Relative clauses á ensku: whose, where, when og hvenær má sleppa who og that
Relative Clauses: Whose, Where, When and Leaving Out the Pronoun
Á þessari síðu
Markmið
Eftir þessa kennslustund geturðu búið til afmarkandi tilvísunarsetningar (defining relative clauses) með whose, where, when og why, sleppt tilvísunarfornafninu þegar það er andlag, og sett forsetninguna aftast í tilvísunarsetninguna.
Aðalatriðið
Afmarkandi tilvísunarsetning er lítil setning á eftir nafnorði sem segir nákvæmlega hvern eða hvað þú átt við: the woman who lives next door, the café where we met. Án hennar myndi sá sem hlustar spyrja: „Hvaða kona? Hvaða kaffihús?“
Hugsaðu þér tvær setningar tengdar með rennilás. This is the café. We met there. Rennilásinn lokast, orðið there sem kemur tvisvar dettur út og í staðinn kemur tilvísunarorðið where: This is the café where we met. Hvert tilvísunarorð kemur í stað eins hlutar: who / which / that í stað manneskju eða hlutar A2-29, whose í stað eignarfornafns (his, her, its, their), where í stað staðar (there, in it), when í stað tíma (then, on that day), why í stað ástæðu.
Af því að tilvísunarorðið hefur þegar tekið plássið má ekkert annað fara þangað – the book that I bought it er rangt. Og þegar tilvísunarorðið er andlag sleppir enskan því oft alveg: the book I bought.
Íslenska og enska
Á íslensku er eitt tilvísunarorð sem gerir næstum allt: „sem“ – um fólk og hluti, frumlag og andlag. Á ensku skiptist það á who, which og that (sjá A2-29). Um staði segjum við „þar sem“ = where, og um tíma „þegar“ = when. Góðu fréttirnar: munurinn á „sem“ og „þar sem“ er nákvæmlega munurinn á that og where. „Safnið sem við heimsóttum“ = the museum that we visited; „safnið þar sem við sáum beinin“ = the museum where we saw the bones.
Fleira hjálpar þér. Á íslensku setjum við forsetninguna aftast, alveg eins og í hversdagslegri ensku: „gaurinn sem ég var að segja þér frá“ = the guy I was telling you about, „íbúðin sem við búum í“ = the flat we live in.
Munurinn er aðallega tvenns konar. Í fyrsta lagi er „sem“ aldrei sleppt á íslensku, en á ensku er andlagsfornafninu mjög oft sleppt: the book I'm reading. Í öðru lagi er ekkert íslenskt orð sem samsvarar whose. Við segjum „Ég á vin og systir hans vinnur á spítalanum“, eða í talmáli „vinur sem systir hans vinnur…“. Á ensku er eign alltaf whose – líka um hluti og fyrirtæki – og ekkert his / her / its á eftir.
| Íslenska | Enska | Hvað er ólíkt? |
|---|---|---|
| Ég á vin og systir hans vinnur á nýja spítalanum. | I've got a friend whose sister works at the new hospital. | engin íslensk samsvörun → whose |
| Þetta er veitingastaðurinn þar sem við fórum á fyrsta stefnumótið. | This is the restaurant where we had our first date. | „þar sem“ → where – hér er þetta eins |
| Þetta er safnið sem við heimsóttum. | That's the museum that we visited. | „sem“ → that – hér er þetta eins |
| Manstu daginn þegar við villtumst í Feneyjum? | Do you remember the day when we got lost in Venice? | „þegar“ → when – hér er þetta eins |
| Bókin sem ég er að lesa núna er frábær. | The book I'm reading at the moment is brilliant. | „sem“ er aldrei sleppt; á ensku oft |
| Þetta er gaurinn sem ég var að segja þér frá. | That's the guy I was telling you about. | forsetningin aftast – hér er þetta eins |
| Ástæðan fyrir því að ég hringdi var að biðjast afsökunar. | The reason why I called was to say sorry. | „ástæðan fyrir því að“ → the reason (why) |
Í stuttu máli: „sem“ er who / which / that (og oft ekkert), „þar sem“ er where, „þegar“ er when; eign er alltaf whose, og forsetningin fer aftast – eins og á íslensku.
Form
Tilvísunarorð
| Orð | Kemur í stað | Dæmi |
|---|---|---|
| who / that | manneskju (frumlag eða andlag) | the man who called |
| which / that | hlutar (frumlag eða andlag) | the bus that goes to the airport |
| whose | his / her / its / their + nafnorð | the girl whose bike was stolen |
| where | there / in it / at it… (staður) | the hotel where we stayed |
| when | then / on that day… (tími) | the year when we met |
| why | for that reason | the reason why I left |
| whom | manneskju sem andlag (formlegt) | the candidate whom we interviewed |
Að búa til setninguna
| Tvær setningar | Ein setning |
|---|---|
| That's the man. His dog bit me. | That's the man whose dog bit me. |
| This is the café. We met there. | This is the café where we met. |
| I remember the day. We moved on that day. | I remember the day (when) we moved. |
| She's the person. I spoke to her. | She's the person (who / that) I spoke to. |
Frumlag eða andlag? Má sleppa fornafninu?
| Hlutverk fornafnsins | Dæmi | Má sleppa því? |
|---|---|---|
| frumlag | the man who called you | Nei |
| andlag | the man (who) you called | Já |
Prófið: ef nýtt frumlag kemur strax á eftir tilvísunarorðinu (who you called) er fornafnið andlag og þú mátt sleppa því.
Notkun
1Whose – eign
Whose kemur í stað his, her, its, their og á eftir því kemur alltaf nafnorð. Það passar um fólk, en líka um hluti, fyrirtæki og staði. Á íslensku er ekkert eitt orð fyrir þetta; við segjum frá eigninni með „og … hans / hennar“ eða umorðum.
2Where – staðir
Þú kynntist where í A2-29; hér er aðalprófið. Notaðu where þegar tilvísunarsetningin er heil án staðarins: we stayed ✓, I can work quietly ✓. Ef sögnin þarf staðinn sem andlag (visit, see, like) notarðu that / which eða ekkert. Where þýðir „in / at / on which“. Á íslensku: ef þú getur sagt „þar“ passar „þar sem“ = where.
3When – tími
Notaðu when á eftir nafnorðum um tíma (day, year, time, moment). Þú getur líka notað that eða ekkert orð. Á íslensku: „þegar“ eða „sem“.
4Why – ástæður
Á eftir the reason notarðu why, that eða ekkert orð. Á íslensku segjum við „ástæðan fyrir því að“.
5Að sleppa andlagsfornafninu
Þegar who, which eða that er andlag tilvísunarsetningarinnar máttu sleppa því. Í tali er það mjög algengt. Ef það er frumlag verður það að standa. Á íslensku stendur „sem“ alltaf.
6Forsetningar aftast
Í hversdagslegri ensku fer forsetning sem fylgir sögninni (talk to, live in, work for) aftast í tilvísunarsetninguna, og fornafninu er yfirleitt sleppt. Á íslensku gerum við það sama: „sem ég var að segja þér frá“.
7Who og whom (stuttlega)
Whom er formleg andlagsmynd af who. Það er aðallega notað í formlegu ritmáli. Beint á eftir forsetningu notar stöðluð enska whom, ekki who (to whom). Í hversdagslegu tali notarðu who, that eða sleppir fornafninu. Nánar í C1-15.
Algengar villur
Gildrur fyrir íslenskumælandi
1. „sjómaðurinn sem konan hans…“ → the fisherman who his wife…. Af því að íslenskan hefur ekkert orð sem samsvarar whose segjum við í talmáli oft „sem“ og svo eignarfornafn: „Gistiheimilið á gamall sjómaður sem konan hans bakar bestu rabarbaraköku á nesinu“, „fyrirtæki sem vörurnar þess…“. Bein þýðing gefur who his, that its. Á ensku er eign alltaf whose + nafnorð, og ekkert eignarfornafn á eftir.
2. „Ástæðan fyrir því að…“ → the reason for that. Á íslensku segjum við nánast alltaf „ástæðan fyrir því að“: „Ástæðan fyrir því að við komum seint var að heiðin var lokuð.“ Bein þýðing gefur the reason for that, sem gengur ekki sem tilvísunarsetning. Á ensku segirðu the reason (why / that) + setning.
3. „Það sem ég þarf…“ → That what I need…. Á íslensku byrjum við setningar oft á „það sem“: „Það sem ég þarf núna er heitur pottur og góð bók.“ Bein þýðing gefur that what, sem er rangt á ensku. Ef ekkert nafnorð er á undan er tilvísunarorðið what (= the thing that). Ef nafnorð er á undan er það that (the thing that I need).
Ekki rugla saman
whose og who's – whose = eign A2-13; who's = who is eða who has. Þau hljóma eins.
where og which / that um staði – Notaðu where þegar setningin er heil án staðarins. Notaðu which / that (eða ekkert) þegar staðurinn er frumlag eða andlag tilvísunarsetningarinnar. Á íslensku: „þar sem“ eða „sem“.
Afmarkandi og óafmarkandi – Þessi kennslustund fjallar um setningar sem segja hvern eða hvað þú átt við (án komma). Setningar sem bæta aðeins við upplýsingum, með kommum, eru í B2-08.
Stafsetning og framburður
- whose og who's eru bæði borin fram /huːz/. Lokahljóðið /z/ er raddað – það er ekki til í íslensku, svo láttu raddböndin suða eins og býfluga; ekki segja „hús“.
- that er yfirleitt veikt í tilvísunarsetningum: /ðət/ (the car that I bought). Íslenskan hefur ð-hljóðið, en aldrei fremst í orði: æfðu þig að byrja orð á /ð/.
- Engar kommur eru utan um afmarkandi tilvísunarsetningu á ensku: The man who called you is here.
- Í tali mynda nafnorðið og tilvísunarsetningin eina heild án hlés: the woman I work with.
Gullna reglan
Tilvísunarorðið kemur í stað eins setningarhluta – fylltu því ekki plássið tvisvar. Ef fornafnið er andlag máttu sleppa því: the film (that) we saw. Notaðu where aðeins þegar setningin er heil án staðarins – eins og „þar sem“. Eign er alltaf whose, aldrei who his; forsetningin fer aftast, eins og á íslensku.
Æfingar
A. Form
Fylltu í setningarnar eða tengdu þær saman.
-
That's the actor films I love.
-
Is this the beach you lost your ring?
-
I'll never forget the day my son was born.
-
Tengdu saman með whose: I know a woman. Her husband is a chef.
-
Tengdu saman: The man was very friendly. I met him at the party.
-
Tengdu saman þannig að forsetningin sé aftast: This is the flat. We live in it.
-
Umorðaðu á hversdagslegri ensku: the people with whom I work
B. Merking
Svaraðu spurningunum.
-
Má sleppa fornafninu? "the bus that goes to the centre" …
-
Má sleppa fornafninu? "the cake that you made" …
-
Veldu rétta svarið: That's the museum … we visited last summer.
-
Veldu rétta svarið: That's the museum … we saw the dinosaur bones.
-
Veldu rétta svarið: Here's the colleague … organising the trip.
C. Finndu villuna
Í hverri setningu er ein villa eða setningin er rétt. Skrifaðu leiðréttu setninguna eða skrifaðu correct.
-
The laptop that I bought it last week has stopped working.
-
The town where I visited was crowded.
-
That's the girl who her bag was stolen.
-
The woman answered the phone was very helpful.
-
The reason I'm late is the traffic.
D. Í samhengi
Fylltu í eyðurnar í textanum.
My grandmother grew up in a small village 18 everybody knew everybody. She often talks about the year 19 the river flooded the main street. Her best friend was a girl 20 father owned the only shop. That shop, she says, was a little room 21 all the village news started! The friend 22 she shared all her secrets with still writes to her today.
E. Spreyttu þig
Skrifaðu á ensku.
-
Lýstu stað sem skiptir þig máli með where-setningu.
-
Skrifaðu tvær setningar um fólk sem þú þekkir: aðra með whose og hina án tilvísunarfornafns.
F. Blönduð upprifjun
Rifjaðu upp efni fyrri kennslustunda.
-
B1-19 -ing mynd sem nafnorð á ensku: gerund sem frumlag og á eftir forsetningum I'm interested in (learn) Spanish.
-
B1-12 Óbein ræða á ensku: reported speech útskýrt á íslensku "I'm tired," she said. Segðu frá.
-
A2-13 Mine, yours og whose á ensku: eignarfornöfn útskýrð á íslensku ___ is this coat? Is it yours? …
Svör
A. Form
- whose
- where
- when / that
- I know a woman whose husband is a chef.
- The man I met at the party was very friendly. / The man who I met at the party was very friendly. / The man that I met at the party was very friendly. / The man whom I met at the party was very friendly.
- This is the flat we live in. / This is the flat that we live in. / This is the flat which we live in.
- the people I work with / the people who I work with / the people that I work with
B. Merking
- no
- yes
- that
- where
- who's
C. Finndu villuna
- The laptop I bought last week has stopped working. / The laptop that I bought last week has stopped working. / The laptop which I bought last week has stopped working.
- The town I visited was crowded. / The town that I visited was crowded. / The town which I visited was crowded.
- That's the girl whose bag was stolen.
- The woman who answered the phone was very helpful. / The woman that answered the phone was very helpful.
- ✓ The reason I'm late is the traffic.
D. Í samhengi
- where
- when / that
- whose
- where
- who / that / whom
E. Spreyttu þig
- The park near my flat is the place where I go to think.
- I have a cousin whose dog can open doors. The colleague I sit next to is very funny.
F. Blönduð upprifjun
- learning
- She said she was tired. / She said that she was tired.
- Whose
