Liên từ and, but, or, so, because và cách dùng also, too, as well (Conjunctions)
And, But, Or, So, Because
Trong trang này
Mục tiêu
Sau bài này, bạn có thể nối hai ý bằng and, but, or, so và because, thêm thông tin bằng also, too và as well ở đúng vị trí, và dùng dấu phẩy đúng với những từ này.
Ý chính
Câu ngắn thì rõ ràng, nhưng khi nói thật, chúng ta nối các ý lại với nhau. Mệnh đề (clause) là một nhóm từ có chủ ngữ và động từ: it was late, we took a taxi. Liên từ (conjunctions) nối hai mệnh đề thành một câu, và mỗi liên từ cho thấy một mối quan hệ khác nhau. Hãy xem chúng như năm ký hiệu:
- and = dấu cộng (+): thêm một ý
- but = sự tương phản hoặc điều bất ngờ (≠)
- or = một sự lựa chọn (?)
- so = kết quả (→)
- because = lý do (←)
So và because kể cùng một câu chuyện theo hai hướng ngược nhau. Nguyên nhân → kết quả: It was late, so we took a taxi. Kết quả ← nguyên nhân: We took a taxi because it was late.
Also, too và as well làm một việc giống and: chúng thêm thông tin. Nhưng chúng không nối hai mệnh đề. Chúng nằm bên trong một mệnh đề, và mỗi từ có vị trí riêng.
Tiếng Việt và tiếng Anh
Phần lớn liên từ tiếng Việt khớp khá tốt với tiếng Anh: "và" ≈ and, "nhưng" ≈ but, "hay / hoặc" ≈ or, "nên" ≈ so, "vì" ≈ because. Khác biệt lớn nhất: tiếng Việt thích dùng cặp vì … nên, còn tiếng Anh chỉ dùng một từ trong một câu. Ngoài ra, chữ cũng ứng với ba từ tiếng Anh, mỗi từ một vị trí.
| Tiếng Việt | Tiếng Anh | Khác nhau ở đâu |
|---|---|---|
| Vì trời mưa nên chúng tôi ở nhà. | Because it was raining, we stayed at home. / It was raining, so we stayed at home. | tiếng Việt: cặp "vì … nên"; tiếng Anh: chỉ because hoặc chỉ so |
| Tôi mệt vì tối qua ngủ không ngon. | I'm tired because I didn't sleep well. | giống nhau: because đứng trước lý do |
| Tôi thích cà phê, nhưng buổi tối tôi không uống. | I like coffee, but I don't drink it in the evening. | giống nhau; nhưng tiếng Anh cần tân ngữ it |
| Bạn muốn trà hay cà phê? | Do you want tea or coffee? | giống nhau |
| Tôi không ăn thịt và cá. | I don't eat meat or fish. | câu phủ định: tiếng Việt thường dùng "và", tiếng Anh dùng or |
| Tôi cũng chơi bóng đá. | I also play football. / I play football too. | "cũng" đứng trước động từ ≈ also; too / as well ở cuối câu |
| Tôi cũng là sinh viên. | I'm also a student. | với be: also đứng sau be |
| Tôi cũng không thích. | I don't like it either. | câu phủ định: either, không dùng too |
Cấu trúc
Năm liên từ
| Liên từ | Nghĩa | Ví dụ |
|---|---|---|
| and | thêm ý | I play the guitar and my sister plays the piano. |
| but | tương phản | The hotel was nice, but the food was terrible. |
| or | lựa chọn | Do you want tea or coffee? |
| so | kết quả | I was hungry, so I made a sandwich. |
| because | lý do | I made a sandwich because I was hungry. |
Also, too, as well — vị trí
| Từ | Vị trí | Ví dụ |
|---|---|---|
| also | trước động từ chính | She also plays the violin. |
| also | sau be | He's also a musician. |
| also | sau trợ động từ hoặc động từ khuyết thiếu đầu tiên (can, is, are…) | I can also drive. |
| too | cuối mệnh đề | She plays the violin too. |
| as well | cuối mệnh đề | She plays the violin as well. |
Too và as well rất phổ biến khi nói; also phổ biến cả khi nói lẫn khi viết. Trong câu phủ định, dùng either ở cuối câu, không dùng too: I don't like it either (xem A2-32).
Dấu phẩy với các liên từ này
| Quy tắc | Ví dụ |
|---|---|
| Thường có dấu phẩy trước but và so khi chúng nối hai mệnh đề | It's sunny, but it's cold. / I was tired, so I went to bed. |
| and / or với hai mệnh đề ngắn: thường không cần dấu phẩy | I cooked and she washed up. |
| Thường không có dấu phẩy trước because | I'm late because the bus didn't come. |
| Mệnh đề because đứng trước → dấu phẩy sau nó | Because it was raining, we stayed in. |
| Liệt kê: dấu phẩy giữa các mục, and trước mục cuối | I bought eggs, milk and bread. |
Khi liệt kê, một số người viết (nhất là trong tiếng Anh Mỹ) đặt thêm dấu phẩy trước and: eggs, milk, and bread. Cả hai cách đều đúng; hãy chọn một cách và dùng nhất quán.
Cách dùng
1And — thêm ý
Dùng and để thêm một ý tương tự, hoặc để nối các từ trong một danh sách.
2But — tương phản
Dùng but khi ý thứ hai khác với ý thứ nhất, hoặc gây bất ngờ sau ý thứ nhất.
3Or — lựa chọn
Dùng or cho sự lựa chọn giữa hai hay nhiều thứ. Trong câu phủ định, or nối những thứ bạn không làm hoặc không có.
4So — kết quả
Đặt so trước kết quả. Nguyên nhân đứng trước.
5Because — lý do
Đặt because trước lý do. Trong hội thoại, bạn có thể trả lời câu hỏi Why…? chỉ bằng Because….
6Also, too và as well
Dùng những từ này để thêm thông tin. Also đứng giữa mệnh đề; too và as well đứng ở cuối.
Lỗi thường gặp
Bẫy dành cho người Việt
1. "Vì … nên" thành "Because … so". Đây là lỗi phổ biến nhất của người Việt. Tiếng Việt thường dùng cả cặp "vì … nên" trong một câu. Tiếng Anh chỉ dùng một từ: hoặc because, hoặc so.
2. "Cũng không" thành "not … too". Tiếng Việt dùng "cũng" cho cả câu khẳng định lẫn phủ định ("Tôi cũng thích", "Tôi cũng không biết bơi"). Trong câu phủ định, tiếng Anh dùng either ở cuối, không dùng too.
3. Đặt also theo chữ "cũng". "Cũng" luôn đứng trước vị ngữ: "Tôi cũng là giáo viên". Nhưng với be, also đứng sau be.
4. "Không … và …" trong câu phủ định. Tiếng Việt nói "Tôi không uống trà và cà phê". Trong câu phủ định tiếng Anh, hãy nối bằng or.
5. Mệnh đề "vì" đứng một mình khi viết. Khi viết, nhiều bạn tách lý do thành một câu riêng, như khi nói. Trong văn viết, hãy giữ because trong cùng một câu.
Đừng nhầm lẫn
so và because — Cùng một câu chuyện theo hai hướng ngược nhau. So + kết quả; because + lý do. Những cách khác để nói lý do và kết quả có ở B1-27.
but và although — Cả hai đều chỉ sự tương phản, nhưng although có cấu trúc khác. Trong bài này chúng ta chỉ dùng but; although có ở B1-26.
also, too và as well — Cùng nghĩa, khác vị trí.
Chính tả và phát âm
- and thường được đọc nhẹ: /ən/ hoặc chỉ /n/ — fish and chips nghe như "fish 'n' chips". Đừng nhấn mạnh từng chữ and như khi đọc từng từ riêng lẻ.
- but đọc nhẹ /bət/ khi nói nhanh; or đọc nhẹ /ə/ (UK), /ɚ/ (US): tea or coffee nghe như "tea-er-coffee".
- because /bɪˈkɒz/ (UK), /bɪˈkɔːz/ hoặc /bɪˈkʌz/ (US) — trọng âm ở âm tiết thứ hai: be-CAUSE. Âm cuối là /z/ có rung; người Việt hay đọc thành "bi-cót" hoặc nuốt mất âm cuối — hãy tránh. Khi nói rất thân mật, từ này thường thành 'cause /kəz/. Khi viết bình thường, hãy viết because.
- also /ˈɔːlsəʊ/ có cụm /ls/ ở giữa: giữ âm /l/ trước /s/, đừng bỏ.
- too, to và two có thể đọc giống nhau: /tuː/. Too ở cuối câu được nhấn mạnh: Me too. (To thường đọc nhẹ /tə/.)
- Trong câu hỏi lựa chọn với or, giọng thường lên ở lựa chọn đầu và xuống ở lựa chọn cuối: Tea (lên) or coffee (xuống)? Đây là ngữ điệu của cả câu, không phải thanh điệu của từng chữ như trong tiếng Việt.
Quy tắc vàng
and (+), but (≠), or (?), so (→ kết quả), because (← lý do). Also đứng giữa mệnh đề; too / as well đứng cuối. Thường đặt dấu phẩy trước but và so, không đặt dấu phẩy trước because. Và nhớ: "vì … nên" chỉ là một từ trong tiếng Anh — because hoặc so.
Luyện tập
A. Hình thức
Câu 1–4: dùng từ thể hiện ý nghĩa trong ngoặc: and, but, or, so, because.
-
I like cats, I don't like dogs. (tương phản)
-
Would you like rice chips? You can choose one. (lựa chọn)chips (UK); fries (US)
-
It was late, we went home. (kết quả)
-
We went home it was late. (lý do)
-
She plays the violin, and she ___ plays the piano. …
-
My brother likes football, and I like it ___. …
B. Ý nghĩa
Chọn đáp án đúng.
-
Chọn đáp án đúng: I didn't have breakfast, … I'm hungry now.
-
Chọn đáp án đúng: I'm hungry now … I didn't have breakfast.
-
Chọn đáp án đúng: We can eat at home … go to a restaurant.
-
Chọn đáp án đúng: The test was hard, … I passed it.
C. Tìm lỗi sai
Sửa lỗi sai. Nếu câu đã đúng, hãy viết correct.
-
I'm tired because of I worked late.
-
I don't eat meat too.
-
Because it was cold so we stayed in.
-
She speaks also French.
-
I was tired, so I went to bed early.
D. Trong ngữ cảnh
Điền vào tin nhắn. Các từ cho sẵn: and, because, but, or, so, too (bạn có thể dùng một từ nhiều lần)
Hi Jo! Sorry, I can't come tonight 16 I have a cold. I stayed in bed all day, 17 I feel a bit better now. Do you want to meet on Saturday 18 Sunday? I'm free both days. My sister wants to come 19. She's on holiday this week, 20 she isn't working!
E. Đến lượt bạn
Viết bằng tiếng Anh.
-
Viết một câu về ngày hôm nay của bạn với but và một câu với so.
-
Trả lời câu hỏi: Why are you learning English? Dùng because.
F. Ôn tập tổng hợp
Ôn lại kiến thức của các bài trước.
-
A1-28 Thì quá khứ đơn với động từ bất quy tắc, câu phủ định và câu hỏi với did (Past Simple: Irregular Verbs) Hoàn thành câu: I didn't (go) to work because I was ill.
-
A1-15 Trạng từ chỉ tần suất (always, usually, never): vị trí và cách dùng Đặt always vào đúng vị trí: She is late.
-
A1-26 Was và were: quá khứ của động từ to be trong tiếng Anh (Past Simple of Be) Chọn đáp án đúng: The film … long, but it was great.
Đáp án
A. Hình thức
- but
- or
- so
- because
- also
- too
B. Ý nghĩa
- so
- because
- or
- but
C. Tìm lỗi sai
- I'm tired because I worked late.
- I don't eat meat either.
- Because it was cold, we stayed in. / It was cold, so we stayed in.
- She also speaks French. / She speaks French too. / She speaks French as well.
- ✓ I was tired, so I went to bed early.
D. Trong ngữ cảnh
- because
- but / and / so
- or
- too
- so / and
E. Đến lượt bạn
- I was tired, but I went to the gym. It was cold, so I wore a hat.
- Because I want to travel and I need it for my job.
F. Ôn tập tổng hợp
- go
- She is always late.
- was
