SlowingoГрамматика
B1 13 / 39

Reported Speech қазақша: төлеу сөзді ағылшынша қалай жеткіземіз?

Reported Speech: Statements

Осы бетте
  1. Мақсат
  2. Негізгі идея
  3. Қазақ тілі мен ағылшын тілі
  4. Құрылым
  5. Қолданылуы
  6. Жиі кездесетін қателер
  7. Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
  8. Шатастырмаңыз
  9. Жазылуы мен айтылуы
  10. Алтын ереже
  11. Жаттығулар

Мақсат

Осы сабақтан кейін сіз біреудің айтқанын жеткізе аласыз (She said (that) she was tired), шақтарды, есімдіктерді және уақыт сөздерін дұрыс өзгерте аласыз және шақтың өзгермейтін кездерін білесіз.

Негізгі идея

Біреудің сөзін жеткізгенде сіз жазбаны қайта қосып тұрған жоқсыз. Сіз хабарды өз орныңыздан жеткізесіз: өз уақытыңыздан, өз орныңыздан, өз көзқарасыңыздан.

Мария дүйсенбі күні былай деді делік: "I'm tired. I'll call you tomorrow." Жұма күні сіз бұл туралы досыңызға айтып жатырсыз. Дүйсенбі енді өткен шақта қалды, сондықтан бүкіл әңгіме уақыт бойынша бір қадам артқа жылжиды: Maria said she was tired and would call me the next day. Бұл артқа қадам backshift деп аталады.

Қалғанның бәрі де сіздің көзқарасыңызға қарай ауысады. Оның I сөзі she болады; оның you сөзі me болады; оның tomorrow сөзі the next day болады, өйткені дүйсенбіден қарағандағы «ертең» жұмадан қарағандағы «ертең» емес.

Бірақ backshift — робот ережесі емес. Мария айтқан нәрсе әлі де шындық болса немесе сөз жаңа ғана айтылса, бастапқы шақты сақтауға болады. Әрдайым мынадай сұрақ қойыңыз: бұл қазір менің орнымнан қалай көрінеді?

Қазақ тілі мен ағылшын тілі

Қазақ тілінде біреудің сөзін жеткізудің екі негізгі жолы бар. Біріншісі — деді / деп айтты: «Ол ертең қоңырау шаламын деді». Мұнда сөйлеушінің өз сөзі түгел сақталады: бірінші жақ («шаламын»), шақ, тіпті «ертең» де өзгермейді. Екіншісі — есімше: -ғанын / -атынын айтты («шаршағанын айтты», «қоңырау шалатынын айтты»). Бұл ағылшынның reported speech құрылымына жақынырақ.

Ағылшын тілінде «деді» сияқты жартылай тура сөз жоқ: сөзді не тырнақшаға алып дәл қайталайсыз (She said, "I'll call you tomorrow."), не толығымен өз көзқарасыңызға көшіресіз (She said she would call me the next day.). Екеуін араластыруға болмайды. Сонымен қатар қазақша айту етістігі say мағынасын да, tell мағынасын да береді. Ағылшыншада said сөзінен кейін адам айтылмайды, ал told сөзінен кейін адам міндетті түрде айтылады. Жақсы жаңалық: -атынын есімшесі would тіркесіне, -а алмайтынын couldn't тіркесіне өте жақсы сәйкес келеді.

ҚазақшаМағынасыАғылшынша
Ол: «Шаршадым», – деді.тура сөзShe said, "I'm tired."
Ол шаршадым деді.сөйлеушінің сөзі сақталадыShe said she was tired.
Ол шаршағанын айтты.есімшеShe said she was tired.
Ол ертең қоңырау шалатынын айтты.келешек → wouldShe said she would call me the next day.
Ол келе алмайтынын айтты.can't → couldn'tShe said she couldn't come.
Маған шаршағанын айтты.айту = say / tellShe told me she was tired. / She said she was tired.

Құрылым

Негізгі үлгі

Жеткізетін етістік(that)жеткізілетін сөйлем
She said(that)she was hungry.
He told me(that)he had lost his keys.

That міндетті емес, сөйлеуде көбіне түсіріліп айтылады. Say пен tell әртүрлі үлгімен келеді: B1-13 қараңыз.

Backshift: өткен шақтағы жеткізетін етістіктен кейінгі шақ өзгерістері

Тура сөзЖанама сөз
Present Simple: "I work in a bank."Past Simple: She said she worked in a bank.
Present Continuous: "I'm leaving."Past Continuous: He said he was leaving.
Present Perfect: "I've finished."Past Perfect: She said she had finished.
Past Simple: "I saw it."Past Perfect: He said he had seen it. (saw та мүмкін)
will: "I'll help."would: She said she would help.
can: "I can swim."could: He said he could swim.
may: "It may rain."might: She said it might rain.
must (міндет): "I must go."had to: He said he had to go. (must та мүмкін)
am / is / are going to: "We're going to move."was / were going to: They said they were going to move.

Өзгермейтіндер: would, could, should, might, ought to және Past Perfect.

Есімдіктер мен тәуелдік сөздер — оларды жеткізушінің көзқарасына қарай өзгертіңіз.

Тура сөзЖанама сөз
"I love my job." (Tom)Tom said he loved his job.
"We'll meet you at our house." (ата-анаңыз сізге)They said they would meet me at their house.

Уақыт пен орын сөздері (уақыт немесе орын қазір басқа болса)

Тура сөзЖанама сөз
nowthen, at that time
today / tonightthat day / that night
yesterdaythe day before, the previous day
tomorrowthe next day, the following day
last weekthe week before, the previous week
next monththe following month
… ago… before, … earlier
herethere
this / thesethat / those (немесе the)

Қолданылуы

1said сөзінен кейінгі backshift

Жеткізетін етістік өткен шақта болса (said, told), шақты бір қадам артқа жылжытыңыз.

She said she was really busy.
Ол жұмысының өте көп екенін айтты.
"I'm really busy." → was
They said they were looking for a new flat.
Олар жаңа пәтер іздеп жүргендерін айтты.
"We're looking…" → were looking
He said he had never been to Asia.
Ол Азияда бұрын-соңды болмағанын айтты.
"I've never been…" → had been
She said she had missed the train.
Ол пойызға үлгермей қалғанын айтты.
"I missed the train." → had missed (missed та мүмкін)

2Жанама сөздегі модаль етістіктер

Will → would, can → could, may → might, ал міндет мағынасындағы must → had to. Would, could, should, might және ought to өзгермейді.

He said he would send me the details.
Ол маған толық ақпаратты жіберетінін айтты.
«-етінін» → would
She said she couldn't come to the party.
Ол кешке келе алмайтынын айтты.
"I can't come…" → couldn't
He said the shop might be closed.
Ол дүкеннің жабық болуы мүмкін екенін айтты.
may → might
The instructor said we had to wear a helmet.
Нұсқаушы бізге дулыға кию керек екенін айтты.
"You must wear…" → had to
The doctor said I should rest.
Дәрігер маған демалуым керек екенін айтты.
should өзгермейді; мұнда «керек» кеңес

3Есімдіктер мен тәуелдік сөздерді өзгерту

Өз көзқарасыңыздан жеткізіңіз. Сұрақ қойыңыз: қазір кім сөйлеп тұр, кім тыңдап тұр?

My boss said she liked my haircut.
Бастығым шаш үлгімнің өзіне ұнайтынын айтты.
"I like your haircut." → she, my; «ол» мұнда әйел
Our neighbours said they had sold their car.
Көршілеріміз көліктерін сатып жібергендерін айтты.
"We've sold our car." → they, their
He said I was his best friend.
Ол мені ең жақын досым деді.
қазақшада «досым» сақталады; ағылшыншада his best friend

4Уақыт пен орын сөздерін өзгерту

Жеткізген кезде уақыт немесе орын басқа болса, today, tomorrow, ago, here сияқты сөздерді өзгертіңіз.

She said she would see me the next day.
Ол менімен ертесіне кездесетінін айтты.
tomorrow → the next day
He said he had started the job two years before.
Ол бұл жұмысқа одан екі жыл бұрын кіріскенін айтты.
ago → before
She said she was staying there that night.
Ол сол түні сонда қонатынын айтты.
here → there, tonight → that night
He said the parcel had arrived the day before.
Ол сәлемдеменің алдыңғы күні келгенін айтты.
yesterday → the day before

5Backshift жоқ: әлі де шындық немесе жаңа ғана айтылған

Ақпарат қазір де шындық болса, бастапқы шақты сақтауға болады. Бұл сөйлеуде өте жиі кездеседі. Backshift те дұрыс.

She said she lives in Glasgow.
Ол Глазгода тұратынын айтты.
ол әлі сонда тұрады
Our teacher said the Earth goes round the Sun.
Мұғаліміміз Жердің Күнді айналатынын айтты.
жалпы ақиқат
I said it's at three!
Сағат үште деп айттым ғой!
бір минут бұрын айтқан "It's at three" сөзін қайталау

6Осы шақтағы жеткізетін етістік: backshift жоқ

Жеткізетін етістік осы шақта болса (says, has said), шақтар өзгермейді. Бұл хабарламалар мен жазбаларда жиі кездеседі.

Jake says he's running late.
Джейк кешігіп жатырмын дейді.
says → шақ өзгермейді
The weather forecast says it'll be sunny all week.
Ауа райы болжамы бойынша апта бойы күн ашық болады.
says → will қалады
Mum has said she can't come this weekend.
Анам осы демалыста келе алмайтынын айтты.
has said → can't қалады; Mum (UK) = Mom (US)

Жиі кездесетін қателер

❌She said me she was tired.
✅She told me she was tired.
say сөзінен кейін бірден адам тұрмайды: She said she was tired. B1-13 қараңыз.
❌He said he has finished it last week.
✅He said he had finished it last week. немесе He said he finished it last week.
Аяқталған өткен уақыт (last week) Present Perfect шағымен ешқашан келмейді: Past Perfect шағына жылжытыңыз немесе Past Simple қалдырыңыз.
❌He said that he will call me, but he never did.
✅He said that he would call me, but he never did.
will → would; қоңырау енді келешекте емес.
❌They said they must to leave.
✅They said they had to leave.
must → had to; ешқашан «must to» емес.
❌A year ago he said he had started the job two years ago.
✅A year ago he said he had started the job two years before.
ago қазірден артқа санайды; before өткендегі сәттен артқа санайды.
❌Last month she said she would come tomorrow.
✅Last month she said she would come the next day.
Оның «ертеңі» қазіргі ертең емес.
❌She said, she was hungry.
✅She said she was hungry.
Жеткізілетін сөйлемнің алдында үтір қойылмайды.

Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар

1. «Келемін деді» → сөйлеушінің сөзі өзгеріссіз. Қазақша «Ол сізге ертең хабарласамын деді» деп бірінші жақты, шақты және «ертеңді» сақтаймыз. Ағылшынша мұны сөзбе-сөз аударсақ, тырнақшасыз тура сөз шығып, кім кімге хабарласатыны түсініксіз болады. Не тырнақша қойыңыз, не есімдік пен шақты өзгертіңіз.

❌(Өткен аптада.) Askhat said I will text you tomorrow.
✅Askhat said he would text me the next day. немесе Askhat said, "I'll text you tomorrow."
Өткен аптадағы «ертең» → the next day; I / you → he / me.
⚠️My grandmother said I am proud of you.
✅My grandmother said she was proud of me. немесе My grandmother said, "I'm proud of you."
Грамматикалық тұрғыдан дұрыс, бірақ тырнақшасыз мағынасы «әжем менің сені мақтан тұтатынымды айтты» болып шығады.

2. «Айтты» → told. Қазақшадағы «айтты» said мағынасын да, told мағынасын да береді. Сондықтан тыңдаушы айтылмаған сөйлемде told қойылып кетеді. Tell сөзінен кейін әрдайым адам керек; адам жоқ болса, said қолданыңыз.

❌Madina told that the exam was very difficult.
✅Madina said that the exam was very difficult. немесе Madina told us that the exam was very difficult.
❌The manager told the shop would close early.
✅The manager said the shop would close early. немесе The manager told us the shop would close early.

3. «Осында», «бүгін» өзгеріссіз қалады. «Дана Парижде маған осында тұру ұнайды деді» сөйлемінде «осында» Дананың орнынан айтылған. Сіз қазір Парижде болмасаңыз, ағылшыншада there керек. Уақыт сөздері де солай.

❌(Сіз қазір Алматыдасыз.) When I met Dana in Paris, she said she loved living here.
✅When I met Dana in Paris, she said she loved living there.
❌(Былтырғы жиналыс туралы.) The director said the new office would open today.
✅The director said the new office would open that day.

Шатастырмаңыз

Тура сөз және жанама сөз — Тура сөз нақты сөздерді тырнақшаға алып қайталайды; жанама сөз оларды өзгертіп жеткізеді.

Ana said, "I'm hungry."
Ана: «Қарным ашты», – деді.
тура сөз
Ana said she was hungry.
Ана қарны ашқанын айтты.
жанама сөз

Backshift және backshift жоқ — Екеуі де дұрыс болуы мүмкін. Backshift жай ғана жеткізеді; backshift болмаса, сіз мұның қазір де шындық екеніне сенетініңізді көрсетесіз.

He said he was a vegetarian.
Ол вегетариан екенін айтты.
сол кезде не айтқанын жеткізу
He said he's a vegetarian, so let's not cook meat.
Ол вегетариан екенін айтты, сондықтан ет пісірмейік.
қазір де шындық әрі маңызды

must (міндет) және must (болжам) — Міндет мағынасындағы must көбіне had to болады. Болжам мағынасындағы must B1-16 must күйінде қалады.

She said she had to leave early.
Ол ерте кетуі керек екенін айтты.
"I must leave early."
He said I must be tired.
Ол маған шаршаған шығарсың деді.
"You must be tired." Болжам → must қалады

Жазылуы мен айтылуы

  • Жанама сөзде тырнақша да, үтір де қойылмайды: She said she was tired.
  • Тура сөзде тырнақшаның алдына үтір қойылады, ал соңғы нүкте тырнақшаның ішінде тұрады: She said, "I'm tired." Ағылшын тырнақшасы "…" қазақтың «…» тырнақшасынан басқаша.
  • said /sed/ деп айтылады: ішінде қос дауысты жоқ. Жазылуына қарап «сейд» деп оқымаңыз.
  • that қолданылса, әлсіз айтылады: /ðət/: She said that he'd left. /ð/ дыбысы үшін тілдің ұшын үстіңгі тістерге тигізіп, дауыспен айтыңыз; оны з немесе д деп айтпаңыз.
  • 'd would та, had та болуы мүмкін: She said she'd help (would) / She said she'd helped (had). Одан кейінгі етістікке қараңыз.

Алтын ереже

Өз уақытыңыз бен орныңыздан жеткізіңіз: өткен шақтағы жеткізетін етістіктен кейін шақты әдетте бір қадам артқа жылжытыңыз, есімдіктер мен уақыт сөздерін соған сәйкестендіріңіз. Ақпарат әлі де шындық болса немесе жеткізетін етістік осы шақта болса, бастапқы шақты сақтауға болады. Қазақшадағы «… деді» сөйлеушінің сөзін сақтайды, ал ағылшыншада I, you, tomorrow өзгереді.

Жаттығулар

A. Құрылым

1–6-тапсырмаларда шақты бір қадам артқа жылжытыңыз (backshift).

  1. "I'm cold." → She said she cold.
  2. "We've finished the project." → They said they the project.
  3. "I'll text you." → He said he me.
  4. "I can't find my keys." → She said she her keys.
  5. "I may be late." → He said he late.
  6. "I'm watching a film." → She said she a film.
  7. said арқылы жеткізіңіз: "I love my new job." (әпкеңіз немесе сіңліңіз)

B. Мағына

Жағдайды оқып, сөйлемді толықтырыңыз немесе дұрыс жауапты таңдаңыз.

  1. Дүйсенбіде Том былай деді: "I'll do it tomorrow." Қазір жұма. Толықтырыңыз: Tom said he would do it .
  2. Құрбыңыз мұны бес минут бұрын айтты: "The film starts at eight." Толықтырыңыз: She said the film at eight.
  3. Өткен жылы Сэм "I'm a vegetarian" деді, ол әлі де вегетариан. Қай нұсқа дұрыс?
  4. Медбике маған: "You must be tired" деді. Жеткізіңіз: The nurse said I tired.

C. Қатені табыңыз

Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.

  1. He said me that he was ill.
  2. She said she will come, but she didn't.
  3. They said they must to go home.
  4. The forecast says it will rain tomorrow.

D. Мәтін ішінде

Әр орында шақты бір қадам артқа жылжытыңыз.

Lunch with Clara
I had lunch with Clara yesterday. She said she 16 (be) really happy at her new company. She told me she 17 (just / get) a promotion! She said they 18 (send) her to New York the following month, and that she 19 (can) take her family with her. She also said she 20 (call) me when she got there.

E. Сіздің кезегіңіз

Ағылшынша жазыңыз.

  1. Өткен аптада бір досыңыздың сізге айтқан бір сөзін есіңізге түсіріңіз. Оны said арқылы жеткізіңіз.
  2. Бүгін алған бір хабарламаңызды says арқылы жеткізіңіз.

F. Аралас қайталау

Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.

  1. B1-03 Past Perfect қазақша: «кетіп қалған еді» ағылшынша қалай айтылады?
    When I got to the station, the train (already / leave).
  2. A2-33 Who called you? Who did you call? Бастауыш пен толықтауыш сұрақтары қазақша
    Who (you / call) last night?
  3. B1-10 Passive Voice қазақша: ырықсыз етіс Present және Past Simple шақтарында
    This house (build) in 1920.
  4. B1-06 Second Conditional қазақша: «-са, … -ар едім» ағылшынша
    If I (be) you, I'd say sorry.
Жауаптар

A. Құрылым

  1. was
  2. had finished / 'd finished
  3. would text / 'd text
  4. couldn't find / could not find
  5. might be
  6. was watching
  7. My sister said she loved her new job. / My sister said that she loved her new job. / My sister said she loves her new job. / My sister said that she loves her new job.

B. Мағына

  1. the next day / the following day / on Tuesday
  2. starts / started
  3. both
  4. must be

C. Қатені табыңыз

  1. He told me that he was ill. / He said that he was ill. / He told me he was ill. / He said he was ill.
  2. She said she would come, but she didn't. / She said she'd come, but she didn't.
  3. They said they had to go home. / They said they must go home.
  4. ✓ The forecast says it will rain tomorrow.

D. Мәтін ішінде

  1. was
  2. had just got / had just gotten / 'd just got / 'd just gotten
  3. were sending / were going to send / would send
  4. could
  5. would call / 'd call

E. Сіздің кезегіңіз

  1. My friend Leo said he was going to move to Madrid.
  2. My brother says he can't come to dinner tonight.

F. Аралас қайталау

  1. had already left / 'd already left
  2. did you call
  3. was built
  4. were
Android қолданбасыЖолда үйреніңіз Google Play