið: I … Tom for years.
-
Veldu rétta svarið: I … four cups of coffee today.
-
Veldu rétta svarið: Sorry about my hands. I … the car.
-
Hvor setningin segir að bókin sé búin?
-
Hvor setningin hljómar tímabundnari?
C. Finndu villuna
Í hverri setningu er ein villa eða setningin er rétt. Skrifaðu leiðréttu setninguna eða skrifaðu correct.
-
I live in this town since 2019.
-
How long are you waiting?
-
He's worked here since six months.
-
We've been travelling for three weeks, and we've visited five countries.
D. Í samhengi
Fylltu í eyðurnar í tölvupóstinum.
Hi Sam! I 16 (live) in Lisbon 17 March, and I love it. I 18 (learn) Portuguese for three months, but it's hard! So far I 19 (make) a few friends at my language school. It 20 (be) ages since we last spoke — how are you?
E. Spreyttu þig
Skrifaðu á ensku um þig.
-
Skrifaðu tvær setningar: hve lengi þú hefur þekkt einn vin eða vinkonu og hve lengi þú hefur átt einhvern hlut.
-
Skrifaðu eina setningu um athöfn sem þú hefur verið að sinna undanfarið og eina um niðurstöðu.
F. Blönduð upprifjun
Rifjaðu upp efni fyrri kennslustunda.
-
B1-01 Present Perfect Continuous: I've been waiting – athöfn og tímalengd fram til dagsins í dag Your eyes are red. you (cry)?
-
A2-19 Present Perfect eða Past Simple? Munurinn útskýrður á íslensku I (move) to London two years ago.
-
A2-17 Present Perfect með just, already og yet: „var að“ og „búinn að“ á ensku Have you finished your homework ?already = surprise
Svör
A. Form
- since
- for
- since
- saw / last saw
- I have been learning the piano for three years. / I've been learning the piano for three years.
- How long have you had your car?
B. Merking
- have known
- have drunk
- have been repairing
- I've read your book.
- He's been living with friends since the fire.
C. Finndu villuna
- I have lived in this town since 2019. / I've lived in this town since 2019. / I have been living in this town since 2019. / I've been living in this town since 2019.
- How long have you been waiting?
- He's worked here for six months. / He's been working here for six months.
- ✓ We've been travelling for three weeks, and we've visited five countries.
D. Í samhengi
- have lived / have been living
- since
- have been learning
- have made
- has been / is
E. Spreyttu þig
- I've known my best friend since primary school. I've had this watch for ten years.
- I've been running every morning this month. I've lost three kilos.
F. Blönduð upprifjun
- Have … been crying
- moved
- yet / already
