SlowingoГрамматика
B1 19 / 39

Want him to, make him do, let him do қазақша: басқа адамның әрекеті туралы

Want Him To, Make Him Do, Let Him Do

Осы бетте
  1. Мақсат
  2. Негізгі идея
  3. Қазақ тілі мен ағылшын тілі
  4. Құрылым
  5. Қолданылуы
  6. Жиі кездесетін қателер
  7. Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
  8. Шатастырмаңыз
  9. Жазылуы мен айтылуы
  10. Алтын ереже
  11. Жаттығулар

Мақсат

Осы сабақтан кейін сіз басқа адамның не істегенін қалайтыныңызды, оны не істеуге сұрайтыныңызды, айтатыныңызды немесе көндіретініңізді айта аласыз (I want you to stay), сондай-ақ біреудің басқа адамды бір нәрсе істеуге мәжбүрлейтінін (make), оған рұқсат беретінін (let, allow, permit) немесе көмектесетінін (help) ырықты және ырықсыз етісте айта аласыз.

Негізгі идея

B1-17 сабағында екі әрекетті бір адам істеді: I want to stay. Енді сөйлемге екінші адам кіреді: I want you to stay. Бұл адам, яғни толықтауыш, екі етістіктің ортасында тұрады.

Адам мен әрекеттің арасындағы қақпаны елестетіңіз. Want, ask, tell, persuade адамды қақпаға қарай бағыттайды. Make оны қаласа да, қаламаса да қақпадан итеріп өткізеді. Let пен allow қақпаны ашады: қаласа, өте алады. Help онымен бірге қақпадан өтеді.

Грамматикасы қысқа, бірақ тұзаққа толы. Бұл сабақтағы етістіктердің көбі толықтауыш + to алады: She asked me to wait. Олардың ішінде тек make пен let әрдайым толықтауыштан кейін to-сыз негізгі түрді алады (help екеуін де ала береді): She made me wait. She let me go. Ал ырықсыз етісте make кенет to талап етеді (I was made to wait), ал let орнына be allowed to келеді.

Қазақ тілі мен ағылшын тілі

Қазақ тілінде «басқа адам істесін» деген ой көбіне есімше немесе шартты рай арқылы айтылады: «сенің қалғаныңды қалаймын», «қалсаң деймін». Ағылшын тілінде бұл үшін бағыныңқы сөйлем емес, адам + to + етістік керек: I want you to stay. Өтініш пен рұқсат қазақшада көбіне -уға арқылы келеді («кетуге рұқсат берді», «сұрақ қоюға ынталандырды»). Allow, encourage етістіктерімен бұл to тіркесіне сәйкес келеді, бірақ let етістігінен кейін to жоқ.

Жақсы жаңалық: make мағынасын қазақшада өзгелік етіс жұрнағы -т, -тыр/-тір, -ғыз/-гіз береді: «жүгіртті» → made us run, «күлдіреді» → makes me laugh. Мұнда да көмекші сөз жоқ, ағылшыншада да to жоқ. Ал «суретке түсіруге бола ма?», «темекі шегуге рұқсат етілмейді» сияқты бастауышсыз сөйлемдер ағылшыншада адамды бастауыш етіп айтылады: Are we allowed to…?

ҚазақшаМағынасыАғылшынша
Ата-анаммен танысқаныңды қалаймын.-ғаныңды қалауI want you to meet my parents.
Мұғалім бізді сұрақ қоюға ынталандырды.-уға → toThe teacher encouraged us to ask questions.
Жаттықтырушы бізді он айналым жүгіртті.өзгелік етіс ≈ makeThe coach made us run ten laps.
Бастығым маған ерте кетуге рұқсат берді.-уге рұқсат беруMy boss let me leave early.
Мұражайда суретке түсіруге бола ма?бастауышсызAre we allowed to take photos in the museum?
Ағам маған велосипедімді жөндеуге көмектесті.барыс септігіMy brother helped me fix my bike.

Құрылым

Етістік + толықтауыш + to + етістік

ЕтістікМысал
want, would like, expectI want you to stay.
ask, tell, remind, warnShe reminded me to call him.
advise, encourage, persuade, inviteThey persuaded her to apply.
allow, permit, forceThe rules allow guests to stay until noon.
болымсыз түрі: толықтауыш + not toHe told us not to wait.

Етістік + толықтауыш + негізгі түрі (to жоқ)

ЕтістікМағынасыМысал
makeмәжбүрлеу / себеп болуThe coach made us run.
letрұқсат беру (бейресми)My boss let me leave early.
helpкөмектесу; to міндетті емесCan you help me (to) carry this?

Let — бұрыс етістік: let – let – let.

Ырықты етіс → ырықсыз етіс

Ырықты етісЫрықсыз етіс
They made us wait.We were made to wait.
They allowed us to leave early.We were allowed to leave early.
They let us leave early.We were allowed to leave early. (were let емес)
They don't permit visitors to take photos.Visitors are not permitted to take photos.
My boss told me to wait.I was told to wait.

Be allowed to әртүрлі шақтарда

ШақМысал
Осы шақAre we allowed to park here?
Өткен шақI wasn't allowed to watch TV on school nights.
Келер шақYou'll be allowed to leave after the test.
Present PerfectStudents have never been allowed to use phones in class.

Қолданылуы

1Қалау және күту: want / would like / expect + толықтауыш + to

Басқа адамның бір нәрсе істегенін қаласаңыз немесе күтсеңіз, осыларды қолданыңыз. Want сөзінен кейін ешқашан that арқылы бағыныңқы сөйлем келмейді.

I want you to meet my parents.
Ата-анаммен танысқаныңды қалаймын.
сен танысасың: want + you + to
Would you like me to open the window?
Терезені ашып жіберейін бе?
ұсыныс; «-айын ба?» ≈ Would you like me to…?
We didn't expect them to arrive so early.
Олар соншалық ерте келеді деп күтпедік.
My parents want me to study medicine.
Ата-анам менің дәрігерлікке оқығанымды қалайды.
«оқығанымды қалайды» → want + me + to

2Іске итермелейтін сөздер: ask, tell, remind, warn, advise, encourage, invite, persuade

Бұл етістіктер біреуді әрекет етуге жетелеу үшін не айтатынымызды сипаттайды. Олар өтініштер мен бұйрықтарды жеткізетін негізгі етістіктер де B1-13. Болымсыз түрі үшін not сөзін to алдына қойыңыз.

Can you remind me to buy milk?
Сүт алуды есіме салып жібересің бе?
The teacher encouraged us to ask questions.
Мұғалім бізді сұрақ қоюға ынталандырды.
«-уға» → to
They persuaded her to apply for the job.
Олар оны сол жұмысқа өтініш беруге көндірді.
The guide warned us not to swim there.
Гид бізге ол жерде шомылмауды ескертті.
not to
My doctor advised me to rest for a week.
Дәрігерім маған бір апта демалуға кеңес берді.
We've invited the neighbours to come for dinner.
Көршілерді кешкі асқа шақырдық.

3Рұқсат және мәжбүрлеу: allow, permit, force + толықтауыш + to

Allow бейтарап; permit ресми (ережелер, белгілер, құжаттар); force күшті, таңдау жоқ. Үшеуі де толықтауыш + to алады.

The hotel allows guests to check out at noon.
Қонақүй қонақтарға бөлмені сағат он екіде босатуға рұқсат береді.
The law does not permit employers to ask about your age.
Заң жұмыс берушілерге жасыңызды сұрауға рұқсат етпейді.
permit: ресми
The storm forced us to cancel the trip.
Дауыл бізді сапардан бас тартуға мәжбүр етті.

4Make + толықтауыш + негізгі түрі (мәжбүрлеу немесе себеп болу)

Make біреудің басқа адамды бір нәрсе істеуге мәжбүрлейтінін немесе бір нәрсенің қандай да бір әсер тудыратынын білдіреді. To жоқ.

My mum made me apologise to my sister.
Анам маған әпкемнен кешірім сұратты.
өзгелік етіс «-т» ≈ make; to жоқ
The coach made us run ten laps.
Жаттықтырушы бізді он айналым жүгіртті.
That joke always makes me laugh.
Ол әзіл мені үнемі күлдіреді.
себеп болу, мәжбүрлеу емес
Don't make me wait again!
Мені тағы күттірме!

5Let + толықтауыш + негізгі түрі (рұқсат)

Let рұқсат береді. Ол бейресми әрі сөйлеуде өте жиі қолданылады. Let me… — көмек ұсынудың достық жолы да.

My boss let me leave early on Friday.
Бастығым жұма күні маған ерте кетуге рұқсат берді.
«-уге рұқсат берді», бірақ let + me + leave
Will your parents let you go to the festival?
Ата-анаң сені фестивальге жібере ме?
Let me know when you get home.
Үйге жеткенде хабар бер.
= маған айт
Let me help you with those bags.
Сөмкелеріңізді көтерісейін.
ұсыныс

6Ырықсыз етіс: be made to, be allowed to

Ырықсыз етісте make to алады: be made to do. Let бұл үлгіде ырықсыз етіске айналмайды, сондықтан be allowed to қолданыңыз. Let ырықсыз етісте тек бірнеше тұрақты тіркесте кездеседі: be let go (= жұмыстан шығу), be let in, be let off (= жазаланбау).

The employees were made to sign a new contract.
Қызметкерлерді жаңа келісімшартқа қол қоюға мәжбүрледі.
ырықсыз етістегі make → to
Are we allowed to take photos in the museum?
Мұражайда суретке түсіруге бола ма?
«бола ма?» бастауышсыз, ағылшыншада we
When I was a kid, I wasn't allowed to stay up after nine.
Бала кезімде маған тоғыздан кейін ұйықтамай отыруға рұқсат етілмейтін.
Passengers are not permitted to use the emergency exit.
Жолаушыларға апаттық шығу есігін пайдалануға рұқсат етілмейді.
ресми
Fifty workers were let go last month.
Өткен айда елу жұмысшы жұмыстан шығарылды.
тұрақты тіркес

7Help + толықтауыш + (to) + негізгі түрі

Help сөзінен кейін негізгі түр де, to + негізгі түр де дұрыс. Негізгі түр жиірек, әсіресе американ ағылшынында. Толықтауышты түсіріп айтуға да болады.

My brother helped me fix my bike.
Ағам маған велосипедімді жөндеуге көмектесті.
«маған», бірақ helped me
This app helps you to plan your budget.
Бұл қосымша бюджетіңізді жоспарлауға көмектеседі.
Regular exercise helps reduce stress.
Тұрақты жаттығу стрессті азайтуға көмектеседі.
толықтауыш жоқ

Жиі кездесетін қателер

❌I want that you come to my party.
✅I want you to come to my party.
want + толықтауыш + to, ешқашан that арқылы бағыныңқы сөйлем емес
❌I want him go home.
✅I want him to go home.
want сөзіне to керек
❌My boss made me to work late.
✅My boss made me work late.
make + толықтауыш + негізгі түрі
❌She let me to use her laptop.
✅She let me use her laptop.
let + толықтауыш + негізгі түрі
❌They allowed us leave early.
✅They allowed us to leave early.
allow + толықтауыш + to
❌We were let to go home.
✅We were allowed to go home.
ырықсыз етіс: be allowed to
❌I was made wait for an hour.
✅I was made to wait for an hour.
ырықсыз етістегі make to алады
❌My parents didn't let me going out.
✅My parents didn't let me go out.
let + негізгі түрі, -ing емес
❌Is it allowed to smoke here?
✅Are we allowed to smoke here? немесе Is smoking allowed here?
адамды немесе әрекетті бастауыш етіңіз
❌She suggested me to see a doctor.
✅She advised me to see a doctor. немесе She suggested that I see a doctor.
suggest ешқашан толықтауыш + to алмайды: B2-14 қараңыз

Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар

1. «Заңгер болғанын қалайды» → want that. Қазақша басқа адамның әрекетін есімшемен немесе шартты райдың «-са екен» түрімен айтамыз. Оны ағылшыншаға бағыныңқы сөйлеммен аударғыңыз келеді. Бірақ want пен would like сөздерінен кейін адам + to + етістік керек.

❌Dauren's parents want that he becomes a lawyer.
✅Dauren's parents want him to become a lawyer.
❌I'd like that you check my essay before Friday.
✅I'd like you to check my essay before Friday.

2. «-уға рұқсат берді» → let … to. «Әжем бізге атына мінуге рұқсат берді» сөйлеміндегі «-уға» бізге to сияқты көрінеді. Allow етістігімен to дұрыс, бірақ let етістігінен кейін to жоқ.

❌My grandmother let us to ride her horse.
✅My grandmother let us ride her horse. немесе My grandmother allowed us to ride her horse.

3. «-уға болмайды», «рұқсат етілмейді» → It isn't allowed to. Қазақшадағы бұл сөйлемдерде бастауыш жоқ. Ағылшыншада it бастауышы бұл жерге келмейді: адамды бастауыш етіңіз (we / you aren't allowed to) немесе әрекетті бастауыш етіңіз.

❌It isn't allowed to bring drinks into the cinema.
✅We aren't allowed to bring drinks into the cinema. немесе Drinks aren't allowed in the cinema.

4. «Маған көмектесті» → helped to me. Қазақшада көмектесу етістігімен адам барыс септігінде тұрады («маған»). Ағылшыншада help сөзінен кейін адам бірден, предлогсыз келеді.

❌Askhat helped to me move the sofa.
✅Askhat helped me move the sofa. немесе Askhat helped me to move the sofa.

Шатастырмаңыз

make және let — Билік туралы қарама-қарсы ойлар: make = таңдау жоқ; let = еркін таңдау.

My parents made me study every evening.
Ата-анам мені күнде кешке сабаққа отырғызатын.
мәжбүр болдым
My parents let me study whenever I wanted.
Ата-анам маған қалаған кезімде сабақ оқуға рұқсат беретін.
өзім таңдадым

Let's және Let us — Let's тыңдаушыны да қосатын ұсыныс A1-18. Let us (толық түрі, көбіне please сөзімен) біреуден рұқсат сұрайды.

Let's go to the beach!
Жағажайға барайық!
ұсыныс: барайық
Please let us go — we've finished everything.
Бізді жіберіңізші, бәрін бітірдік.
рұқсат сұрау

allow + толықтауыш + to және allow + -ing — Адам айтылса, толықтауыш + to қолданыңыз. Адам айтылмаса, allow, permit және advise сөздерінен кейін -ing келеді.

The hotel doesn't allow guests to smoke.
Қонақүй қонақтарға темекі шегуге рұқсат бермейді.
The hotel doesn't allow smoking.
Қонақүйде темекі шегуге болмайды.

make someone do және get someone to do — Make — мәжбүрлеу; get someone to do көндіруді немесе ұйымдастыруды білдіреді және to алады. B2-11 қараңыз.

I got my brother to drive me to the station.
Ағамды көндіріп, вокзалға апартып алдым.
көндірдім

Жазылуы мен айтылуы

  • allowed /əˈlaʊd/ aloud (= дауыстап) сөзімен бірдей айтылады. «Рұқсат етілген» мағынасы тек allowed сөзінде.
  • let сөзінің -ed түрі жоқ: Yesterday my boss let me… (letted емес).
  • made to және allowed to тіркестерінде to әлсіз: /ˈmeɪd tə/, /əˈlaʊd tə/.
  • Жылдам сөйлеуде Let me көбіне /ˈlemi/ болып айтылады.
  • Етістік permit екінші буынға екпін алады: /pəˈmɪt/; зат есім (a parking permit) бірінші буынға: /ˈpɜːmɪt/ (UK), /ˈpɝːmɪt/ (US). Қазақша әдетпен соңғы буынға екпін түсіру етістікке келеді, бірақ зат есімде бірінші буынды күшейтіңіз.

Алтын ереже

Бұл сабақтағы етістіктердің көбі адам + to + етістік алады (want, ask, tell, allow). Олардың ішінде make пен let to-сыз адам + етістік алады; help екеуін де ала береді. Ырықсыз етісте be let to емес, be made to және be allowed to деңіз. Want сөзінен кейін that жоқ, help сөзінен кейін to me жоқ.

Жаттығулар

A. Құрылым

Жақшадағы етістікті to арқылы немесе to-сыз жазыңыз.

  1. The film made me (cry).
  2. My manager let me (take) a day off.
  3. Our teacher doesn't allow us (use) phones in class.
  4. She reminded me (lock) the door.
  5. They were made (wait) outside.
  6. Can you help me (carry) these boxes?
  7. Ырықсыз етіске айналдырыңыз: The rules don't permit visitors to take photos.

B. Мағына

Дұрыс жауапты таңдаңыз немесе сөйлемді берілген сөзбен жеткізіңіз.

  1. Дұрыс жауапты таңдаңыз: My parents … me to travel alone.
  2. Мағынасы қандай? "My boss made me stay late."
  3. warn арқылы жеткізіңіз: "Don't swim here — it's dangerous," the guide said to us.
  4. invite арқылы жеткізіңіз: "Would you like to come to dinner on Saturday?" Maria asked Tom.
  5. be allowed to арқылы қайта жазыңыз: The school lets students leave at lunchtime.

C. Қатені табыңыз

Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.

  1. I want that you come to my party.
  2. I was let to stay up late.
  3. They don't let us to bring food.
  4. My parents encouraged me to learn the piano.
  5. Is it allowed to park here?

D. Мәтін ішінде

Мәтінді оқып, жақшадағы етістікті to арқылы немесе to-сыз жазыңыз.

My first job
When I started my first job, my manager asked me 18 (work) on Saturdays. She didn't let me 19 (choose) my hours, and she made everyone 20 (wear) a uniform. We weren't allowed 21 (use) our phones at work. But she also encouraged me 22 (take) a course, and a year later she helped me 23 (find) a better job.

E. Сіздің кезегіңіз

Ағылшынша жазыңыз.

  1. Балалық шағыңыз туралы екі сөйлем жазыңыз: біреуі let, біреуі make арқылы.
  2. Оқу орныңыздағы немесе жұмыс орныңыздағы екі ережені жазыңыз: біреуі be allowed to, біреуі not allowed to арқылы.

F. Аралас қайталау

Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.

  1. B1-17 Verb + -ing пе, verb + to ма? Етістіктердің толық тізімі қазақша
    She refused (help) us.
  2. B1-13 Reported Questions қазақша: сұрақты, өтінішті және бұйрықты жеткізу; say пе, tell ме?
    "Please sit down," the doctor said to me. tell немесе ask арқылы жеткізіңіз.
  3. B1-10 Passive Voice қазақша: ырықсыз етіс Present және Past Simple шақтарында
    Ырықсыз етіске айналдырыңыз: Someone stole my bike.
Жауаптар

A. Құрылым

  1. cry
  2. take
  3. to use
  4. to lock
  5. to wait
  6. carry / to carry
  7. Visitors are not permitted to take photos. / Visitors aren't permitted to take photos.

B. Мағына

  1. allowed
  2. I had no choice.
  3. The guide warned us not to swim there. / The guide warned us not to swim here.
  4. Maria invited Tom to come to dinner on Saturday. / Maria invited Tom to dinner on Saturday. / Maria invited Tom to come for dinner on Saturday. / Maria invited Tom for dinner on Saturday.
  5. Students are allowed to leave at lunchtime. / The students are allowed to leave at lunchtime.

C. Қатені табыңыз

  1. I want you to come to my party.
  2. I was allowed to stay up late.
  3. They don't let us bring food.
  4. ✓ My parents encouraged me to learn the piano.
  5. Are we allowed to park here? / Am I allowed to park here? / Are you allowed to park here? / Is parking allowed here?

D. Мәтін ішінде

  1. to work
  2. choose
  3. wear
  4. to use
  5. to take
  6. find / to find

E. Сіздің кезегіңіз

  1. My parents let me stay up late on Fridays. They made me do my homework before dinner.
  2. We're allowed to work from home on Fridays. We aren't allowed to eat at our desks.

F. Аралас қайталау

  1. to help
  2. The doctor told me to sit down. / The doctor asked me to sit down.
  3. My bike was stolen.
Android қолданбасыЖолда үйреніңіз Google Play