SlowingoMálfræði
B1 19 / 39

Want him to, make him do, let him do: sögn + andlag + to á ensku

Want Him To, Make Him Do, Let Him Do

Á þessari síðu
  1. Markmið
  2. Aðalatriðið
  3. Íslenska og enska
  4. Form
  5. Notkun
  6. Algengar villur
  7. Gildrur fyrir íslenskumælandi
  8. Ekki rugla saman
  9. Stafsetning og framburður
  10. Gullna reglan
  11. Æfingar

Markmið

Eftir þessa kennslustund geturðu sagt hvað þú vilt, biður um, skipar eða færð aðra manneskju til að gera (I want you to stay), og sagt að einhver neyði (make), leyfi (let, allow, permit) eða hjálpi (help) annarri manneskju að gera eitthvað – bæði í germynd og þolmynd.

Aðalatriðið

Í B1-17 gerði ein manneskja báðar athafnirnar: I want to stay. Nú kemur önnur manneskja inn í setninguna: I want you to stay. Þessi manneskja – andlagið – stendur á milli sagnanna tveggja.

Hugsaðu þér hlið á milli manneskjunnar og athafnarinnar. Want, ask, tell, persuade beina henni í átt að hliðinu. Make ýtir henni í gegnum hliðið, hvort sem henni líkar það eða ekki. Let og allow opna hliðið – hún má fara í gegn ef hún vill. Help gengur í gegn með henni.

Málfræðin er stutt, en full af gildrum. Flestar sagnirnar í þessari kennslustund taka andlag + to: She asked me to wait. Aðeins make og let taka alltaf andlag + grunnmynd án to (help getur tekið hvort tveggja): She made me wait. She let me go. En í þolmynd þarf make allt í einu to (I was made to wait), og í stað let kemur be allowed to.

Íslenska og enska

Góðu fréttirnar: margar íslenskar sagnir eru byggðar alveg eins. „Hún bað mig að bíða“ = asked me to wait, „Læknirinn ráðlagði mér að hvíla mig“ = advised me to rest, „Óveðrið neyddi okkur til að hætta við“ = forced us to cancel, „Ég fékk bróður minn til að keyra mig“ = got my brother to drive me. Andlag + „að“ samsvarar andlagi + to.

Munurinn er fjórþættur. Í fyrsta lagi segjum við ósk um það sem annar á að gera með „að“-setningu: „Ég vil að þú hittir foreldra mína.“ Á ensku gengur want that… aldrei: want + andlag + to (I want you to meet my parents). Í öðru lagi líkist íslenska „láta“ ensku let, og stundum samsvarar það let („Láttu mig vita“ = Let me know). En mjög oft er „láta“ skipun („Þjálfarinn lét okkur hlaupa tíu hringi“), og þegar ekkert val var í boði er það make: The coach made us run ten laps. Í þriðja lagi fylgir „að“ alltaf á eftir „leyfa“ („leyfði mér að fara“), en á eftir let kemur grunnmynd án to: let me go. Í fjórða lagi þýðir „lofa“ bæði að lofa einhverju (promise) og að leyfa („Mamma lofaði mér að fara“ = let me go).

Þolmyndin er líka ólík. „Má taka myndir?“ hefur ekkert frumlag, og í „ég mátti ekki vaka“ er háttarsögn, ekki þolmynd. Á ensku er manneskjan frumlagið í mynstrinu be allowed to: Are we allowed to take photos?, I wasn't allowed to stay up.

ÍslenskaEnskaHvað er ólíkt?
Ég vil að þú hittir foreldra mína.I want you to meet my parents.„að“-setning → want + andlag + to
Hún bað mig að bíða.She asked me to wait.andlag + „að“ → andlag + to – hér er þetta eins
Þjálfarinn lét okkur hlaupa tíu hringi.The coach made us run ten laps.„láta“ sem skipun → make, ekki let
Yfirmaðurinn leyfði mér að fara snemma.My boss let me leave early.„leyfa … að“ → let + grunnmynd, án to
Mamma lofaði mér að fara á hátíðina.Mum let me go to the festival.„lofa“ sem leyfi → let / allow, ekki promise
Bróðir minn hjálpaði mér að gera við hjólið.My brother helped me fix my bike.help + grunnmynd eða to
Starfsfólkið var látið skrifa undir nýjan samning.The employees were made to sign a new contract.í þolmynd made to
Má taka myndir í safninu?Are we allowed to take photos in the museum?ekkert frumlag → manneskjan verður frumlag

Í stuttu máli: „vil að þú…“ er want you to; „láta“ sem skipun er make + grunnmynd, leyfi („leyfa“, „lofa“) er let + grunnmynd eða allow + to; í þolmynd be made to og be allowed to.

Form

Sögn + andlag + to + grunnmynd

SögnDæmi
want, would like, expectI want you to stay.
ask, tell, remind, warnShe reminded me to call him.
advise, encourage, persuade, inviteThey persuaded her to apply.
allow, permit, forceThe rules allow guests to stay until noon.
neitun: andlag + not toHe told us not to wait.

Sögn + andlag + grunnmynd (án to)

SögnMerkingDæmi
makeneyða / valdaThe coach made us run.
letleyfa (óformlegt)My boss let me leave early.
helphjálpa – to er valfrjálstCan you help me (to) carry this?

Let er óregluleg: let – let – let.

Germynd → þolmynd

GermyndÞolmynd
They made us wait.We were made to wait.
They allowed us to leave early.We were allowed to leave early.
They let us leave early.We were allowed to leave early. (ekki were let)
They don't permit visitors to take photos.Visitors are not permitted to take photos.
My boss told me to wait.I was told to wait.

Be allowed to í mismunandi tíðum

TíðDæmi
PresentAre we allowed to park here?
PastI wasn't allowed to watch TV on school nights.
FutureYou'll be allowed to leave after the test.
Present PerfectStudents have never been allowed to use phones in class.

Notkun

1Ósk og vænting: want / would like / expect + andlag + to

Notaðu þessar sagnir þegar þú vilt eða átt von á að önnur manneskja geri eitthvað. Á eftir want kemur aldrei that-setning.

I want you to meet my parents.
Ég vil að þú hittir foreldra mína.
„vil að þú“ → want you to
Would you like me to open the window?
Viltu að ég opni gluggann?
boð; „Viltu að ég…?“ → would you like me to
We didn't expect them to arrive so early.
Við áttum ekki von á að þau kæmu svona snemma.
„að“-setning → expect + andlag + to
My parents want me to study medicine.
Foreldrar mínir vilja að ég læri læknisfræði.
„vilja að ég“ → want me to

2Að segja einhverjum að gera eitthvað: ask, tell, remind, warn, advise, encourage, invite, persuade

Þessar sagnir lýsa því sem við segjum til að fá einhvern til að gera eitthvað. Þær eru líka helstu sagnirnar þegar sagt er frá beiðnum og fyrirmælum B1-13. Í neitun kemur not á undan to.

Can you remind me to buy milk?
Geturðu minnt mig á að kaupa mjólk?
remind + andlag + to
The teacher encouraged us to ask questions.
Kennarinn hvatti okkur til að spyrja spurninga.
„hvatti okkur til að“ → encouraged us to
They persuaded her to apply for the job.
Þau fengu hana til að sækja um starfið.
The guide warned us not to swim there.
Leiðsögumaðurinn varaði okkur við að synda þar.
neitun: not to
My doctor advised me to rest for a week.
Læknirinn ráðlagði mér að hvíla mig í viku.
„ráðlagði mér að“ → advised me to
We've invited the neighbours to come for dinner.
Við höfum boðið nágrönnunum í mat.

3Leyfi og þvingun: allow, permit, force + andlag + to

Allow er hlutlaust; permit er formlegt (reglur, skilti, skjöl); force er sterkt – ekkert val. Allar þrjár taka andlag + to.

The hotel allows guests to check out at noon.
Hótelið leyfir gestum að skrá sig út á hádegi.
allow + andlag + to
The law does not permit employers to ask about your age.
Lögin heimila atvinnurekendum ekki að spyrja um aldur þinn.
formlegt
The storm forced us to cancel the trip.
Óveðrið neyddi okkur til að hætta við ferðina.
„neyddi okkur til að“ → forced us to

4Make + andlag + grunnmynd (þvingun eða orsök)

Make þýðir að einhver neyðir annan til að gera eitthvað, eða að eitthvað veldur viðbrögðum. Ekkert to. Á íslensku: „neyddi“, „lét“, „fékk … til að“.

My mum made me apologise to my sister.
Mamma lét mig biðja systur mína afsökunar.
„lét mig“ sem skipun → made me + grunnmynd
The coach made us run ten laps.
Þjálfarinn lét okkur hlaupa tíu hringi.
„lét“ = skipun → made, ekki let
That joke always makes me laugh.
Þessi brandari fær mig alltaf til að hlæja.
orsök, ekki þvingun
Don't make me wait again!
Ekki láta mig bíða aftur!
„ekki láta mig“ → don't make me

5Let + andlag + grunnmynd (leyfi)

Let gefur leyfi. Það er óformlegt og mjög algengt í tali. Let me… er líka vinaleg leið til að bjóða fram aðstoð.

My boss let me leave early on Friday.
Yfirmaðurinn leyfði mér að fara snemma á föstudaginn.
„leyfði mér að“ → let me, án to
Will your parents let you go to the festival?
Leyfa foreldrar þínir þér að fara á hátíðina?
let you + grunnmynd
Let me know when you get home.
Láttu mig vita þegar þú ert kominn heim.
„láttu mig vita“ → let me know
Let me help you with those bags.
Leyfðu mér að hjálpa þér með pokana.
boð

6Þolmynd: be made to, be allowed to

Í þolmynd tekur make to: be made to do. Let er ekki notað í þolmynd í þessu mynstri, svo þú notar be allowed to. Let kemur aðeins fyrir í þolmynd í nokkrum föstum orðasamböndum: be let go (= missa vinnuna), be let in, be let off (= sleppa við refsingu).

The employees were made to sign a new contract.
Starfsfólkið var látið skrifa undir nýjan samning.
þolmynd: made to
Are we allowed to take photos in the museum?
Má taka myndir í safninu?
„má“ án frumlags → are we allowed to
When I was a kid, I wasn't allowed to stay up after nine.
Þegar ég var krakki mátti ég ekki vaka lengur en til níu.
„mátti ekki“ → wasn't allowed to
Passengers are not permitted to use the emergency exit.
Farþegum er óheimilt að nota neyðarútganginn.
formlegt
Fifty workers were let go last month.
Fimmtíu starfsmönnum var sagt upp í síðasta mánuði.
fast orðasamband = misstu vinnuna

7Help + andlag + (to) + grunnmynd

Á eftir help er bæði grunnmynd og to + grunnmynd rétt. Grunnmyndin er algengari, sérstaklega í amerískri ensku. Andlaginu má líka sleppa.

My brother helped me fix my bike.
Bróðir minn hjálpaði mér að gera við hjólið.
„hjálpaði mér“ → helped me
This app helps you to plan your budget.
Þetta smáforrit hjálpar þér að gera fjárhagsáætlun.
Regular exercise helps reduce stress.
Regluleg hreyfing hjálpar til við að draga úr streitu.
án andlags

Algengar villur

❌I want that you come to my party.
✅I want you to come to my party.
want + andlag + to, aldrei that-setning
❌I want him go home.
✅I want him to go home.
want þarf to
❌My boss made me to work late.
✅My boss made me work late.
make + andlag + grunnmynd
❌She let me to use her laptop.
✅She let me use her laptop.
let + andlag + grunnmynd
❌They allowed us leave early.
✅They allowed us to leave early.
allow + andlag + to
❌We were let to go home.
✅We were allowed to go home.
þolmynd: be allowed to
❌I was made wait for an hour.
✅I was made to wait for an hour.
í þolmynd tekur make to
❌My parents didn't let me going out.
✅My parents didn't let me go out.
let + grunnmynd, ekki -ing
❌Is it allowed to smoke here?
✅Are we allowed to smoke here? eða Is smoking allowed here?
gerðu manneskjuna eða athöfnina að frumlagi
❌She suggested me to see a doctor.
✅She advised me to see a doctor. eða She suggested that I see a doctor.
suggest tekur aldrei andlag + to: sjá B2-14

Gildrur fyrir íslenskumælandi

1. „Hann lét okkur…“ → let us…. Á íslensku er „láta“ mjög oft skipun: „Verkstjórinn lét okkur þrífa allan salinn áður en við fengum að fara heim.“ „Lét“ líkist let, en let þýðir aðeins að leyfa. Ef manneskjan hafði ekkert val er rétta sögnin make.

⚠️The foreman at the fish factory in Grindavik let me clean all the knives and boxes a second time because I had done such a bad job in the morning.
✅The foreman at the fish factory in Grindavik made me clean all the knives and boxes a second time because I had done such a bad job in the morning.
Málfræðilega rétt, en let þýðir „leyfði“; „lét mig“ sem skipun → made me
⚠️When I broke the neighbours' kitchen window in Isafjordur with my football, Dad let me pay for the new glass out of my own pocket money.
✅When I broke the neighbours' kitchen window in Isafjordur with my football, Dad made me pay for the new glass out of my own pocket money.
Málfræðilega rétt, en þetta var refsing, ekki leyfi → made me

2. „leyfði okkur að…“ → let us to…. Á eftir „leyfa“ kemur alltaf „að“ + nafnháttur: „Landvörðurinn leyfði okkur að tjalda við vatnið.“ Þetta „að“ verður auðveldlega to. En á eftir let kemur grunnmynd án to. (Ef þú vilt nota to er sögnin allow: allowed us to camp.)

❌Because the campsite was full, the friendly ranger at Thingvellir let us to put up our tent behind the information centre for one night.
✅Because the campsite was full, the friendly ranger at Thingvellir let us put up our tent behind the information centre for one night. eða Because the campsite was full, the friendly ranger at Thingvellir allowed us to put up our tent behind the information centre for one night.
„leyfði okkur að“ → let us put up | allowed us to put up

3. „Mamma lofaði mér að fara“ → promised me to go. Í íslensku þýðir „lofa e-m að gera e-ð“ oft að leyfa: „Lofaðu mér að sjá!“, „Pabbi lofaði mér að keyra síðasta spölinn.“ Í orðabók er „lofa“ promise, en á ensku er promise aðeins loforð – sá sem lofar ætlar sjálfur að gera eitthvað. Leyfi er let eða allow.

⚠️When we finally reached the gravel road to Landmannalaugar, Dad promised me to drive the last few kilometres on my own.
✅When we finally reached the gravel road to Landmannalaugar, Dad let me drive the last few kilometres on my own. eða When we finally reached the gravel road to Landmannalaugar, Dad allowed me to drive the last few kilometres on my own.
Málfræðilega rétt, en promised me to drive þýðir að pabbi hafi lofað að keyra sjálfur; leyfi → let me / allowed me to

Ekki rugla saman

make og let – Andstæðar hugmyndir um stjórn: make = ekkert val; let = frjálst val. Íslenska „láta“ getur þýtt hvort tveggja – spurðu þig hvort valið hafi verið til staðar.

My parents made me study every evening.
Foreldrar mínir létu mig læra á hverju kvöldi.
ég varð að gera það
My parents let me study whenever I wanted.
Foreldrar mínir leyfðu mér að læra þegar mér hentaði.
ég mátti velja

Let's og Let us – Let's er tillaga sem nær líka yfir þann sem hlustar A1-18. Let us (fulla myndin, oft með please) biður einhvern um leyfi.

Let's go to the beach!
Förum á ströndina!
tillaga
Please let us go — we've finished everything.
Viltu leyfa okkur að fara, við erum búin með allt.
beðið um leyfi

allow + andlag + to og allow + -ing – Með manneskju notarðu andlag + to. Ef engin manneskja er nefnd taka allow, permit og advise -ing mynd.

The hotel doesn't allow guests to smoke.
Hótelið leyfir gestum ekki að reykja.
The hotel doesn't allow smoking.
Reykingar eru ekki leyfðar á hótelinu.

make someone do og get someone to do – Make er þvingun; get someone to do þýðir „fékk einhvern til að“ og tekur to. Sjá B2-11.

I got my brother to drive me to the station.
Ég fékk bróður minn til að keyra mig á stöðina.
„fékk … til að“ → got … to

Stafsetning og framburður

  • allowed /əˈlaʊd/ hljómar nákvæmlega eins og aloud (= upphátt). Aðeins allowed þýðir „leyfður“. Áherslan er á seinna atkvæðinu: a-LLOWED, ekki AL-lowed – íslenski vaninn að leggja áherslu á fyrsta atkvæði vill fara þangað. Láttu /d/ í lokin vera raddað.
  • let fær aldrei -ed: Yesterday my boss let me… (ekki letted).
  • Í made to og allowed to er to veikt: /ˈmeɪd tə/, /əˈlaʊd tə/. Veika /ə/ er stutt og slakt, ekki skýrt u.
  • Let me hljómar oft eins og /ˈlemi/ í hröðu tali.
  • Í sögninni permit er áherslan á seinna atkvæðinu (/pəˈmɪt/); í nafnorðinu (a parking permit) á því fyrra (/ˈpɜːmɪt/ (UK), /ˈpɝːmɪt/ (US)). /ɜː/ er ekki íslenskt ö: varirnar eru ekki kringdar.

Gullna reglan

Flestar sagnir í þessari kennslustund taka einhvern + to + sögn (want, ask, tell, allow). Aðeins make og let taka einhvern + sögn án to; help tekur hvort tveggja. Í þolmynd segirðu be made to og be allowed to, ekki be let to. „Vil að þú…“ er want you to; og við „láta“ spyrðu: var val (let) eða ekki (make)?

Æfingar

A. Form

Fylltu í setningarnar með réttri mynd sagnarinnar í svigunum.

  1. The film made me (cry).
  2. My manager let me (take) a day off.
  3. Our teacher doesn't allow us (use) phones in class.
  4. She reminded me (lock) the door.
  5. They were made (wait) outside.
  6. Can you help me (carry) these boxes?
  7. Breyttu í þolmynd: The rules don't permit visitors to take photos.

B. Merking

Veldu rétta svarið eða umorðaðu setninguna.

  1. Veldu rétta svarið: My parents … me to travel alone.
  2. Hvað þýðir þetta? "My boss made me stay late."
  3. Segðu frá með warn: "Don't swim here — it's dangerous," the guide said to us.
  4. Segðu frá með invite: "Would you like to come to dinner on Saturday?" Maria asked Tom.
  5. Umorðaðu með be allowed to: The school lets students leave at lunchtime.

C. Finndu villuna

Í hverri setningu er ein villa eða setningin er rétt. Skrifaðu leiðréttu setninguna eða skrifaðu correct.

  1. I want that you come to my party.
  2. I was let to stay up late.
  3. They don't let us to bring food.
  4. My parents encouraged me to learn the piano.
  5. Is it allowed to park here?

D. Í samhengi

Fylltu í textann með réttum myndum sagnanna í svigunum.

My first job
When I started my first job, my manager asked me 18 (work) on Saturdays. She didn't let me 19 (choose) my hours, and she made everyone 20 (wear) a uniform. We weren't allowed 21 (use) our phones at work. But she also encouraged me 22 (take) a course, and a year later she helped me 23 (find) a better job.

E. Spreyttu þig

Skrifaðu á ensku.

  1. Skrifaðu tvær setningar um bernsku þína: aðra með let og hina með make.
  2. Skrifaðu tvær reglur úr skólanum þínum eða vinnunni: aðra með be allowed to og hina með not allowed to.

F. Blönduð upprifjun

Rifjaðu upp efni fyrri kennslustunda.

  1. B1-17 Sögn + -ing eða sögn + to á ensku: listarnir yfir algengustu sagnirnar
    She refused (help) us.
  2. B1-13 Reported questions á ensku: óbeinar spurningar, beiðnir og fyrirmæli – say eða tell?
    "Please sit down," the doctor said to me. Segðu frá með tell eða ask.
  3. B1-10 Þolmynd á ensku: is made og was built útskýrt á íslensku
    Breyttu í þolmynd: Someone stole my bike.
Svör

A. Form

  1. cry
  2. take
  3. to use
  4. to lock
  5. to wait
  6. carry / to carry
  7. Visitors are not permitted to take photos. / Visitors aren't permitted to take photos.

B. Merking

  1. allowed
  2. I had no choice.
  3. The guide warned us not to swim there. / The guide warned us not to swim here.
  4. Maria invited Tom to come to dinner on Saturday. / Maria invited Tom to dinner on Saturday. / Maria invited Tom to come for dinner on Saturday. / Maria invited Tom for dinner on Saturday.
  5. Students are allowed to leave at lunchtime. / The students are allowed to leave at lunchtime.

C. Finndu villuna

  1. I want you to come to my party.
  2. I was allowed to stay up late.
  3. They don't let us bring food.
  4. ✓ My parents encouraged me to learn the piano.
  5. Are we allowed to park here? / Am I allowed to park here? / Are you allowed to park here? / Is parking allowed here?

D. Í samhengi

  1. to work
  2. choose
  3. wear
  4. to use
  5. to take
  6. find / to find

E. Spreyttu þig

  1. My parents let me stay up late on Fridays. They made me do my homework before dinner.
  2. We're allowed to work from home on Fridays. We aren't allowed to eat at our desks.

F. Blönduð upprifjun

  1. to help
  2. The doctor told me to sit down. / The doctor asked me to sit down.
  3. My bike was stolen.
Android appLærðu á ferðinni Google Play