SlowingoMálfræði
B1 22 / 39

Relative clauses á ensku: whose, where, when og hvenær má sleppa who og that

Relative Clauses: Whose, Where, When and Leaving Out the Pronoun

Á þessari síðu
  1. Markmið
  2. Aðalatriðið
  3. Íslenska og enska
  4. Form
  5. Notkun
  6. Algengar villur
  7. Gildrur fyrir íslenskumælandi
  8. Ekki rugla saman
  9. Stafsetning og framburður
  10. Gullna reglan
  11. Æfingar

Markmið

Eftir þessa kennslustund geturðu búið til afmarkandi tilvísunarsetningar (defining relative clauses) með whose, where, when og why, sleppt tilvísunarfornafninu þegar það er andlag, og sett forsetninguna aftast í tilvísunarsetninguna.

Aðalatriðið

Afmarkandi tilvísunarsetning er lítil setning á eftir nafnorði sem segir nákvæmlega hvern eða hvað þú átt við: the woman who lives next door, the café where we met. Án hennar myndi sá sem hlustar spyrja: „Hvaða kona? Hvaða kaffihús?“

Hugsaðu þér tvær setningar tengdar með rennilás. This is the café. We met there. Rennilásinn lokast, orðið there sem kemur tvisvar dettur út og í staðinn kemur tilvísunarorðið where: This is the café where we met. Hvert tilvísunarorð kemur í stað eins hlutar: who / which / that í stað manneskju eða hlutar A2-29, whose í stað eignarfornafns (his, her, its, their), where í stað staðar (there, in it), when í stað tíma (then, on that day), why í stað ástæðu.

Af því að tilvísunarorðið hefur þegar tekið plássið má ekkert annað fara þangað – the book that I bought it er rangt. Og þegar tilvísunarorðið er andlag sleppir enskan því oft alveg: the book I bought.

Íslenska og enska

Á íslensku er eitt tilvísunarorð sem gerir næstum allt: „sem“ – um fólk og hluti, frumlag og andlag. Á ensku skiptist það á who, which og that (sjá A2-29). Um staði segjum við „þar sem“ = where, og um tíma „þegar“ = when. Góðu fréttirnar: munurinn á „sem“ og „þar sem“ er nákvæmlega munurinn á that og where. „Safnið sem við heimsóttum“ = the museum that we visited; „safnið þar sem við sáum beinin“ = the museum where we saw the bones.

Fleira hjálpar þér. Á íslensku setjum við forsetninguna aftast, alveg eins og í hversdagslegri ensku: „gaurinn sem ég var að segja þér frá“ = the guy I was telling you about, „íbúðin sem við búum í“ = the flat we live in.

Munurinn er aðallega tvenns konar. Í fyrsta lagi er „sem“ aldrei sleppt á íslensku, en á ensku er andlagsfornafninu mjög oft sleppt: the book I'm reading. Í öðru lagi er ekkert íslenskt orð sem samsvarar whose. Við segjum „Ég á vin og systir hans vinnur á spítalanum“, eða í talmáli „vinur sem systir hans vinnur…“. Á ensku er eign alltaf whose – líka um hluti og fyrirtæki – og ekkert his / her / its á eftir.

ÍslenskaEnskaHvað er ólíkt?
Ég á vin og systir hans vinnur á nýja spítalanum.I've got a friend whose sister works at the new hospital.engin íslensk samsvörun → whose
Þetta er veitingastaðurinn þar sem við fórum á fyrsta stefnumótið.This is the restaurant where we had our first date.„þar sem“ → where – hér er þetta eins
Þetta er safnið sem við heimsóttum.That's the museum that we visited.„sem“ → that – hér er þetta eins
Manstu daginn þegar við villtumst í Feneyjum?Do you remember the day when we got lost in Venice?„þegar“ → when – hér er þetta eins
Bókin sem ég er að lesa núna er frábær.The book I'm reading at the moment is brilliant.„sem“ er aldrei sleppt; á ensku oft
Þetta er gaurinn sem ég var að segja þér frá.That's the guy I was telling you about.forsetningin aftast – hér er þetta eins
Ástæðan fyrir því að ég hringdi var að biðjast afsökunar.The reason why I called was to say sorry.„ástæðan fyrir því að“ → the reason (why)

Í stuttu máli: „sem“ er who / which / that (og oft ekkert), „þar sem“ er where, „þegar“ er when; eign er alltaf whose, og forsetningin fer aftast – eins og á íslensku.

Form

Tilvísunarorð

OrðKemur í staðDæmi
who / thatmanneskju (frumlag eða andlag)the man who called
which / thathlutar (frumlag eða andlag)the bus that goes to the airport
whosehis / her / its / their + nafnorðthe girl whose bike was stolen
wherethere / in it / at it… (staður)the hotel where we stayed
whenthen / on that day… (tími)the year when we met
whyfor that reasonthe reason why I left
whommanneskju sem andlag (formlegt)the candidate whom we interviewed

Að búa til setninguna

Tvær setningarEin setning
That's the man. His dog bit me.That's the man whose dog bit me.
This is the café. We met there.This is the café where we met.
I remember the day. We moved on that day.I remember the day (when) we moved.
She's the person. I spoke to her.She's the person (who / that) I spoke to.

Frumlag eða andlag? Má sleppa fornafninu?

Hlutverk fornafnsinsDæmiMá sleppa því?
frumlagthe man who called youNei
andlagthe man (who) you calledJá

Prófið: ef nýtt frumlag kemur strax á eftir tilvísunarorðinu (who you called) er fornafnið andlag og þú mátt sleppa því.

Notkun

1Whose – eign

Whose kemur í stað his, her, its, their og á eftir því kemur alltaf nafnorð. Það passar um fólk, en líka um hluti, fyrirtæki og staði. Á íslensku er ekkert eitt orð fyrir þetta; við segjum frá eigninni með „og … hans / hennar“ eða umorðum.

I've got a friend whose sister works at the new hospital.
Ég á vin og systir hans vinnur á nýja spítalanum.
„og systir hans“ → whose sister
We need a babysitter whose English is really good.
Við þurfum barnapíu sem talar mjög góða ensku.
whose English
Students whose essays are late will lose marks.
Nemendur sem skila ritgerðinni of seint missa stig.
marks (UK), points (US)
It's a company whose products are sold all over the world.
Þetta er fyrirtæki sem selur vörur sínar um allan heim.
whose líka um fyrirtæki og hluti

2Where – staðir

Þú kynntist where í A2-29; hér er aðalprófið. Notaðu where þegar tilvísunarsetningin er heil án staðarins: we stayed ✓, I can work quietly ✓. Ef sögnin þarf staðinn sem andlag (visit, see, like) notarðu that / which eða ekkert. Where þýðir „in / at / on which“. Á íslensku: ef þú getur sagt „þar“ passar „þar sem“ = where.

This is the restaurant where we had our first date.
Þetta er veitingastaðurinn þar sem við fórum á fyrsta stefnumótið okkar.
„þar sem“ → where
Do you know a shop where I can buy a good umbrella?
Veistu um búð þar sem ég get keypt góða regnhlíf?
The village where my grandparents lived has changed a lot.
Þorpið þar sem afi og amma bjuggu hefur breyst mikið.
I need a room where I can work quietly.
Ég þarf herbergi þar sem ég get unnið í friði.

3When – tími

Notaðu when á eftir nafnorðum um tíma (day, year, time, moment). Þú getur líka notað that eða ekkert orð. Á íslensku: „þegar“ eða „sem“.

Do you remember the day when we got lost in Venice?
Manstu daginn þegar við villtumst í Feneyjum?
„þegar“ → when
Summer is the time when hotels are most expensive.
Sumarið er sá tími þegar hótelin eru dýrust.
That was the moment I realised my mistake.
Þetta var augnablikið sem ég áttaði mig á mistökunum.
when sleppt

4Why – ástæður

Á eftir the reason notarðu why, that eða ekkert orð. Á íslensku segjum við „ástæðan fyrir því að“.

The reason why I called was to say sorry.
Ástæðan fyrir því að ég hringdi var að biðjast afsökunar.
„ástæðan fyrir því að“ → the reason why
That's the reason I didn't apply.
Það er ástæðan fyrir því að ég sótti ekki um.
why sleppt
Nobody knows the reason that the meeting was cancelled.
Enginn veit af hverju fundinum var aflýst.

5Að sleppa andlagsfornafninu

Þegar who, which eða that er andlag tilvísunarsetningarinnar máttu sleppa því. Í tali er það mjög algengt. Ef það er frumlag verður það að standa. Á íslensku stendur „sem“ alltaf.

The book I'm reading at the moment is brilliant.
Bókin sem ég er að lesa núna er frábær.
„sem“ → má sleppa á ensku
Is this the phone you wanted?
Er þetta síminn sem þú vildir?
Everyone I met at the conference was really friendly.
Allir sem ég hitti á ráðstefnunni voru mjög vingjarnlegir.
andlag → má sleppa
The film we saw last night was too long.
Myndin sem við sáum í gærkvöldi var of löng.
The woman who answered the phone was very helpful.
Konan sem svaraði í símann var mjög hjálpsöm.
frumlag: who verður að standa

6Forsetningar aftast

Í hversdagslegri ensku fer forsetning sem fylgir sögninni (talk to, live in, work for) aftast í tilvísunarsetninguna, og fornafninu er yfirleitt sleppt. Á íslensku gerum við það sama: „sem ég var að segja þér frá“.

That's the guy I was telling you about.
Þetta er gaurinn sem ég var að segja þér frá.
forsetningin aftast, eins og á íslensku
The flat we're living in is quite small.
Íbúðin sem við búum í er frekar lítil.
flat (UK), apartment (US)
This is the company I used to work for.
Þetta er fyrirtækið sem ég vann einu sinni hjá.
„hjá“ → for
Is that the song you were listening to?
Er þetta lagið sem þú varst að hlusta á?
„hlusta á“ → listening to

7Who og whom (stuttlega)

Whom er formleg andlagsmynd af who. Það er aðallega notað í formlegu ritmáli. Beint á eftir forsetningu notar stöðluð enska whom, ekki who (to whom). Í hversdagslegu tali notarðu who, that eða sleppir fornafninu. Nánar í C1-15.

The person to whom this letter is addressed has moved.
Viðtakandi þessa bréfs er fluttur.
formlegt
The person this letter is addressed to has moved.
Manneskjan sem þetta bréf er stílað á er flutt.
hversdagslegt; forsetningin aftast
The manager whom I contacted never replied.
Yfirmaðurinn sem ég hafði samband við svaraði aldrei.
formlegt; hversdagslega: the manager I contacted

Algengar villur

❌The book that I bought it is boring.
✅The book (that) I bought is boring.
that kemur þegar í stað „it“
❌The man who he lives next door is a pilot.
✅The man who lives next door is a pilot.
who er frumlagið: ekkert annað frumlag
❌The city where I visited last year was beautiful.
✅The city (that) I visited last year was beautiful.
visit þarf andlag: notaðu that / which eða ekkert
❌That's the girl who her bag was stolen.
✅That's the girl whose bag was stolen.
eign = whose
❌The man spoke to me was rude.
✅The man who spoke to me was rude.
fornafni sem er frumlag má ekki sleppa
❌The hotel where we stayed in was lovely.
✅The hotel where we stayed was lovely. eða The hotel we stayed in was lovely.
where felur þegar í sér „in“
❌The person with that I work is kind.
✅The person I work with is kind. eða The person with whom I work is kind.
that getur ekki staðið á eftir forsetningu

Gildrur fyrir íslenskumælandi

1. „sjómaðurinn sem konan hans…“ → the fisherman who his wife…. Af því að íslenskan hefur ekkert orð sem samsvarar whose segjum við í talmáli oft „sem“ og svo eignarfornafn: „Gistiheimilið á gamall sjómaður sem konan hans bakar bestu rabarbaraköku á nesinu“, „fyrirtæki sem vörurnar þess…“. Bein þýðing gefur who his, that its. Á ensku er eign alltaf whose + nafnorð, og ekkert eignarfornafn á eftir.

❌Our guesthouse on Snaefellsnes belongs to an old fisherman who his wife bakes the best rhubarb cake I have ever tasted.
✅Our guesthouse on Snaefellsnes belongs to an old fisherman whose wife bakes the best rhubarb cake I have ever tasted.
„sem konan hans“ → whose wife
❌My uncle works for a small company in Akureyri that its wool sweaters are now sold in shops in Tokyo and New York.
✅My uncle works for a small company in Akureyri whose wool sweaters are now sold in shops in Tokyo and New York.
„sem peysurnar þess“ → whose sweaters; whose líka um fyrirtæki

2. „Ástæðan fyrir því að…“ → the reason for that. Á íslensku segjum við nánast alltaf „ástæðan fyrir því að“: „Ástæðan fyrir því að við komum seint var að heiðin var lokuð.“ Bein þýðing gefur the reason for that, sem gengur ekki sem tilvísunarsetning. Á ensku segirðu the reason (why / that) + setning.

❌The reason for that we arrived so late in Egilsstadir was that Fjardarheidi was closed for three hours.
✅The reason why we arrived so late in Egilsstadir was that Fjardarheidi was closed for three hours. eða The reason we arrived so late in Egilsstadir was that Fjardarheidi was closed for three hours.
„ástæðan fyrir því að“ → the reason (why)

3. „Það sem ég þarf…“ → That what I need…. Á íslensku byrjum við setningar oft á „það sem“: „Það sem ég þarf núna er heitur pottur og góð bók.“ Bein þýðing gefur that what, sem er rangt á ensku. Ef ekkert nafnorð er á undan er tilvísunarorðið what (= the thing that). Ef nafnorð er á undan er það that (the thing that I need).

❌After two weeks of night shifts at the hospital, that what I need most is a hot tub and a good book.
✅After two weeks of night shifts at the hospital, what I need most is a hot tub and a good book. eða After two weeks of night shifts at the hospital, the thing that I need most is a hot tub and a good book.
„það sem“ → what

Ekki rugla saman

whose og who's – whose = eign A2-13; who's = who is eða who has. Þau hljóma eins.

That's the student whose phone rang in the exam.
Þetta er neminn sem síminn hringdi hjá í prófinu.
eign
That's the student who's always late.
Þetta er neminn sem er alltaf seinn.
who's = who is

where og which / that um staði – Notaðu where þegar setningin er heil án staðarins. Notaðu which / that (eða ekkert) þegar staðurinn er frumlag eða andlag tilvísunarsetningarinnar. Á íslensku: „þar sem“ eða „sem“.

That's the museum where we saw the dinosaur bones.
Þetta er safnið þar sem við sáum risaeðlubeinin.
„we saw the bones“ er heil setning
That's the museum that we visited.
Þetta er safnið sem við heimsóttum.
heimsóttum hvað? → safnið = andlag; „sem“, ekki „þar sem“

Afmarkandi og óafmarkandi – Þessi kennslustund fjallar um setningar sem segja hvern eða hvað þú átt við (án komma). Setningar sem bæta aðeins við upplýsingum, með kommum, eru í B2-08.

Stafsetning og framburður

  • whose og who's eru bæði borin fram /huːz/. Lokahljóðið /z/ er raddað – það er ekki til í íslensku, svo láttu raddböndin suða eins og býfluga; ekki segja „hús“.
  • that er yfirleitt veikt í tilvísunarsetningum: /ðət/ (the car that I bought). Íslenskan hefur ð-hljóðið, en aldrei fremst í orði: æfðu þig að byrja orð á /ð/.
  • Engar kommur eru utan um afmarkandi tilvísunarsetningu á ensku: The man who called you is here.
  • Í tali mynda nafnorðið og tilvísunarsetningin eina heild án hlés: the woman I work with.

Gullna reglan

Tilvísunarorðið kemur í stað eins setningarhluta – fylltu því ekki plássið tvisvar. Ef fornafnið er andlag máttu sleppa því: the film (that) we saw. Notaðu where aðeins þegar setningin er heil án staðarins – eins og „þar sem“. Eign er alltaf whose, aldrei who his; forsetningin fer aftast, eins og á íslensku.

Æfingar

A. Form

Fylltu í setningarnar eða tengdu þær saman.

  1. That's the actor films I love.
  2. Is this the beach you lost your ring?
  3. I'll never forget the day my son was born.
  4. Tengdu saman með whose: I know a woman. Her husband is a chef.
  5. Tengdu saman: The man was very friendly. I met him at the party.
  6. Tengdu saman þannig að forsetningin sé aftast: This is the flat. We live in it.
  7. Umorðaðu á hversdagslegri ensku: the people with whom I work

B. Merking

Svaraðu spurningunum.

  1. Má sleppa fornafninu? "the bus that goes to the centre" …
  2. Má sleppa fornafninu? "the cake that you made" …
  3. Veldu rétta svarið: That's the museum … we visited last summer.
  4. Veldu rétta svarið: That's the museum … we saw the dinosaur bones.
  5. Veldu rétta svarið: Here's the colleague … organising the trip.

C. Finndu villuna

Í hverri setningu er ein villa eða setningin er rétt. Skrifaðu leiðréttu setninguna eða skrifaðu correct.

  1. The laptop that I bought it last week has stopped working.
  2. The town where I visited was crowded.
  3. That's the girl who her bag was stolen.
  4. The woman answered the phone was very helpful.
  5. The reason I'm late is the traffic.

D. Í samhengi

Fylltu í eyðurnar í textanum.

My grandmother's village
My grandmother grew up in a small village 18 everybody knew everybody. She often talks about the year 19 the river flooded the main street. Her best friend was a girl 20 father owned the only shop. That shop, she says, was a little room 21 all the village news started! The friend 22 she shared all her secrets with still writes to her today.

E. Spreyttu þig

Skrifaðu á ensku.

  1. Lýstu stað sem skiptir þig máli með where-setningu.
  2. Skrifaðu tvær setningar um fólk sem þú þekkir: aðra með whose og hina án tilvísunarfornafns.

F. Blönduð upprifjun

Rifjaðu upp efni fyrri kennslustunda.

  1. B1-19 -ing mynd sem nafnorð á ensku: gerund sem frumlag og á eftir forsetningum
    I'm interested in (learn) Spanish.
  2. B1-12 Óbein ræða á ensku: reported speech útskýrt á íslensku
    "I'm tired," she said. Segðu frá.
  3. A2-13 Mine, yours og whose á ensku: eignarfornöfn útskýrð á íslensku
    ___ is this coat? Is it yours? …
Svör

A. Form

  1. whose
  2. where
  3. when / that
  4. I know a woman whose husband is a chef.
  5. The man I met at the party was very friendly. / The man who I met at the party was very friendly. / The man that I met at the party was very friendly. / The man whom I met at the party was very friendly.
  6. This is the flat we live in. / This is the flat that we live in. / This is the flat which we live in.
  7. the people I work with / the people who I work with / the people that I work with

B. Merking

  1. no
  2. yes
  3. that
  4. where
  5. who's

C. Finndu villuna

  1. The laptop I bought last week has stopped working. / The laptop that I bought last week has stopped working. / The laptop which I bought last week has stopped working.
  2. The town I visited was crowded. / The town that I visited was crowded. / The town which I visited was crowded.
  3. That's the girl whose bag was stolen.
  4. The woman who answered the phone was very helpful. / The woman that answered the phone was very helpful.
  5. ✓ The reason I'm late is the traffic.

D. Í samhengi

  1. where
  2. when / that
  3. whose
  4. where
  5. who / that / whom

E. Spreyttu þig

  1. The park near my flat is the place where I go to think.
  2. I have a cousin whose dog can open doors. The colleague I sit next to is very funny.

F. Blönduð upprifjun

  1. learning
  2. She said she was tired. / She said that she was tired.
  3. Whose
Android appLærðu á ferðinni Google Play