Slowingoგრამატიკა
A1 31 / 32

And, but, or, so, because ქართულად: კავშირები და also / too

And, But, Or, So, Because

ამ გვერდზე
  1. მიზანი
  2. მთავარი იდეა
  3. ქართული და ინგლისური
  4. ფორმა
  5. გამოყენება
  6. ხშირი შეცდომები
  7. მახეები ქართულად მოლაპარაკეებისთვის
  8. არ აგერიოთ
  9. მართლწერა და გამოთქმა
  10. ოქროს წესი
  11. სავარჯიშოები

მიზანი

ამ გაკვეთილის შემდეგ შეძლებთ ორი აზრი დააკავშიროთ and, but, or, so და because-ით, დაამატოთ ინფორმაცია also, too და as well-ით სწორ ადგილას და სწორად დასვათ მძიმეები ამ სიტყვებთან.

მთავარი იდეა

მოკლე წინადადებები გასაგებია, მაგრამ ცოცხალი მეტყველება აზრებს აკავშირებს. წინადადების ნაწილი (clause) სიტყვების ჯგუფია, რომელსაც ქვემდებარე და ზმნა აქვს: it was late, we took a taxi. კავშირები (conjunctions) ორ ასეთ ნაწილს ერთ წინადადებად აერთებს, და თითოეული განსხვავებულ კავშირს აჩვენებს. წარმოიდგინეთ ისინი ხუთ სიმბოლოდ:

  • and = პლუსი (+): კიდევ ერთი აზრი
  • but = კონტრასტი ან მოულოდნელობა (≠)
  • or = არჩევანი (?)
  • so = შედეგი (→)
  • because = მიზეზი (←)

So და because ერთსა და იმავე ამბავს საპირისპირო მიმართულებით ყვება. მიზეზი → შედეგი: It was late, so we took a taxi. შედეგი ← მიზეზი: We took a taxi because it was late.

Also, too და as well and-ის მსგავს საქმეს აკეთებს: ინფორმაციას ამატებს. მაგრამ ისინი ორ ნაწილს არ აერთებს. ისინი წინადადების ნაწილის შიგნით დგას, და თითოეულს თავისი ადგილი აქვს.

ქართული და ინგლისური

კარგი ამბავი: ქართულ კავშირებს ინგლისურთან თითქმის ზუსტი შესატყვისები აქვს: „და“ = and, „მაგრამ“ = but, „ან“ = or, „ამიტომ“ = so, „რადგან“ / „იმიტომ, რომ“ = because. არჩევით კითხვაში ქართული „თუ“-ს ამბობს („ჩაი თუ ყავა?“), ინგლისური კი ისევ or-ს: Tea or coffee?

სხვაობა სამ რამეშია. პირველი: ქართულად ბუნებრივია წყვილი „რადგან წვიმდა, ამიტომ სახლში დავრჩით“. ინგლისურში because და so ერთად არ დგას – აირჩიეთ ერთი. მეორე: ქართული „-ც“ იმ სიტყვას ემატება, რომელსაც ეხება („ესპანურიც იცის“, „გიტარაზეც უკრავს“). ინგლისური also კი მყარ ადგილას დგას – მთავარი ზმნის წინ; too და as well – ბოლოს. უარყოფაში ქართული ისევ „-ც“-ს ამბობს („მეც არ მიყვარს“), ინგლისური კი – either-ს. მესამე: ქართულ პუნქტუაციაში მძიმე ყოველ დამოკიდებულ წინადადებამდე იწერება („…, რადგან…“), ინგლისურში კი because-მდე მძიმე ჩვეულებრივ არ იწერება.

ქართულიინგლისურირაშია განსხვავება?
და / მაგრამ / ამიტომand / but / soაქ ერთნაირია: იგივე მნიშვნელობა, იგივე ადგილი
ჩაი თუ ყავა? / ჩაი ან ყავაtea or coffeeქართულად კითხვაში „თუ“; ინგლისურში ყოველთვის or
რადგან წვიმდა, ამიტომ სახლში დავრჩით.Because it was raining, we stayed at home.ინგლისურში because და so ერთად არ დგას
ესპანურიც იცის.She also speaks Spanish. / She speaks Spanish too.„-ც“ სიტყვას ემატება; also – ზმნის წინ, too – ბოლოს
მეც არ მიყვარს.I don't like it either.უარყოფაში too კი არა, either
დამაგვიანდა, რადგან ავტობუსი არ მოვიდა.I'm late because the bus didn't come.ქართულად მძიმე სავალდებულოა; ინგლისურში because-მდე ჩვეულებრივ არა

მოკლედ: and (+), but (≠), or (?), so (→), because (←) – ქართულის მსგავსად; ოღონდ because და so ერთად არ დასვათ, also ზმნის წინ დასვით, და because-მდე მძიმე ნუ დაწერთ.

ფორმა

ხუთი კავშირი

კავშირიმნიშვნელობამაგალითი
andდამატებაI play the guitar and my sister plays the piano.
butკონტრასტიThe hotel was nice, but the food was terrible.
orარჩევანიDo you want tea or coffee?
soშედეგიI was hungry, so I made a sandwich.
becauseმიზეზიI made a sandwich because I was hungry.

Also, too, as well – ადგილი

სიტყვაადგილიმაგალითი
alsoმთავარი ზმნის წინShe also plays the violin.
alsobe-ს შემდეგHe's also a musician.
alsoპირველი დამხმარე ან მოდალური ზმნის შემდეგ (can, is, are…)I can also drive.
tooწინადადების ნაწილის ბოლოსShe plays the violin too.
as wellწინადადების ნაწილის ბოლოსShe plays the violin as well.

Too და as well ზეპირ მეტყველებაში ძალიან ხშირია; also – მეტყველებაშიც და წერაშიც. უარყოფით წინადადებაში ბოლოს either გამოიყენეთ და არა too: I don't like it either (იხ. A2-32).

მძიმეები ამ სიტყვებთან

წესიმაგალითი
ჩვეულებრივ მძიმე but-სა და so-მდე, როცა ორ ნაწილს აერთებსIt's sunny, but it's cold. / I was tired, so I went to bed.
and / or ორი მოკლე ნაწილით: მძიმე ჩვეულებრივ საჭირო არ არისI cooked and she washed up.
ჩვეულებრივ მძიმე არ იწერება because-მდეI'm late because the bus didn't come.
Because-იანი ნაწილი პირველია → მძიმე მის შემდეგBecause it was raining, we stayed in.
ჩამონათვალი: მძიმეები ელემენტებს შორის, ბოლოს andI bought eggs, milk and bread.

ჩამონათვალში ზოგი ავტორი (განსაკუთრებით ამერიკულ ინგლისურში) and-მდეც სვამს მძიმეს: eggs, milk, and bread. ორივე სტილი სწორია; აირჩიეთ ერთი და მუდამ ის გამოიყენეთ.

გამოყენება

1And – დამატება

and გამოიყენეთ მსგავსი აზრის დასამატებლად ან ჩამონათვალში სიტყვების დასაკავშირებლად.

I'm a nurse and my husband is a teacher.
მე ექთანი ვარ, ჩემი ქმარი კი მასწავლებელია.
and: კიდევ ერთი აზრი
We went to the beach and had lunch by the sea.
სანაპიროზე წავედით და ზღვასთან ვისადილეთ.
ერთი ქვემდებარე, ორი ზმნა
I need eggs, butter and flour.
კვერცხი, კარაქი და ფქვილი მჭირდება.
ჩამონათვალი: and ბოლოს
She's clever and very funny.
ჭკვიანია და ძალიან სასაცილო.
ორი ზედსართავი სახელი

2But – კონტრასტი

but გამოიყენეთ, როცა მეორე აზრი პირველისგან განსხვავდება ან მის შემდეგ მოულოდნელია.

The flat is small, but it's very bright.
ბინა პატარაა, მაგრამ ძალიან ნათელია.
„მაგრამ“ = but; flat (UK); apartment (US)
I like coffee, but I don't drink it in the evening.
ყავა მიყვარს, მაგრამ საღამოს არ ვსვამ.
კონტრასტი
He studied a lot, but he didn't pass the exam.
ბევრი იმეცადინა, მაგრამ გამოცდა ვერ ჩააბარა.
მოულოდნელი შედეგი
It's expensive but good.
ძვირია, მაგრამ კარგია.
ორი ზედსართავი: მძიმის გარეშე

3Or – არჩევანი

or გამოიყენეთ ორ ან მეტ რამეს შორის არჩევანისთვის. უარყოფით წინადადებაში or აერთებს იმას, რასაც არ აკეთებთ ან რაც არ გაქვთ.

Do you want to stay in or go out?
სახლში დარჩენა გინდა თუ გასვლა?
კითხვაში „თუ“ → or
We can take the bus or walk.
შეგვიძლია ავტობუსით წავიდეთ ან ფეხით.
„ან“ → or
I don't eat meat or fish.
არც ხორცს ვჭამ და არც თევზს.
ქართულად „არც… არც“; ინგლისურში don't … or
Is your birthday in May or June?
შენი დაბადების დღე მაისშია თუ ივნისში?
„თუ“ → or

4So – შედეგი

so დასვით შედეგის წინ. მიზეზი პირველია. ქართული „ამიტომ“ ზუსტად ასე მუშაობს.

It was raining, so we stayed at home.
წვიმდა, ამიტომ სახლში დავრჩით.
„ამიტომ“ = so; „წვიმდა“ → it was raining
My phone battery was dead, so I used my friend's phone.
ტელეფონი დამიჯდა, ამიტომ მეგობრის ტელეფონით ვისარგებლე.
მიზეზი → შედეგი
The shop was closed, so we went to the market.
მაღაზია დაკეტილი იყო, ამიტომ ბაზარში წავედით.
I'm on a diet, so no cake for me, thanks.
დიეტაზე ვარ, ამიტომ ნამცხვარი არ მინდა, გმადლობთ.
on a diet = დიეტაზე

5Because – მიზეზი

because დასვით მიზეზის წინ. საუბარში Why…? კითხვას შეგიძლიათ უპასუხოთ მხოლოდ Because…-ით. ქართულისგან განსხვავებით, because-მდე მძიმე ჩვეულებრივ არ იწერება.

I'm tired because I didn't sleep well.
დაღლილი ვარ, რადგან კარგად არ მძინებია.
ქართულად მძიმე; ინგლისურში because-მდე მძიმე არ არის
She left early because she had a headache.
ადრე წავიდა, იმიტომ რომ თავი სტკიოდა.
„თავი სტკიოდა“ → she had a headache
Because the trains weren't running, we drove to Leeds.
რადგან მატარებლები არ დადიოდა, ლიდსში მანქანით წავედით.
because პირველია → მძიმე; ამიტომ / so აღარ ემატება
"Why are you learning English?" "Because I want to work abroad."
„ინგლისურს რატომ სწავლობ?“ „იმიტომ, რომ საზღვარგარეთ მუშაობა მინდა.“
საუბარში მხოლოდ Because… ბუნებრივია

6Also, too და as well

ეს სიტყვები ინფორმაციას ამატებს. Also წინადადების ნაწილის შუაში დგას; too და as well – ბოლოს. ქართულად ყველა მათგანი ხშირად უბრალოდ „-ც“-ია.

I play tennis. I also play football.
ჩოგბურთს ვთამაშობ. ფეხბურთსაც ვთამაშობ.
„ფეხბურთსაც“: -ც ობიექტზეა; also კი ზმნის წინ დგას
Sara is a doctor. She's also a mother of three.
სარა ექიმია. ამასთან, სამი შვილის დედაცაა.
be-ს შემდეგ → She's also
I love this song. My dad loves it too.
ეს სიმღერა ძალიან მიყვარს. მამაჩემსაც უყვარს.
„მამაჩემსაც“ → too ბოლოს
We visited the castle, and we saw the old town as well.
ციხე-სიმაგრე მოვინახულეთ, ძველი ქალაქიც ვნახეთ.
as well ბოლოს

ხშირი შეცდომები

❌Because I was hungry, so I ate a sandwich.
✅Because I was hungry, I ate a sandwich.
გამოიყენეთ because ან so, არა ორივე. (ან: I was hungry, so I ate a sandwich.)
❌She plays also the piano.
✅She also plays the piano.
also მთავარი ზმნის წინ დგას და არა ზმნასა და დამატებას შორის.
❌I don't like it too.
✅I don't like it either.
უარყოფით ნაწილში ბოლოს either დგას.
❌I'm tired because of I didn't sleep.
✅I'm tired because I didn't sleep.
because + წინადადების ნაწილი. (because of + არსებითი სახელი B1-27-შია.)
❌So it was late, we took a taxi.
✅It was late, so we took a taxi.
so შედეგის წინ, ორ ნაწილს შორის დგას.
⚠️I also am a student.
✅I'm also a student.
ჩვეულებრივი ადგილი: also be-ს შემდეგ.
⚠️She too plays the drums.
✅She plays the drums too.
too ქვემდებარის შემდეგ ფორმალურია და მძიმეებს მოითხოვს (She, too, plays…); ჩვეულებრივი ადგილი ბოლოა.
⚠️I stayed at home. Because I was ill.
✅I stayed at home because I was ill.
წერისას because-იანი ნაწილი იმავე წინადადებაში დატოვეთ. მოკლე პასუხი „Because I was ill.“ საუბარში ბუნებრივია.

მახეები ქართულად მოლაპარაკეებისთვის

1. „რადგან…, ამიტომ…“ → Because…, so… ქართულად ეს წყვილი ბუნებრივია: „რადგან თამარის რეისი დაგვიანდა, ამიტომ მისი ძმა მთელი საღამო აეროპორტში ელოდა“. ინგლისურში because და so ერთ წინადადებაში ერთად არ დგას: ან because, ან so.

❌Because Tamar's flight was late, so her brother waited at the airport all evening.
✅Because Tamar's flight was late, her brother waited at the airport all evening. ან Tamar's flight was late, so her brother waited at the airport all evening.
because ან so, არა ორივე

2. „ანანურის ციხეც ვნახეთ“ → visited also. ქართული „-ც“ იმ სიტყვას ემატება, რომელსაც ეხება, ამიტომ also ხშირად ობიექტის წინ ხვდება. ინგლისურში also მთავარი ზმნის წინ ან be / დამხმარე ზმნის შემდეგ დგას; ან გამოიყენეთ as well ბოლოს.

❌On the way to Kazbegi, we visited also Ananuri fortress.
✅On the way to Kazbegi, we also visited Ananuri fortress. ან On the way to Kazbegi, we visited Ananuri fortress as well.
also → მთავარი ზმნის წინ

3. „არც მოუწერია“ → didn't write too. ქართულად უარყოფაში ისევ „-ც“ ან „არც“ ითქმის: „თამარს გუშინ არ დაურეკავს და არც მოუწერია“. ინგლისურ უარყოფით წინადადებაში too არ დგას – ბოლოს either გამოიყენეთ.

❌Tamar didn't call me yesterday, and she didn't write too.
✅Tamar didn't call me yesterday, and she didn't write either.
უარყოფა → either

4. მძიმე because-მდე. ქართული პუნქტუაციის წესით, დამოკიდებულ წინადადებამდე მძიმე სავალდებულოა: „წვეულებიდან ადრე წავედით, რადგან ნიკას მეორე დილით გამოცდა ჰქონდა“. ინგლისურში because-მდე მძიმე ჩვეულებრივ არ იწერება.

⚠️We left the party early, because Nika had an exam the next morning.
✅We left the party early because Nika had an exam the next morning.
გრამატიკულად სწორია, მაგრამ because-მდე მძიმე ჩვეულებრივ არ იწერება

არ აგერიოთ

so თუ because – ერთი ამბავი საპირისპირო მიმართულებით. So + შედეგი; because + მიზეზი. მიზეზისა და შედეგის გამოხატვის სხვა გზები B1-27-შია.

It was cold, so I wore a coat.
ციოდა, ამიტომ პალტო ჩავიცვი.
სიცივე → პალტო
I wore a coat because it was cold.
პალტო ჩავიცვი, რადგან ციოდა.
პალტო ← სიცივე

but თუ although – ორივე კონტრასტს გამოხატავს, მაგრამ although-ს სხვა სტრუქტურა აქვს. ამ გაკვეთილში მხოლოდ but-ს ვიყენებთ; although B1-26-შია.

It was late, but we went for a walk.
გვიანი იყო, მაგრამ მაინც გავისეირნეთ.
„გვიანი იყო“ → it was late: ქვემდებარე it

also თუ too თუ as well – ერთი მნიშვნელობა, სხვადასხვა ადგილი. ქართულად სამივე „-ც“-ით ითქმის: „ტომს ჯაზიც უყვარს“.

Tom also likes jazz.
ტომს ჯაზიც უყვარს.
მთავარი ზმნის წინ
Tom likes jazz too.
ტომს ჯაზიც უყვარს.
ბოლოს
Tom likes jazz as well.
ტომს ჯაზიც უყვარს.
ბოლოს

მართლწერა და გამოთქმა

  • and ჩვეულებრივ სუსტია: /ən/ ან უბრალოდ /n/ – fish and chips ჟღერს როგორც „fish 'n' chips“. ქართულად „და“-ს სრულად ვამბობთ; ინგლისურ and-ს ხმოვანი თითქმის არ აქვს.
  • but სწრაფ მეტყველებაში სუსტია /bət/; or სუსტია /ə/ (UK), /ɚ/ (US): tea or coffee ჟღერს როგორც „tea-er-coffee“.
  • because /bɪˈkɒz/ (UK), /bɪˈkɔːz/ ან /bɪˈkʌz/ (US) – მახვილი მეორე ნაწილზეა. ძალიან არაფორმალურ მეტყველებაში ხშირად ხდება 'cause /kəz/. ჩვეულებრივ წერაში because დაწერეთ. ბოლოს /z/ მჟღერია – ნუ იტყვით ს-ს.
  • too, to და two შეიძლება ერთნაირად ჟღერდეს: /tuː/. წინადადების ბოლოს too მახვილიანია: Me too. (To ხშირად სუსტია /tə/.) t ქართულ თ-ს ჰგავს, არა ტ-ს.
  • or-იან არჩევით კითხვაში ხმა პირველ ვარიანტზე ჩვეულებრივ მაღლა ადის, ბოლოზე კი დაბლა ეშვება: Tea (↑) or coffee (↓)?
  • too მძიმის გარეშე იწერება ბოლოს (Me too.); either /ˈaɪðə/ (UK), /ˈiːðɚ/ (US): /ð/ ქართულში არ არის – ენის წვერი კბილებს შორის, ხმით.

ოქროს წესი

and (+), but (≠), or (?), so (→ შედეგი), because (← მიზეზი) – და because და so ერთად არასოდეს. Also წინადადების ნაწილის შუაშია (ზმნის წინ, be-ს შემდეგ); too / as well – ბოლოს; უარყოფაში – either. მძიმე ჩვეულებრივ but-სა და so-მდე დასვით, because-მდე – არა.

სავარჯიშოები

A. ფორმა

1–4: ჩასვით სიტყვა, რომელიც ფრჩხილებში მოცემულ მნიშვნელობას გამოხატავს: and, but, or, so, because.

  1. I like cats, I don't like dogs. (კონტრასტი)
  2. Would you like rice chips? You can choose one. (არჩევანი)
  3. It was late, we went home. (შედეგი)
  4. We went home it was late. (მიზეზი)
  5. She plays the violin, and she ___ plays the piano. …
  6. My brother likes football, and I like it ___. …

B. მნიშვნელობა

აირჩიეთ სწორი ვარიანტი.

  1. აირჩიეთ სწორი პასუხი: I didn't have breakfast, … I'm hungry now.
  2. აირჩიეთ სწორი პასუხი: I'm hungry now … I didn't have breakfast.
  3. აირჩიეთ სწორი პასუხი: We can eat at home … go to a restaurant.
  4. აირჩიეთ სწორი პასუხი: The test was hard, … I passed it.

C. იპოვეთ შეცდომა

ყოველ წინადადებაში ერთი შეცდომაა, ან წინადადება სწორია. დაწერეთ გასწორებული წინადადება ან დაწერეთ correct.

  1. I'm tired because of I worked late.
  2. I don't eat meat too.
  3. Because it was cold so we stayed in.
  4. She speaks also French.
  5. I was tired, so I went to bed early.

D. კონტექსტში

შეავსეთ შეტყობინებაში გამოტოვებული სიტყვები. გამოიყენეთ: and, because, but, or, so, too (სიტყვა შეიძლება ერთზე მეტჯერ გამოიყენოთ).

A message to a friend
Hi Jo! Sorry, I can't come tonight 16 I have a cold. I stayed in bed all day, 17 I feel a bit better now. Do you want to meet on Saturday 18 Sunday? I'm free both days. My sister wants to come 19. She's on holiday this week, 20 she isn't working!

E. თქვენი ჯერი

დაწერეთ ინგლისურად.

  1. დაწერეთ ერთი წინადადება თქვენს დღეზე but-ით და ერთი so-თი.
  2. უპასუხეთ კითხვას: Why are you learning English? გამოიყენეთ because.

F. შერეული გამეორება

გაიმეორეთ წინა გაკვეთილები.

  1. A1-28 Past Simple ქართულად: არაწესიერი ზმნები, did და didn't
    შეავსეთ: I didn't (go) to work because I was ill.
  2. A1-15 Always, usually, never ქართულად: სიხშირის ზმნიზედები და How often
    ჩასვით always სწორ ადგილას: She is late.
  3. A1-26 Was და were ქართულად: be-ს წარსული, there was / there were
    აირჩიეთ სწორი პასუხი: The film … long, but it was great.
პასუხები

A. ფორმა

  1. but
  2. or
  3. so
  4. because
  5. also
  6. too

B. მნიშვნელობა

  1. so
  2. because
  3. or
  4. but

C. იპოვეთ შეცდომა

  1. I'm tired because I worked late.
  2. I don't eat meat either.
  3. Because it was cold, we stayed in. / It was cold, so we stayed in.
  4. She also speaks French. / She speaks French too. / She speaks French as well.
  5. ✓ I was tired, so I went to bed early.

D. კონტექსტში

  1. because
  2. but / and / so
  3. or
  4. too
  5. so / and

E. თქვენი ჯერი

  1. I was tired, but I went to the gym. It was cold, so I wore a hat.
  2. Because I want to travel and I need it for my job.

F. შერეული გამეორება

  1. go
  2. She is always late.
  3. was
Android აპლიკაციაისწავლეთ ყველგან Google Play