Past Simple ქართულად: წესიერი ზმნები და -ed დაბოლოება
Past Simple: Regular Verbs
ამ გვერდზე
მიზანი
ამ გაკვეთილის შემდეგ შეძლებთ წესიერი ზმნებით ილაპარაკოთ წარსულში დამთავრებულ მოქმედებებზე (I worked, she studied, we stopped), სწორად დაწეროთ -ed დაბოლოება, წარმოთქვათ ის სამი გზით და გამოიყენოთ წარსულის დროის გამოთქმები.
მთავარი იდეა
Past Simple (მარტივი წარსული) დამთავრებულ მოქმედებაზე გვიყვება: ის მოხდა, დასრულდა და ეკუთვნის დროს, რომელიც უკვე გავიდა – yesterday, last year, in 2010. წარმოიდგინეთ კარი, რომელიც ახლა დაკეტილია. მოქმედება კარის მეორე მხარესაა. ის დამთავრდა, და ჩვენ მას უკან ვუყურებთ.
ზმნების უმეტესობასთან ინგლისური წარსულს ერთი პატარა დაბოლოებით აღნიშნავს: -ed. Work → worked. Play → played. Live → lived. ამ ზმნებს წესიერი ზმნები (regular verbs) ჰქვია, რადგან ყველა ამ წესს მისდევს. (ზმნები, რომლებიც არ მისდევს, როგორიცაა go → went, A1-28-შია.)
კიდევ ერთი კარგი ამბავი: Past Simple-ს ყველა პირისთვის ერთი ფორმა აქვს: I worked, you worked, she worked, they worked. he / she / it-ს -s არ ემატება, დადებით წინადადებაში კი არც was გვჭირდება და არც სხვა დამხმარე ზმნა. საკმარისია ისწავლოთ მართლწერის რამდენიმე წესი და -ed-ის გამოთქმა – რომელიც ხშირად მხოლოდ ერთი პატარა ბგერაა და არა დამატებითი მარცვალი.
ქართული და ინგლისური
ქართულ წარსულს („ვიმუშავე“, „იმუშავა“, „იმუშავეს“) ყოველი პირისთვის თავისი ფორმა აქვს. ინგლისური აქ ბევრად მარტივია: worked ყველა პირისთვის ერთი და იგივეა. ქართულს ორი წარსულიც აქვს: წყვეტილი („ვიცხოვრე“, „გავაღე“) და უწყვეტელი („ვცხოვრობდი“, „დავდიოდი“). ინგლისური ორივე შემთხვევაში ჩვეულებრივ Past Simple-ს იყენებს: I lived there for ten years. I walked to school every day.
სირთულეები სხვაგანაა. ქართულად დროს „წინ“-ით ვითვლით („ხუთი წლის წინ“), ინგლისურად – ago-თი. ამინდზე ქართულ წინადადებას ქვემდებარე არ აქვს („კვირას მთელი დღე წვიმდა“), ინგლისურს კი სჭირდება it: It rained all day. რიცხვის შემდეგ ქართული მხოლობითს იყენებს („ორი საათი ველოდეთ“), ინგლისური – მრავლობითს: two hours. და ქართულ ენაზე წერა-კითხვის ჩვევა გვკარნახობს, რომ worked ორ მარცვლად წავიკითხოთ – ინგლისურში კი ის ერთმარცვლიანია.
| ქართული | ინგლისური | რაშია განსხვავება? |
|---|---|---|
| ვიმუშავე / იმუშავა / იმუშავეს | I worked / she worked / they worked | ქართულად ყოველ პირს თავისი ფორმა აქვს; ინგლისურში ერთი |
| ბავშვობაში სკოლაში ფეხით დავდიოდი. | When I was a child, I walked to school. | ქართულად უწყვეტელი; ინგლისურში ჩვეულებრივ Past Simple |
| ხუთი წლის წინ | five years ago | „წინ“ → ago, დროის შემდეგ |
| წვიმდა. | It rained. | ქართულ წინადადებაში ქვემდებარე არ არის; ინგლისურში it |
| ორი საათი ველოდეთ. | We waited for two hours. | რიცხვის შემდეგ ქართულად მხოლობითი; ინგლისურში მრავლობითი |
| გუშინ / გასულ კვირას | yesterday / last week | აქ ერთნაირია: დამატებითი სიტყვა არ გვჭირდება |
მოკლედ: ინგლისური წესიერი წარსული = ზმნა + -ed, ყველა პირისთვის ერთნაირი. „წინ“ = ago, ამინდზე – it, და -ed-ს ყოველთვის ცალკე მარცვლად ნუ წაიკითხავთ.
ფორმა
ერთი ფორმა ყველა პირისთვის
| ქვემდებარე | Past Simple |
|---|---|
| I / you / he / she / it / we / they | worked yesterday. |
| I / you / he / she / it / we / they | played tennis. |
-ed-ის მართლწერა
| წესი | მაგალითები |
|---|---|
| ზმნების უმეტესობა: + ed | work → worked, clean → cleaned, want → wanted |
| ზმნა მთავრდება -e-ზე: + d | live → lived, like → liked, arrive → arrived, dance → danced |
| თანხმოვანი + y: y → ied | study → studied, carry → carried, try → tried |
| ხმოვანი + y: + ed (ცვლილების გარეშე) | play → played, stay → stayed, enjoy → enjoyed |
| მახვილიანი ბოლო მარცვალი ერთი ხმოვნით + ერთი თანხმოვნით: თანხმოვანი ორმაგდება | stop → stopped, plan → planned, prefer → preferred |
| უმახვილო ბოლო მარცვალი: არ ორმაგდება | visit → visited, open → opened, listen → listened |
| მთავრდება w, x ან y-ზე: არ ორმაგდება | snow → snowed, fix → fixed, play → played |
| ერთი ხმოვანი + l | travel → travelled (UK) / traveled (US), cancel → cancelled (UK) / canceled (US) |
-ed-ის გამოთქმა (დეტალები – „მართლწერა და გამოთქმა“-ში)
| ბგერა | როდის | მაგალითები |
|---|---|---|
| /ɪd/ – დამატებითი მარცვალი | t ან d ბგერის შემდეგ | wanted, waited, needed, decided |
| /t/ | ისეთი ბგერების შემდეგ, როგორიცაა p, k, s, sh, ch, f | stopped, worked, kissed, washed, watched, laughed |
| /d/ | ყველა სხვა ბგერის შემდეგ, ხმოვნების ჩათვლით | played, lived, called, cleaned, studied |
დროის გამოთქმები: yesterday, yesterday evening, last night / week / month / year, three days ago, a long time ago, in 2010, in March, when I was a child.
უარყოფა და კითხვა (didn't, Did you…?) A1-28-შია.
გამოყენება
1დამთავრებული მოქმედება წარსულის გარკვეულ დროს
Past Simple გამოიყენეთ მოქმედებისთვის, რომელიც წარსულში დაიწყო და დამთავრდა. ხშირად ვამბობთ, როდის მოხდა.
2წარსული მოქმედებების მიმდევრობა
Past Simple გამოიყენეთ მოქმედებებისთვის, რომლებიც ერთმანეთის მიყოლებით მოხდა, როგორც მოთხრობაში.
3წარსული სიტუაციები და განმეორებადი მოქმედებები
Past Simple გამოიყენეთ სიტუაციებისთვის, რომლებიც წარსულში გარკვეული ხნის განმავლობაში გრძელდებოდა, და მოქმედებებისთვის, რომლებიც ბევრჯერ მეორდებოდა. ქართულად აქ ხშირად უწყვეტელს ვიყენებთ („ვცხოვრობდით“, „დავდიოდი“), ინგლისურში კი – Past Simple-ს. (used to: იხ. A2-28.)
4ერთი ფორმა ყველა პირისთვის
Past Simple-ის ფორმა ყველა ქვემდებარესთან ერთნაირია – he / she / it-ს -s არ ემატება.
5წარსულის დროის გამოთქმები
დროის გამოთქმა წინადადების ბოლოს ან დასაწყისში დასვით. Ago დროის მონაკვეთის შემდეგ დგას. last-ისა და yesterday-ს წინ წინდებული არ დგას (იხ. A1-20).
ხშირი შეცდომები
მახეები ქართულად მოლაპარაკეებისთვის
1. „ათი წლის წინ“ → before ten years. ქართული „წინ“ ნიშნავს როგორც before-ს, ისე ago-ს. დროის მონაკვეთის შემდეგ ინგლისურში ago დგას.
2. „მთელი დღე წვიმდა“ → on Sunday rained. ამინდზე ქართულ წინადადებას ქვემდებარე არ აქვს: „ბათუმში კვირას მთელი დღე წვიმდა“. ინგლისურ წინადადებას ქვემდებარე სჭირდება – it. დროის სიტყვა (on Sunday, yesterday) ქვემდებარე ვერ იქნება.
3. „ორი საათი ველოდეთ“ → for two hour. ქართულად რიცხვის შემდეგ მხოლობითია: „ორი საათი“, „სამი დღე“. ინგლისურში ორი და მეტი – მრავლობითში: hours, days, years.
4. „შარშან ზაფხულში“, „გასულ თვეში“ → in last summer. ქართულად ხშირად ვამბობთ „გასულ ზაფხულში“, „გასულ თვეში“, და „-ში“ in-ს გვკარნახობს. ინგლისურში last-ის წინ წინდებული არ დგას.
არ აგერიოთ
was / were თუ -ed ზმნები – Was / were ადამიანს აღწერასთან ან ადგილთან აკავშირებს (I was tired). მოქმედების ზმნები -ed-ს იღებს და was არ სჭირდება. იხ. A1-26.
დამატებითი მარცვალი თუ არა? – -ed ზმნების უმეტესობა მარცვალს არ ამატებს. Walked ერთმარცვლიანია; waited – ორმარცვლიანი.
Past Simple თუ Present Simple – Present Simple აღწერს ახლანდელს და მუდმივს (იხ. A1-12); Past Simple – დამთავრებულ დროს.
მართლწერა და გამოთქმა
- -ed-ის სამი ბგერა: /t/ (stopped /stɒpt/ (UK), /stɑːpt/ (US)), /d/ (played /pleɪd/), /ɪd/ (wanted /ˈwɒntɪd/ (UK), /ˈwɑːntɪd/ (US)). ამერიკულ ინგლისურში დამატებითი მარცვალი ხშირად /əd/-ია.
- წესი ბოლო ბგერას ეხება და არა ბოლო ასოს. /t/-ს ან /d/-ს შემდეგ → /ɪd/. ყრუ ბგერების (/p/, /k/, /s/, /ʃ/, /tʃ/, /f/, /θ/) შემდეგ → /t/. სხვა ბგერების შემდეგ → /d/. Laughed /f/ ბგერით მთავრდება → /lɑːft/ (UK), /læft/ (US).
- ქართულად ყველაფერს ისე ვკითხულობთ, როგორც იწერება, ამიტომ ხშირად გვესმის work-ed /ˈwɜːkɪd/ – ორ მარცვლად. ასე ნუ იტყვით: worked /wɜːkt/ ერთმარცვლიანია. კარგი ამბავი: ქართულს თანხმოვნების თავმოყრა არ უჭირს („მწვრთნელი“), ამიტომ /kt/, /pt/, /tʃt/ ადვილად გამოგივათ.
- შეამოწმეთ ხელით ყელზე: თუ ზმნის ბოლო ბგერაზე ვიბრაციას გრძნობთ (play, live, call), დაბოლოება /d/-ია; თუ არა (stop, work, kiss), /t/-ა.
- სწრაფ მეტყველებაში /t/ ან /d/ ხშირად მომდევნო სიტყვას ერწყმის: I watched TV თითქმის ისე ჟღერს, როგორც „I watch TV“, სწრაფი t-თი – ყური დაუგდეთ.
- გაორმაგება მახვილზეა დამოკიდებული: prefer → preferred, მაგრამ open → opened, visit → visited.
ოქროს წესი
წესიერი წარსული = ზმნა + -ed, ყველა პირისთვის ერთნაირი. შეამოწმეთ მართლწერა (lived, studied, stopped) და დამატებითი მარცვალი მხოლოდ t ან d ბგერის შემდეგ თქვით (wanted, needed). „ხუთი წლის წინ“ = five years ago.
სავარჯიშოები
A. ფორმა
ზმნები ჩასვით Past Simple-ში.
-
I (watch) a film last night.
-
She (study) for three hours.
-
We (stop) for lunch at a small café.
-
They (live) in Spain for two years.
-
He (plan) a surprise party.
-
My brother (play) football yesterday.
-
The bus (arrive) late.
B. მნიშვნელობა
უპასუხეთ ინგლისურად (yes / no, t / d) ან აირჩიეთ სწორი ვარიანტი.
-
ამატებს -ed დამატებით მარცვალს? needed
-
ამატებს -ed დამატებით მარცვალს? cooked
-
რომელი ბგერით მთავრდება: "t" თუ "d"? cleaned
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: I … the kitchen yesterday.
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: We moved here three years ….
C. იპოვეთ შეცდომა
ყოველ წინადადებაში ერთი შეცდომაა, ან წინადადება სწორია. დაწერეთ გასწორებული წინადადება ან დაწერეთ correct.
-
I visitted my cousin.
-
He finish work at six yesterday.
-
We was arrived late.
-
She tried a new recipe last night.
D. კონტექსტში
ზმნები ჩასვით Past Simple-ში.
On Saturday I 17 (stay) at home. In the morning I 18 (clean) the flat, and in the afternoon I 19 (try) a new recipe. On Sunday my friends 20 (invite) me to the park. We 21 (walk) by the river and 22 (chat) for hours.
E. თქვენი ჯერი
დაწერეთ ინგლისურად.
-
დაწერეთ სამი რამ, რაც გასულ შაბათ-კვირას გააკეთეთ, წესიერი ზმნებით.
-
დაწერეთ ერთი წინადადება თქვენს ბავშვობაზე when I was a child-ით.
F. შერეული გამეორება
გაიმეორეთ წინა გაკვეთილები.
-
A1-26 Was და were ქართულად: be-ს წარსული, there was / there were აირჩიეთ სწორი პასუხი: Yesterday I … very busy.
-
A1-22 Present Continuous ქართულად: I'm working – რა ხდება ახლა დაწერეთ -ing ფორმა: stop
-
A1-12 Present Simple ქართულად: I work, she works – როდის ემატება ზმნას -s აირჩიეთ სწორი პასუხი: Now she … in Rome, but in 2015 she lived in Milan.
პასუხები
A. ფორმა
- watched
- studied
- stopped
- lived
- planned
- played
- arrived
B. მნიშვნელობა
- yes
- no
- d
- cleaned
- ago
C. იპოვეთ შეცდომა
- I visited my cousin.
- He finished work at six yesterday.
- We arrived late.
- ✓ She tried a new recipe last night.
D. კონტექსტში
- stayed
- cleaned
- tried
- invited
- walked
- chatted
E. თქვენი ჯერი
- I cleaned my room. I watched a film. I called my sister.
- When I was a child, I played football every day.
F. შერეული გამეორება
- was
- stopping
- lives
