For, Since va How Long oʻzbekcha: I've lived yoki I've been living? Present Perfect Simple va Continuous farqi
For, Since, How Long — Simple or Continuous?
Bu sahifada
Maqsad
Bu darsdan keyin siz biror holat qancha davom etganini for, since va How long…? bilan ayta olasiz hamda Present Perfect Simple (I've read) va Continuous (I've been reading) orasidan toʻgʻrisini tanlay olasiz.
Asosiy gʻoya
Siz allaqachon bilasiz: oʻtmishda boshlanib, hozir ham haqiqat boʻlgan holat uchun perfect zamon kerak, for (davomiylik) yoki since (boshlanish nuqtasi) bilan A2-18: I've lived here for five years, I live here for five years emas. Endi ikkinchi tanlov bor: simple mi yoki continuous mi?
Boʻyoqchining ikki suratini tasavvur qiling. Birinchisida devor boʻyab boʻlingan va yaltirab turibdi: I've painted the wall. Bu simple — u natijani, tugallangan narsani yoki sanash mumkin boʻlgan jamini koʻrsatadi. Ikkinchisida boʻyoqchi qoʻlida hoʻl moʻyqalam, kiyimida boʻyoq: I've been painting the wall. Bu continuous — u davom etayotgan harakatni va qancha davom etganini koʻrsatadi. Ish tugagan boʻlishi ham, tugamagan boʻlishi ham mumkin: gap bunda emas.
Baʼzi feʼllar (know, egalik maʼnosidagi have, be, like, believe) harakatni emas, holatni bildiradi. Ularning «hoʻl moʻyqalam» surati yoʻq, shuning uchun ular simple shaklda qoladi.
Oʻzbek va ingliz tillari
Oʻzbek tilida bitta … dan beri ham davomiylikni («ikki yildan beri»), ham boshlanish nuqtasini («toʻqqizdan beri») bildiradi, feʼl esa hozirgi zamonda qoladi. Ingliz tilida ikki xil soʻz bor: for + davomiylik, since + boshlanish nuqtasi, feʼl esa Present Perfect da. «Besh yil davomida» ni ham during emas, for bilan ayting. Simple va continuous farqi oʻzbekchada ham bor: tugallangan natija -di yoki -ib chiqmoq / -ib boʻlmoq bilan («kitobni oʻqib chiqdim»), davom etayotgan jarayon -yap- bilan («kitobni oʻqiyapman»). Yana bir muhim farq: «Koʻrishmaganimizga ancha boʻldi» kabi gaplarda oʻzbekcha inkor ishlatadi, inglizcha esa darak gap: It's been ages since we last met.
| Oʻzbekcha | Maʼnosi | Inglizcha |
|---|---|---|
| Bu telefon menda ikki yildan beri bor. | davomiylik → for | I've had this phone for two years. |
| U soat toʻqqizdan beri yigʻilishda. | boshlanish nuqtasi → since | He's been in a meeting since nine o'clock. |
| Bu oy toʻrtta kitob oʻqidim. | son → simple | I've read four books this month. |
| Bu kitobni bir necha haftadan beri oʻqiyapman. | jarayon → continuous | I've been reading this book for weeks. |
| Kitobingizni oʻqib chiqdim. | tugagan natija → simple | I've read your book. |
| Dam olmaganimizga ancha boʻldi. | oʻzbekchada inkor, inglizchada darak | It's been ages since we had a holiday. |
| Qancha vaqtdan beri ingliz tilini oʻrganyapsiz? | savol | How long have you been learning English? |
Tuzilish
For va since (A2-18 ni takrorlash)
| Keyin keladi | Misollar | |
|---|---|---|
| for | vaqt oraligʻi (davomiylik) | for two hours, for a week, for ages, for a long time |
| since | vaqt nuqtasi (boshlanish) | since nine o'clock, since Monday, since 2015, since last summer |
| since | ergash gap, odatda Past Simple | since I was a child, since we moved here |
How long…?
| Zamon | Savol |
|---|---|
| Present Perfect Simple | How long have you known Ana? |
| Present Perfect Continuous | How long have you been waiting? |
| be bilan | How long has she been a teacher? |
Simple mi yoki continuous mi?
| Present Perfect Simple (have + past participle) | Present Perfect Continuous (have been + -ing) |
|---|---|
| natija: I've painted the room. (tugagan) | harakat: I've been painting the room. (balki tugamagan) |
| qancha / nechta: She's written three chapters. | qancha vaqt: She's been writing all morning. |
| holatlar: I've known him for years. | — (holat feʼllari bilan emas) |
| doimiydek eshitiladi: He's lived here all his life. | vaqtinchalikdek eshitiladi: He's been living with his parents for a few months. |
It's (been) … since …
| Andoza | Misol |
|---|---|
| It's been + vaqt + since + Past Simple | It's been three years since I last saw her. |
| It's + vaqt + since + Past Simple | It's three years since I last saw her. |
Qisqaroq It's three years since… andozasi ayniqsa britan ingliz tilida keng tarqalgan.
Qoʻllanish
1For, since va How long: qisqa takrorlash
For davomiylikni, since boshlanish nuqtasini (kun, sana, vaqt yoki voqea) beradi. Davomiylik haqida How long + Present Perfect bilan soʻrang.
2Natija va jami uchun simple
Harakat tugallangan boʻlsa yoki biror narsani sanasangiz (qancha, nechta, necha marta), simple ishlating.
3Holat feʼllari bilan simple
Holatni bildiradigan feʼllar — know, have (egalik), be, like, love, believe, understand, own — qancha vaqt ekanini aytganda ham odatda simple da qoladi.
4Harakat va uning davomiyligi uchun continuous
Diqqat harakatga, uning qancha davom etayotganiga yoki qoldirgan iziga qaratilgan boʻlsa, continuous ishlating. Harakat tugagan boʻlishi ham, tugamagan boʻlishi ham mumkin.
5Live, work, study, teach: ikkalasi ham mumkin
Uzoq davom etadigan holatni bildiradigan feʼllar bilan for va since kelganda ikkala shakl ham toʻgʻri, koʻpincha deyarli farqsiz. Continuous holatni vaqtinchalikroq qilib koʻrsatishi mumkin.
6It's (been) + vaqt + since…
Oʻtmishdagi voqeadan beri qancha vaqt oʻtganini aytish uchun shu andozani ishlating. Since li qism odatda Past Simple da boʻladi. Agar oʻsha holat ham hozirgacha davom etsa, since li qismda Present Perfect ham kelishi mumkin; It's been… since andozasida esa Past Simple xavfsiz tanlov. Oʻzbekchada bu yerda koʻpincha inkor keladi («dam olmaganimizga»), inglizchada esa darak.
Keng tarqalgan xatolar
Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar
1. «Koʻrmaganimga … boʻldi» → since I didn't see. Oʻzbekchada «Ota-onasiga qoʻngʻiroq qilmaganiga olti oy boʻldi» deymiz: inkor bilan. Buni soʻzma-soʻz koʻchirsak, inglizcha gap chalkash yoki teskari maʼnoli boʻlib qoladi. It's been … since dan keyin darak Past Simple keladi (koʻpincha last bilan).
2. «… davomida» → during. «Besh yil davomida», «ikki yil davomida» deganda during ni ishlatamiz. During dan keyin raqamli davomiylik emas, voqea yoki davr nomi keladi (during the summer). Qancha vaqt ekanini aytish uchun for.
3. «Necha yildan beri…?» → How many years…? Oʻzbekchada «Samarqandda necha yildan beri yashaysiz?» deymiz: feʼl hozirgi zamonda. Inglizchada How long + Present Perfect kerak.
4. «Ancha vaqtdan beri» → since a long time. «-dan beri» = since deb oʻylab, davomiylik iboralariga ham since qoʻyamiz. A long time, ages, a while — bular davomiylik: for.
Adashtirmang
for, since va ago — for = davomiylik; since = boshlanish nuqtasi; ago = tugagan oʻtmish voqeasi qancha oldin boʻlgani, Past Simple bilan A2-19. Oʻzbekchada: «… dan beri» va «… oldin».
How long have you…? va How long did you…? — Present Perfect hali haqiqat boʻlgan narsa haqida, Past Simple esa tugagan davr haqida soʻraydi.
I've been here for a week va I'm here for a week — Birinchisi hozirgacha oʻtgan vaqtni oʻlchaydi; ikkinchisi hozirgi yoki kelgusi tashrifning umumiy muddatini aytadi.
I've read your book va I've been reading your book — Simple: oʻqib chiqdim. Continuous: oʻrtasidaman yoki unga vaqt sarfladim.
Imlo va talaffuz
- Nutqda for odatda kuchsiz: /fə/ (UK), /fɚ/ (US). for two years da unli deyarli eshitilmaydi; uni toʻliq «for» deb aytmang.
- since oʻz unlisini saqlaydi: /sɪns/. Unli qisqa, sin dagi kabi.
- How long have you…? bir-biriga ulanib ketadi: /haʊ ˈlɒŋ əv jə/ (UK), /haʊ ˈlɔːŋ əv jə/ (US). long oxiridagi /ŋ/ oʻzbekcha «ng» ga oʻxshaydi, faqat oxiriga «g» qoʻshmang.
- It's been koʻpincha bitta birlik kabi aytiladi: /ɪts bɪn/ — It's been ages!
- she's known = she has known; she's been she has been boʻlishi mumkin (hech qachon she is been emas).
Oltin qoida
Hali ham haqiqatmi? Present Perfect ni for (davomiylik) yoki since (boshlanish) bilan ishlating. Natija, son yoki holat feʼli → simple. Harakat va u qancha davom etayotgani → continuous (live, work, study bilan koʻpincha ikkalasi ham toʻgʻri). «Ikki yildan beri» = for two years, «yanvardan beri» = since January.
Mashqlar
A. Tuzilish
Toʻgʻri soʻzni qoʻying yoki gapni koʻrsatilganidek oʻzgartiring.
-
I've had this bike 2021.
-
She's been sleeping ten hours.
-
We've been friends we were five.
-
Past Simple bilan toʻldiring: It's been two years since I (see) my cousins.
-
Continuous va for bilan qayta yozing: I started learning the piano three years ago.
-
"For five years." javobiga savol yozing (you, have, your car).
B. Maʼno
Vaziyatga mos javobni tanlang.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: I … Tom for years.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: I … four cups of coffee today.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: Sorry about my hands. I … the car.
-
Qaysi gap kitob oʻqib boʻlinganini aytadi?
-
Qaysi gap vaqtinchalikroq eshitiladi?
C. Xatoni toping
Har bir gapda bitta xato bor yoki gap toʻgʻri. Toʻgʻrilangan gapni yozing yoki correct deb yozing.
-
I live in this town since 2019.
-
How long are you waiting?
-
He's worked here since six months.
-
We've been travelling for three weeks, and we've visited five countries.
D. Kontekstda
Xatni toʻldiring.
Hi Sam! I 16 (live) in Lisbon 17 March, and I love it. I 18 (learn) Portuguese for three months, but it's hard! So far I 19 (make) a few friends at my language school. It 20 (be) ages since we last spoke — how are you?
E. Sizning navbatingiz
Ingliz tilida yozing.
-
Bir doʻstingizni qancha vaqtdan beri tanishingiz va oʻzingizga tegishli bir narsa qancha vaqtdan beri sizda borligi haqida ikkita gap yozing.
-
Soʻnggi paytlarda qilayotgan bir ishingiz haqida bitta gap va bitta natija haqida bitta gap yozing.
F. Aralash takrorlash
Oldingi darslarni takrorlang.
-
B1-01 Present Perfect Continuous oʻzbekcha: «qirq daqiqadan beri kutyapman» inglizcha qanday? Your eyes are red. you (cry)?
-
A2-19 Present Perfect yoki Past Simple? Farqi oddiy tilda I (move) to London two years ago.
-
A2-17 Present Perfect oʻzbekcha: just, already va yet (hozirgina, allaqachon, hali) Have you finished your homework ?already = surprise
