SlowingoMálfræði
B1 14 / 39

Reported questions á ensku: óbeinar spurningar, beiðnir og fyrirmæli – say eða tell?

Reported Questions, Requests and Commands; Say or Tell?

Á þessari síðu
  1. Markmið
  2. Aðalatriðið
  3. Íslenska og enska
  4. Form
  5. Notkun
  6. Algengar villur
  7. Gildrur fyrir íslenskumælandi
  8. Ekki rugla saman
  9. Stafsetning og framburður
  10. Gullna reglan
  11. Æfingar

Markmið

Eftir þessa kennslustund geturðu sagt frá spurningum (She asked if I was free, He asked where I lived), beiðnum og fyrirmælum (She asked me to wait, He told us not to touch it) og valið rétt á milli say og tell.

Aðalatriðið

Þegar þú segir frá spurningu hættir hún að vera spurning. Þú ert ekki að spyrja neins – þú ert að segja frá spurningu. Þess vegna hverfur spurningarmerkið og orðaröðin verður aftur eins og í venjulegri fullyrðingu: fyrst frumlag, svo sögn. "Where do you live?" → He asked me where I lived. Ekkert do og ekkert spurningarmerki.

Í já/nei-spurningum er ekkert spurnarorð, og þess vegna bætir enskan við litlu tengiorði: if eða whether. "Are you hungry?" → She asked if I was hungry.

Beiðnir og fyrirmæli fjalla um athöfn sem einhver vill að verði gerð. Þau hafa einfaldasta mynstrið: ask / tell + manneskja + to + sögn. "Please wait." → She asked me to wait.

Og loks: say og tell þýða næstum það sama, en málfræðin er ólík. Tell þarf yfirleitt manneskju til að halda í: tell someone. Say þarf hana ekki.

Íslenska og enska

Góðu fréttirnar: óbein spurning á íslensku er byggð nánast eins og á ensku. Hún byrjar á spurnarorði eða á „hvort“, og „hvort“ gerir sama gagn og if / whether: „Hún spurði hvort ég væri svangur.“ Frumlagið kemur á undan sögninni („spurði hvar ég byggi“, „spurði hvar stöðin væri“), alveg eins og í asked where I lived. Og viðtengingarhátturinn færir tíðina aftur, eins og þú sást í B1-12: „byggi“ = lived, „væri“ = was, „hefði gert“ = had done. Varastu því bara að taka með þér orðaröð beinu spurningarinnar á ensku (where did I live): á íslensku segjum við ekki „spurði hvar bjó ég“.

Beiðnir og fyrirmæli eru líka lík: „Hún bað mig að kaupa brauð“ = She asked me to pick up some bread, „Læknirinn sagði mér að liggja í rúminu“ = The doctor told me to stay in bed. „Að“ + nafnháttur samsvarar to + grunnmynd. Munurinn er þrenns konar. Í fyrsta lagi kemur „ekki“ á eftir sögninni („að snerta ekki“), en á ensku kemur not á undan to: not to touch. Í öðru lagi segjum við oft frá beiðni með heilli aukasetningu („bað okkur um að við færum…“) eða með „banna“ („bannaði mér að…“) – hvorugt gengur beint yfir á ensku. Í þriðja lagi nær „segja“ yfir bæði say og tell. Á ensku ræður manneskjan: ef sá sem talað er við kemur strax á eftir sögninni er það tell (told me).

Taktu líka eftir litla orðinu „að“. Á íslensku kemur „að“ bæði í fyrirmælum („sagði mér að hringja“) og í upplýsingum („sagði mér að hún hefði hringt“). Á ensku eru það tvö ólík orð: told me to call (fyrirmæli) og told me that she had called (upplýsingar).

ÍslenskaEnskaHvað er ólíkt?
Hún spurði hvort ég væri svangur.She asked if I was hungry.„hvort“ → if / whether – hér er þetta eins
Hann spurði mig hvar ég byggi.He asked me where I lived.frumlag á undan sögn; „byggi“ → lived – hér er þetta eins
Hún spurði hvar stöðin væri.She asked where the station was.ekkert did, engin öfug orðaröð – hér er þetta eins
Hún bað mig að kaupa brauð.She asked me to pick up some bread.beiðni → ask + manneskja + to
Læknirinn sagði mér að liggja í rúminu.The doctor told me to stay in bed.fyrirmæli → tell + manneskja + to
Mamma sagði mér að tala ekki við ókunnuga.Mum told me not to talk to strangers.„að tala ekki“ → not to talk
Þau báðu okkur um að við legðum ekki fyrir framan hliðið.They asked us not to park in front of the gate.aukasetning → asked + manneskja + (not) to
Hún sagði mér að sér þætti þetta leitt.She told me she was sorry.„sagði mér“ → told me, ekki said me
Hún sagði mér að hringja. / Hún sagði mér að hún hefði hringt.She told me to call. / She told me that she had called.eitt „að“ á íslensku, to eða that á ensku

Í stuttu máli: í óbeinni spurningu er frumlag + sögn (án do / does / did), og „hvort“ er if / whether – hér hjálpar íslenskan þér. Beiðnir og fyrirmæli eru asked / told + manneskja + (not) to, og „sagði mér“ er told me.

Form

Óbeinar já/nei-spurningar – asked (+ manneskja) + if / whether + orðaröð fullyrðingar

Bein ræðaÓbein ræða
"Are you ready?"She asked (me) if I was ready.
"Do you like jazz?"He asked whether I liked jazz.
"Have you seen my keys?"She asked if I had seen her keys.
"Can you drive?"They asked if I could drive.

Óbeinar spurningar með spurnarorði – asked (+ manneskja) + spurnarorð + orðaröð fullyrðingar

Bein ræðaÓbein ræða
"Where do you live?"He asked me where I lived.
"What time does the film start?"She asked what time the film started.
"Why did you leave?"They asked why I had left.
"Who is that man?"I asked who that man was.
"Who called?" (spurt um frumlagið)She asked who had called.

Tíðir, fornöfn og tímaorð breytast eins og í óbeinni ræðu um fullyrðingar B1-12. Ef who eða what er sjálft frumlagið breytist orðaröðin ekki A2-33.

Óbeinar beiðnir og fyrirmæli – ask / tell + manneskja + (not) to + grunnmynd

Bein ræðaÓbein ræða
"Please close the door."She asked me to close the door.
"Could you help me?"She asked me to help her.
"Sit down!"The teacher told us to sit down.
"Don't be late."He told me not to be late.

say og tell

SögnMynsturDæmi
saysay (that) + setningShe said (that) she was tired.
saysay + eitthvað + to + manneskjaHe said goodbye to everyone.
telltell + manneskja + (that) + setningShe told me (that) she was tired.
telltell + manneskja + to + grunnmyndHe told us to wait.
tellföst orðasambönd: tell the truth, tell a lie, tell a story, tell a jokeTell me the truth.

Notkun

1Já/nei-spurningar: if / whether

Notaðu if eða whether þegar ekkert spurnarorð er í upphaflegu spurningunni. Whether er aðeins formlegra. Á íslensku er það „hvort“.

The receptionist asked if we had a reservation.
Starfsmaðurinn í móttökunni spurði hvort við ættum pantað.
"Do you have a reservation?"; „hvort“ → if
My dad asked whether I needed any money.
Pabbi spurði hvort mig vantaði peninga.
"Do you need any money?"
She wanted to know if the shop was open on Sundays.
Hún vildi vita hvort búðin væri opin á sunnudögum.
„væri“ → was
He asked me if I could lend him my charger.
Hann spurði hvort ég gæti lánað honum hleðslutækið mitt.
"Can you lend me your charger?"; can → could

2Spurningar með spurnarorði

Haltu spurnarorðinu og notaðu svo orðaröð fullyrðingar: frumlag + sögn. Ekki bæta við do, does eða did til að mynda spurningu (neitunin didn't getur staðið: She asked why I didn't call.).

The officer asked me where I was going.
Lögreglumaðurinn spurði mig hvert ég væri að fara.
frumlagið I á undan sögninni, eins og „ég væri“
My friend asked what I had done at the weekend.
Vinur minn spurði hvað ég hefði gert um helgina.
"What did you do at the weekend?"; did hverfur
She asked how much the tickets cost.
Hún spurði hvað miðarnir kostuðu.
ekkert did
They wanted to know why the train was late.
Þau vildu vita af hverju lestin væri sein.
„af hverju lestin væri“ → why the train was

3Beiðnir: ask + to

Kurteislegar beiðnir (Please…, Can you…?, Could you…?) segirðu frá með mynstrinu ask + manneskja + to. Á íslensku segjum við „bað mig að“ eða „bað mig um að“.

She asked me to pick up some bread.
Hún bað mig að kaupa brauð í leiðinni.
"Can you pick up some bread?"
The waiter asked us to wait at the bar.
Þjónninn bað okkur að bíða við barinn.
„bað okkur að“ → asked us to
I asked him to turn the music down.
Ég bað hann að lækka tónlistina.
They asked us not to park in front of the gate.
Þau báðu okkur að leggja ekki fyrir framan hliðið.
„að leggja ekki“ → not to park

4Fyrirmæli: tell + to

Fyrirmæli og leiðbeiningar segirðu frá með mynstrinu tell + manneskja + to. Neitunin er not to. Á íslensku segjum við „sagði mér að“.

The doctor told me to stay in bed for two days.
Læknirinn sagði mér að liggja í rúminu í tvo daga.
„sagði mér að“ → told me to
My boss told us to finish the report by Friday.
Yfirmaðurinn sagði okkur að klára skýrsluna fyrir föstudag.
fyrirmæli → told us to
The guide told everyone not to touch the paintings.
Leiðsögumaðurinn sagði öllum að snerta ekki málverkin.
neitun → not to, á undan to
Mum told me not to talk to strangers.
Mamma sagði mér að tala ekki við ókunnuga.
„að tala ekki“ → not to talk; Mum (UK) = Mom (US)

5say og tell

Á eftir tell kemur manneskja beint (nema í föstum orðasamböndum eins og tell the truth). Á eftir say kemur hún ekki; ef þú vilt nefna manneskjuna notarðu say … to + manneskja. Íslenska „segja“ nær yfir hvort tveggja.

She said she was sorry.
Hún sagði að sér þætti þetta leitt.
hlustandinn er ekki nefndur → said
She told me she was sorry.
Hún sagði mér að sér þætti þetta leitt.
„sagði mér“ → told me
He said goodbye to his colleagues and left.
Hann kvaddi samstarfsfólkið og fór.
say + eitthvað + to + manneskja
Can you tell me the time?
Geturðu sagt mér hvað klukkan er?
„segja mér“ → tell me
Don't tell anyone, OK?
Ekki segja neinum, allt í lagi?
tell + manneskja

Algengar villur

❌She asked me where did I live.
✅She asked me where I lived.
Orðaröð fullyrðingar; ekkert did.
❌He asked me what time was it.
✅He asked me what time it was.
Í óbeinni spurningu kemur frumlagið á undan sögninni.
❌They asked me do I like pizza.
✅They asked me if I liked pizza.
Já/nei-spurning → if / whether.
❌She asked if I was hungry?
✅She asked if I was hungry.
Óbein spurning er fullyrðing: punktur í lokin.
❌He said me to wait.
✅He told me to wait.
Á eftir say kemur manneskja ekki beint.
❌She told that she was busy.
✅She said that she was busy.
tell + setning þarf manneskju (eða: She told me that she was busy).
❌He told me don't go.
✅He told me not to go.
Neitandi fyrirmæli → not to.
❌She asked me that I close the window.
✅She asked me to close the window.
Beiðni → ask + manneskja + to.

Gildrur fyrir íslenskumælandi

1. „bað okkur um að við skildum…“ → asked us that we would…. Á íslensku segjum við oft frá beiðni með heilli aukasetningu: „Eigandi gistiheimilisins bað okkur um að við skildum blautu skóna eftir í forstofunni.“ Á ensku getur ask ekki tekið manneskju og svo that-setningu. Beiðni fer í mynstrið asked + manneskja + to + grunnmynd, og í neitun not to.

❌The lady who runs the farm guesthouse near Skaftafell asked us that we would leave our wet hiking boots in the hall.
✅The lady who runs the farm guesthouse near Skaftafell asked us to leave our wet hiking boots in the hall.
„bað okkur um að við skildum“ → asked us to leave
❌At the first meeting of the season, our swimming coach in Kopavogur asked the parents that they wouldn't sit by the pool during training.
✅At the first meeting of the season, our swimming coach in Kopavogur asked the parents not to sit by the pool during training.
neitun → asked the parents not to sit

2. „sagði okkur að…“ → said us to…. Á íslensku nær „segja“ yfir bæði say og tell, og „skipstjórinn sagði okkur að vera inni“ er fullkomlega eðlilegt. Á ensku kemur manneskjan aldrei beint á eftir say. Fyrirmæli fara í mynstrið told + manneskja + to + grunnmynd.

❌On the whale-watching trip from Husavik, the skipper said us to stay inside the cabin until the boat had left the harbour.
✅On the whale-watching trip from Husavik, the skipper told us to stay inside the cabin until the boat had left the harbour.
„sagði okkur að“ → told us to
❌When our class got off the bus at Thingvellir, the teacher said everyone to keep to the paths and meet at the visitor centre at two.
✅When our class got off the bus at Thingvellir, the teacher told everyone to keep to the paths and meet at the visitor centre at two.
„sagði öllum að“ → told everyone to

3. „bannaði mér að…“ → banned me to…. Á íslensku segjum við oft frá neitandi fyrirmælum með sögninni „banna“: „Amma bannaði mér að fara ein niður á bryggju.“ Enska ban líkist „banna“, en mynstrið er annað: ban somebody from doing something, aldrei ban somebody to do. Í frásögn af fyrirmælum er eðlilegast told + manneskja + not to; líka wouldn't let me + grunnmynd.

❌When I was little, my grandmother in Isafjordur banned me to go down to the harbour on my own.
✅When I was little, my grandmother in Isafjordur told me not to go down to the harbour on my own. eða When I was little, my grandmother in Isafjordur wouldn't let me go down to the harbour on my own. eða When I was little, my grandmother in Isafjordur banned me from going down to the harbour on my own.
„bannaði mér að“ → told me not to
❌The ranger at Lake Myvatn banned us to leave the marked path because the ground near the hot springs was dangerous.
✅The ranger at Lake Myvatn told us not to leave the marked path because the ground near the hot springs was dangerous.
„bannaði okkur að“ → told us not to

Ekki rugla saman

Bein spurning og óbein spurning – Bein spurning hefur orðaröð spurningar og spurningarmerki; óbein spurning hefur orðaröð fullyrðingar og punkt.

"Where is the station?" she asked.
„Hvar er stöðin?“ spurði hún.
bein ræða
She asked where the station was.
Hún spurði hvar stöðin væri.
óbein spurning; frumlagið the station á undan was

told me to og told me that – to + sögn segir frá fyrirmælum; that + setning segir frá upplýsingum. Á íslensku er „að“ í báðum.

She told me to call the office.
Hún sagði mér að hringja á skrifstofuna.
fyrirmæli
She told me that she had called the office.
Hún sagði mér að hún hefði hringt á skrifstofuna.
upplýsingar

Óbein spurning og kurteisleg spurning – Í báðum er orðaröð fullyrðingar. Óbein spurning segir frá því sem var spurt; kurteisleg (óbein) spurning er kurteisleg leið til að spyrja núna B1-14.

He asked me where the bank was.
Hann spurði mig hvar bankinn væri.
frásögn
Could you tell me where the bank is?
Gætirðu sagt mér hvar bankinn er?
kurteisleg spurning núna: sjá B1-14

Stafsetning og framburður

  • asked er erfitt í framburði: /ɑːskt/ (UK), /æskt/ (US). Þrjú samhljóð í röð í lokin; í hröðu tali hverfur /k/ oft, en skrifaðu alltaf asked. Endingin -ed er hér ekki sérstakt atkvæði.
  • Ameríska /æ/ í asked er ekki íslenska æ ([ai]). Opnaðu munninn vel og haltu tungunni neðarlega og framarlega – eitt sérhljóð, engin hreyfing.
  • told me to er borið fram sem ein heild og to er veikt: /ˈtəʊld mi tə/. Veika sérhljóðið /ə/ er stutt og slakt, ekki skýrt u.
  • Í not to er áherslan á not: He told me NOT to go.
  • Á eftir óbeinni spurningu kemur ekkert spurningarmerki, jafnvel þótt setningin sé löng – eins og á íslensku.
  • whether og weather hljóma yfirleitt eins: /ˈweðə/ (UK), /ˈweðɚ/ (US). Upphafshljóðið /w/ er ekki íslenskt v: settu stút á varirnar og láttu tennurnar ekki snerta neðri vörina. /ð/ er íslenska ð-hljóðið – hér hjálpar íslenskan þér.

Gullna reglan

Í óbeinni spurningu er orðaröð fullyrðingar – ekkert do / does / did og ekkert spurningarmerki. Í já/nei-spurningum notarðu if / whether („hvort“). Beiðnir og fyrirmæli: ask / tell + manneskja + (not) to + sögn – ekki asked that we… og ekki banned me to. Þú segir einhverjum eitthvað – tell someone; þú segir eitthvað – say something.

Æfingar

A. Form

Í dæmum 1–6 breytirðu beinni ræðu í óbeina.

  1. "Are you tired?" → She asked me I was tired.
  2. "Where do you work?" → He asked me where .
  3. "What time does the train leave?" → I asked what time the train .
  4. "Please be quiet." → The librarian asked us quiet.
  5. "Don't open the window." → She told me the window.
  6. Segðu frá: "Why did you leave early?" (my boss asked me)

B. Merking

Veldu rétta svarið.

  1. Veldu rétta svarið: He … me he was leaving.
  2. Veldu rétta svarið: She … goodbye and left.
  3. Veldu rétta svarið: The teacher … us to open our books.
  4. Veldu rétta svarið: "She told me to call the office." This is ….

C. Finndu villuna

Í hverri setningu er ein villa eða setningin er rétt. Skrifaðu leiðréttu setninguna eða skrifaðu correct.

  1. She asked me where was the bathroom.
  2. He asked me did I want a drink.
  3. They said us to come early.
  4. She asked who had taken her pen.

D. Í samhengi

Fylltu í eyðurnar í textanum. Notaðu orðin í svigunum þar sem þau eru gefin.

First day at work
On my first day, my manager asked me 15 I had worked in a café before. I said no. Then she asked me 16 (how / I / get) to work. She 17 (say / tell) me to wear black shoes, and she asked me 18 (not / use) my phone in the café. At the end of the day, she 19 (say / tell) I had done well!

E. Spreyttu þig

Skrifaðu á ensku um spurningar og fyrirmæli sem þú hefur fengið.

  1. Skrifaðu í óbeinni ræðu tvær spurningar sem einhver spurði þig í vikunni.
  2. Skrifaðu í óbeinni ræðu ein fyrirmæli frá kennara, lækni eða yfirmanni.

F. Blönduð upprifjun

Rifjaðu upp efni fyrri kennslustunda.

  1. B1-12 Óbein ræða á ensku: reported speech útskýrt á íslensku
    "I'll call you tomorrow." (a week later) → She said she would call me .
  2. A2-33 Who called you? Who did you call? Spurningar um frumlag og andlag (subject and object questions)
    Who (live) in that house?
  3. B1-11 Þolmynd í öllum tíðum og með háttarsögnum á ensku
    Sorry, the lift (repair) at the moment.
  4. B1-08 I wish og if only: óskir um nútíðina á ensku
    I wish I (have) more free time.
Svör

A. Form

  1. if / whether
  2. I worked
  3. left
  4. to be
  5. not to open
  6. My boss asked me why I had left early. / My boss asked me why I left early.

B. Merking

  1. told
  2. said
  3. told
  4. an instruction

C. Finndu villuna

  1. She asked me where the bathroom was.
  2. He asked me if I wanted a drink. / He asked me whether I wanted a drink.
  3. They told us to come early. / They asked us to come early.
  4. ✓ She asked who had taken her pen.

D. Í samhengi

  1. if / whether
  2. how I got / how I get
  3. told
  4. not to use
  5. said

E. Spreyttu þig

  1. My neighbour asked me if I was going away for the weekend. My son asked me what we were having for dinner.
  2. My doctor told me to drink more water and not to work so late.

F. Blönduð upprifjun

  1. the next day / the following day / the day after
  2. lives
  3. is being repaired
  4. had
Android appLærðu á ferðinni Google Play