SlowingoГрамматика
A1 30 / 32

Past Simple кыргызча: туура эмес этиштер, did жана didn't

Past Simple: Irregular Verbs, Did and Didn't

Бул бетте
  1. Максат
  2. Негизги ой
  3. Кыргыз тили жана англис тили
  4. Түзүлүшү
  5. Колдонулушу
  6. Көп кездешкен каталар
  7. Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
  8. Чаташтырбаңыз
  9. Жазылышы жана айтылышы
  10. Алтын эреже
  11. Көнүгүүлөр

Максат

Бул сабактан кийин сиз эң көп колдонулган 40 туура эмес этиштин өткөн чак формасын (went, had, saw, took…) колдоно аласыз, didn't менен тануу сүйлөм, Did…? менен суроо түзө аласыз, кыска жооп бересиз жана өткөн чак жөнүндө суроо сөз менен сурай аласыз (Where did you go?).

Негизги ой

Эң көп колдонулган англис этиштеринин көбү өткөн чакта -ed албайт. Алар формасын өзгөртөт: go → went, see → saw, eat → ate. Булар – туура эмес этиштер (irregular verbs). Алар үчүн бир эреже жок, бирок көбү окшош өзгөргөн үй-бүлөлөргө бөлүнөт. Аларды топ-топ менен үйрөнүү узун, башаламан тизмени жаттагандан алда канча жеңил.

Эми жакшы кабар. Тануу сүйлөмдө жана суроодо туура эмес форма жоголот. Did сөзүн убакыт мөөрү катары элестетиңиз. Ал бүт сүйлөмгө «ӨТКӨН ЧАК» деген мөөр басат, ошондуктан негизги этиш өткөн чакты көрсөтпөй калат. Ал негизги формасына кайтат: I went → I didn't go → Did you go?

Бул мөөр туура этиштер менен да иштейт: I worked → I didn't work → Did you work? Демек, бардык жак жана дээрлик бардык этиш үчүн бир гана көмөкчү этиш керек – did.

Be башкача. Ал тануу менен суроону өзү түзөт: I wasn't…, Were you…? (A1-26 караңыз). Can сыяктуу модалдык этиштер да did колдонбойт.

Кыргыз тили жана англис тили

Кыргызча өткөн чак да, тануу да, суроо да бир эле этишке мүчө болуп жалганат: «бар-ды-м», «бар-ба-ды-м», «бар-ды-ң-бы?». Англисчеде ырастоо сүйлөмдө өткөн чак этиштин өзүндө көрүнөт (went), ал эми тануу менен суроодо өткөн чактын милдетин did алат, жана негизги этиш негизги формага кайтат. Кыргызча «барбадым» дегенде өткөн чактын -ды мүчөсү сакталат, ошондуктан англисчеде да didn't went деп өткөн чакты эки жолу көрсөтүп коюу оңой.

КыргызчаАнглисчеЭмнеси айырмаланат?
Мен бардым.I went.Бул жерде да ушундай: ырастоо сүйлөмдө өткөн чак этиштин өзүндө
Мен барбадым. / Барган жокмун.I didn't go.кыргызча тануу да, өткөн чак да этиште; англисче экөө тең didn't сөзүндө, этиш – go
Бардыңбы?Did you go?кыргызча -бы; англисче Did ээнин алдында + негизги форма
Кайда бардың?Where did you go?суроо сөздөн кийин did милдеттүү
Эч ким келген жок.Nobody came.кыргызча эки тануу сөз; англисче бир гана тануу
Ал мага айтты.She told me. / She said to me.«мага айтты» → told me; said me эмес
Кечээ үйдө белең?Were you at home last night?be: did жок

Кыскасы: ырастоо сүйлөмдө өткөн чак формасы (went, saw); тануу менен суроодо did / didn't + негизги форма (didn't go, Did you see?). Кыргызча мүчөлөр этиште калса да, англисчеде өткөн чак бир гана жерде көрүнөт.

Түзүлүшү

Эң көп колдонулган 40 туура эмес этиш, үй-бүлөлөр боюнча

Үй-бүлөНегизги форма → Өткөн чак
1. Өзгөрбөйтput → put, cut → cut, cost → cost, let → let, read → read («red» сыяктуу айтылат)
2. d → t, же кыскараак үндүү + tsend → sent, spend → spent, leave → left, feel → felt, keep → kept, meet → met, lose → lost
3. -ought / -aughtbuy → bought, bring → brought, think → thought, teach → taught
4. -ewknow → knew, grow → grew, fly → flew
5a. Үндүү → a (cat сөзүндөгүдөй кыска тыбыш)begin → began, drink → drank, swim → swam, run → ran
5b. Үндүү → a + e (day сөзүндөгүдөй тыбыш)give → gave, come → came
6. Үндүү → oget → got, write → wrote, drive → drove, speak → spoke, tell → told
7. Бирден жаттаңызgo → went, have → had, do → did, make → made, say → said, see → saw, take → took, eat → ate, find → found, hear → heard

Be этишинин өткөн чагы (was / were) A1-26 сабагында.

Ырастоо, тануу, суроо

ҮлгүМисал
Ырастооээ + өткөн чак формасыShe went home. / She worked late.
Танууээ + didn't (did not) + негизги формаShe didn't go home. / She didn't work late.
СурооDid + ээ + негизги форма?Did she go home? / Did she work late?

Кыска жооптор

СурооОобаЖок
Did you see the match?Yes, I did.No, I didn't.
Did they like the hotel?Yes, they did.No, they didn't.

Суроо сөз менен суроо (A1-16 сабагындагы сөз тартиби): суроо сөз + did + ээ + негизги форма.

Суроо сөзdidЭэНегизги форма
Wheredidyougo?
Whatdidshesay?
Whendidtheyarrive?

Колдонулушу

1Ырастоо сүйлөмдөгү туура эмес этиштер

Бүткөн иш-аракеттер үчүн туура эмес этиштин өткөн чак формасын колдонуңуз, -ed этиштериндей эле. Форма бардык жак үчүн бирдей.

I went to bed early last night.
Кечээ кечинде эрте жаттым.
go → went
We had pizza for dinner.
Кечки тамакка пицца жедик.
have → had; кыргызча «жедик»
She bought a new laptop last week.
Ал өткөн жумада жаңы ноутбук сатып алды.
buy → bought
They took the train to Edinburgh.
Алар Эдинбургга поезд менен барышты.
take the train = поезд менен баруу
I met my best friend at university.
Эң жакын досум менен университетте тааныштым.
«менен таанышуу» → met, with жок; at university (UK), in college (US)
Last year the tickets cost forty pounds.
Былтыр билеттер кырк фунт турчу.
cost өзгөрбөйт

2Тануу: didn't + негизги форма

didn't + негизги форма колдонуңуз. Didn't өткөн чакты өзү көтөрөт, ошондуктан негизги этиш өзгөрбөйт. Кыргызча «келген жок», «уктабадым» десек да, англисчеде came, slept эмес, come, sleep.

I didn't sleep well.
Жакшы уктабадым.
кыргызча «-ба-ды»; англисче didn't + sleep
He didn't come to the party.
Ал кечеге келген жок.
«келген жок» → didn't come
We didn't have time for breakfast.
Эртең мененки тамакка убактыбыз болгон жок.
She didn't know the answer.
Ал жоопту билген жок.

3Ооба / жок суроолору жана кыска жооптор

Did + ээ + негизги форма колдонуңуз. Кыска жоопто did / didn't. Кыргызча кыска жоопто этишти кайталайбыз («Ооба, орношту»), англисчеде did.

Did you see the news this morning?
Бүгүн эртең менен жаңылыктарды көрдүңбү?
«-бү» → Did … see
Did she get the job?
Ал ошол жумушка орноштубу?
Yes, she did!
Ооба, орношту!
кыска жооп: did
"Did you lock the door?" "No, I didn't. Sorry!"
«Эшикти кулпуладыңбы?» «Жок, кулпулаган жокмун. Кечирип кой!»
кыргызча этиш кайталанат; англисче No, I didn't
Did they enjoy the concert?
Концерт аларга жактыбы?
кыргызча «аларга жактыбы»; англисче they – ээ

4Өткөн чак жөнүндө суроо сөз менен суроолор

Суроо сөздү did алдына коюңуз: суроо сөз + did + ээ + негизги форма.

Where did you go on holiday?
Эс алууга кайда бардыңар?
on holiday (UK), on vacation (US)
What did you have for lunch?
Түшкү тамакка эмне жедиң?
How did you find this café?
Бул кафени кантип таптың?
Why did he leave so early?
Ал эмне үчүн ушунчалык эрте кетип калды?
Who did you meet at the conference?
Конференцияда ким менен жолуктуң?
«ким менен» → who, with жок

5Be этиши did колдонбойт

Be тануу менен суроону өзү түзөт: wasn't / weren't, Was…? / Were…? A1-26 караңыз.

Were you at home last night?
Кечээ кечинде үйдө белең?
«Did you be…?» эмес
I wasn't hungry. I didn't eat dinner.
Ачка эмес элем. Кечки тамак ичкен жокмун.
be → wasn't; eat → didn't eat
How was the film? Did you like it?
Кино кандай болду? Сага жактыбы?
кыргызча «сага жактыбы»; англисче you – ээ

Көп кездешкен каталар

❌I didn't went to work.
✅I didn't go to work.
didn't сөзүнөн кийин негизги форма келет.
❌Did you saw the film?
✅Did you see the film?
did сөзүнөн кийин негизги форма келет.
❌Where you went?
✅Where did you go?
Толуктооч жөнүндөгү өткөн чактагы суроо сөз менен суроого did керек. (Who called? сыяктуу ээ жөнүндөгү суроолор A2-33 сабагында.)
❌She goed home.
✅She went home.
Go – туура эмес этиш.
❌He buyed a car.
✅He bought a car.
Buy – туура эмес этиш.
❌Did you be tired?
✅Were you tired?
Be этиши did колдонбойт.
❌I didn't was there.
✅I wasn't there.
Be тануу формасын өзү түзөт.
❌"Did you like it?" "Yes, I liked."
✅"Yes, I did."
Кыска жоопто did колдонулат.

Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар

1. «Минген жок» → didn't took. Кыргызча тануу этиштин ичинде, ал эми өткөн чактын мүчөсү да ошол жерде калат: «мин-бе-ди», «алган жок». Ошондуктан англисчеде didn't кошулганда да этиш өткөн чак формасында калып калат. Англисчеде өткөн чакты бир гана сөз көрсөтөт: didn't бар болсо, негизги этиш – негизги форма. Суроодо да ушундай: Did … take?

❌My cousin Aizhan didn't took the minibus to Kara-Balta on Friday, because her father drove her there in his old Lada.
✅My cousin Aizhan didn't take the minibus to Kara-Balta on Friday, because her father drove her there in his old Lada.
didn't + take
❌Did your grandmother made the boorsok for the toi herself, or did she buy them at the bazaar?
✅Did your grandmother make the boorsok for the toi herself, or did she buy them at the bazaar?
Did + make

2. «Эч ким келген жок» → nobody didn't come. Кыргызча эч ким, эч нерсе дайыма тануу этиш менен келет: «Эч ким келген жок», «Эч нерсе сатып алган жок». Англисчеде nobody, nothing өзү эле тануу, ошондуктан этиш ырастоо формада турат (Nobody came), же didn't менен anything колдонулат (She didn't buy anything).

❌Because of the heavy snow on the Too-Ashuu pass, nobody didn't come to my sister's birthday party in Talas.
✅Because of the heavy snow on the Too-Ashuu pass, nobody came to my sister's birthday party in Talas.
nobody + came
❌We walked around the Osh Bazaar for two hours, but my mother didn't buy nothing, because everything was too expensive.
✅We walked around the Osh Bazaar for two hours, but my mother didn't buy anything, because everything was too expensive. же We walked around the Osh Bazaar for two hours, but my mother bought nothing, because everything was too expensive.
didn't + anything же bought nothing

3. «Мага айтты» → said me. Кыргызча «айтуу» этиши бир эле: «мага айтты», «ал айтты». Ошондуктан -га мүчөсүн түз которуп, said me пайда болот. Англисчеде эки этиш бар: tell (told) – кимге айтканыбыз дароо келет (told me); say (said) – адам жок, же to менен (said to me).

❌At the West Bus Station a kind taxi driver said me the price of a seat to Cholpon-Ata and helped us with our bags.
✅At the West Bus Station a kind taxi driver told me the price of a seat to Cholpon-Ata and helped us with our bags.
told me
❌Our neighbour Nurbek said us about the new bakery near the school, so we went there on Sunday.
✅Our neighbour Nurbek told us about the new bakery near the school, so we went there on Sunday.
tell + адам + about

4. «Агаң канча акча коротту?» → How much money your brother spent? Кыргызча суроо сөзү бар суроодо этиш кадимки формасында калат. Ошондуктан англисчеде did жоголот. Англисчеде суроо сөздөн кийин did, андан кийин ээ, анан негизги форма.

❌Talant, how much money your brother spent on the new saddle for his horse at the animal market in Tokmok?
✅Talant, how much money did your brother spend on the new saddle for his horse at the animal market in Tokmok?
how much money + did + ээ + spend

Чаташтырбаңыз

көмөкчү этиш did жана негизги этиш did – Did көмөкчү этиш да, do негизги этишинин өткөн чагы да болушу мүмкүн – кээде бир эле сүйлөмдө.

What did you do last weekend?
Өткөн дем алышта эмне кылдың?
көмөкчү did + негизги этиш do
I did my homework.
Үй тапшырмамды аткардым.
негизги этиш did

didn't + этиш жана wasn't / weren't + сын атооч – Кадимки этиштер didn't колдонот; be – wasn't / weren't.

I didn't feel well.
Өзүмдү жакшы сезген жокмун.
feel кадимки этиш → didn't
I wasn't well.
Ден соолугум жакшы эмес эле.
be + сын атооч

Did you…? жана Have you ever…? – Did you see…? бүткөн убакыт (кечээ, өткөн жумада) жөнүндө сурайт. Have you ever seen…? азырга чейинки бүт жашооңуз жөнүндө сурайт; ал A2-16 сабагында. Кыргызча экинчиси «-ган … барбы?» дегенге жакын, бирок Present Perfect-ти -ган формасына барабар деп ойлоо оңой, андай эмес.

Did you see the match last night?
Кечээ кечинде беттешти көрдүңбү?
бүткөн убакыт
Have you ever seen a live match?
Беттешти стадиондон түз көргөнүң барбы?
жашоодогу тажрыйба: A2-16 караңыз

Жазылышы жана айтылышы

  • Read (өткөн чак) учур чактагыдай жазылат, бирок /red/ деп, red (кызыл) сөзүндөй айтылат.
  • Said – /sed/: red менен уйкашат, paid менен эмес. Says – /sez/. Тамгасына карап «сэйд» деп окубаңыз.
  • Bought, brought, thought, taught бири-бири менен уйкашат: /ɔːt/ (UK), /ɑːt/ же /ɔːt/ (US). UK англисчесинде алар sport менен да уйкашат. gh тамгалары айтылбайт. thought жана taught башындагы тыбыштар ар башка: /θ/ – тилдин учу тиштердин ортосунда, /t/ – кадимки «т».
  • Gave жана came сөздөрүндө day сөзүнүн үндүүсү /eɪ/; began, drank, swam, ran сөздөрүндө cat сөзүнүн кыска үндүүсү /æ/. /æ/ кыргызча «а» да, «э» да эмес: «э» деп айтып жатып, оозду «а» дегендей кенен ачыңыз.
  • Ate – /et/ же /eɪt/ (UK), /eɪt/ (US).
  • Didn't /ˈdɪdnt/ – эки муун, экинчиси абдан кыска. Тез кепте аягындагы t дээрлик угулбайт.
  • Did you көп учурда /ˈdɪdʒu/ болуп кошулат – «didja» сыяктуу: Did you see it?
  • Knew сөзү new сыяктуу угулат: /njuː/ (UK), /nuː/ (US). k айтылбайт.

Алтын эреже

Ырастоо сүйлөмдө өткөн чак формасы (went, saw, worked). Тануу жана суроодо didn't / Did + негизги форма (didn't go, Did you see?) – өткөн чакты did көтөрөт, кыргызча «барбадым» десек да. Be тануу менен суроону did сөзүсүз өзү түзөт. Nobody, nothing менен didn't колдонулбайт.

Көнүгүүлөр

A. Түзүлүшү

Өткөн чак формасын жазыңыз же сүйлөмдү толуктаңыз.

  1. Өткөн чагы: go
  2. Өткөн чагы: buy
  3. Өткөн чагы: write
  4. Өткөн чагы: put
  5. I (not / see) him yesterday.
  6. you (have) a good weekend?
  7. Where you (go) last summer?

B. Мааниси

Туура жоопту тандаңыз же кыска жооп жазыңыз.

  1. Туура жоопту тандаңыз: … at the meeting?
  2. Туура жоопту тандаңыз: What … yesterday?
  3. Кыска жооп: "Did they win?" "No, they ."
  4. Туура жоопту тандаңыз: I … well this morning.

C. Катаны табыңыз

Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.

  1. She didn't came to class.
  2. Did you bought milk?
  3. Where you went last night?
  4. We ate at a lovely restaurant.

D. Текстте

Диалогду толуктаңыз.

After the holiday
Leo: Hi, Nina! 16 you have a good holiday?
Nina: Yes, I 17! We 18 (fly) to Greece and 19 (stay) on a small island.
Leo: What 20 you do there?
Nina: We swam every day and 21 (eat) fresh fish every evening. But we 22 (not / see) any dolphins!

E. Сиздин кезегиңиз

Өзүңүз жөнүндө англисче жазыңыз.

  1. Кечээки күнүңүз жөнүндө туура эмес этиштер менен үч сүйлөм жазыңыз.
  2. Досуңуздан акыркы эс алуусу жөнүндө сурай турган эки суроо жазыңыз.

F. Аралаш кайталоо

Мурунку сабактарды кайталаңыз.

  1. A1-27 Past Simple кыргызча: туура этиштер жана -ed мүчөсү
    Өткөн чагын жазыңыз: study
  2. A1-26 Was жана were кыргызча: be этишинин өткөн чагы
    Туура жоопту тандаңыз: … the shops open?
  3. A1-13 Present Simple: don't, doesn't, do, does кыргызча – тануу жана суроо
    Туура жоопту тандаңыз: … your brother like football?
Жооптор

A. Түзүлүшү

  1. went
  2. bought
  3. wrote
  4. put
  5. didn't see / did not see
  6. Did … have
  7. did … go

B. Мааниси

  1. Were you
  2. did you do
  3. didn't / did not
  4. didn't feel

C. Катаны табыңыз

  1. She didn't come to class.
  2. Did you buy milk?
  3. Where did you go last night?
  4. ✓ We ate at a lovely restaurant.

D. Текстте

  1. Did
  2. did
  3. flew
  4. stayed
  5. did
  6. ate
  7. didn't see / did not see

E. Сиздин кезегиңиз

  1. I got up at seven. I had coffee with my sister. I went to the gym.
  2. Where did you go? What did you eat?

F. Аралаш кайталоо

  1. studied
  2. Were
  3. Does
Android тиркемесиЖолдо үйрөнүңүз Google Play