And, but, or, so, because монголоор: холбоос үг ба also, too
And, But, Or, So, Because
Энэ хуудсанд
Зорилго
Энэ хичээлийн дараа та хоёр санааг and, but, or, so, because-ээр холбож, also, too, as well-ээр мэдээлэл нэмж, тэдгээрийг зөв байранд нь тавьж, эдгээр үгтэй таслалыг зөв хэрэглэж чадна.
Гол санаа
Богино өгүүлбэр ойлгомжтой, гэхдээ жинхэнэ ярианд санаанууд холбогддог. Өгүүлбэрийн хэсэг (clause) гэдэг нь өгүүлэгдэхүүн, үйл үгтэй үгсийн бүлэг: it was late, we took a taxi. Холбоос үгс (conjunctions) хоёр хэсгийг нэг өгүүлбэр болгоно, тус бүр өөр харьцааг харуулна. Тэднийг таван тэмдэг гэж бодоорой:
- and = нэмэх (+): дахиад нэг санаа
- but = эсрэг, гэнэтийн зүйл (≠)
- or = сонголт (?)
- so = үр дүн (→)
- because = шалтгаан (←)
So, because хоёр нэг түүхийг эсрэг чиглэлд ярина. Шалтгаан → үр дүн: It was late, so we took a taxi. Үр дүн ← шалтгаан: We took a taxi because it was late.
Also, too, as well and шиг мэдээлэл нэмнэ. Гэхдээ хоёр хэсгийг холбодоггүй. Тэд нэг хэсгийн дотор байрлах бөгөөд тус бүр өөрийн байртай.
Монгол хэл ба англи хэл
Монголоор санааг ихэвчлэн үйл үгийн дагавар, сул үгээр холбодог: «Бороо орсон учраас гэртээ байсан», «Өлссөн болохоор сэндвич идсэн», «Далайн эрэг дээр очоод хоол идсэн». Шалтгааныг заах «учраас», «болохоор» шалтгааны ард ирдэг. Англи because шалтгааны өмнө ирнэ: We stayed at home because it was raining. Үгчлэн орчуулбал because буруу хэсгийн өмнө орж, утга эсрэгээрээ болох аюултай.
Бусад ялгаа. Нэгдүгээрт, монголоор шалтгааныг тусдаа өгүүлбэрээр «Яагаад гэвэл…» гэж эхлүүлэх нь хэвийн; англиар бичгээр because-тай хэсэг ихэвчлэн нэг өгүүлбэрт үлдэнэ. Хоёрдугаарт, монгол «бас» батлах ч, үгүйсгэх ч өгүүлбэрт ордог («Би бас мах иддэггүй»), англиар үгүйсгэлд too биш, either. Энд адилхан зүйл ч бий: «гэхдээ» = but, «эсвэл» = or, «тиймээс» = so – эдгээр нь монголоор ч, англиар ч хоёр хэсгийн хооронд ирнэ.
| Монголоор | Англиар | Юу өөр вэ |
|---|---|---|
| Байр жижиг, гэхдээ их гэгээтэй. | The flat is small, but it's very bright. | энд адилхан: «гэхдээ» = but, хоёр хэсгийн хооронд |
| Гэртээ байх уу, эсвэл гадуур гарах уу? | Do you want to stay in or go out? | энд адилхан: «эсвэл» = or |
| Бороо орж байсан, тиймээс гэртээ байсан. | It was raining, so we stayed at home. | энд адилхан: «тиймээс» = so + үр дүн |
| Унтаж чадаагүй учраас ядарч байна. | I'm tired because I didn't sleep well. | «учраас» шалтгааны ард; because шалтгааны өмнө |
| Гэртээ байсан. Яагаад гэвэл өвдсөн. | I stayed at home because I was ill. | бичгээр тусдаа өгүүлбэр биш, нэг өгүүлбэр |
| Далайн эрэг дээр очоод хоол идсэн. | We went to the beach and had lunch by the sea. | «-оод» → and |
| Би бас теннис тоглодог. | I also play tennis. / I play tennis too. | «бас» → also (дунд) эсвэл too (төгсгөлд) |
| Би бас мах иддэггүй. | I don't eat meat either. | үгүйсгэлд «бас» → either, too биш |
Товчхондоо: because шалтгааны өмнө, «учраас» шалтгааны ард; so, because-ийн аль нэгийг л хэрэглэнэ; «бас» батлахад also / too, үгүйсгэлд either.
Бүтэц
Таван холбоос үг
| Холбоос үг | Утга | Жишээ |
|---|---|---|
| and | нэмэх | I play the guitar and my sister plays the piano. |
| but | эсрэгцүүлэх | The hotel was nice, but the food was terrible. |
| or | сонголт | Do you want tea or coffee? |
| so | үр дүн | I was hungry, so I made a sandwich. |
| because | шалтгаан | I made a sandwich because I was hungry. |
Also, too, as well – байрлал
| Үг | Байрлал | Жишээ |
|---|---|---|
| also | гол үйл үгийн өмнө | She also plays the violin. |
| also | be-гийн дараа | He's also a musician. |
| also | эхний туслах эсвэл модаль үйл үгийн дараа (can, is, are…) | I can also drive. |
| too | хэсгийн төгсгөлд | She plays the violin too. |
| as well | хэсгийн төгсгөлд | She plays the violin as well. |
Too, as well ярианд их түгээмэл; also ярианд ч, бичгээр ч түгээмэл. Үгүйсгэх өгүүлбэрт төгсгөлд нь too биш, either хэрэглэнэ: I don't like it either (A2-32-ийг үзнэ үү).
Эдгээр үгтэй таслал
| Дүрэм | Жишээ |
|---|---|
| Хоёр хэсгийг холбох үед but, so-гийн өмнө ихэвчлэн таслал | It's sunny, but it's cold. / I was tired, so I went to bed. |
| Хоёр богино хэсэгтэй and / or: таслал ихэвчлэн хэрэггүй | I cooked and she washed up. |
| Because-ийн өмнө ихэвчлэн таслал тавихгүй | I'm late because the bus didn't come. |
| Because-тай хэсэг эхэнд бол → араас нь таслал | Because it was raining, we stayed in. |
| Жагсаалт: зүйлсийн хооронд таслал, сүүлийнхийн өмнө and | I bought eggs, milk and bread. |
Жагсаалтад зарим зохиогч (ялангуяа US англиар) and-ийн өмнө ч таслал тавьдаг: eggs, milk, and bread. Хоёулаа зөв; аль нэгийг сонгоод үргэлж ижил хэрэглээрэй.
Хэрэглээ
1And – нэмэх
Ижил төстэй санаа нэмэх, жагсаалтын үгсийг холбоход and.
2But – эсрэгцүүлэх
Хоёр дахь санаа эхнийхээсээ өөр, эсвэл гэнэтийн бол but.
3Or – сонголт
Хоёр ба түүнээс олон зүйлийн сонголтод or. Үгүйсгэх өгүүлбэрт or таны хийдэггүй, байхгүй зүйлсийг холбоно.
4So – үр дүн
So-г үр дүнгийн өмнө тавина. Шалтгаан эхэнд ирнэ.
5Because – шалтгаан
Because-ийг шалтгааны өмнө тавина. Ярианд Why…? асуултад ганцхан Because…-ээр хариулж болно.
6Also, too, as well
Мэдээлэл нэмэхэд эдгээр үг. Also хэсгийн дунд; too, as well төгсгөлд.
Түгээмэл алдаа
Монголчуудад тохиолддог урхи
1. «… учраас …» → because буруу хэсгийн өмнө. Монгол «учраас», «болохоор» шалтгааны ард ирдэг: «Дарханы замд цас их орсон учраас манай автобус гурван цаг хоцорч ирсэн». Үгээр нь дагаж бичвэл because шалтгааны ард, үр дүнгийн өмнө орж, утга эсрэгээрээ болно. Англиар because + шалтгаан.
2. «Яагаад гэвэл…» → тусдаа Because-өгүүлбэр. Монголоор шалтгааныг тусдаа өгүүлбэрээр «Яагаад гэвэл…» гэж эхлүүлэх нь хэвийн: «Энэ жил би Хөвсгөл явахгүй. Яагаад гэвэл зунжин ажилтай.» Ярианд болно, гэхдээ бичгээр (имэйл, эссе, IELTS) because-тай хэсгийг үндсэн өгүүлбэртэй нь нэг өгүүлбэрт үлдээдэг.
3. «Би бас … -гүй» → too үгүйсгэлд. Монгол «бас» батлах, үгүйсгэх аль алинд нь ордог: «Ану гэрийн даалгавраа хийгээгүй, би ч бас хийгээгүй». «Бас»-ыг too гэж цээжилсэн хүн үгүйсгэлд ч too тавьдаг. Англиар үгүйсгэлд either.
4. «Тэр бас эмч» → also is. Монголоор «бас» өгүүлэгдэхүүний дараа, нэр үгийн өмнө ирдэг: «Цэцгээгийн аав багш, тэр бас Дархан дахь хүүхдийн хөлбөмбөгийн клубын дасгалжуулагч». Үгчлэн орчуулбал also нь is-ийн өмнө гарна. Англиар be-гийн дараа: He's also…
Бүү андуураарай
so эсвэл because – Нэг түүхийг эсрэг чиглэлд ярина. So + үр дүн; because + шалтгаан. Шалтгаан, үр дүнг илэрхийлэх бусад арга B1-27-д бий.
but эсвэл although – Хоёулаа эсрэгцүүлнэ, гэхдээ although өөр бүтэцтэй. Энэ хичээлд зөвхөн but-ийг хэрэглэнэ; although B1-26-д бий.
also эсвэл too эсвэл as well – Утга нь адилхан, байрлал нь өөр.
Зөв бичих ба дуудлага
- and ихэвчлэн сул: /ən/ эсвэл зүгээр /n/ – fish and chips «fish 'n' chips» шиг сонсогдоно.
- but хурдан ярианд сул /bət/; or сул /ə/ (UK), /ɚ/ (US): tea or coffee «tea-er-coffee» шиг сонсогдоно.
- because /bɪˈkɒz/ (UK), /bɪˈkɔːz/ эсвэл /bɪˈkʌz/ (US) – өргөлт хоёр дахь хэсэг дээр: «be-COZ». Монголоор өргөлт эхний үе дээр байдаг тул BE-cause гэж хэлэхээс зайлсхийгээрэй. Төгсгөлийн /z/ монгол «з» шиг биш: хэлээ шүдний ард тавиад зөөлөн дуугаргаарай. Маш албан бус ярианд ихэвчлэн 'cause /kəz/ болдог. Ердийн бичвэрт because гэж бичээрэй.
- too, to, two адилхан сонсогдож болно: /tuː/. Өгүүлбэрийн төгсгөлийн too өргөлттэй: Me too. (To ихэвчлэн сул /tə/.)
- Or-той сонголтын асуултад дуу хоолой ихэвчлэн эхний сонголт дээр дээшилж, сүүлийнх дээр доошилно: Tea (дээш) or coffee (доош)?
- Монгол «бас»-ыг англиар бичихдээ таслалаа анхаараарай: «Би бас ирнэ» → I'm coming too. (too-гийн өмнө таслал заавал биш.)
Алтан дүрэм
and (+), but (≠), or (?), so (→ үр дүн), because (← шалтгаан). Because шалтгааны өмнө ирнэ – монгол «учраас» шиг ард нь биш. Also хэсгийн дунд; too / as well төгсгөлд; үгүйсгэлд either. But, so-гийн өмнө ихэвчлэн таслал, because-ийн өмнө таслалгүй.
Дасгал
A. Бүтэц
1–4-р даалгаварт хаалтанд заасан утгыг харуулах үгийг хэрэглээрэй: and, but, or, so, because.
-
I like cats, I don't like dogs. (contrast)
-
Would you like rice chips? You can choose one. (choice)chips (UK); fries (US)
-
It was late, we went home. (result)
-
We went home it was late. (reason)
-
She plays the violin, and she ___ plays the piano. …
-
My brother likes football, and I like it ___. …
B. Утга
Зөв хариултыг сонгоно уу.
-
Зөв хариултыг сонгоно уу: I didn't have breakfast, … I'm hungry now.
-
Зөв хариултыг сонгоно уу: I'm hungry now … I didn't have breakfast.
-
Зөв хариултыг сонгоно уу: We can eat at home … go to a restaurant.
-
Зөв хариултыг сонгоно уу: The test was hard, … I passed it.
C. Алдааг олоорой
Өгүүлбэр бүр нэг алдаатай эсвэл зөв байна. Засварласан өгүүлбэрийг бичнэ үү, эсвэл correct гэж бичнэ үү.
-
I'm tired because of I worked late.
-
I don't eat meat too.
-
Because it was cold so we stayed in.
-
She speaks also French.
-
I was tired, so I went to bed early.
D. Нөхцөл байдалд
Мессежийг уншаад хайрцган дахь үгсээр дутуу үгийг нөхөөрэй (нэг үгийг хэд хэдэн удаа хэрэглэж болно): and, because, but, or, so, too
Hi Jo! Sorry, I can't come tonight 16 I have a cold. I stayed in bed all day, 17 I feel a bit better now. Do you want to meet on Saturday 18 Sunday? I'm free both days. My sister wants to come 19. She's on holiday this week, 20 she isn't working!
E. Таны ээлж
Өөрийнхөө тухай англиар бичээрэй.
-
Өдрийнхөө тухай but-тай нэг, so-той нэг өгүүлбэр бичнэ үү.
-
Хариулна уу: Why are you learning English? because хэрэглээрэй.
F. Холимог давталт
Өмнөх хичээлүүдээ давтаарай.
-
A1-28 Past Simple монголоор: дүрмийн бус үйл үг, did ба didn't Нөхөөрэй: I didn't (go) to work because I was ill.
-
A1-15 Always, usually, never монголоор: давтамжийн дайвар үг ба байрлал always-ийг зөв байранд нь тавина уу: She is late.
-
A1-26 Was ба were монголоор: be-ийн өнгөрсөн цаг, there was, I was born Зөв хариултыг сонгоно уу: The film … long, but it was great.
Хариулт
A. Бүтэц
- but
- or
- so
- because
- also
- too
B. Утга
- so
- because
- or
- but
C. Алдааг олоорой
- I'm tired because I worked late.
- I don't eat meat either.
- Because it was cold, we stayed in. / It was cold, so we stayed in.
- She also speaks French. / She speaks French too. / She speaks French as well.
- ✓ I was tired, so I went to bed early.
D. Нөхцөл байдалд
- because
- but / and / so
- or
- too
- so / and
E. Таны ээлж
- I was tired, but I went to the gym. It was cold, so I wore a hat.
- Because I want to travel and I need it for my job.
F. Холимог давталт
- go
- She is always late.
- was
