SlowingoGrammatika
A1 29 / 32

Past Simple oʻzbekcha: toʻgʻri feʼllar, -ed qoʻshimchasi imlosi va talaffuzi

Past Simple: Regular Verbs

Bu sahifada
  1. Maqsad
  2. Asosiy gʻoya
  3. Oʻzbek va ingliz tillari
  4. Tuzilish
  5. Qoʻllanish
  6. Keng tarqalgan xatolar
  7. Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar
  8. Adashtirmang
  9. Imlo va talaffuz
  10. Oltin qoida
  11. Mashqlar

Maqsad

Bu darsdan keyin siz toʻgʻri feʼllar bilan oʻtmishda tugagan harakatlar haqida gapira olasiz (I worked, she studied, we stopped), -ed qoʻshimchasini toʻgʻri yoza olasiz, uni uch xil usulda talaffuz qila olasiz va oʻtgan zamon vaqt ifodalarini ishlata olasiz.

Asosiy gʻoya

Past Simple (oddiy oʻtgan zamon) tugagan harakat haqida gapiradi: u boʻldi, yakunlandi va hozir tugagan vaqtga tegishli: yesterday, last year, in 2010. Hozir yopilgan eshikni tasavvur qiling. Harakat eshikning narigi tomonida. U tugagan, biz esa unga orqaga qarab turibmiz.

Koʻp feʼllarda ingliz tili oʻtgan zamonni bitta kichik qoʻshimcha bilan belgilaydi: -ed. Work → worked. Play → played. Live → lived. Bu feʼllar toʻgʻri feʼllar (regular verbs) deyiladi, chunki ularning hammasi shu qoidaga boʻysunadi. (go → went kabi boʻysunmaydigan feʼllar A1-28 da.)

Yana bir yaxshi xabar. Past Simple da har bir shaxs uchun bitta shakl bor: I worked, you worked, she worked, they worked. He/she/it uchun -s yoʻq, darak gapda esa was yoki boshqa yordamchi feʼl yoʻq. Faqat bir nechta imlo qoidasini va -ed ning talaffuzini oʻrganishingiz kerak. U koʻpincha qoʻshimcha boʻgʻin emas, faqat bitta kichik tovush.

Oʻzbek va ingliz tillari

Oʻzbekchada oʻtgan zamonni -di koʻrsatadi: «ishladim», «koʻrdik». Inglizchadagi -ed xuddi shu vazifani bajaradi. Lekin oʻzbekchada feʼl shaxsga qarab oʻzgaradi (ishladim, ishladingiz, ishladik), inglizchada esa worked hamma shaxs uchun bir xil. Kundalik nutqda oʻtmish haqida -gan («ishlaganman») va -gan edi («ishlagan edim») shakllari ham koʻp ishlatiladi; ular aniq oʻtgan vaqt bilan ham bemalol keladi. Inglizchada aniq tugagan vaqt boʻlsa, oddiygina Past Simple: worked, hech qanday was siz.

OʻzbekchaInglizchaFarqi
Kecha koʻp ishladim.Yesterday I worked a lot.-di → -ed
U / ular ishladi.She / they worked.oʻzbekchada shaxs qoʻshimchasi oʻzgaradi; inglizchada bitta shakl
Kecha kech ishlagan edim.I worked late yesterday.-gan edi → oddiy worked, was yoʻq
2015-yilda Yorkda yashaganman.I lived in York in 2015.-gan + tugagan vaqt → Past Simple
besh yil oldinfive years agooldin → ago, before emas
qirq yil davomidafor forty yearsdavomida → for + muddat

Tuzilish

Hamma shaxs uchun bitta shakl

EgaPast Simple
I / you / he / she / it / we / theyworked yesterday.
I / you / he / she / it / we / theyplayed tennis.

-ed imlosi

QoidaMisollar
Koʻp feʼllar: + edwork → worked, clean → cleaned, want → wanted
Feʼl -e bilan tugasa: + dlive → lived, like → liked, arrive → arrived, dance → danced
Undosh + y: y → iedstudy → studied, carry → carried, try → tried
Unli + y: + ed (oʻzgarishsiz)play → played, stay → stayed, enjoy → enjoyed
Urgʻuli oxirgi boʻgʻinda bitta unli + bitta undosh: undosh ikkilanadistop → stopped, plan → planned, prefer → preferred
Oxirgi boʻgʻin urgʻusiz: ikkilanmaydivisit → visited, open → opened, listen → listened
w, x yoki y bilan tugasa: ikkilanmaydisnow → snowed, fix → fixed, play → played
Bitta unli + ltravel → travelled (UK) / traveled (US), cancel → cancelled (UK) / canceled (US)

-ed talaffuzi (batafsil: Imlo va talaffuz boʻlimida)

TovushQachonMisollar
«id»: qoʻshimcha boʻgʻint yoki d tovushidan keyinwanted, waited, needed, decided
«t»p, k, s, sh, ch, f kabi tovushlardan keyinstopped, worked, kissed, washed, watched, laughed
«d»qolgan barcha tovushlardan keyin, unlilar hamplayed, lived, called, cleaned, studied

Vaqt ifodalari: yesterday, yesterday evening, last night / week / month / year, three days ago, a long time ago, in 2010, in March, when I was a child.

Inkor va savollar (didn't, Did you…?) A1-28 da.

Qoʻllanish

1Oʻtmishdagi maʼlum vaqtda tugagan harakatlar

Oʻtmishda boshlanib, oʻtmishda tugagan harakat uchun Past Simple ishlating. Koʻpincha qachon boʻlganini ham aytamiz.

I watched a great documentary last night.
Kecha kechqurun ajoyib hujjatli film koʻrdim.
-di → -ed
She started her new job in March.
U martda yangi ishini boshladi.
We booked our flights two weeks ago.
Ikki hafta oldin aviachiptalarimizni bron qildik.
«… oldin» → … ago
My laptop crashed yesterday.
Kecha noutbukim buzilib qoldi.
They moved to Canada in 2015.
Ular 2015-yilda Kanadaga koʻchib ketishgan.
oʻzbekchada -gan ham boʻladi; inglizchada aniq yil → Past Simple

2Ketma-ket oʻtgan harakatlar

Hikoyadagidek birin-ketin boʻlgan harakatlar uchun Past Simple ishlating.

I opened the door, turned on the light and screamed.
Eshikni ochdim, chiroqni yoqdim va qichqirib yubordim.
He finished work, walked to the station and waited for the train.
U ishni tugatdi, vokzalgacha piyoda bordi va poyezdni kutdi.
She cooked dinner, cleaned the kitchen and relaxed on the sofa.
U kechki ovqat pishirdi, oshxonani tozaladi va divanda dam oldi.

3Oʻtmishdagi holatlar va takrorlangan harakatlar

Oʻtmishda bir muddat davom etgan holatlar va koʻp marta takrorlangan harakatlar uchun Past Simple ishlating. (Used to uchun A2-28 ga qarang.)

My grandparents lived in a small village for forty years.
Bobom va buvim kichik bir qishloqda qirq yil yashagan.
«qirq yil (davomida)» → for forty years
When I was a child, I walked to school every day.
Bolaligimda har kuni maktabga piyoda borardim.
«-ardim» bu yerda Past Simple ga teng
We stayed with my aunt every summer.
Har yozda xolamnikida turardik.
He worked as a waiter when he was a student.
U talabalik paytida ofitsiant boʻlib ishlagan.
-gan, lekin inglizchada worked

4Hamma shaxs uchun bitta shakl

Past Simple shakli barcha egalar uchun bir xil: he/she/it uchun -s yoʻq.

I studied all weekend.
Dam olish kunlari boʻyi dars qildim.
-m: men
Emma studied all weekend.
Emma dam olish kunlari boʻyi dars qildi.
oʻzbekchada qildim / qildi farq qiladi, inglizchada ikkalasi studied
The kids played in the garden all afternoon.
Bolalar tushdan keyin kechgacha bogʻda oʻynashdi.
It rained all day on Sunday.
Yakshanba kuni kun boʻyi yomgʻir yogʻdi.
oʻzbekchada ega «yomgʻir», inglizchada it

5Oʻtgan zamon vaqt ifodalari

Vaqt ifodasini gap oxiriga yoki boshiga qoʻying. Ago vaqt davomiyligidan keyin keladi. Last va yesterday oldidan predlog ishlatmang (A1-20 ga qarang).

We arrived at the hotel late last night.
Kecha tunda mehmonxonaga kech yetib keldik.
last night: predlogsiz
I called you an hour ago.
Bir soat oldin sizga qoʻngʻiroq qildim.
«bir soat oldin» → an hour ago
In 2010, my parents opened a small restaurant.
2010-yilda ota-onam kichik bir restoran ochishdi.
Yesterday I tried sushi for the first time.
Kecha birinchi marta sushi tatib koʻrdim.
try → tried

Keng tarqalgan xatolar

❌Yesterday I work from home.
✅Yesterday I worked from home.
Oʻtgan vaqt → oʻtgan zamon shakli.
❌She studyed all night.
✅She studied all night.
Undosh + y → -ied.
❌We stoped at a café.
✅We stopped at a café.
Bitta urgʻuli unli + bitta undosh → undosh ikkilanadi.
❌He visitted his aunt.
✅He visited his aunt.
Oxirgi boʻgʻin urgʻusiz: ikkilanmaydi.
❌They plaied football.
✅They played football.
Unli + y → faqat -ed qoʻshiladi.
❌I was work late yesterday.
✅I worked late yesterday.
Oʻtgan zamon feʼlidan oldin was qoʻshmang.
❌She worked-ed hard.
✅She worked hard.
-ed faqat bir marta qoʻshiladi.
❌I moved here before five years.
✅I moved here five years ago.
ago vaqtdan keyin keladi.
❌We arrived in last Monday.
✅We arrived last Monday.
last oldidan predlog yoʻq.

Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar

1. «Tuzatgan edi» → was repaired. Kundalik nutqda «Dadam oʻtgan hafta mashinani tuzatgan edi» deymiz. «Edi» ni was deb tarjima qilsangiz, notoʻgʻri gap chiqadi. Inglizchada oʻtgan zamon belgisi faqat -ed, was kerak emas.

❌My father was repaired our car last week.
✅My father repaired our car last week.
❌I was cleaned my room before dinner.
✅I cleaned my room before dinner.

2. «Oʻn yil oldin» → before ten years. Lugʻatdagi «oldin = before» bu yerda ishlamaydi. Inglizchada … ago, soʻz tartibi esa oʻzbekchadagidek: avval vaqt, keyin ago.

❌My parents opened their shop before ten years.
✅My parents opened their shop ten years ago.

3. «Qirq yil davomida» → during forty years. «Davomida» soʻzini during deb tarjima qilish oson. Lekin muddat (two hours, forty years) bilan inglizchada for ishlatiladi. During esa voqea yoki davr nomi bilan keladi: during the holiday, during the lesson.

❌It rained during three days without a break.
✅It rained for three days without a break.

4. «U» → he yoki she. Oʻzbekchada «U nafaqaga chiqdi» gapida kimligi koʻrinmaydi. Inglizchada hikoya davomida olmoshni toʻgʻri tanlang.

⚠️My grandfather worked at a factory. She retired in 2005.
✅My grandfather worked at a factory. He retired in 2005.
Grammatika jihatidan toʻgʻri, lekin she ayolni bildiradi; bobo erkak → he.

Adashtirmang

was/were va -ed feʼllar — Was/were odamni tasvir yoki joy bilan bogʻlaydi (I was tired). Harakat feʼllari -ed oladi va ularga was kerak emas. A1-26 ga qarang.

I was tired.
Charchagan edim.
be + sifat
I worked hard.
Koʻp ishladim.
harakat feʼli + -ed, was yoʻq

Qoʻshimcha boʻgʻin bormi? — Koʻp -ed feʼllar boʻgʻin qoʻshmaydi. Walked bir boʻgʻinli; waited ikki boʻgʻinli.

I walked to work.
Ishga piyoda bordim.
walked: bir boʻgʻin
I waited for an hour.
Bir soat kutdim.
waited: ikki boʻgʻin

Past Simple va Present Simple — Present Simple hozirni va doimiy narsalarni tasvirlaydi (A1-12 ga qarang); Past Simple esa tugagan vaqtni.

I live in Leeds now.
Hozir Lidsda yashayman.
hozirgi zamon
I lived in York in 2015.
2015-yilda Yorkda yashaganman.
oʻtgan, tugagan; oʻzbekchada -gan, inglizchada lived

Imlo va talaffuz

  • -ed ning uchta tovushi: /t/ (stopped /stɒpt/ (UK), /stɑːpt/ (US)), /d/ (played /pleɪd/), /ɪd/ (wanted /ˈwɒntɪd/ (UK), /ˈwɑːntɪd/ (US)). US inglizchasida qoʻshimcha boʻgʻin koʻpincha /əd/.
  • Qoida oxirgi harfga emas, oxirgi tovushga bogʻliq. /t/ yoki /d/ dan keyin → /ɪd/. Jarangsiz tovushlardan (/p/, /k/, /s/, /ʃ/, /tʃ/, /f/, /θ/) keyin → /t/. Qolganlaridan keyin → /d/. Laughed /f/ tovushi bilan tugaydi → /lɑːft/ (UK), /læft/ (US).
  • Oʻzbek lotin yozuvida har bir harf oʻqiladi, shuning uchun worked ni «vorked» yoki «work-ed» deb ikki boʻgʻinda oʻqish odati bor. Bunday qilmang: worked bir boʻgʻinli, oxirida qisqa /t/.
  • Jarangli va jarangsiz undoshlar oʻzbek tilida ham bor (b–p, d–t, z–s), shuning uchun qoidani tushunish oson. Tomogʻingizga qoʻlingizni qoʻying: feʼlning oxirgi tovushida (play, live, call) titrash sezsangiz, qoʻshimcha /d/; sezmasangiz (stop, work, kiss), /t/.
  • Ehtiyot boʻling: oʻzbekzabonlar soʻz oxiridagi jarangli undoshni koʻpincha jarangsiz aytadi («kitob» → [kitop]). Shunda lived «livt», played «pleyt» boʻlib qoladi. /d/ ni yengil, lekin jarangli ayting.
  • Tez nutqda /t/ yoki /d/ koʻpincha keyingi soʻzga qoʻshilib ketadi: I watched TV tez t bilan «I watch TV» ga oʻxshab eshitiladi, diqqat bilan tinglang.
  • Ikkilanish urgʻuga bogʻliq: prefer → preferred, lekin open → opened, visit → visited. Oʻzbekcha odat boʻyicha visit da urgʻuni oxiriga qoʻymang: VIsit.

Oltin qoida

Toʻgʻri feʼllarning oʻtgan zamoni = feʼl + -ed, hamma shaxs uchun bir xil. Imloni tekshiring (lived, studied, stopped) va qoʻshimcha boʻgʻinni faqat t yoki d tovushidan keyin qoʻshing (wanted, needed). Oʻzbekchada «-gan edi» desangiz ham, inglizchada was qoʻshmang.

Mashqlar

A. Tuzilish

Feʼllarni Past Simple shaklida yozing.

  1. I (watch) a film last night.
  2. She (study) for three hours.
  3. We (stop) for lunch at a small café.
  4. They (live) in Spain for two years.
  5. He (plan) a surprise party.
  6. My brother (play) football yesterday.
  7. The bus (arrive) late.

B. Maʼno

Savolga javob bering yoki toʻgʻri javobni tanlang.

  1. -ed qoʻshimcha boʻgʻin qoʻshadimi (yes / no)? needed
  2. -ed qoʻshimcha boʻgʻin qoʻshadimi (yes / no)? cooked
  3. Oxiridagi tovush qaysi: "t" yoki "d"? cleaned
  4. Toʻgʻri javobni tanlang: I … the kitchen yesterday.
  5. Toʻgʻri javobni tanlang: We moved here three years ….

C. Xatoni toping

Har bir gapda bitta xato bor yoki gap toʻgʻri. Toʻgʻrilangan gapni yozing yoki correct deb yozing.

  1. I visitted my cousin.
  2. He finish work at six yesterday.
  3. We was arrived late.
  4. She tried a new recipe last night.

D. Kontekstda

Feʼllarni Past Simple shaklida yozing.

Last weekend
On Saturday I 17 (stay) at home. In the morning I 18 (clean) the flat, and in the afternoon I 19 (try) a new recipe. On Sunday my friends 20 (invite) me to the park. We 21 (walk) by the river and 22 (chat) for hours.

E. Sizning navbatingiz

Ingliz tilida yozing.

  1. Oʻtgan dam olish kunlari qilgan uchta ishingizni toʻgʻri feʼllar bilan yozing.
  2. Bolaligingiz haqida when I was a child bilan bitta gap yozing.

F. Aralash takrorlash

Oldingi darslarni takrorlang.

  1. A1-26 Was va were oʻzbekcha: be feʼlining oʻtgan zamoni, I was born va ago
    Toʻgʻri javobni tanlang: Yesterday I … very busy.
  2. A1-22 Present Continuous oʻzbekcha: «ishlayapman» inglizcha qanday aytiladi?
    -ing shaklini yozing: stop
  3. A1-12 Present Simple oʻzbekcha: I work, she works — -s qoʻshimchasi qachon kerak?
    Toʻgʻri javobni tanlang: Now she … in Rome, but in 2015 she lived in Milan.
Javoblar

A. Tuzilish

  1. watched
  2. studied
  3. stopped
  4. lived
  5. planned
  6. played
  7. arrived

B. Maʼno

  1. yes
  2. no
  3. d
  4. cleaned
  5. ago

C. Xatoni toping

  1. I visited my cousin.
  2. He finished work at six yesterday.
  3. We arrived late.
  4. ✓ She tried a new recipe last night.

D. Kontekstda

  1. stayed
  2. cleaned
  3. tried
  4. invited
  5. walked
  6. chatted

E. Sizning navbatingiz

  1. I cleaned my room. I watched a film. I called my sister.
  2. When I was a child, I played football every day.

F. Aralash takrorlash

  1. was
  2. stopping
  3. lives
Android ilovasiYo'l-yo'lakay o'rganing Google Play