Want him to, make him do, let him do: sögn + andlag + to á ensku
Want Him To, Make Him Do, Let Him Do
Á þessari síðu
Markmið
Eftir þessa kennslustund geturðu sagt hvað þú vilt, biður um, skipar eða færð aðra manneskju til að gera (I want you to stay), og sagt að einhver neyði (make), leyfi (let, allow, permit) eða hjálpi (help) annarri manneskju að gera eitthvað – bæði í germynd og þolmynd.
Aðalatriðið
Í B1-17 gerði ein manneskja báðar athafnirnar: I want to stay. Nú kemur önnur manneskja inn í setninguna: I want you to stay. Þessi manneskja – andlagið – stendur á milli sagnanna tveggja.
Hugsaðu þér hlið á milli manneskjunnar og athafnarinnar. Want, ask, tell, persuade beina henni í átt að hliðinu. Make ýtir henni í gegnum hliðið, hvort sem henni líkar það eða ekki. Let og allow opna hliðið – hún má fara í gegn ef hún vill. Help gengur í gegn með henni.
Málfræðin er stutt, en full af gildrum. Flestar sagnirnar í þessari kennslustund taka andlag + to: She asked me to wait. Aðeins make og let taka alltaf andlag + grunnmynd án to (help getur tekið hvort tveggja): She made me wait. She let me go. En í þolmynd þarf make allt í einu to (I was made to wait), og í stað let kemur be allowed to.
Íslenska og enska
Góðu fréttirnar: margar íslenskar sagnir eru byggðar alveg eins. „Hún bað mig að bíða“ = asked me to wait, „Læknirinn ráðlagði mér að hvíla mig“ = advised me to rest, „Óveðrið neyddi okkur til að hætta við“ = forced us to cancel, „Ég fékk bróður minn til að keyra mig“ = got my brother to drive me. Andlag + „að“ samsvarar andlagi + to.
Munurinn er fjórþættur. Í fyrsta lagi segjum við ósk um það sem annar á að gera með „að“-setningu: „Ég vil að þú hittir foreldra mína.“ Á ensku gengur want that… aldrei: want + andlag + to (I want you to meet my parents). Í öðru lagi líkist íslenska „láta“ ensku let, og stundum samsvarar það let („Láttu mig vita“ = Let me know). En mjög oft er „láta“ skipun („Þjálfarinn lét okkur hlaupa tíu hringi“), og þegar ekkert val var í boði er það make: The coach made us run ten laps. Í þriðja lagi fylgir „að“ alltaf á eftir „leyfa“ („leyfði mér að fara“), en á eftir let kemur grunnmynd án to: let me go. Í fjórða lagi þýðir „lofa“ bæði að lofa einhverju (promise) og að leyfa („Mamma lofaði mér að fara“ = let me go).
Þolmyndin er líka ólík. „Má taka myndir?“ hefur ekkert frumlag, og í „ég mátti ekki vaka“ er háttarsögn, ekki þolmynd. Á ensku er manneskjan frumlagið í mynstrinu be allowed to: Are we allowed to take photos?, I wasn't allowed to stay up.
| Íslenska | Enska | Hvað er ólíkt? |
|---|---|---|
| Ég vil að þú hittir foreldra mína. | I want you to meet my parents. | „að“-setning → want + andlag + to |
| Hún bað mig að bíða. | She asked me to wait. | andlag + „að“ → andlag + to – hér er þetta eins |
| Þjálfarinn lét okkur hlaupa tíu hringi. | The coach made us run ten laps. | „láta“ sem skipun → make, ekki let |
| Yfirmaðurinn leyfði mér að fara snemma. | My boss let me leave early. | „leyfa … að“ → let + grunnmynd, án to |
| Mamma lofaði mér að fara á hátíðina. | Mum let me go to the festival. | „lofa“ sem leyfi → let / allow, ekki promise |
| Bróðir minn hjálpaði mér að gera við hjólið. | My brother helped me fix my bike. | help + grunnmynd eða to |
| Starfsfólkið var látið skrifa undir nýjan samning. | The employees were made to sign a new contract. | í þolmynd made to |
| Má taka myndir í safninu? | Are we allowed to take photos in the museum? | ekkert frumlag → manneskjan verður frumlag |
Í stuttu máli: „vil að þú…“ er want you to; „láta“ sem skipun er make + grunnmynd, leyfi („leyfa“, „lofa“) er let + grunnmynd eða allow + to; í þolmynd be made to og be allowed to.
Form
Sögn + andlag + to + grunnmynd
| Sögn | Dæmi |
|---|---|
| want, would like, expect | I want you to stay. |
| ask, tell, remind, warn | She reminded me to call him. |
| advise, encourage, persuade, invite | They persuaded her to apply. |
| allow, permit, force | The rules allow guests to stay until noon. |
| neitun: andlag + not to | He told us not to wait. |
Sögn + andlag + grunnmynd (án to)
| Sögn | Merking | Dæmi |
|---|---|---|
| make | neyða / valda | The coach made us run. |
| let | leyfa (óformlegt) | My boss let me leave early. |
| help | hjálpa – to er valfrjálst | Can you help me (to) carry this? |
Let er óregluleg: let – let – let.
Germynd → þolmynd
| Germynd | Þolmynd |
|---|---|
| They made us wait. | We were made to wait. |
| They allowed us to leave early. | We were allowed to leave early. |
| They let us leave early. | We were allowed to leave early. (ekki were let) |
| They don't permit visitors to take photos. | Visitors are not permitted to take photos. |
| My boss told me to wait. | I was told to wait. |
Be allowed to í mismunandi tíðum
| Tíð | Dæmi |
|---|---|
| Present | Are we allowed to park here? |
| Past | I wasn't allowed to watch TV on school nights. |
| Future | You'll be allowed to leave after the test. |
| Present Perfect | Students have never been allowed to use phones in class. |
Notkun
1Ósk og vænting: want / would like / expect + andlag + to
Notaðu þessar sagnir þegar þú vilt eða átt von á að önnur manneskja geri eitthvað. Á eftir want kemur aldrei that-setning.
2Að segja einhverjum að gera eitthvað: ask, tell, remind, warn, advise, encourage, invite, persuade
Þessar sagnir lýsa því sem við segjum til að fá einhvern til að gera eitthvað. Þær eru líka helstu sagnirnar þegar sagt er frá beiðnum og fyrirmælum B1-13. Í neitun kemur not á undan to.
3Leyfi og þvingun: allow, permit, force + andlag + to
Allow er hlutlaust; permit er formlegt (reglur, skilti, skjöl); force er sterkt – ekkert val. Allar þrjár taka andlag + to.
4Make + andlag + grunnmynd (þvingun eða orsök)
Make þýðir að einhver neyðir annan til að gera eitthvað, eða að eitthvað veldur viðbrögðum. Ekkert to. Á íslensku: „neyddi“, „lét“, „fékk … til að“.
5Let + andlag + grunnmynd (leyfi)
Let gefur leyfi. Það er óformlegt og mjög algengt í tali. Let me… er líka vinaleg leið til að bjóða fram aðstoð.
6Þolmynd: be made to, be allowed to
Í þolmynd tekur make to: be made to do. Let er ekki notað í þolmynd í þessu mynstri, svo þú notar be allowed to. Let kemur aðeins fyrir í þolmynd í nokkrum föstum orðasamböndum: be let go (= missa vinnuna), be let in, be let off (= sleppa við refsingu).
7Help + andlag + (to) + grunnmynd
Á eftir help er bæði grunnmynd og to + grunnmynd rétt. Grunnmyndin er algengari, sérstaklega í amerískri ensku. Andlaginu má líka sleppa.
Algengar villur
Gildrur fyrir íslenskumælandi
1. „Hann lét okkur…“ → let us…. Á íslensku er „láta“ mjög oft skipun: „Verkstjórinn lét okkur þrífa allan salinn áður en við fengum að fara heim.“ „Lét“ líkist let, en let þýðir aðeins að leyfa. Ef manneskjan hafði ekkert val er rétta sögnin make.
2. „leyfði okkur að…“ → let us to…. Á eftir „leyfa“ kemur alltaf „að“ + nafnháttur: „Landvörðurinn leyfði okkur að tjalda við vatnið.“ Þetta „að“ verður auðveldlega to. En á eftir let kemur grunnmynd án to. (Ef þú vilt nota to er sögnin allow: allowed us to camp.)
3. „Mamma lofaði mér að fara“ → promised me to go. Í íslensku þýðir „lofa e-m að gera e-ð“ oft að leyfa: „Lofaðu mér að sjá!“, „Pabbi lofaði mér að keyra síðasta spölinn.“ Í orðabók er „lofa“ promise, en á ensku er promise aðeins loforð – sá sem lofar ætlar sjálfur að gera eitthvað. Leyfi er let eða allow.
Ekki rugla saman
make og let – Andstæðar hugmyndir um stjórn: make = ekkert val; let = frjálst val. Íslenska „láta“ getur þýtt hvort tveggja – spurðu þig hvort valið hafi verið til staðar.
Let's og Let us – Let's er tillaga sem nær líka yfir þann sem hlustar A1-18. Let us (fulla myndin, oft með please) biður einhvern um leyfi.
allow + andlag + to og allow + -ing – Með manneskju notarðu andlag + to. Ef engin manneskja er nefnd taka allow, permit og advise -ing mynd.
make someone do og get someone to do – Make er þvingun; get someone to do þýðir „fékk einhvern til að“ og tekur to. Sjá B2-11.
Stafsetning og framburður
- allowed /əˈlaʊd/ hljómar nákvæmlega eins og aloud (= upphátt). Aðeins allowed þýðir „leyfður“. Áherslan er á seinna atkvæðinu: a-LLOWED, ekki AL-lowed – íslenski vaninn að leggja áherslu á fyrsta atkvæði vill fara þangað. Láttu /d/ í lokin vera raddað.
- let fær aldrei -ed: Yesterday my boss let me… (ekki letted).
- Í made to og allowed to er to veikt: /ˈmeɪd tə/, /əˈlaʊd tə/. Veika /ə/ er stutt og slakt, ekki skýrt u.
- Let me hljómar oft eins og /ˈlemi/ í hröðu tali.
- Í sögninni permit er áherslan á seinna atkvæðinu (/pəˈmɪt/); í nafnorðinu (a parking permit) á því fyrra (/ˈpɜːmɪt/ (UK), /ˈpɝːmɪt/ (US)). /ɜː/ er ekki íslenskt ö: varirnar eru ekki kringdar.
Gullna reglan
Flestar sagnir í þessari kennslustund taka einhvern + to + sögn (want, ask, tell, allow). Aðeins make og let taka einhvern + sögn án to; help tekur hvort tveggja. Í þolmynd segirðu be made to og be allowed to, ekki be let to. „Vil að þú…“ er want you to; og við „láta“ spyrðu: var val (let) eða ekki (make)?
Æfingar
A. Form
Fylltu í setningarnar með réttri mynd sagnarinnar í svigunum.
-
The film made me (cry).
-
My manager let me (take) a day off.
-
Our teacher doesn't allow us (use) phones in class.
-
She reminded me (lock) the door.
-
They were made (wait) outside.
-
Can you help me (carry) these boxes?
-
Breyttu í þolmynd: The rules don't permit visitors to take photos.
B. Merking
Veldu rétta svarið eða umorðaðu setninguna.
-
Veldu rétta svarið: My parents … me to travel alone.
-
Hvað þýðir þetta? "My boss made me stay late."
-
Segðu frá með warn: "Don't swim here — it's dangerous," the guide said to us.
-
Segðu frá með invite: "Would you like to come to dinner on Saturday?" Maria asked Tom.
-
Umorðaðu með be allowed to: The school lets students leave at lunchtime.
C. Finndu villuna
Í hverri setningu er ein villa eða setningin er rétt. Skrifaðu leiðréttu setninguna eða skrifaðu correct.
-
I want that you come to my party.
-
I was let to stay up late.
-
They don't let us to bring food.
-
My parents encouraged me to learn the piano.
-
Is it allowed to park here?
D. Í samhengi
Fylltu í textann með réttum myndum sagnanna í svigunum.
When I started my first job, my manager asked me 18 (work) on Saturdays. She didn't let me 19 (choose) my hours, and she made everyone 20 (wear) a uniform. We weren't allowed 21 (use) our phones at work. But she also encouraged me 22 (take) a course, and a year later she helped me 23 (find) a better job.
E. Spreyttu þig
Skrifaðu á ensku.
-
Skrifaðu tvær setningar um bernsku þína: aðra með let og hina með make.
-
Skrifaðu tvær reglur úr skólanum þínum eða vinnunni: aðra með be allowed to og hina með not allowed to.
F. Blönduð upprifjun
Rifjaðu upp efni fyrri kennslustunda.
-
B1-17 Sögn + -ing eða sögn + to á ensku: listarnir yfir algengustu sagnirnar She refused (help) us.
-
B1-13 Reported questions á ensku: óbeinar spurningar, beiðnir og fyrirmæli – say eða tell? "Please sit down," the doctor said to me. Segðu frá með tell eða ask.
-
B1-10 Þolmynd á ensku: is made og was built útskýrt á íslensku Breyttu í þolmynd: Someone stole my bike.
Svör
A. Form
- cry
- take
- to use
- to lock
- to wait
- carry / to carry
- Visitors are not permitted to take photos. / Visitors aren't permitted to take photos.
B. Merking
- allowed
- I had no choice.
- The guide warned us not to swim there. / The guide warned us not to swim here.
- Maria invited Tom to come to dinner on Saturday. / Maria invited Tom to dinner on Saturday. / Maria invited Tom to come for dinner on Saturday. / Maria invited Tom for dinner on Saturday.
- Students are allowed to leave at lunchtime. / The students are allowed to leave at lunchtime.
C. Finndu villuna
- I want you to come to my party.
- I was allowed to stay up late.
- They don't let us bring food.
- ✓ My parents encouraged me to learn the piano.
- Are we allowed to park here? / Am I allowed to park here? / Are you allowed to park here? / Is parking allowed here?
D. Í samhengi
- to work
- choose
- wear
- to use
- to take
- find / to find
E. Spreyttu þig
- My parents let me stay up late on Fridays. They made me do my homework before dinner.
- We're allowed to work from home on Fridays. We aren't allowed to eat at our desks.
F. Blönduð upprifjun
- to help
- The doctor told me to sit down. / The doctor asked me to sit down.
- My bike was stolen.
