Past Simple oʻzbekcha: notoʻgʻri feʼllar, did va didn't bilan savol va inkor
Past Simple: Irregular Verbs, Did and Didn't
Bu sahifada
Maqsad
Bu darsdan keyin siz eng koʻp ishlatiladigan 40 ta notoʻgʻri feʼlning oʻtgan zamon shaklini (went, had, saw, took…) ishlata olasiz, didn't bilan inkor va Did…? bilan savol tuza olasiz, qisqa javob bera olasiz va oʻtmish haqida wh- savollar bera olasiz (Where did you go?).
Asosiy gʻoya
Ingliz tilidagi eng koʻp ishlatiladigan feʼllarning koʻpi oʻtgan zamonda -ed olmaydi. Ular shaklini oʻzgartiradi: go → went, see → saw, eat → ate. Bular notoʻgʻri feʼllar (irregular verbs). Ular uchun bitta qoida yoʻq, lekin koʻpchiligi oʻxshash tarzda oʻzgaradigan oilalarga boʻlinadi. Ularni guruh-guruh qilib oʻrganish uzun tartibsiz roʻyxatni yodlashdan ancha oson.
Endi yaxshi xabar. Inkor va savollarda notoʻgʻri shakl yoʻqoladi. Did ni vaqt muhri deb tasavvur qiling. U butun gapga «OʻTMISH» deb muhr bosadi, shuning uchun asosiy feʼl oʻtmishni koʻrsatishi shart emas. U asosiy shaklga qaytadi: I went → I didn't go → Did you go?
Vaqt muhri toʻgʻri feʼllar bilan ham ishlaydi: I worked → I didn't work → Did you work? Demak, har bir shaxs va deyarli har bir feʼl uchun faqat bitta yordamchi feʼl kerak: did.
Be boshqacha. U inkor va savolni oʻzi yasaydi: I wasn't…, Were you…? (A1-26 ga qarang). Can kabi modal feʼllar ham did ishlatmaydi.
Oʻzbek va ingliz tillari
Oʻzbek tilida notoʻgʻri feʼllar yoʻq: har bir feʼl -di oladi (bordi, koʻrdi, yedi). Shuning uchun inglizchadagi went, saw, ate shakllarini yodlash kerak. Ikkinchi katta farq: oʻzbekchada inkor (-ma-) va oʻtgan zamon (-di) bitta soʻzda birga turadi: «bormadi». Inglizchada esa oʻtmish did ga oʻtadi, asosiy feʼl esa asosiy shaklda qoladi: didn't go. Savolda ham xuddi shunday: oʻzbekchada feʼl oʻzgarmaydi, oxiriga -mi qoʻshiladi; inglizchada boshiga Did keladi. Qisqa javoblarda oʻzbekchada feʼl takrorlanadi («Ha, koʻrdim»), inglizchada esa did takrorlanadi.
| Oʻzbekcha | Inglizcha | Farqi |
|---|---|---|
| bordim / koʻrdim | I went / I saw | oʻzbekchada hamma feʼl -di; inglizchada notoʻgʻri shakllar |
| bormadim | I didn't go | -ma- + -di bitta soʻzda; inglizchada didn't + asosiy shakl |
| Koʻrdingizmi? | Did you see it? | -mi oxirida; inglizchada Did boshida, feʼl asosiy shaklda |
| Qayerga bordingiz? | Where did you go? | savol soʻzi + did + ega + asosiy shakl |
| Ha, koʻrdim. | Yes, I did. | qisqa javobda did |
| Kelmadingizmi? — Ha, kelmadim. | No, I didn't. | oʻzbekcha «ha» savolga qoʻshiladi; inglizcha yes / no javobning oʻziga qaraydi |
| Hech narsa yemadim. | I didn't eat anything. | oʻzbekchada ikki inkor; inglizchada bitta |
Tuzilish
Eng koʻp ishlatiladigan 40 ta notoʻgʻri feʼl, oilalar boʻyicha
| Oila | Asosiy shakl → Oʻtgan zamon |
|---|---|
| 1. Oʻzgarmaydi | put → put, cut → cut, cost → cost, let → let, read → read («red» deb aytiladi) |
| 2. d → t yoki qisqaroq unli + t | send → sent, spend → spent, leave → left, feel → felt, keep → kept, meet → met, lose → lost |
| 3. -ought / -aught | buy → bought, bring → brought, think → thought, teach → taught |
| 4. -ew | know → knew, grow → grew, fly → flew |
| 5a. Unli → a (cat dagi kabi qisqa tovush) | begin → began, drink → drank, swim → swam, run → ran |
| 5b. Unli → a + e (day dagi tovush) | give → gave, come → came |
| 6. Unli → o | get → got, write → wrote, drive → drove, speak → spoke, tell → told |
| 7. Birma-bir yodlang | go → went, have → had, do → did, make → made, say → said, see → saw, take → took, eat → ate, find → found, hear → heard |
Be ning oʻtgan zamoni (was / were) A1-26 da.
Darak gap, inkor, savol
| Qolip | Misol | |
|---|---|---|
| Darak gap | ega + oʻtgan zamon shakli | She went home. / She worked late. |
| Inkor | ega + didn't (did not) + asosiy shakl | She didn't go home. / She didn't work late. |
| Savol | Did + ega + asosiy shakl? | Did she go home? / Did she work late? |
Qisqa javoblar
| Savol | Ha | Yoʻq |
|---|---|---|
| Did you see the match? | Yes, I did. | No, I didn't. |
| Did they like the hotel? | Yes, they did. | No, they didn't. |
Wh- savollar (A1-16 dagi soʻz tartibi): savol soʻzi + did + ega + asosiy shakl.
| Savol soʻzi | did | Ega | Asosiy shakl |
|---|---|---|---|
| Where | did | you | go? |
| What | did | she | say? |
| When | did | they | arrive? |
Qoʻllanish
1Darak gapda notoʻgʻri feʼllar
Tugagan harakatlar uchun notoʻgʻri feʼlning oʻtgan zamon shaklini ishlating, xuddi -ed li toʻgʻri feʼllar kabi. Shakl hamma shaxs uchun bir xil.
2Didn't + asosiy shakl bilan inkor
Didn't + asosiy shakl ishlating. Didn't oʻtmishni koʻrsatadi, shuning uchun asosiy feʼl oʻzgarmaydi.
3Ha/yoʻq savollari va qisqa javoblar
Did + ega + asosiy shakl ishlating. Qisqa javoblarda did / didn't keladi.
4Oʻtmish haqida wh- savollar
Savol soʻzini did dan oldin qoʻying: savol soʻzi + did + ega + asosiy shakl.
5Be did ishlatmaydi
Be inkor va savolni oʻzi yasaydi: wasn't / weren't, Was…? / Were…? A1-26 ga qarang.
Keng tarqalgan xatolar
Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar
1. «Eshitmadim» → didn't heard. Oʻzbekchada inkor va oʻtgan zamon bitta feʼlda birga keladi: «eshitmadi», «koʻrmadim». Shuning uchun inglizchada ham oʻtmishni asosiy feʼlda qoldirib, didn't qoʻshib yuborish oson. Didn't allaqachon oʻtmishni koʻrsatadi: feʼl asosiy shaklda.
2. «Ha, sotib oldim» → Yes, I bought. Oʻzbekchada qisqa javobda asosiy feʼlni takrorlaymiz. Inglizchada qisqa javobda faqat did / didn't keladi.
3. «Kelmadingizmi?» «Ha, kelmadim.» Oʻzbekchada «ha» savoldagi fikrni tasdiqlaydi. Inglizchada yes / no javobning oʻzi ijobiy yoki inkor ekaniga qarab tanlanadi: inkor javob → No.
4. «Hech narsa yemadim» → didn't eat nothing. Oʻzbekchada «hech narsa», «hech kim» inkor feʼl bilan keladi. Inglizchada inkor faqat bitta: didn't … anything yoki nothing (inkor feʼlsiz).
Adashtirmang
Yordamchi feʼl did va asosiy feʼl did — Did yordamchi feʼl ham, do asosiy feʼlining oʻtgan zamoni ham boʻlishi mumkin, hatto bitta gapda.
didn't + feʼl va wasn't/weren't + sifat — Oddiy feʼllar didn't oladi; be esa wasn't / weren't.
Did you…? va Have you ever…? — Did you see…? tugagan vaqt haqida soʻraydi (kecha, oʻtgan hafta). Have you ever seen…? butun hayotingiz haqida, hozirgacha soʻraydi; u A2-16 da oʻrganiladi.
Imlo va talaffuz
- Read (oʻtgan zamon) hozirgi zamondagidek yoziladi, lekin /red/ deb, red (qizil) soʻzi kabi aytiladi.
- Said /sed/: red bilan qofiyalanadi, paid bilan emas. Yozuvdagi «ai» ni oʻqimang. Says /sez/.
- Bought, brought, thought, taught bir-biri bilan qofiyalanadi: /ɔːt/ (UK), /ɑːt/ yoki /ɔːt/ (US). UK inglizchasida sport bilan ham qofiyalanadi. gh harflari umuman aytilmaydi.
- thought dagi /θ/ oʻzbek tilida yoʻq: til uchini tishlar orasiga sal chiqarib, ovozsiz havo chiqaring. Uni «s» yoki «t» bilan almashtirmang.
- Gave va came da day dagi /eɪ/ unlisi bor; began, drank, swam, ran da esa cat dagi qisqa /æ/: ogʻizni keng oching, oʻzbekcha «e» va «a» oraligʻidagi tovush.
- Ate /et/ yoki /eɪt/ (UK), /eɪt/ (US).
- Didn't /ˈdɪdnt/: ikki boʻgʻin, ikkinchisi juda qisqa. Tez nutqda oxiridagi t koʻpincha eshitilmaydi.
- Did you koʻpincha /ˈdɪdʒu/ ga qoʻshilib ketadi, «didja» ga oʻxshaydi: Did you see it?
- Knew xuddi new kabi aytiladi: /njuː/ (UK), /nuː/ (US). k aytilmaydi. Oʻzbek yozuvidagi kabi har bir harfni oʻqimang.
Oltin qoida
Darak gap: oʻtgan zamon shakli (went, saw, worked). Inkor va savol: didn't / Did + asosiy shakl (didn't go, Did you see?): oʻtmishni did koʻtaradi. Be inkor va savolni did siz, oʻzi yasaydi. Oʻzbekchada «-madi» bitta soʻz boʻlsa ham, inglizchada ikki boʻlak: didn't + asosiy shakl.
Mashqlar
A. Tuzilish
Oʻtgan zamon shaklini yozing yoki gaplarni toʻldiring.
-
go feʼlining oʻtgan zamoni:
-
buy feʼlining oʻtgan zamoni:
-
write feʼlining oʻtgan zamoni:
-
put feʼlining oʻtgan zamoni:
-
I (not / see) him yesterday.
-
you (have) a good weekend?
-
Where you (go) last summer?
B. Maʼno
Toʻgʻri javobni tanlang yoki toʻldiring.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: … at the meeting?
-
Toʻgʻri javobni tanlang: What … yesterday?
-
"Did they win?" "No, they ."
-
Toʻgʻri javobni tanlang: I … well this morning.
C. Xatoni toping
Har bir gapda bitta xato bor yoki gap toʻgʻri. Toʻgʻrilangan gapni yozing yoki correct deb yozing.
-
She didn't came to class.
-
Did you bought milk?
-
Where you went last night?
-
We ate at a lovely restaurant.
D. Kontekstda
Suhbatni toʻldiring. Qavs ichidagi feʼllardan foydalaning.
Leo: Hi, Nina! 16 you have a good holiday?
Nina: Yes, I 17! We 18 (fly) to Greece and 19 (stay) on a small island.
Leo: What 20 you do there?
Nina: We swam every day and 21 (eat) fresh fish every evening. But we 22 (not / see) any dolphins!
E. Sizning navbatingiz
Ingliz tilida yozing.
-
Kecha haqida notoʻgʻri feʼllar bilan uchta gap yozing.
-
Doʻstingizning oxirgi taʼtili haqida unga beradigan ikkita savol yozing.
F. Aralash takrorlash
Oldingi darslarni takrorlang.
-
A1-27 Past Simple oʻzbekcha: toʻgʻri feʼllar, -ed qoʻshimchasi imlosi va talaffuzi Oʻtgan zamon shaklini yozing: study
-
A1-26 Was va were oʻzbekcha: be feʼlining oʻtgan zamoni, I was born va ago Toʻgʻri javobni tanlang: … the shops open?
-
A1-13 Present Simple inkor va savol oʻzbekcha: don't, doesn't, do, does qachon ishlatiladi? Toʻgʻri javobni tanlang: … your brother like football?
Javoblar
A. Tuzilish
- went
- bought
- wrote
- put
- didn't see / did not see
- Did … have
- did … go
B. Maʼno
- Were you
- did you do
- didn't / did not
- didn't feel
C. Xatoni toping
- She didn't come to class.
- Did you buy milk?
- Where did you go last night?
- ✓ We ate at a lovely restaurant.
D. Kontekstda
- Did
- did
- flew
- stayed
- did
- ate
- didn't see / did not see
E. Sizning navbatingiz
- I got up at seven. I had coffee with my sister. I went to the gym.
- Where did you go? What did you eat?
F. Aralash takrorlash
- studied
- Were
- Does
