SlowingoГрамматика
B1 15 / 39

Indirect Questions қазақша: «Could you tell me where…?» деп сыпайы сұрау

Indirect Questions: Could You Tell Me Where…?

Осы бетте
  1. Мақсат
  2. Негізгі идея
  3. Қазақ тілі мен ағылшын тілі
  4. Құрылым
  5. Қолданылуы
  6. Жиі кездесетін қателер
  7. Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
  8. Шатастырмаңыз
  9. Жазылуы мен айтылуы
  10. Алтын ереже
  11. Жаттығулар

Мақсат

Осы сабақтан кейін сіз Could you tell me where the station is? және Do you know if the shop is open? сияқты сыпайы сұрақтар қоя аласыз, бастама тіркестен кейін хабарлы сөйлемнің сөз тәртібін қолданасыз, сондай-ақ I don't know what to do немесе Can you show me how to use this? деп айта аласыз.

Негізгі идея

Where is the station? сияқты тура сұрақ түсінікті, бірақ бейтаныс адамға ол сәл кенет естілуі мүмкін. Ағылшын тілі сұрақты сыпайы бастамаға орап, жұмсартады: Could you tell me…, Do you know…, I wonder….

Даяшының сини үстінде шыны аяқ алып келе жатқанын елестетіңіз. Сыпайы бастама — сол сини. Ол сұрақты екінші адамға абайлап жеткізеді. Синиге қойылған сұрақ енді жеке сұрақ емес. Ол сөйлемнің ішіндегі ақпаратқа айналды, сондықтан қарапайым хабарлы сөйлемнің сөз тәртібін алады: бастауыш, содан кейін етістік.

Where is the station? → Could you tell me where the station is?

Синиге сұрақ жасайтын do, does немесе did керек емес, өйткені тура сұрақта олар тек сұраулы сөз тәртібін жасау үшін тұрған.

Бұл жеткізілген сұрақтардағы B1-13 сөз тәртібімен бірдей, бірақ backshift жоқ: сіз қазір сұрап тұрсыз, сондықтан шақ тура сұрақтағыдай қалады.

Қазақ тілі мен ағылшын тілі

Қазақ тілінде сыпайы сұрақтың екі жолы бар. Біріншісі — сұрақты сол күйінде қалдырып, соңына «білесіз бе?» қосу: «Вокзал қайда, білесіз бе?» Осы үлгіге сүйенсек, ағылшыншада сұраулы сөз тәртібі қалып қояды (where is the station). Екіншісі — сұрақты есімшеге айналдыру: «Вокзалдың қайда екенін айта аласыз ба?» Бұл ағылшын құрылымына дәл келеді: сұрақ сөйлем ішіндегі ақпаратқа айналады. Иә / жоқ сұрағындағы ма/ме демеулігінің орнына ағылшыншада if / whether келеді.

Жақсы жаңалықтар да бар. Қазақшадағы екен («ол қазір не істеп жүр екен») I wonder тіркесінің мағынасына өте жақын. Ал «не істерімді білмеймін», «қалай қолдану керектігін» деген құрылымдар what to do, how to use тіркестеріне сәйкес келеді.

ҚазақшаМағынасыАғылшынша
Вокзал қайда, білесіз бе?сұрақ өзгермейдіDo you know where the station is?
Вокзалдың қайда екенін айта аласыз ба?-ның … екенінCould you tell me where the station is?
Дәріхана ашық па, білесіз бе?ма/ме → ifDo you know if the pharmacy is open?
Ол қазір не істеп жүр екен.екен ≈ I wonderI wonder what she's doing now.
Не істерімді білмеймін.-рімдіI don't know what to do.
Мұны қалай қолдану керектігін көрсетіп жібересіз бе?-у керектігінCan you show me how to use this?

Құрылым

Бастама тіркестер

Бастама тіркесТүріСоңында
Do you know…?сұрақ?
Could you tell me…? / Can you tell me…?сұрақ?
Do you have any idea…? / Have you any idea…? (UK)сұрақ?
I wonder…хабарлы сөйлем.
I'd like to know…хабарлы сөйлем.
I was wondering…хабарлы сөйлем (өте сыпайы).

Сұрақ сөзімен — бастама + wh- сөзі + бастауыш + етістік

Тура сұрақЖанама сұрақ
Where is the bank?Could you tell me where the bank is?
What time does the museum open?Do you know what time the museum opens?
Why did they cancel the match?I wonder why they cancelled the match.
How much is this jacket?Can you tell me how much this jacket is?

Иә / жоқ сұрақтары — бастама + if / whether + бастауыш + етістік

Тура сұрақЖанама сұрақ
Is the pharmacy open?Do you know if the pharmacy is open?
Did the parcel arrive?I'd like to know whether the parcel arrived.
Can I park here?Could you tell me if I can park here?

Бастауышқа қойылған сұрақтар — who немесе what бастауыш болса, сөз тәртібі өзгермейді A2-33.

Тура сұрақЖанама сұрақ
Who lives here?Do you know who lives here?
What happened?Can you tell me what happened?

Сұрақ сөзі + to + етістік — бастауыш түсінікті болса, қысқарақ үлгіні қолдануға болады.

Толық түріҚысқа түрі
I don't know what I should do.I don't know what to do.
Can you tell me how I can get there?Can you tell me how to get there?
We can't decide whether we should stay.We can't decide whether to stay.

Қолданылуы

1Бейтаныс адамдарға және жұмыста сыпайы сұрақтар

Бейтаныс адамдармен, қызметкерлермен және жақсы танымайтын адамдармен сөйлескенде жанама сұрақтар — қалыпты, сыпайы таңдау. Олар қиын сұрақтарды да жұмсартады.

Excuse me, could you tell me where the nearest bus stop is?
Кешіріңіз, ең жақын аялдаманың қайда екенін айтып жібере аласыз ба?
the nearest bus stop is: бастауыш, содан кейін етістік
Do you know what time the last train leaves?
Соңғы пойыздың сағат нешеде жүретінін білесіз бе?
Can you tell me how much a return ticket costs?
Барып-қайту билетінің қанша тұратынын айта аласыз ба?
return ticket (UK) = round-trip ticket (US)
Do you have any idea how long the delay will be?
Рейстің қанша уақытқа кешігетінін шамамен білесіз бе?
Could you tell me why the price has gone up?
Бағаның неге өскенін айта аласыз ба?

2if / whether арқылы иә / жоқ сұрақтары

Тура сұрақта сұрақ сөзі болмаса, if немесе whether қосыңыз.

Do you know if this seat is free?
Бұл орын бос па, білесіз бе?
па → if
Could you tell me whether breakfast is included?
Таңғы ас бағаға кіре ме, айтып жібере аласыз ба?
ме → whether
I'd like to know if you offer student discounts.
Студенттерге жеңілдік бар-жоғын білгім келеді.
бар-жоғын → if
Do you know if Sam is coming tonight?
Сэм бүгін кешке келе ме, білесің бе?

3Ішінде do / does / did жоқ

Тура сұрақта do, does және did сұраулы сөз тәртібін жасайды. Жанама сұрақта оларды алып тастап, етістіктің қалыпты түрін қолданыңыз: осы шақта үшінші жақ үшін -s, өткен шақ үшін өткен шақ түрі. Болымсыз түрде don't / doesn't / didn't қалады: Do you know why he didn't come?

Do you know where Tom lives?
Томның қайда тұратынын білесің бе?
where does Tom live емес
Can you tell me what time the meeting starts?
Жиналыстың сағат нешеде басталатынын айта аласыз ба?
what time does the meeting start емес
Do you remember where we parked the car?
Көлікті қайда қойғанымыз есіңізде ме?
where did we park емес
Could you tell me when my order was sent?
Тапсырысымның қашан жіберілгенін айта аласыз ба?

4I wonder… және I'd like to know… — хабарлы сөйлемдер

I wonder және I'd like to know — хабарлы сөйлемдер, сондықтан сөйлем нүктемен аяқталады. I was wondering if you could… — көмек сұраудың өте сыпайы жолы A2-23.

I wonder what she's doing now.
Ол қазір не істеп жүр екен?
екен ≈ I wonder; ағылшыншада соңында нүкте
I wonder if it'll rain tomorrow.
Ертең жаңбыр жауар ма екен?
ма екен → I wonder if; соңында нүкте
I'd like to know why my account was closed.
Шотымның неге жабылғанын білгім келеді.
ресми әрі қатаң
I was wondering if you could help me with something.
Маған бір шаруаға көмектесіп жібере алмас па екенсіз деп едім.
өте сыпайы өтініш

5Сұрақ сөзі + to + етістік

Know, decide, explain, show, tell, ask, wonder сияқты етістіктерден кейін what / where / how / who / which / whether + to + етістік қолданыңыз. Мағынасы — «не істеуім / істеуіміз / істеуіңіз керек» немесе «оны қалай істей аламын / аламыз / аласыз».

I don't know what to do.
Не істерімді білмеймін.
Can you show me how to use this machine?
Бұл аппаратты қалай қолдану керектігін көрсетіп жібере аласыз ба?
We couldn't decide where to go for dinner.
Кешкі асқа қайда барарымызды шеше алмадық.
She asked me whether to stay or leave.
Ол менен қалуы керек пе, әлде кетуі керек пе, соны сұрады.
whether to; «if to» емес
I'm not sure which bus to take.
Қай автобусқа отыру керектігін нақты білмеймін.

Жиі кездесетін қателер

❌Can you tell me where is the station?
✅Can you tell me where the station is?
Жанама сұрақтың ішінде хабарлы сөйлемнің сөз тәртібі.
❌Do you know what time does the shop close?
✅Do you know what time the shop closes?
does жоқ; етістікке -s жалғаңыз.
❌Could you tell me where did you buy it?
✅Could you tell me where you bought it?
did жоқ; өткен шақ түрін қолданыңыз.
❌Do you know is the museum open today?
✅Do you know if the museum is open today?
Иә / жоқ сұрағы → if / whether.
❌Do you know where can I buy stamps?
✅Do you know where I can buy stamps?
Модаль етістік бастауыштан кейін тұрады.
❌I wonder where she lives?
✅I wonder where she lives.
I wonder — хабарлы сөйлем: соңында нүкте.
❌I don't know what I should to do.
✅I don't know what to do.
what to do немесе what I should do деп айтыңыз, екеуін бірге емес.
❌I can't decide if to go.
✅I can't decide whether to go.
to + етістіктің алдында if емес, whether.

Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар

1. «… қайда, білесіз бе?» → сұрақ өзгермейді. Қазақша сұрақты сол күйінде айтып, соңына «білесіз бе?» қоса саламыз. Ағылшыншада бастама тіркес сұрақтың алдында тұрады, ал ішкі сұрақ хабарлы сөйлемге айналады: сұрақ сөзі + бастауыш + етістік.

❌Do you know how old is this building?
✅Do you know how old this building is?
❌Could you tell me what is the Wi-Fi password?
✅Could you tell me what the Wi-Fi password is?

2. «… ма, білесіз бе?» → if жоқ. «Бұл автобус әуежайға бара ма, білесіз бе?» дегенде иә / жоқ сұрағын ма/ме демеулігі жасайды. Ағылшыншада оның орнына if / whether керек, ал does түсіп қалады.

❌Do you know does this bus go to the airport?
✅Do you know if this bus goes to the airport? немесе Do you know whether this bus goes to the airport?
❌Could you tell me can I pay by card here?
✅Could you tell me if I can pay by card here?

3. «… екен?» → I wonder …? Қазақша «Бұл пәтер қанша тұрады екен?» деп сұрақ белгісін қоямыз. Ағылшыншада I wonder — хабарлы сөйлем, сондықтан соңында нүкте, ал ішінде хабарлы сөз тәртібі.

❌I wonder how much does this flat cost?
✅I wonder how much this flat costs.
flat (UK) = apartment (US)
❌I wonder what time does the concert finish?
✅I wonder what time the concert finishes.

4. «Маған түсіндіріп беріңізші» → explain me. Қазақшада «маған» барыс септігінде етістіктің алдында тұрады. Ағылшыншада explain сөзінен кейін адам бірден тұрмайды: explain to me немесе show me.

❌Can you explain me how to fill in this form?
✅Can you explain to me how to fill in this form? немесе Can you show me how to fill in this form?

Шатастырмаңыз

Тура сұрақ және жанама сұрақ — Ақпарат бірдей, бірақ сыпайылық пен сөз тәртібі әртүрлі.

Where's the toilet?
Дәретхана қайда?
тура сұрақ: достармен қалыпты; toilet (UK); restroom, bathroom (US)
Could you tell me where the toilet is?
Дәретхананың қайда екенін айтып жібере аласыз ба?
жанама сұрақ: сыпайы

Жанама сұрақ және жеткізілген сұрақ — Жанама сұрақ қазір сұрайды, backshift жоқ. Жеткізілген сұрақ біреуге өткендегі сұрақ туралы айтады, әдетте backshift бар B1-13.

Do you know where Anna works?
Аннаның қайда жұмыс істейтінін білесің бе?
қазір сұрау
He asked me where Anna worked.
Ол менен Аннаның қайда жұмыс істейтінін сұрады.
жеткізу

Сұрақ белгісі ме, нүкте ме? — Мұны ішкі сұрақ емес, бастама тіркес шешеді.

Do you know when the next bus is?
Келесі автобустың қашан болатынын білесіз бе?
бастама сұрақ → ?
I wonder when the next bus is.
Келесі автобус қашан болады екен.
бастама хабарлы сөйлем → .

Жазылуы мен айтылуы

  • Интонация бастама тіркеске байланысты: Do you know…? / Could you tell me…? тіркестерінен кейін дауыс соңында әдетте көтеріледі, иә / жоқ сұрағындағыдай; I wonder… тіркесінен кейін төмендейді, хабарлы сөйлемдегідей.
  • Could you жиі /ˈkʊdʒu/ болып, Do you know /djə ˈnəʊ/ болып қосылып айтылады.
  • wonder /ˈwʌndə/ (UK), /ˈwʌndɚ/ (US) under сөзімен ұйқасады. /ʌ/ дыбысы үшін ауызды сәл ашып, ерінді дөңгелектемей, қысқа айтыңыз; оны о деп айтпаңыз. Оны wander /ˈwɒndə/ (UK), /ˈwɑːndɚ/ (US), «серуендеу» сөзімен шатастырмаңыз.
  • Жазғанда алғашқы сөздерді тексеріңіз: Do / Could / Can / Have → сұрақ белгісі; I wonder / I'd like to know → нүкте.

Алтын ереже

Сыпайы бастама + хабарлы сөйлемнің сөз тәртібі: Could you tell me where the station is? Ішінде сұрақ жасайтын do / does / did жоқ; иә / жоқ сұрақтары үшін if / whether. Сұрақ белгісін бастама тіркес сұрақ болғанда ғана қойыңыз. «Вокзалдың қайда екенін» деген қазақша құрылым есіңізде болсын: ол ағылшын сөз тәртібіне дәл келеді.

Жаттығулар

A. Құрылым

Сұрақты сыпайы бастамаға салып, сөйлемді толықтырыңыз.

  1. Where is the post office? → Could you tell me where ?
  2. What time does the film start? → Do you know what time ?
  3. Did they win the match? → Do you know they won the match?
  4. How much does this cost? → Can you tell me how much ?
  5. Сыпайы етіп айтыңыз: Where did you buy that jacket? (Can you tell me…)
  6. Сыпайы етіп айтыңыз: Is there a cash machine near here? (Do you know…)
  7. Сыпайы етіп айтыңыз: Who owns this car? (Do you know…)

B. Мағына

Дұрыс жауапты таңдаңыз немесе толықтырыңыз.

  1. Дұрыс жауапты таңдаңыз: соңында сұрақ белгісі керек сөйлем қайсы?
  2. Бейтаныс адамға қайсысы сыпайырақ?
  3. Сұрақ сөзі + to арқылы толықтырыңыз: I've never cooked fish. I don't know (cook) it.
  4. Дұрыс жауапты таңдаңыз: We're not sure … to stay another night.

C. Қатені табыңыз

Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.

  1. Do you know where is my phone?
  2. Can you tell me when does the bank open?
  3. I wonder why is she so angry?
  4. Do you know who lives in that house?

D. Мәтін ішінде

Диалогты оқып, әр орынға дұрыс сөзді жазыңыз; жақшада етістік берілсе, оның дұрыс түрін жазыңыз.

At the hotel
Guest: Hi. Could you tell me what time breakfast 16 (start)?
Receptionist: Of course. It starts at seven.
Guest: Thanks. And do you know 17 the pool is open this evening?
Receptionist: Yes, until ten.
Guest: Great. I'd also like to know how I 18 (get) to the old town.
Receptionist: It's easy. I can show you how 19 (get) there on the map.
Guest: And I was wondering 20 I could have a late checkout tomorrow.

E. Сіздің кезегіңіз

Ағылшынша жазыңыз.

  1. Сіз жаңа қаладасыз. Бейтаныс адамға екі сыпайы сұрақ жазыңыз.
  2. Шеше алмай жүрген бір мәселеңіз туралы whether to немесе what to арқылы бір сөйлем жазыңыз.

F. Аралас қайталау

Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.

  1. B1-13 Reported Questions қазақша: сұрақты, өтінішті және бұйрықты жеткізу; say пе, tell ме?
    "Where do you live?" (ол сізден сұрады) → He asked me where .
  2. A2-33 Who called you? Who did you call? Бастауыш пен толықтауыш сұрақтары қазақша
    Who (break) the window? — Tom did.
  3. B1-12 Reported Speech қазақша: төлеу сөзді ағылшынша қалай жеткіземіз?
    "I've lost my keys." → She said she her keys.
  4. B1-11 Passive Voice барлық шақта және модаль етістіктермен: is being done, has been done, must be done
    The road (repair) at the moment, so we're late.
Жауаптар

A. Құрылым

  1. the post office is
  2. the film starts
  3. if / whether
  4. this costs / it costs
  5. Can you tell me where you bought that jacket?
  6. Do you know if there is a cash machine near here? / Do you know whether there is a cash machine near here? / Do you know if there's a cash machine near here?
  7. Do you know who owns this car?

B. Мағына

  1. Could you tell me how this works
  2. Could you tell me where the toilet is?
  3. how to cook
  4. whether

C. Қатені табыңыз

  1. Do you know where my phone is?
  2. Can you tell me when the bank opens?
  3. I wonder why she is so angry. / I wonder why she's so angry.
  4. ✓ Do you know who lives in that house?

D. Мәтін ішінде

  1. starts
  2. if / whether
  3. can get / get / could get / should get
  4. to get
  5. if / whether

E. Сіздің кезегіңіз

  1. Excuse me, do you know where the main square is? Could you tell me if there's a pharmacy near here?
  2. I can't decide whether to study medicine or law.

F. Аралас қайталау

  1. I lived / I live
  2. broke
  3. had lost / has lost
  4. is being repaired
Android қолданбасыЖолда үйреніңіз Google Play