Past Simple ქართულად: არაწესიერი ზმნები, did და didn't
Past Simple: Irregular Verbs, Did and Didn't
ამ გვერდზე
მიზანი
ამ გაკვეთილის შემდეგ შეძლებთ გამოიყენოთ 40 ყველაზე ხშირი არაწესიერი ზმნის წარსული ფორმა (went, had, saw, took…), ააგოთ უარყოფა didn't-ით და კითხვა Did…?-ით, გასცეთ მოკლე პასუხი და დასვათ კითხვითი სიტყვიანი კითხვები წარსულზე (Where did you go?).
მთავარი იდეა
ინგლისურის ბევრი ყველაზე ხშირი ზმნა წარსულში -ed-ს არ იღებს. ისინი ფორმას იცვლის: go → went, see → saw, eat → ate. ესენი არაწესიერი ზმნებია (irregular verbs). ერთი წესი მათთვის არ არსებობს, მაგრამ ბევრი მათგანი ოჯახებად იყოფა, რომლებიც მსგავსად იცვლება. ჯგუფებად სწავლა გაცილებით ადვილია, ვიდრე გრძელი, უწესრიგო სიის დაზეპირება.
ახლა კარგი ამბავი. უარყოფასა და კითხვაში არაწესიერი ფორმა ქრება. წარმოიდგინეთ did როგორც დროის შტამპი. ის მთელ წინადადებას „წარსულის“ შტამპს ასვამს, ამიტომ მთავარ ზმნას წარსულის ჩვენება აღარ სჭირდება. ის საწყის ფორმას უბრუნდება: I went → I didn't go → Did you go?
შტამპი წესიერ ზმნებთანაც მუშაობს: I worked → I didn't work → Did you work? ასე რომ, მხოლოდ ერთი დამხმარე ზმნა გჭირდებათ – did – ყველა პირისთვის და თითქმის ყველა ზმნისთვის.
Be განსხვავებულია. ის უარყოფასა და კითხვას თავად აწარმოებს: I wasn't…, Were you…? (იხ. A1-26). მოდალური ზმნები, როგორიცაა can, არც did-ს იყენებს.
ქართული და ინგლისური
არაწესიერი ზმნები ქართველისთვის უცხო არ არის: ქართული ზმნაც ხშირად მთლიანად იცვლის ფორმას – „მივდივარ → წავედი“, „ვხედავ → ვნახე“, „ვამბობ → ვთქვი“. ასე რომ, go → went და see → saw პრინციპით ნაცნობია.
სხვაობა უარყოფასა და კითხვაშია. ქართულად წარსულის ფორმა რჩება: „არ წავედი“, „ნახე?“ – უარყოფისთვის „არ“ ემატება, კითხვისთვის ინტონაცია იცვლება. ინგლისურში კი did იღებს წარსულს, მთავარი ზმნა კი საწყის ფორმაში ბრუნდება: I didn't go. Did you see it? კითხვით სიტყვასთან ქართული ზმნა პირდაპირ მოსდევს: „სად წახვედი?“; ინგლისურში მათ შორის დგას did: Where did you go?
კიდევ ორი რამ. ქართულ უარყოფაში ხშირად თურმეობითი ჩნდება: „გუშინ შენი შეტყობინება არ მინახავს“ – მაგრამ ეს ინგლისური Present Perfect (აწმყო სრული) არ არის. როცა დრო დამთავრებულია (yesterday, last week), ინგლისურში didn't + საწყისი ფორმა დგას. და ქართული ორმაგი უარყოფა („არაფერი არ ვიყიდე“) ინგლისურში ერთ უარყოფად იქცევა: I didn't buy anything.
| ქართული | ინგლისური | რაშია განსხვავება? |
|---|---|---|
| მივდივარ → წავედი | go → went | აქ ერთნაირია: ზოგი ზმნა ფორმას მთლიანად იცვლის |
| არ წავედი. | I didn't go. | ქართულად წარსულის ფორმა რჩება; ინგლისურში didn't + საწყისი ფორმა |
| ფილმი ნახე? | Did you see the film? | ქართულად ინტონაცია; ინგლისურში Did + საწყისი ფორმა |
| სად წახვედი? | Where did you go? | კითხვითი სიტყვა + did + ქვემდებარე + საწყისი ფორმა |
| გუშინ არ მინახავს. | I didn't see it yesterday. | ქართულად თურმეობითი; დამთავრებული დრო → didn't |
| არაფერი არ ვიყიდე. | I didn't buy anything. | ქართულად ორმაგი უარყოფა; ინგლისურში ერთი |
| „კი, ვნახე.“ | "Yes, I did." | მოკლე პასუხში ზმნას არ ვიმეორებთ: did / didn't |
მოკლედ: დადებით წინადადებაში – წარსულის ფორმა (went); უარყოფასა და კითხვაში – didn't / Did + საწყისი ფორმა (didn't go, Did you go?), ქართული ფორმის მიუხედავად.
ფორმა
40 ხშირი არაწესიერი ზმნა, ოჯახებად
| ოჯახი | საწყისი ფორმა → წარსული |
|---|---|
| 1. არ იცვლება | put → put, cut → cut, cost → cost, let → let, read → read (წარმოითქმის /red/) |
| 2. d → t, ან უფრო მოკლე ხმოვანი + t | send → sent, spend → spent, leave → left, feel → felt, keep → kept, meet → met, lose → lost |
| 3. -ought / -aught | buy → bought, bring → brought, think → thought, teach → taught |
| 4. -ew | know → knew, grow → grew, fly → flew |
| 5a. ხმოვანი → a (მოკლე ბგერა, როგორც cat-ში) | begin → began, drink → drank, swim → swam, run → ran |
| 5b. ხმოვანი → a + e (ბგერა, როგორც day-ში) | give → gave, come → came |
| 6. ხმოვანი → o | get → got, write → wrote, drive → drove, speak → spoke, tell → told |
| 7. ისწავლეთ სათითაოდ | go → went, have → had, do → did, make → made, say → said, see → saw, take → took, eat → ate, find → found, hear → heard |
be-ს წარსული (was / were) A1-26-შია.
დადებითი, უარყოფითი, კითხვითი
| მოდელი | მაგალითი | |
|---|---|---|
| დადებითი | ქვემდებარე + წარსულის ფორმა | She went home. / She worked late. |
| უარყოფითი | ქვემდებარე + didn't (did not) + საწყისი ფორმა | She didn't go home. / She didn't work late. |
| კითხვა | Did + ქვემდებარე + საწყისი ფორმა? | Did she go home? / Did she work late? |
მოკლე პასუხები
| კითხვა | კი | არა |
|---|---|---|
| Did you see the match? | Yes, I did. | No, I didn't. |
| Did they like the hotel? | Yes, they did. | No, they didn't. |
კითხვითი სიტყვით (სიტყვათა რიგი A1-16-დან): კითხვითი სიტყვა + did + ქვემდებარე + საწყისი ფორმა.
| კითხვითი სიტყვა | did | ქვემდებარე | საწყისი ფორმა |
|---|---|---|---|
| Where | did | you | go? |
| What | did | she | say? |
| When | did | they | arrive? |
გამოყენება
1არაწესიერი ზმნები დადებით წინადადებაში
დამთავრებული მოქმედებისთვის არაწესიერი ზმნის წარსული ფორმა გამოიყენეთ, ისევე, როგორც წესიერი -ed ზმნები. ფორმა ყველა პირისთვის ერთნაირია.
2უარყოფა: didn't + საწყისი ფორმა
გამოიყენეთ didn't + საწყისი ფორმა. Didn't წარსულს თავად ატარებს, ამიტომ მთავარი ზმნა არ იცვლება. ქართულად „არ“ წარსულის ფორმას ემატება („არ მოვიდა“) – ინგლისურში ასე არ ხდება.
3კი / არა კითხვები და მოკლე პასუხები
გამოიყენეთ Did + ქვემდებარე + საწყისი ფორმა. მოკლე პასუხი did / didn't-ს იყენებს. ქართულად კითხვა მხოლოდ ინტონაციით ითქმის და პასუხში ზმნას ვიმეორებთ („კი, მიიღო!“); ინგლისურში – Yes, she did!
4კითხვითი სიტყვიანი კითხვები წარსულზე
კითხვითი სიტყვა did-ის წინ დასვით: კითხვითი სიტყვა + did + ქვემდებარე + საწყისი ფორმა. ქართულად კითხვით სიტყვას ზმნა პირდაპირ მოსდევს („სად წახვედი?“); ინგლისურში შუაში did დგას.
5Be did-ს არ იყენებს
Be უარყოფასა და კითხვას თავად აწარმოებს: wasn't / weren't, Was…? / Were…? იხ. A1-26.
ხშირი შეცდომები
მახეები ქართულად მოლაპარაკეებისთვის
1. „სად გაატარეს?“ → Where your parents spent…? ქართულ კითხვაში კითხვით სიტყვას ზმნა პირდაპირ მოსდევს („სად გაატარეს შენმა მშობლებმა თაფლობის თვე?“), დამხმარე ზმნა კი არ გვაქვს. ინგლისურში წარსულის კითხვას did სჭირდება, მთავარი ზმნა კი საწყის ფორმაში ბრუნდება.
2. „არაფერი არ უჭამია“ → didn't eat nothing. ქართულში ორმაგი უარყოფა სავალდებულოა: „ლევანი ცუდად გრძნობდა თავს და საკუთარ დაბადების დღეზე არაფერი არ უჭამია“. ინგლისურში უარყოფა ერთხელ ითქმის: didn't … anything ან … nothing.
3. „გუშინ არ მინახავს“ → I haven't seen … yesterday. უარყოფით წარსულში ქართული ხშირად თურმეობითს იყენებს: „ბოდიში, გუშინ შენი შეტყობინება არ მინახავს“. ეს ფორმა ინგლისური Present Perfect არ არის. დამთავრებულ დროსთან (yesterday) ინგლისურში didn't + საწყისი ფორმა დგას.
4. „არა, არ მიმიღია“ → No, I didn't take. ქართულ მოკლე პასუხში ზმნას ვიმეორებთ: „დილით წამალი მიიღე?“ „არა, არ მიმიღია.“ ინგლისურში take-ს დამატება სჭირდება, მოკლე პასუხი კი did / didn't-ით ითქმის.
5. კითხვა მხოლოდ ინტონაციით. ქართულად „შენი ბიძაშვილები წუხელ ჩამოვიდნენ?“ თხრობითი წინადადებისგან მხოლოდ ინტონაციით განსხვავდება. ინგლისურ კითხვას Did სჭირდება.
არ აგერიოთ
did დამხმარე ზმნად თუ did მთავარ ზმნად – Did შეიძლება იყოს დამხმარე ზმნაც და do-ს წარსულიც – ერთსა და იმავე წინადადებაში.
didn't + ზმნა თუ wasn't / weren't + ზედსართავი სახელი – ჩვეულებრივი ზმნები didn't-ს იყენებს; be – wasn't / weren't-ს.
Did you…? თუ Have you ever…? – Did you see…? დამთავრებულ დროზე გეკითხებათ (გუშინ, გასულ კვირას). Have you ever seen…? მთელ ცხოვრებაზე, დღემდე; ამას A2-16-ში ისწავლით.
მართლწერა და გამოთქმა
- Read (წარსული) აწმყოსავით იწერება, მაგრამ წარმოითქმის /red/, როგორც ფერი red.
- Said არის /sed/ – რითმავს red-თან და არა paid-თან. Says არის /sez/. ქართულად სიტყვებს ისე ვკითხულობთ, როგორც იწერება – აქ ეს ჩვევა გვღალატობს.
- Bought, brought, thought, taught ერთმანეთთან რითმავს: /ɔːt/ (UK), /ɑːt/ ან /ɔːt/ (US). ასო gh არ ისმის. thought-ში /θ/ ქართულში არ არის: ენის წვერი კბილებს შორის მოათავსეთ და ჰაერი გაატარეთ – ნუ იტყვით თ-ს ან ს-ს.
- Gave და came-ში day-ს ხმოვანია /eɪ/; began, drank, swam, ran-ში – cat-ის მოკლე ხმოვანი /æ/. /æ/ ქართულში არ არის: პირი ფართოდ, როგორც ა-ზე, ენა წინ, როგორც ე-ზე.
- Ate არის /et/ ან /eɪt/ (UK), /eɪt/ (US).
- Didn't /ˈdɪdnt/ – ორი მარცვალი, მეორე ძალიან მოკლე. სწრაფ მეტყველებაში ბოლო t ხშირად ძნელად ისმის.
- Did you ხშირად ერთ ბგერად ერწყმის: /ˈdɪdʒu/: Did you see it? /dʒ/ ქართული ჯ-ის მსგავსია.
- Knew ჟღერს როგორც new: /njuː/ (UK), /nuː/ (US). k არ ისმის.
ოქროს წესი
დადებითი: გამოიყენეთ წარსულის ფორმა (went, saw, worked). უარყოფა და კითხვა: didn't / Did + საწყისი ფორმა (didn't go, Did you see?) – did ატარებს წარსულს, ქართული „არ წავედი“ თუ „არ მინახავს“ ინგლისურში ერთნაირად didn't-ია. Be უარყოფასა და კითხვას did-ის გარეშე აწარმოებს.
სავარჯიშოები
A. ფორმა
დაწერეთ წარსულის ფორმა ან ფრჩხილებში მოცემული ზმნა ჩასვით სწორი ფორმით.
-
go-ს წარსული:
-
buy-ს წარსული:
-
write-ის წარსული:
-
put-ის წარსული:
-
I (not / see) him yesterday.
-
you (have) a good weekend?
-
Where you (go) last summer?
B. მნიშვნელობა
აირჩიეთ სწორი ვარიანტი.
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: … at the meeting?
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: What … yesterday?
-
"Did they win?" "No, they ."
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: I … well this morning.
C. იპოვეთ შეცდომა
ყოველ წინადადებაში ერთი შეცდომაა, ან წინადადება სწორია. დაწერეთ გასწორებული წინადადება ან დაწერეთ correct.
-
She didn't came to class.
-
Did you bought milk?
-
Where you went last night?
-
We ate at a lovely restaurant.
D. კონტექსტში
შეავსეთ დიალოგში გამოტოვებული სიტყვები.
Leo: Hi, Nina! 16 you have a good holiday?
Nina: Yes, I 17! We 18 (fly) to Greece and 19 (stay) on a small island.
Leo: What 20 you do there?
Nina: We swam every day and 21 (eat) fresh fish every evening. But we 22 (not / see) any dolphins!
E. თქვენი ჯერი
დაწერეთ ინგლისურად.
-
დაწერეთ სამი წინადადება გუშინდელ დღეზე არაწესიერი ზმნებით.
-
დაწერეთ ორი კითხვა, რომელსაც მეგობარს მის ბოლო შვებულებაზე დაუსვამთ.
F. შერეული გამეორება
გაიმეორეთ წინა გაკვეთილები.
-
A1-27 Past Simple ქართულად: წესიერი ზმნები და -ed დაბოლოება დაწერეთ წარსულის ფორმა: study
-
A1-26 Was და were ქართულად: be-ს წარსული, there was / there were აირჩიეთ სწორი პასუხი: … the shops open?
-
A1-13 Don't, doesn't, do, does: უარყოფა და კითხვა Present Simple-ში ქართულად აირჩიეთ სწორი პასუხი: … your brother like football?
პასუხები
A. ფორმა
- went
- bought
- wrote
- put
- didn't see / did not see
- Did … have
- did … go
B. მნიშვნელობა
- Were you
- did you do
- didn't / did not
- didn't feel
C. იპოვეთ შეცდომა
- She didn't come to class.
- Did you buy milk?
- Where did you go last night?
- ✓ We ate at a lovely restaurant.
D. კონტექსტში
- Did
- did
- flew
- stayed
- did
- ate
- didn't see / did not see
E. თქვენი ჯერი
- I got up at seven. I had coffee with my sister. I went to the gym.
- Where did you go? What did you eat?
F. შერეული გამეორება
- studied
- Were
- Does
