And, but, or, so, because ქართულად: კავშირები და also / too
And, But, Or, So, Because
ამ გვერდზე
მიზანი
ამ გაკვეთილის შემდეგ შეძლებთ ორი აზრი დააკავშიროთ and, but, or, so და because-ით, დაამატოთ ინფორმაცია also, too და as well-ით სწორ ადგილას და სწორად დასვათ მძიმეები ამ სიტყვებთან.
მთავარი იდეა
მოკლე წინადადებები გასაგებია, მაგრამ ცოცხალი მეტყველება აზრებს აკავშირებს. წინადადების ნაწილი (clause) სიტყვების ჯგუფია, რომელსაც ქვემდებარე და ზმნა აქვს: it was late, we took a taxi. კავშირები (conjunctions) ორ ასეთ ნაწილს ერთ წინადადებად აერთებს, და თითოეული განსხვავებულ კავშირს აჩვენებს. წარმოიდგინეთ ისინი ხუთ სიმბოლოდ:
- and = პლუსი (+): კიდევ ერთი აზრი
- but = კონტრასტი ან მოულოდნელობა (≠)
- or = არჩევანი (?)
- so = შედეგი (→)
- because = მიზეზი (←)
So და because ერთსა და იმავე ამბავს საპირისპირო მიმართულებით ყვება. მიზეზი → შედეგი: It was late, so we took a taxi. შედეგი ← მიზეზი: We took a taxi because it was late.
Also, too და as well and-ის მსგავს საქმეს აკეთებს: ინფორმაციას ამატებს. მაგრამ ისინი ორ ნაწილს არ აერთებს. ისინი წინადადების ნაწილის შიგნით დგას, და თითოეულს თავისი ადგილი აქვს.
ქართული და ინგლისური
კარგი ამბავი: ქართულ კავშირებს ინგლისურთან თითქმის ზუსტი შესატყვისები აქვს: „და“ = and, „მაგრამ“ = but, „ან“ = or, „ამიტომ“ = so, „რადგან“ / „იმიტომ, რომ“ = because. არჩევით კითხვაში ქართული „თუ“-ს ამბობს („ჩაი თუ ყავა?“), ინგლისური კი ისევ or-ს: Tea or coffee?
სხვაობა სამ რამეშია. პირველი: ქართულად ბუნებრივია წყვილი „რადგან წვიმდა, ამიტომ სახლში დავრჩით“. ინგლისურში because და so ერთად არ დგას – აირჩიეთ ერთი. მეორე: ქართული „-ც“ იმ სიტყვას ემატება, რომელსაც ეხება („ესპანურიც იცის“, „გიტარაზეც უკრავს“). ინგლისური also კი მყარ ადგილას დგას – მთავარი ზმნის წინ; too და as well – ბოლოს. უარყოფაში ქართული ისევ „-ც“-ს ამბობს („მეც არ მიყვარს“), ინგლისური კი – either-ს. მესამე: ქართულ პუნქტუაციაში მძიმე ყოველ დამოკიდებულ წინადადებამდე იწერება („…, რადგან…“), ინგლისურში კი because-მდე მძიმე ჩვეულებრივ არ იწერება.
| ქართული | ინგლისური | რაშია განსხვავება? |
|---|---|---|
| და / მაგრამ / ამიტომ | and / but / so | აქ ერთნაირია: იგივე მნიშვნელობა, იგივე ადგილი |
| ჩაი თუ ყავა? / ჩაი ან ყავა | tea or coffee | ქართულად კითხვაში „თუ“; ინგლისურში ყოველთვის or |
| რადგან წვიმდა, ამიტომ სახლში დავრჩით. | Because it was raining, we stayed at home. | ინგლისურში because და so ერთად არ დგას |
| ესპანურიც იცის. | She also speaks Spanish. / She speaks Spanish too. | „-ც“ სიტყვას ემატება; also – ზმნის წინ, too – ბოლოს |
| მეც არ მიყვარს. | I don't like it either. | უარყოფაში too კი არა, either |
| დამაგვიანდა, რადგან ავტობუსი არ მოვიდა. | I'm late because the bus didn't come. | ქართულად მძიმე სავალდებულოა; ინგლისურში because-მდე ჩვეულებრივ არა |
მოკლედ: and (+), but (≠), or (?), so (→), because (←) – ქართულის მსგავსად; ოღონდ because და so ერთად არ დასვათ, also ზმნის წინ დასვით, და because-მდე მძიმე ნუ დაწერთ.
ფორმა
ხუთი კავშირი
| კავშირი | მნიშვნელობა | მაგალითი |
|---|---|---|
| and | დამატება | I play the guitar and my sister plays the piano. |
| but | კონტრასტი | The hotel was nice, but the food was terrible. |
| or | არჩევანი | Do you want tea or coffee? |
| so | შედეგი | I was hungry, so I made a sandwich. |
| because | მიზეზი | I made a sandwich because I was hungry. |
Also, too, as well – ადგილი
| სიტყვა | ადგილი | მაგალითი |
|---|---|---|
| also | მთავარი ზმნის წინ | She also plays the violin. |
| also | be-ს შემდეგ | He's also a musician. |
| also | პირველი დამხმარე ან მოდალური ზმნის შემდეგ (can, is, are…) | I can also drive. |
| too | წინადადების ნაწილის ბოლოს | She plays the violin too. |
| as well | წინადადების ნაწილის ბოლოს | She plays the violin as well. |
Too და as well ზეპირ მეტყველებაში ძალიან ხშირია; also – მეტყველებაშიც და წერაშიც. უარყოფით წინადადებაში ბოლოს either გამოიყენეთ და არა too: I don't like it either (იხ. A2-32).
მძიმეები ამ სიტყვებთან
| წესი | მაგალითი |
|---|---|
| ჩვეულებრივ მძიმე but-სა და so-მდე, როცა ორ ნაწილს აერთებს | It's sunny, but it's cold. / I was tired, so I went to bed. |
| and / or ორი მოკლე ნაწილით: მძიმე ჩვეულებრივ საჭირო არ არის | I cooked and she washed up. |
| ჩვეულებრივ მძიმე არ იწერება because-მდე | I'm late because the bus didn't come. |
| Because-იანი ნაწილი პირველია → მძიმე მის შემდეგ | Because it was raining, we stayed in. |
| ჩამონათვალი: მძიმეები ელემენტებს შორის, ბოლოს and | I bought eggs, milk and bread. |
ჩამონათვალში ზოგი ავტორი (განსაკუთრებით ამერიკულ ინგლისურში) and-მდეც სვამს მძიმეს: eggs, milk, and bread. ორივე სტილი სწორია; აირჩიეთ ერთი და მუდამ ის გამოიყენეთ.
გამოყენება
1And – დამატება
and გამოიყენეთ მსგავსი აზრის დასამატებლად ან ჩამონათვალში სიტყვების დასაკავშირებლად.
2But – კონტრასტი
but გამოიყენეთ, როცა მეორე აზრი პირველისგან განსხვავდება ან მის შემდეგ მოულოდნელია.
3Or – არჩევანი
or გამოიყენეთ ორ ან მეტ რამეს შორის არჩევანისთვის. უარყოფით წინადადებაში or აერთებს იმას, რასაც არ აკეთებთ ან რაც არ გაქვთ.
4So – შედეგი
so დასვით შედეგის წინ. მიზეზი პირველია. ქართული „ამიტომ“ ზუსტად ასე მუშაობს.
5Because – მიზეზი
because დასვით მიზეზის წინ. საუბარში Why…? კითხვას შეგიძლიათ უპასუხოთ მხოლოდ Because…-ით. ქართულისგან განსხვავებით, because-მდე მძიმე ჩვეულებრივ არ იწერება.
6Also, too და as well
ეს სიტყვები ინფორმაციას ამატებს. Also წინადადების ნაწილის შუაში დგას; too და as well – ბოლოს. ქართულად ყველა მათგანი ხშირად უბრალოდ „-ც“-ია.
ხშირი შეცდომები
მახეები ქართულად მოლაპარაკეებისთვის
1. „რადგან…, ამიტომ…“ → Because…, so… ქართულად ეს წყვილი ბუნებრივია: „რადგან თამარის რეისი დაგვიანდა, ამიტომ მისი ძმა მთელი საღამო აეროპორტში ელოდა“. ინგლისურში because და so ერთ წინადადებაში ერთად არ დგას: ან because, ან so.
2. „ანანურის ციხეც ვნახეთ“ → visited also. ქართული „-ც“ იმ სიტყვას ემატება, რომელსაც ეხება, ამიტომ also ხშირად ობიექტის წინ ხვდება. ინგლისურში also მთავარი ზმნის წინ ან be / დამხმარე ზმნის შემდეგ დგას; ან გამოიყენეთ as well ბოლოს.
3. „არც მოუწერია“ → didn't write too. ქართულად უარყოფაში ისევ „-ც“ ან „არც“ ითქმის: „თამარს გუშინ არ დაურეკავს და არც მოუწერია“. ინგლისურ უარყოფით წინადადებაში too არ დგას – ბოლოს either გამოიყენეთ.
4. მძიმე because-მდე. ქართული პუნქტუაციის წესით, დამოკიდებულ წინადადებამდე მძიმე სავალდებულოა: „წვეულებიდან ადრე წავედით, რადგან ნიკას მეორე დილით გამოცდა ჰქონდა“. ინგლისურში because-მდე მძიმე ჩვეულებრივ არ იწერება.
არ აგერიოთ
so თუ because – ერთი ამბავი საპირისპირო მიმართულებით. So + შედეგი; because + მიზეზი. მიზეზისა და შედეგის გამოხატვის სხვა გზები B1-27-შია.
but თუ although – ორივე კონტრასტს გამოხატავს, მაგრამ although-ს სხვა სტრუქტურა აქვს. ამ გაკვეთილში მხოლოდ but-ს ვიყენებთ; although B1-26-შია.
also თუ too თუ as well – ერთი მნიშვნელობა, სხვადასხვა ადგილი. ქართულად სამივე „-ც“-ით ითქმის: „ტომს ჯაზიც უყვარს“.
მართლწერა და გამოთქმა
- and ჩვეულებრივ სუსტია: /ən/ ან უბრალოდ /n/ – fish and chips ჟღერს როგორც „fish 'n' chips“. ქართულად „და“-ს სრულად ვამბობთ; ინგლისურ and-ს ხმოვანი თითქმის არ აქვს.
- but სწრაფ მეტყველებაში სუსტია /bət/; or სუსტია /ə/ (UK), /ɚ/ (US): tea or coffee ჟღერს როგორც „tea-er-coffee“.
- because /bɪˈkɒz/ (UK), /bɪˈkɔːz/ ან /bɪˈkʌz/ (US) – მახვილი მეორე ნაწილზეა. ძალიან არაფორმალურ მეტყველებაში ხშირად ხდება 'cause /kəz/. ჩვეულებრივ წერაში because დაწერეთ. ბოლოს /z/ მჟღერია – ნუ იტყვით ს-ს.
- too, to და two შეიძლება ერთნაირად ჟღერდეს: /tuː/. წინადადების ბოლოს too მახვილიანია: Me too. (To ხშირად სუსტია /tə/.) t ქართულ თ-ს ჰგავს, არა ტ-ს.
- or-იან არჩევით კითხვაში ხმა პირველ ვარიანტზე ჩვეულებრივ მაღლა ადის, ბოლოზე კი დაბლა ეშვება: Tea (↑) or coffee (↓)?
- too მძიმის გარეშე იწერება ბოლოს (Me too.); either /ˈaɪðə/ (UK), /ˈiːðɚ/ (US): /ð/ ქართულში არ არის – ენის წვერი კბილებს შორის, ხმით.
ოქროს წესი
and (+), but (≠), or (?), so (→ შედეგი), because (← მიზეზი) – და because და so ერთად არასოდეს. Also წინადადების ნაწილის შუაშია (ზმნის წინ, be-ს შემდეგ); too / as well – ბოლოს; უარყოფაში – either. მძიმე ჩვეულებრივ but-სა და so-მდე დასვით, because-მდე – არა.
სავარჯიშოები
A. ფორმა
1–4: ჩასვით სიტყვა, რომელიც ფრჩხილებში მოცემულ მნიშვნელობას გამოხატავს: and, but, or, so, because.
-
I like cats, I don't like dogs. (კონტრასტი)
-
Would you like rice chips? You can choose one. (არჩევანი)chips (UK); fries (US)
-
It was late, we went home. (შედეგი)
-
We went home it was late. (მიზეზი)
-
She plays the violin, and she ___ plays the piano. …
-
My brother likes football, and I like it ___. …
B. მნიშვნელობა
აირჩიეთ სწორი ვარიანტი.
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: I didn't have breakfast, … I'm hungry now.
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: I'm hungry now … I didn't have breakfast.
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: We can eat at home … go to a restaurant.
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: The test was hard, … I passed it.
C. იპოვეთ შეცდომა
ყოველ წინადადებაში ერთი შეცდომაა, ან წინადადება სწორია. დაწერეთ გასწორებული წინადადება ან დაწერეთ correct.
-
I'm tired because of I worked late.
-
I don't eat meat too.
-
Because it was cold so we stayed in.
-
She speaks also French.
-
I was tired, so I went to bed early.
D. კონტექსტში
შეავსეთ შეტყობინებაში გამოტოვებული სიტყვები. გამოიყენეთ: and, because, but, or, so, too (სიტყვა შეიძლება ერთზე მეტჯერ გამოიყენოთ).
Hi Jo! Sorry, I can't come tonight 16 I have a cold. I stayed in bed all day, 17 I feel a bit better now. Do you want to meet on Saturday 18 Sunday? I'm free both days. My sister wants to come 19. She's on holiday this week, 20 she isn't working!
E. თქვენი ჯერი
დაწერეთ ინგლისურად.
-
დაწერეთ ერთი წინადადება თქვენს დღეზე but-ით და ერთი so-თი.
-
უპასუხეთ კითხვას: Why are you learning English? გამოიყენეთ because.
F. შერეული გამეორება
გაიმეორეთ წინა გაკვეთილები.
-
A1-28 Past Simple ქართულად: არაწესიერი ზმნები, did და didn't შეავსეთ: I didn't (go) to work because I was ill.
-
A1-15 Always, usually, never ქართულად: სიხშირის ზმნიზედები და How often ჩასვით always სწორ ადგილას: She is late.
-
A1-26 Was და were ქართულად: be-ს წარსული, there was / there were აირჩიეთ სწორი პასუხი: The film … long, but it was great.
პასუხები
A. ფორმა
- but
- or
- so
- because
- also
- too
B. მნიშვნელობა
- so
- because
- or
- but
C. იპოვეთ შეცდომა
- I'm tired because I worked late.
- I don't eat meat either.
- Because it was cold, we stayed in. / It was cold, so we stayed in.
- She also speaks French. / She speaks French too. / She speaks French as well.
- ✓ I was tired, so I went to bed early.
D. კონტექსტში
- because
- but / and / so
- or
- too
- so / and
E. თქვენი ჯერი
- I was tired, but I went to the gym. It was cold, so I wore a hat.
- Because I want to travel and I need it for my job.
F. შერეული გამეორება
- go
- She is always late.
- was
