Phân biệt thì hiện tại đơn và hiện tại tiếp diễn (Present Simple vs Present Continuous)
Present Simple or Present Continuous?
Trong trang này
Mục tiêu
Sau bài này, bạn có thể chọn giữa present simple (thì hiện tại đơn: I work) và present continuous (thì hiện tại tiếp diễn: I'm working), nhận ra những từ chỉ thời gian đi với mỗi thì, và dùng đúng động từ chỉ trạng thái (state verbs) như know, like và want — kể cả hai nghĩa của think và have.
Ý chính
Tiếng Anh có hai thì hiện tại, vì "bây giờ" có thể mang hai ý nghĩa khác nhau.
Bạn hãy tưởng tượng hai màn hình đặt cạnh nhau. Màn hình thứ nhất là trang hồ sơ cá nhân (profile page) của bạn từ bài A1-12: cuộc sống của bạn nói chung thế nào — thói quen, sinh hoạt hằng ngày, sự thật, những tình huống lâu dài. Đó là thì hiện tại đơn: I work in a bank. She drinks coffee every morning. Màn hình thứ hai là video trực tiếp bạn đã biết từ bài A1-22: một việc đang diễn ra lúc này, hoặc trong một thời gian có hạn quanh hiện tại. Đó là thì hiện tại tiếp diễn: Today I'm working from home.
Cùng một người có thể xuất hiện trên cả hai màn hình: I usually drive to work (trang hồ sơ), but this week I'm taking the train (video trực tiếp).
Có những động từ hoàn toàn không phải hành động — chúng là trạng thái: điều bạn biết, thích, muốn hay tin. Không có gì chuyển động, nên chẳng có gì để quay trên video trực tiếp. Những động từ chỉ trạng thái (state verbs) này thường giữ ở thì đơn: I know, không nói I'm knowing. Những động từ như work, eat và run là động từ chỉ hành động (action verbs). (Một số sách gọi chúng là "stative" và "dynamic".)
Tiếng Việt và tiếng Anh
Động từ tiếng Việt không đổi dạng, và các từ đang hay thường thường có thể bỏ đi. Tiếng Anh thì bắt buộc chọn một trong hai thì. Điều bất ngờ hơn: tiếng Việt dùng "đang" rất tự nhiên với những động từ mà tiếng Anh coi là trạng thái ("đang cần", "đang có", "đang sống").
| Tiếng Việt | Tiếng Anh | Khác nhau ở đâu |
|---|---|---|
| Tôi thường đi làm bằng ô tô. | I usually drive to work. | thói quen → thì đơn |
| Tuần này tôi đi tàu. | This week I'm taking the train. | tạm thời: tiếng Việt không cần "đang", tiếng Anh phải dùng thì tiếp diễn |
| Tôi đang cần một ly cà phê. | I need a coffee right now. | "đang cần" rất tự nhiên trong tiếng Việt; need là động từ trạng thái → thì đơn |
| Em đang có bạn trai. | I have a boyfriend. | sở hữu, quan hệ: have ở thì đơn, không dùng I'm having |
| Tôi đang sống ở Hà Nội. | I live in Hanoi. | nơi ở lâu dài: thì đơn; I'm living chỉ dùng cho việc tạm thời |
| Bạn làm nghề gì? / Bạn đang làm gì thế? | What do you do? / What are you doing? | tiếng Việt cũng phân biệt hai câu này: nghề nghiệp và việc đang làm |
Mẹo: đừng dịch "đang" sang tiếng Anh một cách máy móc. Hãy tự hỏi: đây là một hành động có thể quay video, hay chỉ là một trạng thái?
Cấu trúc
So sánh song song
| Thì hiện tại đơn | Thì hiện tại tiếp diễn | |
|---|---|---|
| Khẳng định | I work. / She works. | I'm working. / She's working. |
| Phủ định | I don't work. / She doesn't work. | I'm not working. / She isn't working. |
| Câu hỏi | Do you work? / Does she work? | Are you working? / Is she working? |
| Trả lời ngắn | Yes, I do. / No, she doesn't. | Yes, I am. / No, she isn't. |
Từ chỉ thời gian báo hiệu mỗi thì
| Thì hiện tại đơn (thói quen, nói chung là đúng) | Thì hiện tại tiếp diễn (bây giờ, khoảng thời gian này) |
|---|---|
| always, usually, often, sometimes, never | now, right now, at the moment |
| every day / week, on Mondays | today, this week, this month |
| once a week, twice a year | these days, at present |
| in the morning(s), at the weekend | Look! Listen! |
Những từ này là dấu hiệu mạnh, nhưng ý nghĩa mới là thứ quyết định: I'm always tired these days vẫn đúng, vì these days làm cho nó trở thành tạm thời.
Các động từ chỉ trạng thái thường gặp (thường không dùng ở thì tiếp diễn)
| Nhóm | Động từ |
|---|---|
| Thích và ghét | like, love, hate |
| Muốn và cần | want, need |
| Suy nghĩ và hiểu biết | know, believe, understand, mean |
| Khác | belong, seem |
Cách dùng
1Thói quen hoặc lâu dài và bây giờ hoặc tạm thời
Dùng thì đơn cho thói quen và những tình huống lâu dài. Dùng thì tiếp diễn cho việc đang diễn ra bây giờ hoặc một tình huống tạm thời.
2Từ chỉ thời gian là dấu hiệu
Từ chỉ tần suất và every… hướng tới thì đơn; now, this week, these days hướng tới thì tiếp diễn.
3Động từ chỉ trạng thái dùng ở thì đơn
Động từ chỉ trạng thái nói về cảm xúc, mong muốn, hiểu biết và sở hữu, không phải hành động. Hãy dùng chúng ở thì đơn, kể cả khi bạn muốn nói "ngay lúc này".
4Think và have — hai nghĩa
Think = có ý kiến ("nghĩ là", "thấy là") → trạng thái (thì đơn). Think = suy nghĩ, cân nhắc ("đang nghĩ về") → hành động (có thể dùng thì tiếp diễn). Have = sở hữu, có, một mối quan hệ → trạng thái (thì đơn). Have = ăn, uống, trải qua → hành động (có thể dùng thì tiếp diễn). Xem thêm A1-14.
Lỗi thường gặp
Bẫy dành cho người Việt
1. "Đang cần", "đang muốn" thành thì tiếp diễn. Trong tiếng Việt, "Tôi đang cần tiền", "Mình đang muốn mua nhà" nghe rất tự nhiên. Nhưng need và want là động từ chỉ trạng thái, nên tiếng Anh dùng thì đơn.
2. "Đang có" thành "I'm having". "Em đang có bạn trai", "Nhà tôi đang có hai con mèo" là tiếng Việt bình thường. Khi have nghĩa là có, sở hữu, hay chỉ quan hệ, tiếng Anh dùng thì đơn.
3. "Tôi đang làm việc tại…" khi giới thiệu bản thân. Người Việt hay nói "Tôi đang làm việc tại một ngân hàng", "Tôi đang sống ở Đà Nẵng" để nói về công việc và nơi ở hiện nay. Trong tiếng Anh, thì tiếp diễn khiến người nghe hiểu đó là việc tạm thời.
4. "Tôi đang nghĩ là…" để nêu ý kiến. Tiếng Việt có thể nói "Tôi đang nghĩ là bạn nói đúng". Khi think nghĩa là có ý kiến, tiếng Anh dùng thì đơn.
Đừng nhầm lẫn
What do you do? và What are you doing? — Câu thứ nhất hỏi về nghề nghiệp; câu thứ hai hỏi về lúc này. Tiếng Việt cũng phân biệt: "Bạn làm nghề gì?" và "Bạn đang làm gì thế?"
I live và I'm living — I live = nơi ở lâu dài; I'm living = tình huống tạm thời. Tiếng Việt "Tôi đang sống ở…" có thể dùng cho cả hai, nhưng tiếng Anh thì không.
Động từ chỉ trạng thái ở thì tiếp diễn (học sau) — Một số động từ chỉ trạng thái có thêm nghĩa hành động: The chef is tasting the soup. You're being silly. Những trường hợp này được dạy ở B1-34. Bạn cũng có thể nghe I'm loving it! trong văn nói thân mật và quảng cáo, để diễn tả cảm xúc mạnh ngay lúc này; sắc thái đó nằm ở C2-01. Bây giờ, hãy dùng thì đơn: I love this weather.
Chính tả và phát âm
- Khi nói, thì tiếp diễn gần như luôn dùng dạng rút gọn: I'm working, she's working, they're working. Âm nhỏ 'm / 's / 're trước động từ là dấu hiệu chính cho biết câu ở thì tiếp diễn — hãy lắng nghe nó. Người Việt hay nuốt âm cuối, nên khi nói, bạn hãy giữ âm /m/ của I'm và /z/ của she's.
- Thì hiện tại đơn không có be: I work /aɪ ˈwɜːk/ và I'm working /aɪm ˈwɜːkɪŋ/ (UK). Hãy nghe âm tiết thêm vào: -ing.
- What do you do? khi nói nhanh, thân mật thường nghe như "whaddaya do?"; What are you doing? nghe như "whatcha doing?". Trọng âm rơi vào từ cuối: do / doing.
- Đuôi -s ngôi thứ ba ở thì đơn: works /s/, plays /z/, watches /ɪz/ — xem A1-12. Tiếng Việt không có âm /s/, /z/ ở cuối từ, nên bạn đừng bỏ âm này: thiếu /s/, she works nghe như she work.
Quy tắc vàng
Trang hồ sơ hay video trực tiếp? Thói quen, nếp sinh hoạt, sự thật và tình huống lâu dài → thì hiện tại đơn. Đang diễn ra bây giờ, khoảng thời gian này hoặc tạm thời → thì hiện tại tiếp diễn. Động từ chỉ trạng thái (know, like, want, need, believe, understand…) thường giữ ở thì đơn — kể cả khi tiếng Việt nói "đang".
Luyện tập
A. Hình thức
Điền dạng đúng của động từ trong ngoặc.
-
I usually (walk) to work.
-
Look! The bus (come).
-
She (not / like) cold weather.
-
"What you (do)?" "I'm a teacher."
-
"What you (do)?" "I'm cooking dinner."
-
My brother (live) in Paris, but this month he (stay) with us.
B. Ý nghĩa
Chọn đáp án đúng.
-
Chọn đáp án đúng: I … the answer.
-
Chọn đáp án đúng: We … dinner now. Call me later.
-
Chọn đáp án đúng: I … it's a great film.
-
Chọn đáp án đúng: Water … at 0 °C.
-
Chọn đáp án đúng: … to me? I'm talking to you!
C. Tìm lỗi sai
Sửa lỗi sai. Nếu câu đã đúng, hãy viết correct.
-
He is needing help.
-
I'm wanting a new bike.
-
Listen! Somebody knocks at the door.
-
I'm thinking about my exam.
D. Trong ngữ cảnh
Điền vào tin nhắn dạng đúng của động từ trong ngoặc.
Hi Sam! I 16 (write) this from a café in Tokyo. I 17 (stay) here for two weeks for work. Normally I 18 (work) in an office in Leeds, but this month I 19 (visit) our team here. I 20 (love) the food! I 21 (not / understand) much Japanese, but people are very kind. Right now it 22 (rain), so I 23 (have) a long coffee!
E. Đến lượt bạn
Viết bằng tiếng Anh về cuộc sống của bạn.
-
Viết một câu về nếp sinh hoạt bình thường của bạn và một câu về điều gì đó khác đi trong tuần này.
-
Viết hai câu với think: một câu nêu ý kiến và một câu nói về quá trình suy nghĩ.
F. Ôn tập tổng hợp
Ôn lại kiến thức của các bài trước.
-
A1-15 Trạng từ chỉ tần suất (always, usually, never): vị trí và cách dùng Sắp xếp các từ thành câu: late / is / never / she
-
A1-14 Cách dùng have và have got trong tiếng Anh: sở hữu, gia đình, ngoại hình, bệnh tật "Have you got a car?" "No, I ."
-
A1-20 Giới từ chỉ thời gian at, on, in: cách dùng và mẹo nhớ I'm busy the moment.
Đáp án
A. Hình thức
- walk
- is coming / 's coming
- doesn't like / does not like
- do … do
- are … doing
- lives … is staying / lives … 's staying
B. Ý nghĩa
- know
- are having
- think
- freezes
- Are you listening
C. Tìm lỗi sai
- He needs help.
- I want a new bike.
- Listen! Somebody is knocking at the door. / Listen! Somebody's knocking at the door.
- ✓ I'm thinking about my exam.
D. Trong ngữ cảnh
- am writing / 'm writing
- am staying / 'm staying
- work
- am visiting / 'm visiting
- love
- don't understand / do not understand
- is raining / 's raining
- am having / 'm having
E. Đến lượt bạn
- I usually cook dinner at home. This week I'm eating at my parents' house.
- I think English is fun. I'm thinking about a new job.
F. Ôn tập tổng hợp
- She is never late.
- haven't / have not
- at
