SlowingoGrammatika
A1 30 / 32

Past Simple oʻzbekcha: notoʻgʻri feʼllar, did va didn't bilan savol va inkor

Past Simple: Irregular Verbs, Did and Didn't

Bu sahifada
  1. Maqsad
  2. Asosiy gʻoya
  3. Oʻzbek va ingliz tillari
  4. Tuzilish
  5. Qoʻllanish
  6. Keng tarqalgan xatolar
  7. Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar
  8. Adashtirmang
  9. Imlo va talaffuz
  10. Oltin qoida
  11. Mashqlar

Maqsad

Bu darsdan keyin siz eng koʻp ishlatiladigan 40 ta notoʻgʻri feʼlning oʻtgan zamon shaklini (went, had, saw, took…) ishlata olasiz, didn't bilan inkor va Did…? bilan savol tuza olasiz, qisqa javob bera olasiz va oʻtmish haqida wh- savollar bera olasiz (Where did you go?).

Asosiy gʻoya

Ingliz tilidagi eng koʻp ishlatiladigan feʼllarning koʻpi oʻtgan zamonda -ed olmaydi. Ular shaklini oʻzgartiradi: go → went, see → saw, eat → ate. Bular notoʻgʻri feʼllar (irregular verbs). Ular uchun bitta qoida yoʻq, lekin koʻpchiligi oʻxshash tarzda oʻzgaradigan oilalarga boʻlinadi. Ularni guruh-guruh qilib oʻrganish uzun tartibsiz roʻyxatni yodlashdan ancha oson.

Endi yaxshi xabar. Inkor va savollarda notoʻgʻri shakl yoʻqoladi. Did ni vaqt muhri deb tasavvur qiling. U butun gapga «OʻTMISH» deb muhr bosadi, shuning uchun asosiy feʼl oʻtmishni koʻrsatishi shart emas. U asosiy shaklga qaytadi: I went → I didn't go → Did you go?

Vaqt muhri toʻgʻri feʼllar bilan ham ishlaydi: I worked → I didn't work → Did you work? Demak, har bir shaxs va deyarli har bir feʼl uchun faqat bitta yordamchi feʼl kerak: did.

Be boshqacha. U inkor va savolni oʻzi yasaydi: I wasn't…, Were you…? (A1-26 ga qarang). Can kabi modal feʼllar ham did ishlatmaydi.

Oʻzbek va ingliz tillari

Oʻzbek tilida notoʻgʻri feʼllar yoʻq: har bir feʼl -di oladi (bordi, koʻrdi, yedi). Shuning uchun inglizchadagi went, saw, ate shakllarini yodlash kerak. Ikkinchi katta farq: oʻzbekchada inkor (-ma-) va oʻtgan zamon (-di) bitta soʻzda birga turadi: «bormadi». Inglizchada esa oʻtmish did ga oʻtadi, asosiy feʼl esa asosiy shaklda qoladi: didn't go. Savolda ham xuddi shunday: oʻzbekchada feʼl oʻzgarmaydi, oxiriga -mi qoʻshiladi; inglizchada boshiga Did keladi. Qisqa javoblarda oʻzbekchada feʼl takrorlanadi («Ha, koʻrdim»), inglizchada esa did takrorlanadi.

OʻzbekchaInglizchaFarqi
bordim / koʻrdimI went / I sawoʻzbekchada hamma feʼl -di; inglizchada notoʻgʻri shakllar
bormadimI didn't go-ma- + -di bitta soʻzda; inglizchada didn't + asosiy shakl
Koʻrdingizmi?Did you see it?-mi oxirida; inglizchada Did boshida, feʼl asosiy shaklda
Qayerga bordingiz?Where did you go?savol soʻzi + did + ega + asosiy shakl
Ha, koʻrdim.Yes, I did.qisqa javobda did
Kelmadingizmi? — Ha, kelmadim.No, I didn't.oʻzbekcha «ha» savolga qoʻshiladi; inglizcha yes / no javobning oʻziga qaraydi
Hech narsa yemadim.I didn't eat anything.oʻzbekchada ikki inkor; inglizchada bitta

Tuzilish

Eng koʻp ishlatiladigan 40 ta notoʻgʻri feʼl, oilalar boʻyicha

OilaAsosiy shakl → Oʻtgan zamon
1. Oʻzgarmaydiput → put, cut → cut, cost → cost, let → let, read → read («red» deb aytiladi)
2. d → t yoki qisqaroq unli + tsend → sent, spend → spent, leave → left, feel → felt, keep → kept, meet → met, lose → lost
3. -ought / -aughtbuy → bought, bring → brought, think → thought, teach → taught
4. -ewknow → knew, grow → grew, fly → flew
5a. Unli → a (cat dagi kabi qisqa tovush)begin → began, drink → drank, swim → swam, run → ran
5b. Unli → a + e (day dagi tovush)give → gave, come → came
6. Unli → oget → got, write → wrote, drive → drove, speak → spoke, tell → told
7. Birma-bir yodlanggo → went, have → had, do → did, make → made, say → said, see → saw, take → took, eat → ate, find → found, hear → heard

Be ning oʻtgan zamoni (was / were) A1-26 da.

Darak gap, inkor, savol

QolipMisol
Darak gapega + oʻtgan zamon shakliShe went home. / She worked late.
Inkorega + didn't (did not) + asosiy shaklShe didn't go home. / She didn't work late.
SavolDid + ega + asosiy shakl?Did she go home? / Did she work late?

Qisqa javoblar

SavolHaYoʻq
Did you see the match?Yes, I did.No, I didn't.
Did they like the hotel?Yes, they did.No, they didn't.

Wh- savollar (A1-16 dagi soʻz tartibi): savol soʻzi + did + ega + asosiy shakl.

Savol soʻzididEgaAsosiy shakl
Wheredidyougo?
Whatdidshesay?
Whendidtheyarrive?

Qoʻllanish

1Darak gapda notoʻgʻri feʼllar

Tugagan harakatlar uchun notoʻgʻri feʼlning oʻtgan zamon shaklini ishlating, xuddi -ed li toʻgʻri feʼllar kabi. Shakl hamma shaxs uchun bir xil.

I went to bed early last night.
Kecha erta yotdim.
We had pizza for dinner.
Kechki ovqatga pitsa yedik.
bu yerda had = yedik
She bought a new laptop last week.
U oʻtgan hafta yangi noutbuk sotib oldi.
They took the train to Edinburgh.
Ular Edinburgga poyezdda borishdi.
I met my best friend at university.
Eng yaqin doʻstim bilan universitetda tanishganman.
oʻzbekchada -gan, inglizchada met; at university (UK), in college (US)
Last year the tickets cost forty pounds.
Oʻtgan yili chiptalar qirq funt turardi.
cost oʻzgarmaydi

2Didn't + asosiy shakl bilan inkor

Didn't + asosiy shakl ishlating. Didn't oʻtmishni koʻrsatadi, shuning uchun asosiy feʼl oʻzgarmaydi.

I didn't sleep well.
Yaxshi uxlamadim.
-ma-di → didn't sleep
He didn't come to the party.
U ziyofatga kelmadi.
came emas, come
We didn't have time for breakfast.
Nonushtaga vaqtimiz boʻlmadi.
She didn't know the answer.
U javobni bilmadi.

3Ha/yoʻq savollari va qisqa javoblar

Did + ega + asosiy shakl ishlating. Qisqa javoblarda did / didn't keladi.

Did you see the news this morning?
Bugun ertalab yangiliklarni koʻrdingizmi?
-mi → Did + see
Did she get the job?
Uni ishga olishdimi?
Yes, she did!
Ha, olishdi!
oʻzbekchada feʼl takrorlanadi, inglizchada did
"Did you lock the door?" "No, I didn't. Sorry!"
«Eshikni qulfladingizmi?» «Yoʻq, qulflamadim. Kechirasiz!»
Did they enjoy the concert?
Konsert ularga yoqdimi?
oʻzbekchada ega «konsert», inglizchada they

4Oʻtmish haqida wh- savollar

Savol soʻzini did dan oldin qoʻying: savol soʻzi + did + ega + asosiy shakl.

Where did you go on holiday?
Taʼtilda qayerga bordingiz?
on holiday (UK), on vacation (US)
What did you have for lunch?
Tushlikka nima yedingiz?
How did you find this café?
Bu kafeni qanday topdingiz?
Why did he leave so early?
U nega bunchalik erta ketdi?
Who did you meet at the conference?
Konferensiyada kim bilan tanishdingiz?
oʻzbekchada «kim bilan», inglizchada who … meet

5Be did ishlatmaydi

Be inkor va savolni oʻzi yasaydi: wasn't / weren't, Was…? / Were…? A1-26 ga qarang.

Were you at home last night?
Kecha kechqurun uyda edingizmi?
«Did you be…?» emas
I wasn't hungry. I didn't eat dinner.
Qornim och emas edi. Kechki ovqat yemadim.
avval be, keyin boshqa feʼl
How was the film? Did you like it?
Film qanday boʻldi? Sizga yoqdimi?

Keng tarqalgan xatolar

❌I didn't went to work.
✅I didn't go to work.
didn't dan keyin asosiy shakl.
❌Did you saw the film?
✅Did you see the film?
did dan keyin asosiy shakl.
❌Where you went?
✅Where did you go?
Toʻldiruvchi haqidagi oʻtgan zamon wh- savollariga did kerak. (Ega haqidagi savollar, masalan Who called?, A2-33 da.)
❌She goed home.
✅She went home.
go notoʻgʻri feʼl.
❌He buyed a car.
✅He bought a car.
buy notoʻgʻri feʼl.
❌Did you be tired?
✅Were you tired?
be did ishlatmaydi.
❌I didn't was there.
✅I wasn't there.
be inkorni oʻzi yasaydi.
❌"Did you like it?" "Yes, I liked."
✅"Yes, I did."
Qisqa javoblarda did ishlatiladi.

Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar

1. «Eshitmadim» → didn't heard. Oʻzbekchada inkor va oʻtgan zamon bitta feʼlda birga keladi: «eshitmadi», «koʻrmadim». Shuning uchun inglizchada ham oʻtmishni asosiy feʼlda qoldirib, didn't qoʻshib yuborish oson. Didn't allaqachon oʻtmishni koʻrsatadi: feʼl asosiy shaklda.

❌Sorry, I didn't heard my phone.
✅Sorry, I didn't hear my phone.
❌My parents didn't liked the hotel.
✅My parents didn't like the hotel.

2. «Ha, sotib oldim» → Yes, I bought. Oʻzbekchada qisqa javobda asosiy feʼlni takrorlaymiz. Inglizchada qisqa javobda faqat did / didn't keladi.

❌"Did you buy the tickets?" "Yes, I bought."
✅"Yes, I did."
yoki toʻliq: Yes, I bought them.

3. «Kelmadingizmi?» «Ha, kelmadim.» Oʻzbekchada «ha» savoldagi fikrni tasdiqlaydi. Inglizchada yes / no javobning oʻzi ijobiy yoki inkor ekaniga qarab tanlanadi: inkor javob → No.

❌"Didn't you get my message?" "Yes, I didn't."
✅"No, I didn't."
xabar kelmagan boʻlsa; kelgan boʻlsa: Yes, I did.

4. «Hech narsa yemadim» → didn't eat nothing. Oʻzbekchada «hech narsa», «hech kim» inkor feʼl bilan keladi. Inglizchada inkor faqat bitta: didn't … anything yoki nothing (inkor feʼlsiz).

❌I was busy and I didn't eat nothing all day.
✅I was busy and I didn't eat anything all day.
yoki: I ate nothing all day.
❌Nobody didn't call me yesterday.
✅Nobody called me yesterday.

Adashtirmang

Yordamchi feʼl did va asosiy feʼl did — Did yordamchi feʼl ham, do asosiy feʼlining oʻtgan zamoni ham boʻlishi mumkin, hatto bitta gapda.

What did you do last weekend?
Oʻtgan dam olish kunlari nima qildingiz?
yordamchi did + asosiy feʼl do
I did my homework.
Uy vazifamni qildim.
asosiy feʼl did

didn't + feʼl va wasn't/weren't + sifat — Oddiy feʼllar didn't oladi; be esa wasn't / weren't.

I didn't feel well.
Oʻzimni yaxshi his qilmadim.
feel oddiy feʼl → didn't
I wasn't well.
Tobim yoʻq edi.
be + sifat

Did you…? va Have you ever…? — Did you see…? tugagan vaqt haqida soʻraydi (kecha, oʻtgan hafta). Have you ever seen…? butun hayotingiz haqida, hozirgacha soʻraydi; u A2-16 da oʻrganiladi.

Did you see the match last night?
Kecha kechqurun oʻyinni koʻrdingizmi?
tugagan vaqt
Have you ever seen a live match?
Hech qachon oʻyinni stadionda jonli koʻrganmisiz?
hayot tajribasi: A2-16 ga qarang

Imlo va talaffuz

  • Read (oʻtgan zamon) hozirgi zamondagidek yoziladi, lekin /red/ deb, red (qizil) soʻzi kabi aytiladi.
  • Said /sed/: red bilan qofiyalanadi, paid bilan emas. Yozuvdagi «ai» ni oʻqimang. Says /sez/.
  • Bought, brought, thought, taught bir-biri bilan qofiyalanadi: /ɔːt/ (UK), /ɑːt/ yoki /ɔːt/ (US). UK inglizchasida sport bilan ham qofiyalanadi. gh harflari umuman aytilmaydi.
  • thought dagi /θ/ oʻzbek tilida yoʻq: til uchini tishlar orasiga sal chiqarib, ovozsiz havo chiqaring. Uni «s» yoki «t» bilan almashtirmang.
  • Gave va came da day dagi /eɪ/ unlisi bor; began, drank, swam, ran da esa cat dagi qisqa /æ/: ogʻizni keng oching, oʻzbekcha «e» va «a» oraligʻidagi tovush.
  • Ate /et/ yoki /eɪt/ (UK), /eɪt/ (US).
  • Didn't /ˈdɪdnt/: ikki boʻgʻin, ikkinchisi juda qisqa. Tez nutqda oxiridagi t koʻpincha eshitilmaydi.
  • Did you koʻpincha /ˈdɪdʒu/ ga qoʻshilib ketadi, «didja» ga oʻxshaydi: Did you see it?
  • Knew xuddi new kabi aytiladi: /njuː/ (UK), /nuː/ (US). k aytilmaydi. Oʻzbek yozuvidagi kabi har bir harfni oʻqimang.

Oltin qoida

Darak gap: oʻtgan zamon shakli (went, saw, worked). Inkor va savol: didn't / Did + asosiy shakl (didn't go, Did you see?): oʻtmishni did koʻtaradi. Be inkor va savolni did siz, oʻzi yasaydi. Oʻzbekchada «-madi» bitta soʻz boʻlsa ham, inglizchada ikki boʻlak: didn't + asosiy shakl.

Mashqlar

A. Tuzilish

Oʻtgan zamon shaklini yozing yoki gaplarni toʻldiring.

  1. go feʼlining oʻtgan zamoni:
  2. buy feʼlining oʻtgan zamoni:
  3. write feʼlining oʻtgan zamoni:
  4. put feʼlining oʻtgan zamoni:
  5. I (not / see) him yesterday.
  6. you (have) a good weekend?
  7. Where you (go) last summer?

B. Maʼno

Toʻgʻri javobni tanlang yoki toʻldiring.

  1. Toʻgʻri javobni tanlang: … at the meeting?
  2. Toʻgʻri javobni tanlang: What … yesterday?
  3. "Did they win?" "No, they ."
  4. Toʻgʻri javobni tanlang: I … well this morning.

C. Xatoni toping

Har bir gapda bitta xato bor yoki gap toʻgʻri. Toʻgʻrilangan gapni yozing yoki correct deb yozing.

  1. She didn't came to class.
  2. Did you bought milk?
  3. Where you went last night?
  4. We ate at a lovely restaurant.

D. Kontekstda

Suhbatni toʻldiring. Qavs ichidagi feʼllardan foydalaning.

After the holiday
Leo: Hi, Nina! 16 you have a good holiday?
Nina: Yes, I 17! We 18 (fly) to Greece and 19 (stay) on a small island.
Leo: What 20 you do there?
Nina: We swam every day and 21 (eat) fresh fish every evening. But we 22 (not / see) any dolphins!

E. Sizning navbatingiz

Ingliz tilida yozing.

  1. Kecha haqida notoʻgʻri feʼllar bilan uchta gap yozing.
  2. Doʻstingizning oxirgi taʼtili haqida unga beradigan ikkita savol yozing.

F. Aralash takrorlash

Oldingi darslarni takrorlang.

  1. A1-27 Past Simple oʻzbekcha: toʻgʻri feʼllar, -ed qoʻshimchasi imlosi va talaffuzi
    Oʻtgan zamon shaklini yozing: study
  2. A1-26 Was va were oʻzbekcha: be feʼlining oʻtgan zamoni, I was born va ago
    Toʻgʻri javobni tanlang: … the shops open?
  3. A1-13 Present Simple inkor va savol oʻzbekcha: don't, doesn't, do, does qachon ishlatiladi?
    Toʻgʻri javobni tanlang: … your brother like football?
Javoblar

A. Tuzilish

  1. went
  2. bought
  3. wrote
  4. put
  5. didn't see / did not see
  6. Did … have
  7. did … go

B. Maʼno

  1. Were you
  2. did you do
  3. didn't / did not
  4. didn't feel

C. Xatoni toping

  1. She didn't come to class.
  2. Did you buy milk?
  3. Where did you go last night?
  4. ✓ We ate at a lovely restaurant.

D. Kontekstda

  1. Did
  2. did
  3. flew
  4. stayed
  5. did
  6. ate
  7. didn't see / did not see

E. Sizning navbatingiz

  1. I got up at seven. I had coffee with my sister. I went to the gym.
  2. Where did you go? What did you eat?

F. Aralash takrorlash

  1. studied
  2. Were
  3. Does
Android ilovasiYo'l-yo'lakay o'rganing Google Play