Reported questions á ensku: óbeinar spurningar, beiðnir og fyrirmæli – say eða tell?
Reported Questions, Requests and Commands; Say or Tell?
Á þessari síðu
Markmið
Eftir þessa kennslustund geturðu sagt frá spurningum (She asked if I was free, He asked where I lived), beiðnum og fyrirmælum (She asked me to wait, He told us not to touch it) og valið rétt á milli say og tell.
Aðalatriðið
Þegar þú segir frá spurningu hættir hún að vera spurning. Þú ert ekki að spyrja neins – þú ert að segja frá spurningu. Þess vegna hverfur spurningarmerkið og orðaröðin verður aftur eins og í venjulegri fullyrðingu: fyrst frumlag, svo sögn. "Where do you live?" → He asked me where I lived. Ekkert do og ekkert spurningarmerki.
Í já/nei-spurningum er ekkert spurnarorð, og þess vegna bætir enskan við litlu tengiorði: if eða whether. "Are you hungry?" → She asked if I was hungry.
Beiðnir og fyrirmæli fjalla um athöfn sem einhver vill að verði gerð. Þau hafa einfaldasta mynstrið: ask / tell + manneskja + to + sögn. "Please wait." → She asked me to wait.
Og loks: say og tell þýða næstum það sama, en málfræðin er ólík. Tell þarf yfirleitt manneskju til að halda í: tell someone. Say þarf hana ekki.
Íslenska og enska
Góðu fréttirnar: óbein spurning á íslensku er byggð nánast eins og á ensku. Hún byrjar á spurnarorði eða á „hvort“, og „hvort“ gerir sama gagn og if / whether: „Hún spurði hvort ég væri svangur.“ Frumlagið kemur á undan sögninni („spurði hvar ég byggi“, „spurði hvar stöðin væri“), alveg eins og í asked where I lived. Og viðtengingarhátturinn færir tíðina aftur, eins og þú sást í B1-12: „byggi“ = lived, „væri“ = was, „hefði gert“ = had done. Varastu því bara að taka með þér orðaröð beinu spurningarinnar á ensku (where did I live): á íslensku segjum við ekki „spurði hvar bjó ég“.
Beiðnir og fyrirmæli eru líka lík: „Hún bað mig að kaupa brauð“ = She asked me to pick up some bread, „Læknirinn sagði mér að liggja í rúminu“ = The doctor told me to stay in bed. „Að“ + nafnháttur samsvarar to + grunnmynd. Munurinn er þrenns konar. Í fyrsta lagi kemur „ekki“ á eftir sögninni („að snerta ekki“), en á ensku kemur not á undan to: not to touch. Í öðru lagi segjum við oft frá beiðni með heilli aukasetningu („bað okkur um að við færum…“) eða með „banna“ („bannaði mér að…“) – hvorugt gengur beint yfir á ensku. Í þriðja lagi nær „segja“ yfir bæði say og tell. Á ensku ræður manneskjan: ef sá sem talað er við kemur strax á eftir sögninni er það tell (told me).
Taktu líka eftir litla orðinu „að“. Á íslensku kemur „að“ bæði í fyrirmælum („sagði mér að hringja“) og í upplýsingum („sagði mér að hún hefði hringt“). Á ensku eru það tvö ólík orð: told me to call (fyrirmæli) og told me that she had called (upplýsingar).
| Íslenska | Enska | Hvað er ólíkt? |
|---|---|---|
| Hún spurði hvort ég væri svangur. | She asked if I was hungry. | „hvort“ → if / whether – hér er þetta eins |
| Hann spurði mig hvar ég byggi. | He asked me where I lived. | frumlag á undan sögn; „byggi“ → lived – hér er þetta eins |
| Hún spurði hvar stöðin væri. | She asked where the station was. | ekkert did, engin öfug orðaröð – hér er þetta eins |
| Hún bað mig að kaupa brauð. | She asked me to pick up some bread. | beiðni → ask + manneskja + to |
| Læknirinn sagði mér að liggja í rúminu. | The doctor told me to stay in bed. | fyrirmæli → tell + manneskja + to |
| Mamma sagði mér að tala ekki við ókunnuga. | Mum told me not to talk to strangers. | „að tala ekki“ → not to talk |
| Þau báðu okkur um að við legðum ekki fyrir framan hliðið. | They asked us not to park in front of the gate. | aukasetning → asked + manneskja + (not) to |
| Hún sagði mér að sér þætti þetta leitt. | She told me she was sorry. | „sagði mér“ → told me, ekki said me |
| Hún sagði mér að hringja. / Hún sagði mér að hún hefði hringt. | She told me to call. / She told me that she had called. | eitt „að“ á íslensku, to eða that á ensku |
Í stuttu máli: í óbeinni spurningu er frumlag + sögn (án do / does / did), og „hvort“ er if / whether – hér hjálpar íslenskan þér. Beiðnir og fyrirmæli eru asked / told + manneskja + (not) to, og „sagði mér“ er told me.
Form
Óbeinar já/nei-spurningar – asked (+ manneskja) + if / whether + orðaröð fullyrðingar
| Bein ræða | Óbein ræða |
|---|---|
| "Are you ready?" | She asked (me) if I was ready. |
| "Do you like jazz?" | He asked whether I liked jazz. |
| "Have you seen my keys?" | She asked if I had seen her keys. |
| "Can you drive?" | They asked if I could drive. |
Óbeinar spurningar með spurnarorði – asked (+ manneskja) + spurnarorð + orðaröð fullyrðingar
| Bein ræða | Óbein ræða |
|---|---|
| "Where do you live?" | He asked me where I lived. |
| "What time does the film start?" | She asked what time the film started. |
| "Why did you leave?" | They asked why I had left. |
| "Who is that man?" | I asked who that man was. |
| "Who called?" (spurt um frumlagið) | She asked who had called. |
Tíðir, fornöfn og tímaorð breytast eins og í óbeinni ræðu um fullyrðingar B1-12. Ef who eða what er sjálft frumlagið breytist orðaröðin ekki A2-33.
Óbeinar beiðnir og fyrirmæli – ask / tell + manneskja + (not) to + grunnmynd
| Bein ræða | Óbein ræða |
|---|---|
| "Please close the door." | She asked me to close the door. |
| "Could you help me?" | She asked me to help her. |
| "Sit down!" | The teacher told us to sit down. |
| "Don't be late." | He told me not to be late. |
say og tell
| Sögn | Mynstur | Dæmi |
|---|---|---|
| say | say (that) + setning | She said (that) she was tired. |
| say | say + eitthvað + to + manneskja | He said goodbye to everyone. |
| tell | tell + manneskja + (that) + setning | She told me (that) she was tired. |
| tell | tell + manneskja + to + grunnmynd | He told us to wait. |
| tell | föst orðasambönd: tell the truth, tell a lie, tell a story, tell a joke | Tell me the truth. |
Notkun
1Já/nei-spurningar: if / whether
Notaðu if eða whether þegar ekkert spurnarorð er í upphaflegu spurningunni. Whether er aðeins formlegra. Á íslensku er það „hvort“.
2Spurningar með spurnarorði
Haltu spurnarorðinu og notaðu svo orðaröð fullyrðingar: frumlag + sögn. Ekki bæta við do, does eða did til að mynda spurningu (neitunin didn't getur staðið: She asked why I didn't call.).
3Beiðnir: ask + to
Kurteislegar beiðnir (Please…, Can you…?, Could you…?) segirðu frá með mynstrinu ask + manneskja + to. Á íslensku segjum við „bað mig að“ eða „bað mig um að“.
4Fyrirmæli: tell + to
Fyrirmæli og leiðbeiningar segirðu frá með mynstrinu tell + manneskja + to. Neitunin er not to. Á íslensku segjum við „sagði mér að“.
5say og tell
Á eftir tell kemur manneskja beint (nema í föstum orðasamböndum eins og tell the truth). Á eftir say kemur hún ekki; ef þú vilt nefna manneskjuna notarðu say … to + manneskja. Íslenska „segja“ nær yfir hvort tveggja.
Algengar villur
Gildrur fyrir íslenskumælandi
1. „bað okkur um að við skildum…“ → asked us that we would…. Á íslensku segjum við oft frá beiðni með heilli aukasetningu: „Eigandi gistiheimilisins bað okkur um að við skildum blautu skóna eftir í forstofunni.“ Á ensku getur ask ekki tekið manneskju og svo that-setningu. Beiðni fer í mynstrið asked + manneskja + to + grunnmynd, og í neitun not to.
2. „sagði okkur að…“ → said us to…. Á íslensku nær „segja“ yfir bæði say og tell, og „skipstjórinn sagði okkur að vera inni“ er fullkomlega eðlilegt. Á ensku kemur manneskjan aldrei beint á eftir say. Fyrirmæli fara í mynstrið told + manneskja + to + grunnmynd.
3. „bannaði mér að…“ → banned me to…. Á íslensku segjum við oft frá neitandi fyrirmælum með sögninni „banna“: „Amma bannaði mér að fara ein niður á bryggju.“ Enska ban líkist „banna“, en mynstrið er annað: ban somebody from doing something, aldrei ban somebody to do. Í frásögn af fyrirmælum er eðlilegast told + manneskja + not to; líka wouldn't let me + grunnmynd.
Ekki rugla saman
Bein spurning og óbein spurning – Bein spurning hefur orðaröð spurningar og spurningarmerki; óbein spurning hefur orðaröð fullyrðingar og punkt.
told me to og told me that – to + sögn segir frá fyrirmælum; that + setning segir frá upplýsingum. Á íslensku er „að“ í báðum.
Óbein spurning og kurteisleg spurning – Í báðum er orðaröð fullyrðingar. Óbein spurning segir frá því sem var spurt; kurteisleg (óbein) spurning er kurteisleg leið til að spyrja núna B1-14.
Stafsetning og framburður
- asked er erfitt í framburði: /ɑːskt/ (UK), /æskt/ (US). Þrjú samhljóð í röð í lokin; í hröðu tali hverfur /k/ oft, en skrifaðu alltaf asked. Endingin -ed er hér ekki sérstakt atkvæði.
- Ameríska /æ/ í asked er ekki íslenska æ ([ai]). Opnaðu munninn vel og haltu tungunni neðarlega og framarlega – eitt sérhljóð, engin hreyfing.
- told me to er borið fram sem ein heild og to er veikt: /ˈtəʊld mi tə/. Veika sérhljóðið /ə/ er stutt og slakt, ekki skýrt u.
- Í not to er áherslan á not: He told me NOT to go.
- Á eftir óbeinni spurningu kemur ekkert spurningarmerki, jafnvel þótt setningin sé löng – eins og á íslensku.
- whether og weather hljóma yfirleitt eins: /ˈweðə/ (UK), /ˈweðɚ/ (US). Upphafshljóðið /w/ er ekki íslenskt v: settu stút á varirnar og láttu tennurnar ekki snerta neðri vörina. /ð/ er íslenska ð-hljóðið – hér hjálpar íslenskan þér.
Gullna reglan
Í óbeinni spurningu er orðaröð fullyrðingar – ekkert do / does / did og ekkert spurningarmerki. Í já/nei-spurningum notarðu if / whether („hvort“). Beiðnir og fyrirmæli: ask / tell + manneskja + (not) to + sögn – ekki asked that we… og ekki banned me to. Þú segir einhverjum eitthvað – tell someone; þú segir eitthvað – say something.
Æfingar
A. Form
Í dæmum 1–6 breytirðu beinni ræðu í óbeina.
-
"Are you tired?" → She asked me I was tired.
-
"Where do you work?" → He asked me where .
-
"What time does the train leave?" → I asked what time the train .
-
"Please be quiet." → The librarian asked us quiet.
-
"Don't open the window." → She told me the window.
-
Segðu frá: "Why did you leave early?" (my boss asked me)
B. Merking
Veldu rétta svarið.
-
Veldu rétta svarið: He … me he was leaving.
-
Veldu rétta svarið: She … goodbye and left.
-
Veldu rétta svarið: The teacher … us to open our books.
-
Veldu rétta svarið: "She told me to call the office." This is ….
C. Finndu villuna
Í hverri setningu er ein villa eða setningin er rétt. Skrifaðu leiðréttu setninguna eða skrifaðu correct.
-
She asked me where was the bathroom.
-
He asked me did I want a drink.
-
They said us to come early.
-
She asked who had taken her pen.
D. Í samhengi
Fylltu í eyðurnar í textanum. Notaðu orðin í svigunum þar sem þau eru gefin.
On my first day, my manager asked me 15 I had worked in a café before. I said no. Then she asked me 16 (how / I / get) to work. She 17 (say / tell) me to wear black shoes, and she asked me 18 (not / use) my phone in the café. At the end of the day, she 19 (say / tell) I had done well!
E. Spreyttu þig
Skrifaðu á ensku um spurningar og fyrirmæli sem þú hefur fengið.
-
Skrifaðu í óbeinni ræðu tvær spurningar sem einhver spurði þig í vikunni.
-
Skrifaðu í óbeinni ræðu ein fyrirmæli frá kennara, lækni eða yfirmanni.
F. Blönduð upprifjun
Rifjaðu upp efni fyrri kennslustunda.
-
B1-12 Óbein ræða á ensku: reported speech útskýrt á íslensku "I'll call you tomorrow." (a week later) → She said she would call me .
-
A2-33 Who called you? Who did you call? Spurningar um frumlag og andlag (subject and object questions) Who (live) in that house?
-
B1-11 Þolmynd í öllum tíðum og með háttarsögnum á ensku Sorry, the lift (repair) at the moment.lift (UK) = elevator (US)
-
B1-08 I wish og if only: óskir um nútíðina á ensku I wish I (have) more free time.
Svör
A. Form
- if / whether
- I worked
- left
- to be
- not to open
- My boss asked me why I had left early. / My boss asked me why I left early.
B. Merking
- told
- said
- told
- an instruction
C. Finndu villuna
- She asked me where the bathroom was.
- He asked me if I wanted a drink. / He asked me whether I wanted a drink.
- They told us to come early. / They asked us to come early.
- ✓ She asked who had taken her pen.
D. Í samhengi
- if / whether
- how I got / how I get
- told
- not to use
- said
E. Spreyttu þig
- My neighbour asked me if I was going away for the weekend. My son asked me what we were having for dinner.
- My doctor told me to drink more water and not to work so late.
F. Blönduð upprifjun
- the next day / the following day / the day after
- lives
- is being repaired
- had
