Động từ chỉ trạng thái ở thì tiếp diễn: think, have, see, taste và be being (State Verbs)
State Verbs in the Continuous: She's Being Silly
Trong trang này
Mục tiêu
Sau bài này, bạn có thể dùng be being + tính từ để nói về cách cư xử tạm thời (You're being silly), và nhận ra khi nào những động từ như think, have, see, taste, smell, feel, look và weigh diễn tả một trạng thái (dùng thì đơn) và khi nào chúng diễn tả một hoạt động (có thể dùng thì tiếp diễn).
Ý chính
Trong A1-23, bạn đã học rằng động từ chỉ trạng thái (state verbs: know, like, want, believe) thường không dùng ở thì tiếp diễn. Một trạng thái giống như một bức tượng: nó chỉ đơn giản là như thế. Không có gì đang diễn ra, không ai đang làm gì, và nó không có "khúc giữa" để ta đang ở trong đó. Thì tiếp diễn dành cho một người đang múa: ai đó đang làm một việc, việc đó đã bắt đầu và sẽ kết thúc.
Nhưng nhiều động từ thông dụng có thể là bức tượng hoặc người đang múa, tùy theo nghĩa. I have a car là bức tượng (sở hữu). I'm having lunch là người đang múa (một hoạt động). The soup tastes salty là bức tượng (món canh vốn như vậy). The chef is tasting the soup là người đang múa (đầu bếp cố ý nếm).
Vì thế, quy tắc không phải là "những động từ này không bao giờ thêm -ing". Quy tắc là một câu hỏi: đây là trạng thái, hay là một hoạt động có chủ ý? Nếu có người đang chủ động làm, thì tiếp diễn dùng được. Ngay cả be cũng có thể "múa": She's silly (tính cách của cô ấy) và She's being silly (cách cô ấy cư xử ngay lúc này).
Tiếng Việt và tiếng Anh
Tiếng Việt thường dùng hai từ khác nhau cho trạng thái và hoạt động: có và ăn / tắm / tổ chức, thấy và gặp / hẹn hò, có vị và nếm, nặng và cân. Tiếng Anh thì dùng cùng một động từ, và sự khác biệt nằm ở thì đơn hay thì tiếp diễn. Mặt khác, chữ đang của tiếng Việt đi được với gần như mọi thứ (đang mệt, đang cần, đang thấy), còn -ing thì không. Với think, tiếng Việt lại giống tiếng Anh: tôi nghĩ là… (ý kiến) và tôi đang nghĩ về… (cân nhắc).
| Tiếng Việt | Tiếng Anh | Ghi chú |
|---|---|---|
| Cô ấy có hai anh trai. / Chúng tôi đang ăn trưa. | She has two brothers. / We're having lunch. | cùng một động từ have |
| Từ cửa sổ, tôi nhìn thấy biển. / Bốn giờ tôi đi khám bác sĩ. | I can see the sea. / I'm seeing the doctor at four. | thấy (trạng thái) / gặp (hoạt động) |
| Canh này có vị hơi mặn. / Đầu bếp đang nếm canh. | This soup tastes a bit salty. / The chef is tasting the soup. | có vị / nếm |
| Em bé nặng bốn ký. / Người bán hàng đang cân phô mai. | The baby weighs four kilos. / The assistant is weighing the cheese. | nặng / cân |
| Tôi nghĩ bạn đúng. / Tôi đang nghĩ đến chuyện đổi việc. | I think you're right. / I'm thinking about changing my job. | giống tiếng Việt |
| Anh ấy thô lỗ. / Hôm nay anh ấy cố tình làm khó người khác. | He's rude. / He's being difficult today. | tính cách / cách cư xử lúc này |
Cấu trúc
be being + tính từ
| Tính cách / đặc điểm thường ngày (trạng thái) | Cách cư xử lúc này (hoạt động) |
|---|---|
| He is rude. (luôn luôn) | He's being rude. (bây giờ, có chủ ý) |
| You are very kind. | You're being very kind today. |
| She isn't usually difficult. | She's being difficult this morning. |
Tính từ thường mô tả cách cư xử mà người ta kiểm soát được: silly, rude, kind, careful, generous, polite, difficult, lazy, stupid, honest, selfish. Không dùng với tall, ill, tired, hungry, happy.
Động từ có hai nghĩa
| Động từ | Trạng thái (thì đơn) | Hoạt động (có thể dùng thì tiếp diễn) |
|---|---|---|
| think | ý kiến: I think it's a good idea. | cân nhắc: I'm thinking about a new job. |
| have | sở hữu, quan hệ, bệnh tật: She has two brothers. | hành động, trải nghiệm: We're having dinner. |
| see | nhìn thấy, hiểu: I see what you mean. | gặp, hẹn hò, đi khám: I'm seeing the dentist at four. |
| taste / smell | đặc điểm của vật: It tastes sweet. | cố ý thử: He's smelling the milk. |
| feel | ý kiến: I feel we should wait. | sờ, chạm: She's feeling the fabric. |
| look | vẻ bề ngoài: You look tired. | look at / look for: What are you looking at? |
| weigh | nặng bao nhiêu: The bag weighs 20 kilos. | cân, đo: She's weighing the flour. |
Cách kiểm tra bằng nghĩa: Có ai đang chủ động làm một việc đã bắt đầu và sẽ kết thúc không? → có thể dùng thì tiếp diễn. Hay chỉ đơn giản là mọi thứ vốn như vậy? → thì đơn.
Cách dùng
1be being + tính từ — cách cư xử tạm thời
Dùng am / is / are being + tính từ để nói về cách ai đó đang cư xử lúc này, thường khác với tính cách bình thường của họ. Câu này hay mang ý phàn nàn hoặc nhận xét.
2think — ý kiến và hoạt động suy nghĩ
Think (that) = có ý kiến: trạng thái, dùng thì đơn. Think about / of = dùng đầu óc, cân nhắc: hoạt động, có thể dùng thì tiếp diễn.
3have — sở hữu và hành động, trải nghiệm
Have dùng cho sở hữu, gia đình, các mối quan hệ và bệnh tật là trạng thái. Have trong các cụm cố định chỉ hành động và trải nghiệm — have lunch, have a shower, have a party, have a good time, have a baby — là hoạt động.
4see — nhìn thấy và gặp
See = nhìn thấy, nhận ra bằng mắt, hoặc hiểu: trạng thái. Với nghĩa nhìn thấy, ta hay dùng can see. See = gặp, đi khám (bác sĩ), hoặc hẹn hò: hoạt động, hay dùng thì tiếp diễn cho một cuộc hẹn đã sắp xếp.
5taste, smell — đặc điểm của vật và việc thử
Taste và smell + tính từ (hoặc like + danh từ) mô tả đặc điểm của vật: trạng thái. Khi ai đó cố ý thử, đó là hoạt động. Với mùi vị bạn nhận ra mà không cần cố, dùng can smell / can taste.
6feel, look, weigh
Feel + tính từ để nói về cảm giác của bạn có thể dùng thì đơn hoặc tiếp diễn, gần như không khác nhau. Feel (that) = tin rằng là trạng thái; feel = sờ, chạm là hoạt động. Look + tính từ (vẻ bề ngoài) là trạng thái, nhưng thì tiếp diễn cũng hay dùng cho lúc này: You're looking well. Look at / for là hoạt động. Weigh = nặng bao nhiêu là trạng thái; weigh = cân là hoạt động.
Lỗi thường gặp
Bẫy dành cho người Việt
1. "đang + tính từ" → is being + tính từ. Tiếng Việt nói Lan đang buồn, Trời đang lạnh, nên nhiều bạn dịch "đang" thành being. Nhưng being chỉ dùng cho cách cư xử (rude, silly, kind). Cảm xúc, thời tiết, sức khỏe chỉ cần be — tiếng Anh dùng thì hiện tại đơn với be cho cả "bây giờ".
2. "đang thấy" → I'm seeing. Tiếng Việt nói Tôi đang thấy một con chim trên mái nhà. Với nghĩa nhìn thấy bằng mắt, tiếng Anh dùng can see (hoặc see), không dùng am seeing — be seeing có nghĩa là gặp gỡ hoặc hẹn hò.
3. "chơi vui", "tổ chức tiệc" → thì đơn với have. Tiếng Việt không đổi gì ở động từ: Bọn con ở Đà Lạt chơi vui lắm. Nhưng have a good time, have a party, have dinner là hoạt động, nên khi nói về lúc này hay một kế hoạch đã sắp xếp, tiếng Anh dùng thì tiếp diễn.
Đừng nhầm lẫn
is và is being — Is mô tả một đặc điểm thường ngày; is being mô tả cách cư xử lúc này, thường là khác thường.
I feel / I'm feeling — Với cảm xúc và sức khỏe, cả hai đều đúng và gần như cùng nghĩa. Đừng coi cách nào là sai.
be being + tính từ và câu bị động — Is being + quá khứ phân từ là câu bị động ở thì tiếp diễn (xem B1-11), không phải cách cư xử.
Về các cách dùng thân mật như I'm loving it và I'm hearing that…, xem C2-01; thêm về văn phong nói, xem C2-03.
Chính tả và phát âm
- being có hai âm tiết: /ˈbiːɪŋ/. Đừng gộp thành một âm tiết như "bing". Âm /ŋ/ cuối: cuống lưỡi nâng lên chạm vòm mềm, giống "ng" cuối của tiếng Việt, nhưng không thêm thanh điệu.
- Trong You're being silly, nhấn vào tính từ: you're being silly. Để đối lập tính cách với cách cư xử, nhấn vào being: He isn't rude — he's being rude.
- weigh /weɪ/ đọc giống way; weighs = ways. Chữ gh câm. Âm /z/ cuối trong weighs: rung dây thanh như tiếng ong vo ve, đừng bỏ đi.
- taste /teɪst/: tastes kết thúc bằng cụm /sts/. Tiếng Việt không có cụm phụ âm cuối, nên nhiều bạn chỉ đọc /s/ hoặc bỏ hẳn. Lúc đầu hãy nói chậm: /teɪs/ + /t/ + /s/.
Quy tắc vàng
Hãy hỏi: đây là trạng thái, hay là một hoạt động có chủ ý? Trạng thái (ý kiến, sở hữu, đặc điểm của vật) dùng thì đơn; hoạt động có thể dùng thì tiếp diễn — kể cả với những động từ như think, have, see, taste và weigh. Chỉ dùng be being + tính từ cho cách cư xử, không dùng cho đặc điểm cố định hay trạng thái như tall hoặc ill.
Luyện tập
A. Hình thức
Chia động từ trong ngoặc ở thì hiện tại đơn hoặc hiện tại tiếp diễn.
-
Stop it — you (be) silly! You're not usually like this.
-
We (have) a party on Saturday. Can you come?
-
I (think) about selling my car.
-
This cake (taste) amazing.
-
She (have) long dark hair.
-
The vet (weigh) the dog at the moment.
B. Ý nghĩa
Chọn đáp án phù hợp với ý nghĩa.
-
Chọn đáp án đúng: I … that's a great idea.
-
Chọn đáp án đúng: We … each other — it's still quite new.
-
Chọn đáp án đúng: Sorry, I … very tired today.
-
Trạng thái hay hoạt động (state / activity)? "Why are you smelling your shirt?"
-
Chọn đáp án đúng: I … much better today.
C. Tìm lỗi sai
Sửa lỗi sai. Nếu câu đã đúng, hãy viết correct.
-
I'm having two sisters.
-
This suitcase is weighing twenty kilos.
-
The children are being very quiet today.
-
She is being hungry.
D. Trong ngữ cảnh
Chia động từ trong ngoặc để hoàn thành cuộc gọi.
Mum: Hi! What 16 you (do)?
Leo: We 17 (have) dinner. Dad 18 (taste) the sauce right now. He says it 19 (taste) too salty.
Mum: And where's your sister?
Leo: She 20 (have) a shower.
Mum: OK. I 21 (think) I'll call back later, then.
E. Đến lượt bạn
Viết bằng tiếng Anh về chính bạn.
-
Viết hai câu với have: một câu về thứ bạn sở hữu và một câu về một hoạt động bạn làm trong tuần này.
-
Viết một câu về một người hôm nay cư xử khác thường. Dùng be being.
F. Ôn tập tổng hợp
Ôn lại kiến thức của các bài trước.
-
A1-23 Phân biệt thì hiện tại đơn và hiện tại tiếp diễn (Present Simple vs Present Continuous) I usually (walk) to work, but today I (take) the bus.
-
B1-02 Phân biệt hiện tại hoàn thành và hiện tại hoàn thành tiếp diễn với for, since, how long (Present Perfect Simple vs Continuous) I (know) her for ten years.
-
B1-01 Thì hiện tại hoàn thành tiếp diễn: cách dùng và cấu trúc (Present Perfect Continuous) I'm tired because I (work) in the garden all day.
Đáp án
A. Hình thức
- are being
- are having
- am thinking
- tastes
- has / has got
- is weighing
B. Ý nghĩa
- think
- are seeing
- am
- activity
- feel / am feeling
C. Tìm lỗi sai
- I have two sisters. / I've got two sisters.
- This suitcase weighs twenty kilos.
- ✓ The children are being very quiet today.
- She is hungry. / She's hungry.
D. Trong ngữ cảnh
- are … doing
- are having
- is tasting
- tastes
- is having
- think
E. Đến lượt bạn
- I have an old bike. This week I'm having guitar lessons every evening.
- My cat is being very friendly today — she probably wants food.
F. Ôn tập tổng hợp
- walk … am taking
- have known
- have been working / have worked
