Þolmynd í öllum tíðum og með háttarsögnum á ensku
The Passive in All Tenses and with Modals
Á þessari síðu
Markmið
Eftir þessa kennslustund geturðu notað þolmynd í öllum algengum tíðum – is being repaired, has been sold, will be announced – og á eftir háttarsögnum – must be done, can be seen, should be checked.
Aðalatriðið
Í B1-10 lærðirðu að þolmyndin er be + lýsingarháttur þátíðar. Góðu fréttirnar: það er öll reglan. Lýsingarháttur þátíðar er eins í öllum tíðum. Allar upplýsingar um tímann ber be og hjálparsagnirnar á undan því.
Til að mynda hvaða þolmynd sem er þarftu bara að spyrja þig einnar spurningar: hvernig lítur „be“ út í þessari tíð? Present Continuous: is being. Present Perfect: has been. Framtíð: will be. Á eftir háttarsögn: must be, can be. Svo bætirðu við lýsingarhætti þátíðar.
Hugsaðu þér millistykki fyrir ferðalög. Hleðslutækið þitt – lýsingarhátturinn – er alltaf það sama. Í hverju landi skiptirðu bara um millistykkið fyrir framan það – is being, has been, will be, must be – svo það passi við réttan tíma. Ef þú kannt að velja millistykkið geturðu myndað hvaða enska þolmynd sem er.
Íslenska og enska
Góðu fréttirnar: íslenska þolmyndin hefur líka tíðir, og flestar passa vel. „Pakkinn hefur verið sendur“ er The parcel has been sent, „Bókunin hafði verið afpöntuð“ er had been cancelled. Á íslensku er framtíðin í þolmynd oft með „verða“: „Sigurvegararnir verða kynntir á föstudaginn“ – á ensku er það will be announced. „Verða“ þýðir hér ekki become.
Þolmynd um það sem er í gangi myndum við allt öðruvísi: „Það er verið að þrífa herbergið“, „Það var verið að hjálpa farþegunum“. Í þessum setningum er ekkert eiginlegt frumlag – bara „það“. Á ensku verður hluturinn að frumlagi og sögnin er is / was being + lýsingarháttur þátíðar: The room is being cleaned.
Með háttarsögnum setjum við oft andlagið fremst og höldum germyndinni: „Þetta lyf á að taka með mat“, „Gler má ekki setja með pappír“. Ef ensk setning byrjar á hlutnum hljómar germynd eins og hluturinn geri eitthvað sjálfur (glass can't put…). Á ensku er það háttarsögn + be + lýsingarháttur þátíðar: This medicine should be taken with food. Glass can't be recycled with paper.
| Íslenska | Enska | Hvað er ólíkt? |
|---|---|---|
| Það er verið að þrífa herbergið þitt. | Your room is being cleaned. | „það er verið að“ → hluturinn verður frumlag + is being |
| Pöntunin þín hefur verið send. | Your order has been sent. | „hefur verið“ → has been – hér er þetta eins |
| Bókunin okkar hafði verið afpöntuð. | Our booking had been cancelled. | „hafði verið“ → had been – hér er þetta eins |
| Sigurvegararnir verða kynntir á föstudaginn. | The winners will be announced on Friday. | „verða“ + lýsingarháttur → will be, ekki become |
| Allar töskur á að skilja eftir við innganginn. | All bags must be left at the entrance. | andlag fremst + germynd → must be + lýsingarháttur |
| Kastalinn sést langt að. | The castle can be seen from miles away. | -st sögn → can be seen |
| Hefur pakkinn verið borinn út? | Has the parcel been delivered? | aðeins fyrsta hjálparsögnin fer fremst – hér er þetta eins |
Í stuttu máli: fyrir athöfn í gangi er is being, fyrir árangur has been, fyrir framtíð will be og á eftir háttarsögn must / can / should be – og alltaf lýsingarháttur þátíðar í lokin. „Það er verið að…“ verður að setningu þar sem hluturinn er frumlag.
Form
Germynd og þolmynd: heila taflan (sögnin clean; andlagið the room)
| Tíð | Germynd | Þolmynd |
|---|---|---|
| Present Simple | They clean the room. | The room is cleaned. |
| Present Continuous | They are cleaning the room. | The room is being cleaned. |
| Past Simple | They cleaned the room. | The room was cleaned. |
| Past Continuous | They were cleaning the room. | The room was being cleaned. |
| Present Perfect | They have cleaned the room. | The room has been cleaned. |
| Past Perfect | They had cleaned the room. | The room had been cleaned. |
| will | They will clean the room. | The room will be cleaned. |
| be going to | They are going to clean the room. | The room is going to be cleaned. |
| Háttarsögn | They must clean the room. | The room must be cleaned. |
Háttarsögn + be + lýsingarháttur þátíðar
| Háttarsögn | Þolmynd | Dæmi |
|---|---|---|
| can / can't | can be done | Tickets can be bought online. |
| could | could be done | The problem could be solved quickly. |
| must / mustn't | must be done | Phones must be switched off. |
| should | should be done | Your answers should be checked. |
| may / might | might be done | The match might be cancelled. |
| have to | has to be done | The form has to be signed. |
Neitun og spurningar – fyrsta hjálparsögnin vinnur verkið: not kemur á eftir henni og aðeins hún fer á undan frumlaginu.
| Mynd | Dæmi |
|---|---|
| Neitandi setning | The results haven't been published yet. |
| Neitandi setning | The email won't be sent until Monday. |
| Spurning | Has the parcel been delivered? |
| Spurning | Is the road being repaired? |
| Spurning | Can this be recycled? |
Sjaldgæf þolmynd – Þolmynd í Present Perfect Continuous og Past Perfect Continuous (has been being cleaned, had been being built) og í Future Continuous (will be being cleaned) er möguleg, en mjög sjaldgæf. Notaðu aðra tíð eða germynd: They have been building the stadium for three years.
Notkun
1Þolmynd í framvinduhorfi – í gangi
Is / are being + lýsingarháttur þátíðar og was / were being + lýsingarháttur þátíðar lýsa athöfn sem er í gangi, með áherslu á þolandann. Á íslensku segjum við hér oft „það er verið að…“.
2Þolmynd í Present Perfect og Past Perfect – árangur og fyrri athafnir
Has / have been + lýsingarháttur þátíðar sýnir árangur núna; had been + lýsingarháttur þátíðar sýnir athöfn á undan einhverju augnabliki í fortíðinni B1-03.
3Þolmynd í framtíð – will be og going to be
Notaðu will be + lýsingarhátt þátíðar í spám, loforðum og opinberum tilkynningum; is going to be + lýsingarhátt þátíðar um áform og spár út frá því sem sést A2-03. Á íslensku er hér oft „verða“ eða nútíð.
4Þolmynd með háttarsögn – reglur, leiðbeiningar og skilti
Reglur, tilkynningar og leiðbeiningar nota oft must / should / can't + be + lýsingarhátt þátíðar. Á íslensku setjum við hér oft hlutinn fremst og notum germynd: „á að taka“, „má ekki setja“.
5Þolmynd með háttarsögn – möguleiki og geta
Can, could, may, might + be + lýsingarháttur þátíðar fjalla um það sem er mögulegt.
6Að velja tíðina
Veldu tíð þolmyndarinnar með sömu spurningum og í germynd: Er þetta að gerast núna? Er því lokið og árangurinn sést núna? Er það í framtíðinni?
Algengar villur
Gildrur fyrir íslenskumælandi
1. „Það er verið að gera við…“ → It is being repaired the…. Á íslensku er „það er verið að“ + nafnháttur venjulega leiðin til að segja að eitthvað sé í gangi án þess að nefna gerandann: „Það er verið að þrífa laugina“, „Það var verið að gera við flugbrautina“. Bein þýðing gefur it is being + hlutinn á eftir. Á ensku verður hluturinn að frumlagi: The pool is being cleaned. Í óformlegu tali er líka hægt að nota they: They're cleaning the pool.
2. „Gler má ekki setja með pappír“ → Glass can't put…. Í reglum og leiðbeiningum setjum við oft hlutinn fremst og höldum germyndinni: „Augndropana á að setja í ísskáp“, „Pappír má ekki henda í klósettið“. Ef ensk setning byrjar á hlutnum þarf þolmynd: háttarsögn + be + lýsingarháttur þátíðar. Annars hljómar eins og hluturinn geri eitthvað sjálfur.
3. „…verða kynnt á föstudaginn“ → become announced. Á íslensku er framtíð í þolmynd oft mynduð með „verða“: „Úrslitin verða kynnt á föstudaginn“, „Nýju stundatöflurnar verða sendar út í næstu viku“. Þar sem „verða“ er oft become verður til become announced. Á ensku er framtíð í þolmynd will be + lýsingarháttur þátíðar.
Ekki rugla saman
being og been – being kemur á eftir am / is / are / was / were (framvinduhorf); been kemur á eftir have / has / had (Present Perfect og Past Perfect).
Framvinduhorf í germynd og þolmynd – Gerir frumlagið eitthvað, eða bitnar athöfnin á því?
Þolmynd á eftir öðrum sögnum – wants to be promoted, hates being told (nafnháttur og -ing mynd í þolmynd) eru í B2-13; It is said that… er í B2-12.
Stafsetning og framburður
- been er yfirleitt veikt: /bɪn/. being er tvö atkvæði: /ˈbiːɪŋ/. Hlustaðu eftir atkvæðunum tveimur. /ŋ/ í lokin er nefhljóð: bættu ekki við g á eftir því.
- has been og have been styttast: It's been sold, They've been told. Mundu: it's been = it has been.
- will be → 'll be: It'll be fixed tomorrow /ˈɪtl bi ˈfɪkst/.
- must be og can be eru sögð hratt; áherslan er á lýsingarhættinum: must be SIGNED.
- going to be getur hljómað eins og gonna be í óformlegu tali, en skrifaðu going to.
- Endingin -ed í fixed /fɪkst/, signed /saɪnd/ og cleaned /kliːnd/ bætir ekki við atkvæði. Í signed og cleaned er /d/ raddað; íslenskt d er óraddað og hljómar auðveldlega eins og t.
Gullna reglan
Settu be í tíðina sem þú þarft – is being, was being, has been, had been, will be, is going to be, must be – og bættu við lýsingarhætti þátíðar. Lýsingarhátturinn breytist aldrei. „Það er verið að laga veginn“ er The road is being repaired, „Lyfið á að taka með mat“ er The medicine should be taken with food, og „verða kynnt“ er will be announced.
Æfingar
A. Form
Fylltu í setningarnar með sögninni í svigunum í þolmynd, í tíðinni sem er gefin.
-
Present Continuous: The kitchen (paint) at the moment.
-
Present Perfect: My bike (steal)!
-
will: The results (send) by email.
-
must: Passports (show) at the gate.
-
Past Continuous: The patient (examine) when the doctor's phone rang.
-
Past Perfect: When we arrived, all the tickets (sell).
-
Breyttu setningunni í þolmynd: They are going to close the old factory.
-
Breyttu setningunni í þolmynd: You can't use this lift in a fire.lift (UK) = elevator (US)
B. Merking
Veldu rétta svarið.
-
Veldu rétta svarið: Don't sit there! The bench … right now.
-
Veldu rétta svarið: The bench …, so it looks new now.
-
Veldu rétta svarið: The food … by our chef.
-
Veldu rétta skiltið: before entering.
C. Finndu villuna
Í hverri setningu er ein villa eða setningin er rétt. Skrifaðu leiðréttu setninguna eða skrifaðu correct.
-
The new bridge is building now.
-
The emails have sent.
-
This medicine should taken twice a day.
-
My car is being repaired this week.
D. Í samhengi
Fylltu í textann með sögnunum í svigunum í þolmynd.
Dear guest, we are sorry, but the pool 17 (clean) at the moment, so it is closed today. It 18 (open) again tomorrow at 8 a.m. Your room 19 (already / change) to a sea-view room, at no extra cost. Breakfast 20 (can / order) to your room until 11 a.m. Towels 21 (must / return) to reception.
E. Spreyttu þig
Skrifaðu á ensku um heimabæinn þinn og reglur.
-
Hvað er verið að byggja eða breyta í heimabænum þínum núna? Skrifaðu eina setningu.
-
Skrifaðu tvær reglur fyrir heimilið þitt eða vinnustaðinn með must be eða should be.
F. Blönduð upprifjun
Rifjaðu upp efni fyrri kennslustunda.
-
B1-10 Þolmynd á ensku: is made og was built útskýrt á íslensku Where you born?
-
B1-05 Future Continuous: will be + -ing útskýrt á íslensku This time tomorrow I (lie) on a beach.
-
A2-17 Present Perfect með just, already og yet: „var að“ og „búinn að“ á ensku I haven't finished the report ___. …
-
B1-07 Third conditional: If I had known… útskýrt á íslensku If the bridge (not / be) closed, we would have arrived on time.
Svör
A. Form
- is being painted
- has been stolen / 's been stolen
- will be sent / 'll be sent
- must be shown
- was being examined
- had been sold / 'd been sold
- The old factory is going to be closed.
- This lift can't be used in a fire.
B. Merking
- is being painted
- has been painted
- is being prepared
- Shoes must be removed
C. Finndu villuna
- The new bridge is being built now.
- The emails have been sent.
- This medicine should be taken twice a day.
- ✓ My car is being repaired this week.
D. Í samhengi
- is being cleaned
- will be opened / is going to be opened / will be open / will open / opens / is opening / is going to open
- has already been changed / 's already been changed
- can be ordered
- must be returned
E. Spreyttu þig
- A new metro line is being built in the city centre.
- Shoes must be left at the door. The kitchen should be cleaned every evening.
F. Blönduð upprifjun
- were
- will be lying / 'll be lying
- yet
- hadn't been / had not been
