SlowingoГрамматика
B1 20 / 39

Gerund қазақша: -ing формасы бастауыш ретінде және предлогтан кейін

-ing as a Noun: Gerund Subjects and After Prepositions

Осы бетте
  1. Мақсат
  2. Негізгі идея
  3. Қазақ тілі мен ағылшын тілі
  4. Құрылым
  5. Қолданылуы
  6. Жиі кездесетін қателер
  7. Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
  8. Шатастырмаңыз
  9. Жазылуы мен айтылуы
  10. Алтын ереже
  11. Жаттығулар

Мақсат

Осы сабақтан кейін сіз -ing формасын сөйлемнің бастауышы ретінде, предлогтардан кейін (look forward to тіркесіндегі to сөзінен кейін де) және It's no use, There's no point, It's worth тұрақты тіркестерінде қолдана аласыз.

Негізгі идея

-ing формасы зат есімнің жұмысын атқара алады. Ол осылай жұмыс істегенде, грамматика кітаптары оны көбіне gerund (етістіктен жасалған зат есім) деп атайды. Football спорт түрі болғаны сияқты, swimming те спорт түрі: Swimming is good for you. Football is good for you.

Осы бір ой екі ережені түсіндіреді. Біріншіден, -ing формасы кез келген зат есім сияқты сөйлемнің бастауышы бола алады. Екіншіден, предлогтан (in, at, of, about, before, without…) кейін зат есім келеді, сондықтан предлогтан кейін етістік керек болса, оның зат есім түрін, яғни -ing формасын қолданасыз.

Ішке тек зат есімдерді кіргізетін предлогты елестетіңіз. Одан кейін тұрғысы келген етістік зат есім бетпердесін, яғни -ing жалғауын киюі керек: interested in learning, before leaving, without saying. Қиын жері: кейде to да предлог болады. Сонда етістікке дәл сол бетперде керек: I look forward to seeing you.

Қазақ тілі мен ағылшын тілі

Бұл жерде қазақ тілі ағылшын тіліне ұқсас жұмыс істейді. Қазақтың -у формасы (тұйық етістік) да зат есім сияқты бастауыш бола алады («Жүзу денсаулыққа пайдалы») және септік жалғауын, септеулік шылауды алады: «өшіру арқылы», «күтудің орнына», «кешіккенім үшін». Ағылшыншада предлогтан кейін дәл осындай зат есім түрі керек, тек ол -ing формасы.

Қиындық мынада: қазақтың -у формасы сырттай қарағанда ағылшынның етістіктің негізгі түріне немесе to + етістікке ұқсайды. Сондықтан «Жүзу пайдалы» → Swim is good, «өшіру арқылы» → by turn off деген қателер шығады. Сонымен қатар қазақшада предлогтың орнына кейде есімше немесе көсемше келеді («кешіккенім үшін», «қоштаспай кетті»), ал ағылшыншада предлогтан кейін бағыныңқы сөйлем емес, -ing керек.

ҚазақшаМағынасыАғылшынша
Жүзу денсаулыққа пайдалы.-у = зат есімSwimming is good for you.
Шамды өшіру арқылы қуат үнемдеуге болады.-у + септеулік шылауYou can save energy by turning off the lights.
Ол қоштаспай кетіп қалды.-пай/-пейHe left without saying goodbye.
Автобусты күтудің орнына жаяу жүрдік.-удың орнынаInstead of waiting for the bus, we walked.
Ол кешіккені үшін кешірім сұрады.-ғаны үшінHe apologised for being late.
Ол мейрамханаға барып көруге тұрарлық.-уға тұрарлықThat restaurant is worth trying.

Құрылым

Бастауыш ретіндегі -ing формасы

-ing бастауышЕтістікҚалған бөлігі
Swimmingisgood for your back.
Learning a languagetakestime.
Not sleeping enoughmakesme irritable.

Бір -ing бастауыш жекеше, сондықтан етістік те жекеше болады, тіркестің ішінде көпше зат есім болса да (Reading reviews takes ages). And арқылы қосылған екі -ing бастауыш көпше етістік алады: Swimming and cycling are both good exercise.

Предлог + -ing

ПредлогМысал
in / at / of / aboutinterested in learning, good at cooking, tired of waiting, worried about losing
before / afterbefore leaving, after finishing
instead of / withoutinstead of waiting, without saying goodbye
by (қалай)by taking the train
for (себеп)thanks for coming, sorry for being late

Екі шағын ерекшелік: but және except сөздерінен кейін негізгі түр келуі мүмкін (We did nothing but wait).

Предлог ретіндегі «to» — тексеру: одан кейін зат есім қоюға бола ма?

Тіркес+ зат есім+ -ing
look forward toI look forward to the weekend.I look forward to meeting you.
be used toI'm used to the noise.I'm used to working at night.
object toThey object to the plan.They object to paying more.
when it comes towhen it comes to moneywhen it comes to cooking

Тұрақты тіркестер + -ing

ТіркесМысал
It's no use + -ingIt's no use complaining.
There's no point (in) + -ingThere's no point (in) arguing.
It's (not) worth + -ingIt's worth booking early.
something is worth + -ingThe museum is worth visiting.

Қолданылуы

1Бастауыш ретіндегі -ing формасы

Жалпы бір іс-әрекет туралы айту үшін -ing формасын бастауыш етіңіз. Етістік жекеше болады. Болымсыз түрі үшін not сөзін -ing формасының алдына қойыңыз.

Cycling to work saves me a lot of money.
Жұмысқа велосипедпен бару маған көп ақша үнемдетеді.
«бару» → cycling; етістік жекеше: saves
Eating out every night gets expensive.
Күнде кешке сырттан тамақтану қымбатқа түседі.
Finding a flat in this city is a nightmare.
Бұл қалада пәтер табу нағыз азап.
flat (UK) = apartment (US)
Not knowing the results is the worst part.
Нәтижені білмеу ең ауыры.
«-мау/-меу» → not + -ing
Is driving in the snow dangerous?
Қарда көлік жүргізу қауіпті ме?

2Сын есім + предлог + -ing

Тұрақты предлогпен келетін сын есімдерден A2-31 кейін әрекет айтылса, -ing келеді.

Are you interested in joining our book club?
Кітап клубымызға қосылуға қызығасыз ба?
«-уға», бірақ in + -ing
She's really good at explaining things.
Ол бір нәрсені түсіндіруге өте шебер.
good at + -ing
I'm tired of hearing the same excuses.
Бір сылтауды қайта-қайта естуден шаршадым.
«шаршадым» осы шақ мағынасында → I'm tired
He's nervous about giving his first presentation.
Ол алғашқы презентациясын жасау алдында қобалжып жүр.

3Етістік + предлог + -ing

Тұрақты предлогпен келетін етістіктерден кейін де (think about, talk about, apologise for, succeed in, insist on) осы ереже жұмыс істейді.

I'm thinking about changing my job.
Жұмысымды ауыстыруды ойлап жүрмін.
We succeeded in raising the money.
Біз қажетті ақшаны жинай алдық.
succeed in + -ing
He apologised for being late.
Ол кешіккені үшін кешірім сұрады.
«-ғаны үшін» → for + -ing
Thank you for helping me.
Көмектескеніңізге рахмет.

4before, after, by, without, instead of + -ing

Бұл предлогтардан кейін -ing қолданыңыз. -ing әрекетін әдетте басыңқы сөйлемнің бастауышы орындайды. (Бұл туралы толығырақ B2-10 сабағында.)

Always check your work before sending it.
Жұмысыңызды жібермес бұрын әрдайым тексеріңіз.
«-мес бұрын» → before + -ing
After graduating, she moved to Canada.
Оқуын бітіргеннен кейін ол Канадаға көшті.
«-ғаннан кейін» → after + -ing
You can save energy by turning off the lights.
Шамды өшіру арқылы электр қуатын үнемдеуге болады.
«арқылы» → by + -ing
He left without saying goodbye.
Ол қоштаспай кетіп қалды.
«-пай» → without + -ing
Instead of waiting for the bus, we walked.
Автобусты күтудің орнына жаяу жүріп кеттік.
«-удың орнына» → instead of + -ing

5Предлог ретіндегі «to»

Кейбір тіркестерде to — тұйық етістіктің бөлігі емес, предлог. Одан кейін -ing қолданыңыз. Ең жиілері: look forward to, be used to (B1-21 қараңыз), object to және when it comes to.

I'm really looking forward to seeing you next week.
Келесі аптада сені көруді асыға күтемін.
to = предлог → seeing
We look forward to hearing from you.
Жауабыңызды күтеміз.
ресми хаттың соңы
I'm not used to getting up this early.
Мен мұндай ерте тұруға үйренбегенмін.
B1-21 қараңыз
Many residents object to paying higher parking fees.
Көптеген тұрғындар көлік тұрағы үшін көбірек ақы төлеуге қарсы.
When it comes to choosing a laptop, I always ask my brother.
Ноутбук таңдауға келгенде, әрдайым ағамнан ақыл сұраймын.

6It's no use / There's no point / It's worth

Бұл тұрақты тіркестер әрекеттің пайдалы-пайдасыз екенін айтады. It's no use пен There's no point «бұл көмектеспейді» дегенді білдіреді. It's worth «бұл жақсы ой, нәтижесі еңбекті ақтайды» дегенді білдіреді. Worth сөзінен кейін зат есім де келе алады: It's worth the money.

It's no use crying about it now.
Енді бұған жылаудың пайдасы жоқ.
«-удың пайдасы жоқ» → It's no use + -ing
There's no point in buying a printer — we hardly ever print anything.
Принтер сатып алудың мәні жоқ, біз ештеңе басып шығармаймыз дерлік.
«-удың мәні жоқ»
Is it worth repairing this old phone?
Бұл ескі телефонды жөндеуге тұра ма?
That restaurant is definitely worth trying.
Ол мейрамханаға міндетті түрде барып көруге тұрарлық.
«-уға тұрарлық», бірақ worth + -ing
It isn't worth taking the car — parking is impossible.
Көлікпен барудың қажеті жоқ, көлік қоятын орын табу мүмкін емес.

Жиі кездесетін қателер

❌I'm interested in learn the guitar.
✅I'm interested in learning the guitar.
предлог + -ing
❌I look forward to meet you.
✅I look forward to meeting you.
мұнда to — предлог
❌Swimming are good exercise.
✅Swimming is good exercise.
бір -ing бастауыш жекеше
❌Swim is my favourite sport.
✅Swimming is my favourite sport.
бастауыш болған етістікке -ing керек
❌After finish work, I go to the gym.
✅After finishing work, I go to the gym. немесе After I finish work, I go to the gym.
after + -ing немесе after + бағыныңқы сөйлем
❌He left without to say anything.
✅He left without saying anything.
without + -ing
❌It's worth to visit the old town.
✅It's worth visiting the old town.
worth + -ing
❌There's no point to argue.
✅There's no point (in) arguing.
no point (in) + -ing
❌I'm thinking to change my job.
✅I'm thinking about changing my job. немесе I'm thinking of changing my job.
think about / of + -ing

Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар

1. «Серуендеу пайдалы» → етістіктің негізгі түрі бастауыш болады. Қазақтың -у формасы өздігінен зат есім бола алады, сондықтан ағылшыншада да етістіктің негізгі түрі бастауыш бола алатындай көрінеді. Ағылшыншада бастауыш болған әрекетке -ing керек.

❌Walk after dinner is good for your health.
✅Walking after dinner is good for your health.
❌Read in a moving car makes me feel sick.
✅Reading in a moving car makes me feel sick.

2. «Көру арқылы», «жатар алдында» → предлогтан кейін негізгі түр. Қазақшада септеулік шылау -у формасына немесе есімшеге тіркеседі. Ағылшыншада by, before, after, instead of сияқты предлогтардан кейін -ing керек.

❌Dana improved her English by watch films with subtitles.
✅Dana improved her English by watching films with subtitles.
❌Before go to bed, Nurlan always checks the doors.
✅Before going to bed, Nurlan always checks the doors. немесе Before he goes to bed, Nurlan always checks the doors.

3. «Бастауды асыға күтеді» → look forward to + негізгі түр. Қазақша «-уды күтемін» дейміз, ал ағылшыншада to бізге тұйық етістіктің бөлігі сияқты көрінеді. Бірақ look forward to тіркесінде to — предлог: -ing керек.

❌Aigerim is looking forward to start her new job.
✅Aigerim is looking forward to starting her new job.

4. «Кешіккенім үшін» → for + бағыныңқы сөйлем. Қазақша себепті есімше + «үшін» арқылы айтамыз: «Қайта қоңырау шалмағаным үшін кешір». Ағылшыншада for предлогынан кейін бастауыш пен етістік емес, -ing келеді (немесе for түсіп, толық сөйлем айтылады).

❌Sorry for I didn't call you back.
✅Sorry for not calling you back. немесе Sorry I didn't call you back.

Шатастырмаңыз

to + етістік және to (предлог) + -ing — Өзіңізден сұраңыз: мұнда to сөзінен кейін зат есім келе ала ма? Келе алса, ол предлог → -ing.

I want to see the new film.
Жаңа фильмді көргім келеді.
«I want to the film» мүмкін емес → to + етістік
I'm looking forward to seeing the new film.
Жаңа фильмді көруді асыға күтемін.
«looking forward to the film» дұрыс → предлог

-ing бастауыш және It's + сын есім + to — Екеуі де жалпы бір әрекет туралы айтады. It үлгісі B1-17 сөйлеуде өте жиі кездеседі.

Learning a language takes time.
Тіл үйрену уақыт алады.
It's hard to learn a language as an adult.
Ересек жаста тіл үйрену қиын.

Зат есім ретіндегі -ing және Present Continuous — Екеуінде де -ing бар, бірақ зат есім ретіндегі -ing іс-әрекеттің атын береді; Present Continuous be етістігін талап етеді және жүріп жатқан әрекетті сипаттайды A1-22.

Running is my favourite hobby.
Жүгіру менің сүйікті хоббиім.
іс-әрекеттің аты
She's running in the park right now.
Ол дәл қазір саябақта жүгіріп жүр.
Present Continuous

for + -ing және to + етістік — Заттың не үшін қолданылатынын айту үшін for + -ing; адамның мақсатын айту үшін to + етістік A2-26.

This knife is for cutting bread.
Бұл пышақ нан кесуге арналған.
заттың қызметі
I went to the shop to buy bread.
Дүкенге нан алуға бардым.
адамның мақсаты

Жазылуы мен айтылуы

  • -ing жазылуы: make → making, stop → stopping, begin → beginning, die → dying; бірақ visit → visiting, open → opening (соңғы буын екпінсіз болса, дауыссыз екі еселенбейді).
  • -ing соңындағы /ŋ/ қазақтың ң дыбысымен бірдей: seeing /ˈsiːɪŋ/. Соңына г қоспаңыз. Жылдам, бейресми сөйлеуде -ing көбіне /ɪn/ болып айтылады ("lookin' forward"), бірақ әрдайым -ing деп жазыңыз.
  • look forward to бір бірлік ретінде, to әлсіз айтылады: /lʊk ˈfɔːwəd tə/ (UK), /lʊk ˈfɔːrwərd tə/ (US). Екпін for- буынына түседі.
  • worth /wɜːθ/ (UK), /wɝːθ/ (US). /ɜː/ үшін ерінді дөңгелектемей, тілді ортаға қойып созыңыз; соңындағы /θ/ үшін тілдің ұшын тістердің арасына қойып, дауыссыз үрлеңіз. Оны с немесе т деп айтпаңыз.

Алтын ереже

Предлогтан кейін етістік әдетте -ing формасында келеді, look forward to, be used to және object to тіркестеріндегі to сөзінен кейін де. Бір -ing бастауыш жекеше етістік алады. Қазақтың -у формасы мен «арқылы», «үшін», «орнына» деген сөздері есіңізге түссе, ағылшыншада -ing керек екенін ойлаңыз.

Жаттығулар

A. Құрылым

Жақшадағы етістіктің дұрыс түрін жазыңыз.

  1. (eat) too much sugar is bad for your teeth.
  2. She's very good at (fix) things.
  3. We look forward to (work) with you.
  4. You can book tickets by (call) this number.
  5. It's not worth (wait) for the next bus.
  6. He left without (say) goodbye.
  7. Learning new words (be) easy with this app.

B. Мағына

Дұрыс жауапты таңдаңыз.

  1. Дұрыс жауапты таңдаңыз: There's no point in ….
  2. Дұрыс жауапты таңдаңыз: I'd like … the museum.
  3. Дұрыс жауапты таңдаңыз: I'm looking forward … you.
  4. Зат есім сынағын қолданып, дұрыс жауапты таңдаңыз: I object to … for parking.
  5. Зат есім сынағын қолданып, дұрыс жауапты таңдаңыз: I hope to … you soon.

C. Қатені табыңыз

Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.

  1. Thank you for help me.
  2. I'm used to drive on the left. (Қазір Ұлыбританияда тұрамын.)
  3. It's worth to visit the old town.
  4. Swimming in the sea are my favourite thing in summer.
  5. Instead of taking the bus, I walked.

D. Мәтін ішінде

Хатты оқып, жақшадағы етістіктің дұрыс түрін жазыңыз.

An email about a course
Dear Ms Patel,
Thank you for 18 (send) me the information about the course. I am very interested in 19 (join). 20 (study) online suits me, because I work full-time. Is it worth 21 (buy) the books, or are they available online? I look forward to 22 (hear) from you.
Best wishes,
Leo Martins

E. Сіздің кезегіңіз

Ағылшынша жазыңыз.

  1. -ing бастауышпен басталатын екі сөйлем жазыңыз: біреуі өзіңіз жақсы көретін нәрсе туралы, біреуі өзіңізге қиын нәрсе туралы.
  2. Болашақ туралы екі сөйлем жазыңыз: біреуі look forward to, біреуі It's worth арқылы.

F. Аралас қайталау

Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.

  1. B1-18 Want him to, make him do, let him do қазақша: басқа адамның әрекеті туралы
    My parents never let me (stay) out late.
  2. B1-16 Must be, can't be, might be қазақша: «болуы керек», «болуы мүмкін емес», «болуы мүмкін»
    He be at home — his car isn't here. (Оның үйде емес екеніне сенімдімін.)
  3. A2-31 Good at, afraid of, listen to қазақша: сөз + предлог тіркестері
    She's afraid spiders.
Жауаптар

A. Құрылым

  1. Eating
  2. fixing
  3. working
  4. calling
  5. waiting
  6. saying
  7. is

B. Мағына

  1. complaining
  2. to visit
  3. to seeing
  4. paying
  5. see

C. Қатені табыңыз

  1. Thank you for helping me. / Thank you for your help.
  2. I'm used to driving on the left.
  3. It's worth visiting the old town.
  4. Swimming in the sea is my favourite thing in summer.
  5. ✓ Instead of taking the bus, I walked.

D. Мәтін ішінде

  1. sending
  2. joining
  3. Studying
  4. buying
  5. hearing

E. Сіздің кезегіңіз

  1. Walking in the mountains makes me happy. Getting up early is really hard for me.
  2. I'm looking forward to seeing my cousins at the weekend. It's worth booking the train early.

F. Аралас қайталау

  1. stay
  2. can't / couldn't
  3. of
Android қолданбасыЖолда үйреніңіз Google Play