Want him to, make him do, let him do қазақша: басқа адамның әрекеті туралы
Want Him To, Make Him Do, Let Him Do
Осы бетте
Мақсат
Осы сабақтан кейін сіз басқа адамның не істегенін қалайтыныңызды, оны не істеуге сұрайтыныңызды, айтатыныңызды немесе көндіретініңізді айта аласыз (I want you to stay), сондай-ақ біреудің басқа адамды бір нәрсе істеуге мәжбүрлейтінін (make), оған рұқсат беретінін (let, allow, permit) немесе көмектесетінін (help) ырықты және ырықсыз етісте айта аласыз.
Негізгі идея
B1-17 сабағында екі әрекетті бір адам істеді: I want to stay. Енді сөйлемге екінші адам кіреді: I want you to stay. Бұл адам, яғни толықтауыш, екі етістіктің ортасында тұрады.
Адам мен әрекеттің арасындағы қақпаны елестетіңіз. Want, ask, tell, persuade адамды қақпаға қарай бағыттайды. Make оны қаласа да, қаламаса да қақпадан итеріп өткізеді. Let пен allow қақпаны ашады: қаласа, өте алады. Help онымен бірге қақпадан өтеді.
Грамматикасы қысқа, бірақ тұзаққа толы. Бұл сабақтағы етістіктердің көбі толықтауыш + to алады: She asked me to wait. Олардың ішінде тек make пен let әрдайым толықтауыштан кейін to-сыз негізгі түрді алады (help екеуін де ала береді): She made me wait. She let me go. Ал ырықсыз етісте make кенет to талап етеді (I was made to wait), ал let орнына be allowed to келеді.
Қазақ тілі мен ағылшын тілі
Қазақ тілінде «басқа адам істесін» деген ой көбіне есімше немесе шартты рай арқылы айтылады: «сенің қалғаныңды қалаймын», «қалсаң деймін». Ағылшын тілінде бұл үшін бағыныңқы сөйлем емес, адам + to + етістік керек: I want you to stay. Өтініш пен рұқсат қазақшада көбіне -уға арқылы келеді («кетуге рұқсат берді», «сұрақ қоюға ынталандырды»). Allow, encourage етістіктерімен бұл to тіркесіне сәйкес келеді, бірақ let етістігінен кейін to жоқ.
Жақсы жаңалық: make мағынасын қазақшада өзгелік етіс жұрнағы -т, -тыр/-тір, -ғыз/-гіз береді: «жүгіртті» → made us run, «күлдіреді» → makes me laugh. Мұнда да көмекші сөз жоқ, ағылшыншада да to жоқ. Ал «суретке түсіруге бола ма?», «темекі шегуге рұқсат етілмейді» сияқты бастауышсыз сөйлемдер ағылшыншада адамды бастауыш етіп айтылады: Are we allowed to…?
| Қазақша | Мағынасы | Ағылшынша |
|---|---|---|
| Ата-анаммен танысқаныңды қалаймын. | -ғаныңды қалау | I want you to meet my parents. |
| Мұғалім бізді сұрақ қоюға ынталандырды. | -уға → to | The teacher encouraged us to ask questions. |
| Жаттықтырушы бізді он айналым жүгіртті. | өзгелік етіс ≈ make | The coach made us run ten laps. |
| Бастығым маған ерте кетуге рұқсат берді. | -уге рұқсат беру | My boss let me leave early. |
| Мұражайда суретке түсіруге бола ма? | бастауышсыз | Are we allowed to take photos in the museum? |
| Ағам маған велосипедімді жөндеуге көмектесті. | барыс септігі | My brother helped me fix my bike. |
Құрылым
Етістік + толықтауыш + to + етістік
| Етістік | Мысал |
|---|---|
| want, would like, expect | I want you to stay. |
| ask, tell, remind, warn | She reminded me to call him. |
| advise, encourage, persuade, invite | They persuaded her to apply. |
| allow, permit, force | The rules allow guests to stay until noon. |
| болымсыз түрі: толықтауыш + not to | He told us not to wait. |
Етістік + толықтауыш + негізгі түрі (to жоқ)
| Етістік | Мағынасы | Мысал |
|---|---|---|
| make | мәжбүрлеу / себеп болу | The coach made us run. |
| let | рұқсат беру (бейресми) | My boss let me leave early. |
| help | көмектесу; to міндетті емес | Can you help me (to) carry this? |
Let — бұрыс етістік: let – let – let.
Ырықты етіс → ырықсыз етіс
| Ырықты етіс | Ырықсыз етіс |
|---|---|
| They made us wait. | We were made to wait. |
| They allowed us to leave early. | We were allowed to leave early. |
| They let us leave early. | We were allowed to leave early. (were let емес) |
| They don't permit visitors to take photos. | Visitors are not permitted to take photos. |
| My boss told me to wait. | I was told to wait. |
Be allowed to әртүрлі шақтарда
| Шақ | Мысал |
|---|---|
| Осы шақ | Are we allowed to park here? |
| Өткен шақ | I wasn't allowed to watch TV on school nights. |
| Келер шақ | You'll be allowed to leave after the test. |
| Present Perfect | Students have never been allowed to use phones in class. |
Қолданылуы
1Қалау және күту: want / would like / expect + толықтауыш + to
Басқа адамның бір нәрсе істегенін қаласаңыз немесе күтсеңіз, осыларды қолданыңыз. Want сөзінен кейін ешқашан that арқылы бағыныңқы сөйлем келмейді.
2Іске итермелейтін сөздер: ask, tell, remind, warn, advise, encourage, invite, persuade
Бұл етістіктер біреуді әрекет етуге жетелеу үшін не айтатынымызды сипаттайды. Олар өтініштер мен бұйрықтарды жеткізетін негізгі етістіктер де B1-13. Болымсыз түрі үшін not сөзін to алдына қойыңыз.
3Рұқсат және мәжбүрлеу: allow, permit, force + толықтауыш + to
Allow бейтарап; permit ресми (ережелер, белгілер, құжаттар); force күшті, таңдау жоқ. Үшеуі де толықтауыш + to алады.
4Make + толықтауыш + негізгі түрі (мәжбүрлеу немесе себеп болу)
Make біреудің басқа адамды бір нәрсе істеуге мәжбүрлейтінін немесе бір нәрсенің қандай да бір әсер тудыратынын білдіреді. To жоқ.
5Let + толықтауыш + негізгі түрі (рұқсат)
Let рұқсат береді. Ол бейресми әрі сөйлеуде өте жиі қолданылады. Let me… — көмек ұсынудың достық жолы да.
6Ырықсыз етіс: be made to, be allowed to
Ырықсыз етісте make to алады: be made to do. Let бұл үлгіде ырықсыз етіске айналмайды, сондықтан be allowed to қолданыңыз. Let ырықсыз етісте тек бірнеше тұрақты тіркесте кездеседі: be let go (= жұмыстан шығу), be let in, be let off (= жазаланбау).
7Help + толықтауыш + (to) + негізгі түрі
Help сөзінен кейін негізгі түр де, to + негізгі түр де дұрыс. Негізгі түр жиірек, әсіресе американ ағылшынында. Толықтауышты түсіріп айтуға да болады.
Жиі кездесетін қателер
Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
1. «Заңгер болғанын қалайды» → want that. Қазақша басқа адамның әрекетін есімшемен немесе шартты райдың «-са екен» түрімен айтамыз. Оны ағылшыншаға бағыныңқы сөйлеммен аударғыңыз келеді. Бірақ want пен would like сөздерінен кейін адам + to + етістік керек.
2. «-уға рұқсат берді» → let … to. «Әжем бізге атына мінуге рұқсат берді» сөйлеміндегі «-уға» бізге to сияқты көрінеді. Allow етістігімен to дұрыс, бірақ let етістігінен кейін to жоқ.
3. «-уға болмайды», «рұқсат етілмейді» → It isn't allowed to. Қазақшадағы бұл сөйлемдерде бастауыш жоқ. Ағылшыншада it бастауышы бұл жерге келмейді: адамды бастауыш етіңіз (we / you aren't allowed to) немесе әрекетті бастауыш етіңіз.
4. «Маған көмектесті» → helped to me. Қазақшада көмектесу етістігімен адам барыс септігінде тұрады («маған»). Ағылшыншада help сөзінен кейін адам бірден, предлогсыз келеді.
Шатастырмаңыз
make және let — Билік туралы қарама-қарсы ойлар: make = таңдау жоқ; let = еркін таңдау.
Let's және Let us — Let's тыңдаушыны да қосатын ұсыныс A1-18. Let us (толық түрі, көбіне please сөзімен) біреуден рұқсат сұрайды.
allow + толықтауыш + to және allow + -ing — Адам айтылса, толықтауыш + to қолданыңыз. Адам айтылмаса, allow, permit және advise сөздерінен кейін -ing келеді.
make someone do және get someone to do — Make — мәжбүрлеу; get someone to do көндіруді немесе ұйымдастыруды білдіреді және to алады. B2-11 қараңыз.
Жазылуы мен айтылуы
- allowed /əˈlaʊd/ aloud (= дауыстап) сөзімен бірдей айтылады. «Рұқсат етілген» мағынасы тек allowed сөзінде.
- let сөзінің -ed түрі жоқ: Yesterday my boss let me… (letted емес).
- made to және allowed to тіркестерінде to әлсіз: /ˈmeɪd tə/, /əˈlaʊd tə/.
- Жылдам сөйлеуде Let me көбіне /ˈlemi/ болып айтылады.
- Етістік permit екінші буынға екпін алады: /pəˈmɪt/; зат есім (a parking permit) бірінші буынға: /ˈpɜːmɪt/ (UK), /ˈpɝːmɪt/ (US). Қазақша әдетпен соңғы буынға екпін түсіру етістікке келеді, бірақ зат есімде бірінші буынды күшейтіңіз.
Алтын ереже
Бұл сабақтағы етістіктердің көбі адам + to + етістік алады (want, ask, tell, allow). Олардың ішінде make пен let to-сыз адам + етістік алады; help екеуін де ала береді. Ырықсыз етісте be let to емес, be made to және be allowed to деңіз. Want сөзінен кейін that жоқ, help сөзінен кейін to me жоқ.
Жаттығулар
A. Құрылым
Жақшадағы етістікті to арқылы немесе to-сыз жазыңыз.
-
The film made me (cry).
-
My manager let me (take) a day off.
-
Our teacher doesn't allow us (use) phones in class.
-
She reminded me (lock) the door.
-
They were made (wait) outside.
-
Can you help me (carry) these boxes?
-
Ырықсыз етіске айналдырыңыз: The rules don't permit visitors to take photos.
B. Мағына
Дұрыс жауапты таңдаңыз немесе сөйлемді берілген сөзбен жеткізіңіз.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: My parents … me to travel alone.
-
Мағынасы қандай? "My boss made me stay late."
-
warn арқылы жеткізіңіз: "Don't swim here — it's dangerous," the guide said to us.
-
invite арқылы жеткізіңіз: "Would you like to come to dinner on Saturday?" Maria asked Tom.
-
be allowed to арқылы қайта жазыңыз: The school lets students leave at lunchtime.
C. Қатені табыңыз
Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.
-
I want that you come to my party.
-
I was let to stay up late.
-
They don't let us to bring food.
-
My parents encouraged me to learn the piano.
-
Is it allowed to park here?
D. Мәтін ішінде
Мәтінді оқып, жақшадағы етістікті to арқылы немесе to-сыз жазыңыз.
When I started my first job, my manager asked me 18 (work) on Saturdays. She didn't let me 19 (choose) my hours, and she made everyone 20 (wear) a uniform. We weren't allowed 21 (use) our phones at work. But she also encouraged me 22 (take) a course, and a year later she helped me 23 (find) a better job.
E. Сіздің кезегіңіз
Ағылшынша жазыңыз.
-
Балалық шағыңыз туралы екі сөйлем жазыңыз: біреуі let, біреуі make арқылы.
-
Оқу орныңыздағы немесе жұмыс орныңыздағы екі ережені жазыңыз: біреуі be allowed to, біреуі not allowed to арқылы.
F. Аралас қайталау
Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.
-
B1-17 Verb + -ing пе, verb + to ма? Етістіктердің толық тізімі қазақша She refused (help) us.
-
B1-13 Reported Questions қазақша: сұрақты, өтінішті және бұйрықты жеткізу; say пе, tell ме? "Please sit down," the doctor said to me. tell немесе ask арқылы жеткізіңіз.
-
B1-10 Passive Voice қазақша: ырықсыз етіс Present және Past Simple шақтарында Ырықсыз етіске айналдырыңыз: Someone stole my bike.
Жауаптар
A. Құрылым
- cry
- take
- to use
- to lock
- to wait
- carry / to carry
- Visitors are not permitted to take photos. / Visitors aren't permitted to take photos.
B. Мағына
- allowed
- I had no choice.
- The guide warned us not to swim there. / The guide warned us not to swim here.
- Maria invited Tom to come to dinner on Saturday. / Maria invited Tom to dinner on Saturday. / Maria invited Tom to come for dinner on Saturday. / Maria invited Tom for dinner on Saturday.
- Students are allowed to leave at lunchtime. / The students are allowed to leave at lunchtime.
C. Қатені табыңыз
- I want you to come to my party.
- I was allowed to stay up late.
- They don't let us bring food.
- ✓ My parents encouraged me to learn the piano.
- Are we allowed to park here? / Am I allowed to park here? / Are you allowed to park here? / Is parking allowed here?
D. Мәтін ішінде
- to work
- choose
- wear
- to use
- to take
- find / to find
E. Сіздің кезегіңіз
- My parents let me stay up late on Fridays. They made me do my homework before dinner.
- We're allowed to work from home on Fridays. We aren't allowed to eat at our desks.
F. Аралас қайталау
- to help
- The doctor told me to sit down. / The doctor asked me to sit down.
- My bike was stolen.
