Present Perfect eða Past Simple? Munurinn útskýrður á íslensku
Present Perfect or Past Simple?
Á þessari síðu
Markmið
Eftir þessa kennslustund geturðu valið á milli Present Perfect (enska núliðin tíð: I've been to Mexico) og Past Simple (einföld þátíð: I went to Mexico last summer) eftir því hvort tíminn er enn opinn eða liðinn. Þú getur líka farið frá reynslu yfir í smáatriði.
Aðalatriðið
Báðar tíðirnar segja frá fortíðinni. Munurinn liggur í tímabilinu sem þú hugsar um.
Manstu eftir lokuðu dyrunum úr A1-27? Liðinn tími er á bak við lokaðar dyr. Hugsaðu þér nú búðardyr með skilti. Með Past Simple stendur CLOSED (lokað) á skiltinu: tíminn er liðinn – yesterday, last year, in 2010, two days ago. Á þeim tíma getur ekkert gerst lengur. I drank three coffees yesterday.
Með Present Perfect stendur OPEN (opið) á skiltinu: tímabilið er enn í gangi – today, this week, so far, in my life. Eitthvað getur enn gerst. I've drunk three coffees today – og dagurinn er ekki búinn.
Áður en þú velur skaltu spyrja þig: Er tíminn liðinn? Ef þú segir eða spyrð hvenær eitthvað gerðist, þá er það liðinn tími og dyrnar eru lokaðar: Past Simple. Ef tíminn er enn opinn eða þú hugsar um alla ævina hingað til, þá er Present Perfect eðlilega valið. En ef þú talar um einn ákveðinn atburð sem báðir í samtalinu vita um, þá er Past Simple rétt, líka án tímaorðs: Nice jacket! Where did you buy it?
Íslenska og enska
Góðu fréttirnar: íslenskan hefur líka tvær myndir sem skipta verkum á svipaðan hátt. Þátíðin („drakk“, „sá“) passar við liðinn tíma – „í gær“, „í fyrra“, „árið 2015“, „fyrir tveimur dögum“ – rétt eins og Past Simple. Núliðin tíð („hef drukkið“, „hef séð“) segir frá reynslu og árangri – „Hefurðu einhvern tíma komið til Rómar?“ – líkt og Present Perfect. Og tímalengd til dagsins í dag segjum við líka með núliðinni tíð: „Ég hef búið hér í fimm ár“ (sjá A2-18).
Present Perfect er samt ekki alltaf það sama og íslenska „hef gert“ eða „er búinn að gera“. Í töluðu máli notum við oft „vera búinn að“ („Ertu búinn að borða?“), og það samsvarar oft Present Perfect, en ekki alltaf. Íslenskan getur líka notað þátíð þar sem enskan vill Present Perfect: „Ég drakk þrjá bolla í dag“ er eðlileg íslenska þótt dagurinn sé ekki búinn. Og „var að“ + nafnháttur („Ég var að koma heim“) lítur út eins og þátíð, en þýðir að eitthvað gerðist rétt áðan: á ensku er það Present Perfect, oft með just (sjá A2-17).
Tvö íslensk mynstur í viðbót geta villt um fyrir þér. „Fyrir“ kemur á undan tímanum („fyrir tveimur dögum“), en á ensku kemur ago á eftir honum: two days ago. Og með „í fyrsta skipti“ notum við oft nútíð („Þetta er í fyrsta skipti sem ég flýg ein“), en enskan krefst þar Present Perfect.
| Íslenska | Enska | Hvað er ólíkt? |
|---|---|---|
| Ég drakk þrjá kaffibolla í gær. | I drank three coffees yesterday. | liðinn tími: þátíð = Past Simple – hér er þetta eins |
| Ég er búinn að drekka þrjá kaffibolla í dag. | I've drunk three coffees today. | opinn tími: „búinn að“ eða „hef“ = Present Perfect |
| Ég hef hitt foreldra hennar. Ég hitti þau í afmælinu hennar. | I've met her parents. I met them at her birthday party. | reynsla → Present Perfect; smáatriði (hvar) → Past Simple – hér er þetta eins |
| fyrir tveimur dögum | two days ago | „fyrir“ fremst; ago kemur á eftir tímanum og fer með þátíð, ekki Present Perfect |
| Hvenær komstu? | When did you arrive? | spurningin „hvenær“ → Past Simple – hér er þetta eins |
| Þetta er í fyrsta skipti sem ég flýg ein. | This is the first time I've flown alone. | á íslensku oft nútíð; á ensku Present Perfect |
| Þetta er besta pítsa sem ég hef nokkurn tíma fengið. | It's the best pizza I've ever had. | efsta stig + ever → Present Perfect – hér er þetta eins |
| Ég var að koma heim. | I've just come home. | „var að“ = gerðist rétt áðan → Present Perfect með just |
| Ég var á tveimur fundum í morgun. | I've had two meetings this morning. / I had two meetings this morning. | klukkan 11 er morguninn enn í gangi, klukkan 16 er hann liðinn; íslenska setningin getur verið eins í báðum tilvikum |
| Ég hef búið hér í fimm ár. | I've lived here for five years. | tímalengd til dagsins í dag: núliðin tíð á báðum málum A2-18 |
Í stuttu máli: íslensk þátíð og núliðin tíð vísa þér oftast rétta leið. Varastu þrennt: „fyrir … árum“ er … years ago, „í fyrsta skipti sem“ kallar á Present Perfect, og „var að“ í merkingunni „rétt áðan“ er Present Perfect, ekki was …ing.
Form
Tímaorð: opið eða lokað?
| Present Perfect – tíminn er enn í gangi eða ævin hingað til | Past Simple – liðinn tími |
|---|---|
| today, this week, this month, this year (í dag, í þessari viku, í þessum mánuði, í ár) | yesterday, last week, last month, last year (í gær, í síðustu viku, í síðasta mánuði, í fyrra) |
| this morning (morguninn er enn í gangi) | this morning (það er komið fram yfir hádegi) |
| ever, never (einhvern tíma, aldrei – á ævinni hingað til), so far, up to now (hingað til) | in 2010, at three o'clock, two days ago (árið 2010, klukkan þrjú, fyrir tveimur dögum) |
| án tímaorðs: reynsla úr lífinu | án tímaorðs: einn ákveðinn atburður sem báðir vita um (Where did you buy it?) |
| recently (nýlega; líka með Past Simple: I recently moved) | when I was a child (þegar ég var barn), When…? What time…? |
Sami atburður í tveimur tíðum
| Present Perfect | Past Simple |
|---|---|
| I've been to Mexico. (reynsla, enginn tími) | I went to Mexico last summer. (liðinn tími) |
| She's written two books so far. (enn í gangi) | She wrote her first book in 2015. (liðið) |
| Have you seen Tom this week? | Did you see Tom last week? |
Algengt mynstur í samtali: byrjaðu á Present Perfect (reynsla) og skiptu yfir í Past Simple þegar smáatriðin koma. "Have you ever been to Rome?" "Yes, I went there in 2019. It was beautiful."
Notkun
1Ólokinn og liðinn tími
Með opnu tímabili (today, this week, this year, so far) notarðu Present Perfect. Með liðnum tíma (yesterday, last year, in 2015, ago) notarðu Past Simple. Á íslensku er skiptingin oftast sú sama, en með opnu tímabili getur íslenskan líka notað þátíð.
2Reynsla eða ákveðinn atburður
Um reynslu úr lífinu, án tíma, notarðu Present Perfect. Þegar þú gefur eða spyrð um smáatriði um eitt ákveðið skipti – hvenær, hvar, með hverjum, hvernig það var – skiptirðu yfir í Past Simple.
3Ever, never, the first time, the best… I've ever
Í spurningum um ævina hingað til (Have you ever…?) og staðhæfingum um hana (I've never…) notarðu Present Perfect. (Um liðið tímabil getur never líka staðið með Past Simple: I never saw him again.) Present Perfect kemur líka á eftir It's the first time… og á eftir efsta stigi: the best / the worst … I've ever…. Lærðu þetta sem föst mynstur.
4Spurningin hvenær → Past Simple
Spurningarnar When…? og What time…? spyrja um liðinn tíma og því er þar yfirleitt Past Simple – líka þegar samtalið byrjaði á Present Perfect.
5Sami atburður – hvað breytist?
Mörgum atburðum má lýsa með báðum tíðum. Tíðin sýnir hvernig þú horfir á atburðinn: afleiðing núna og opinn tími (Present Perfect) eða liðin saga með tíma (Past Simple).
Í bandarískri ensku er Past Simple algengt líka í sumum tilvikum þar sem breska enskan notar Present Perfect (Did you eat yet?, Did you ever see it?) – sjá A2-17. Með orðum um liðinn tíma (yesterday, last year, ago) nota hins vegar báðar Past Simple, ekki Present Perfect.
Algengar villur
Gildrur fyrir íslenskumælandi
1. „fyrir átta árum“ → before eight years. Á íslensku kemur „fyrir“ á undan tímanum: „fyrir átta árum“, „fyrir viku“. Og „fyrir“ getur líka þýtt for. Þess vegna heyrist before eight years eða jafnvel for ten years ago. Á ensku kemur ago á eftir tímanum, ekkert orð á undan, og sögnin er í Past Simple.
2. „í fyrsta skipti sem við hittumst“ → nútíð. Á íslensku segjum við oft „Þetta er í fyrsta skipti sem ég keyri í snjó“ eða „í fyrsta skipti í tíu ár sem öll fjölskyldan hittist“ – með nútíð. Á ensku krefjast It's the first time og This is the first time Present Perfect.
3. „Við vorum að kaupa íbúð“ → we were buying. Á íslensku segjum við „Ég var að koma heim“ eða „Við vorum að kaupa íbúð“ um það sem gerðist rétt áðan og skiptir máli núna. Þetta er ekki Past Continuous: á ensku er það Present Perfect, oft með just. We were buying a flat þýðir að kaupin voru í gangi á einhverjum tíma í fortíðinni.
Ekki rugla saman
this morning: opið eða lokað? – Sömu orðin geta merkt opinn eða liðinn tíma. Það fer eftir því hvenær þú talar. Á íslensku getur setningin verið eins í báðum tilvikum.
ever / never og tími í fortíð – Í Have you ever…? og I've never… er tímabilið öll ævin hingað til. Liðinn tími sker það tímabil af. Ef tímabilið er liðið getur never staðið með Past Simple.
How long…? með Present Perfect – Um ástand sem varir enn (How long have you lived here?), sjá A2-18. Um fréttir og smáatriði þeirra, sjá A2-17.
Stafsetning og framburður
- Í hröðu tali hljóma I've worked /aɪv wɜːkt/ og I worked /aɪ wɜːkt/ mjög líkt. Oft er eini munurinn lítið /v/ – hlustaðu eftir því og líka eftir tímaorðunum. Þegar þú talar sjálf eða sjálfur skaltu bera /v/ skýrt fram: efri tennurnar snerta neðri vörina létt, eins og í íslensku v.
- Í reglulegum sögnum eru Past Simple og lýsingarháttur þátíðar (past participle) eins (worked – worked), og því sýnir hjálparsögnin have / has tíðina. Í óreglulegum sögnum eru myndirnar oft ólíkar: saw – seen, went – gone / been, ate – eaten.
- worked er eitt atkvæði: endingin -ed hljómar hér eins og /t/ og bætir ekki við sérhljóði. Sérhljóðið /ɜː/ er nýtt: varirnar eru slakar og ekki kringdar, tungan er í miðjum munni. Segðu það ekki eins og íslenskt ö, sem er kringt.
- ago hefur áherslu á seinna atkvæðinu: /əˈɡəʊ/ (UK), /əˈɡoʊ/ (US). Á íslensku er áherslan alltaf á fyrsta atkvæði, svo áherslan vill fara á rangan stað. Fyrra atkvæðið er veikt /ə/.
- ever /ˈevə/ (UK), /ˈevər/ (US) er áhersluorð í spurningunni Have you ever…?
Gullna reglan
Liðinn tími, spurningin hvenær eða einn ákveðinn atburður í fortíð → Past Simple. Tíminn enn í gangi eða reynsla úr lífinu hingað til (án þess að tíminn sé nefndur) → Present Perfect. Þegar þú ferð að gefa smáatriði (hvenær, hvar, hvernig) skiptirðu yfir í Past Simple. Og mundu: „fyrir tveimur árum“ er two years ago með Past Simple.
Æfingar
A. Form
Fylltu í setningarnar með réttri mynd sagnarinnar í svigunum. Notaðu breskar myndir í þessari æfingu (sjá A2-17, notkun 6).
-
I (see) this film before.
-
I (see) this film last week.
-
you (go) out last night?
-
She (not / call) me today.
-
We (move) here in 2019.
-
This is the first time I (eat) Thai food.
B. Merking
Veldu rétta svarið. Notaðu breskar myndir (sjá A2-17, notkun 6).
-
Veldu rétta svarið: … three emails so far today.
-
Veldu rétta svarið: … my phone on holiday last year, but a waiter found it.holiday (UK), vacation (US)
-
Klukkan er 16.00. Veldu rétta svarið: … the bank this morning?
-
Veldu rétta svarið: How many countries … in your life?
-
Veldu rétta svarið: your new job?
C. Finndu villuna
Í hverri setningu er ein villa eða setningin er rétt. Skrifaðu leiðréttu setninguna eða skrifaðu correct.
-
I've visited my grandparents last weekend.
-
Have you ever eaten snails?
-
"Have you been to Berlin?" "Yes, I've been there in May."
-
When have you bought that jacket?
D. Í samhengi
Fylltu í samtalið með réttum myndum sagnanna í svigunum. Notaðu breskar myndir (sjá A2-17, notkun 6).
Lucy: Hi Ben! I 16 (not / see) you for ages!
Ben: I know! I 17 (be) really busy this month. I 18 (start) a new job three weeks ago.
Lucy: Great! 19 you (meet) many people there yet?
Ben: Yes, a few. And I 20 (go) to the office party last Friday.
Lucy: Oh, nice! 21 you (enjoy) it?
E. Spreyttu þig
Skrifaðu á ensku um reynslu þína og daginn þinn.
-
Skrifaðu um eitthvað sem þú hefur upplifað. Bættu svo við tveimur smáatriðum með Past Simple.
-
Skrifaðu tvær setningar um daginn í dag og eina setningu um gærdaginn.
F. Blönduð upprifjun
Rifjaðu upp efni fyrri kennslustunda.
-
A2-18 Present Perfect með for og since: hve lengi eitthvað hefur varað I've known Ali ten years.
-
A2-17 Present Perfect með just, already og yet: „var að“ og „búinn að“ á ensku Settu already á réttan stað: I've told you.
-
A2-02 Past Simple eða Past Continuous? When, while, during og for á íslensku I (cook) dinner when you called, so I didn't answer the phone.
Svör
A. Form
- 've seen / have seen
- saw
- Did … go
- hasn't called / has not called
- moved
- 've eaten / have eaten
B. Merking
- I've written
- I lost
- Did you call
- have you visited
- When did you start
C. Finndu villuna
- I visited my grandparents last weekend.
- ✓ Have you ever eaten snails?
- Yes, I went there in May. / Yes, I was there in May.
- When did you buy that jacket?
D. Í samhengi
- haven't seen / have not seen
- 've been / have been
- started
- Have … met
- went
- Did … enjoy
E. Spreyttu þig
- I've been to Morocco. I went there in 2021 with my sister, and we loved the food.
- I've had two coffees today. I haven't checked my emails yet. Yesterday I worked from home.
F. Blönduð upprifjun
- for
- I've already told you. / I've told you already.
- was cooking
