Lidhëzat në anglisht: and, but, or, so, because (dhe also, too, as well)
And, But, Or, So, Because
Në këtë faqe
Qëllimi
Pas këtij mësimi do të dini të lidhni dy ide me and, but, or, so dhe because, të shtoni informacion me also, too dhe as well në vendin e duhur, dhe t'i përdorni saktë presjet me këto fjalë.
Ideja kryesore
Fjalitë e shkurtra janë të qarta, por në të folurit e vërtetë idetë lidhen. Një pjesë fjalie (clause) është një grup fjalësh me kryefjalë dhe folje: it was late, we took a taxi. Fjalët lidhëse, lidhëzat (conjunctions), i bashkojnë dy pjesë të tilla në një fjali, dhe secila tregon një lidhje tjetër. Mendojini si pesë simbole:
- and = plus (+): edhe një ide
- but = kontrast ose befasi (≠)
- or = zgjedhje (?)
- so = rezultat (→)
- because = arsye (←)
So dhe because tregojnë të njëjtën histori në drejtime të kundërta. Shkak → rezultat: It was late, so we took a taxi. Rezultat ← shkak: We took a taxi because it was late.
Also, too dhe as well bëjnë një punë të ngjashme me and: shtojnë informacion. Por nuk lidhin dy pjesë. Ato rrinë brenda një pjese, dhe secila ka vendin e vet.
Shqipja dhe anglishtja
Lajm i mirë: lidhëzat shqipe punojnë shumë ngjashëm: «dhe» = and, «por» = but, «ose / apo» = or, «prandaj / kështu që» = so, «sepse / se» = because.
Dallimet janë tri. E para: në shqip është krejt normale të thuash «Meqë ishte vonë, prandaj morëm taksi», me dy fjalë lidhëse. Në anglisht zgjidhet vetëm një: because ose so. E dyta: «edhe» shqip qëndron pothuajse kudo («Luan edhe pianon»), kurse në anglisht also vjen para foljes kryesore, too / as well në fund, dhe në fjali mohore «as … nuk» bëhet either. E treta: në shqip para «sepse» zakonisht vihet presje; në anglisht para because zakonisht jo.
| Shqip | Anglisht | Çfarë ndryshon |
|---|---|---|
| Unë jam infermiere dhe burri im është mësues. | I'm a nurse and my husband is a teacher. | këtu është njësoj |
| Apartamenti është i vogël, por ka shumë dritë. | The flat is small, but it's very bright. | këtu është njësoj, edhe presja |
| Do të rrimë në shtëpi apo të dalim? | Do you want to stay in or go out? | këtu është njësoj: «apo» = or |
| Meqë ishte vonë, prandaj morëm taksi. | It was late, so we took a taxi. | në shqip dy lidhëza, në anglisht vetëm një |
| Jam i lodhur, sepse nuk fjeta mirë. | I'm tired because I didn't sleep well. | në shqip presje, në anglisht zakonisht pa presje |
| Luan edhe violinë. | She also plays the violin. / She plays the violin too. | also para foljes; too në fund |
| As mua nuk më pëlqen. | I don't like it either. | në mohore: either, jo too |
Shkurt: and, but, or punojnë si në shqip. Për arsye dhe rezultat zgjidhni vetëm një: because ose so. «Edhe» bëhet also (para foljes) ose too / as well (në fund), dhe në mohore either.
Forma
Pesë lidhëzat
| Lidhëza | Kuptimi | Shembull |
|---|---|---|
| and | shtim | I play the guitar and my sister plays the piano. |
| but | kontrast | The hotel was nice, but the food was terrible. |
| or | zgjedhje | Do you want tea or coffee? |
| so | rezultat | I was hungry, so I made a sandwich. |
| because | arsye | I made a sandwich because I was hungry. |
Also, too, as well: vendi
| Fjala | Vendi | Shembull |
|---|---|---|
| also | para foljes kryesore | She also plays the violin. |
| also | pas be | He's also a musician. |
| also | pas foljes së parë ndihmëse ose modale (can, is, are…) | I can also drive. |
| too | në fund të pjesës | She plays the violin too. |
| as well | në fund të pjesës | She plays the violin as well. |
Too dhe as well janë shumë të shpeshta në të folur; also është e shpeshtë edhe në të folur, edhe në shkrim. Në fjalitë mohore, në fund përdorni either, jo too: I don't like it either (shih A2-32).
Presjet me këto fjalë
| Rregulli | Shembull |
|---|---|
| Zakonisht presje para but dhe so kur lidhin dy pjesë | It's sunny, but it's cold. / I was tired, so I went to bed. |
| and / or me dy pjesë të shkurtra: zakonisht pa presje | I cooked and she washed up. |
| Zakonisht pa presje para because | I'm late because the bus didn't come. |
| Pjesa me because në fillim → presje pas saj | Because it was raining, we stayed in. |
| Listat: presje midis elementeve dhe and para të fundit | I bought eggs, milk and bread. |
Në lista disa autorë (sidomos në anglishten amerikane) vënë presje edhe para and: eggs, milk, and bread. Të dyja stilet janë të sakta; zgjidhni njërin dhe përdoreni gjithmonë.
Përdorimi
1And: shtim
Përdorni and për të shtuar një ide të ngjashme ose për të lidhur fjalët në një listë.
2But: kontrast
Përdorni but kur ideja e dytë është ndryshe nga e para, ose befasuese pas saj.
3Or: zgjedhje
Përdorni or për një zgjedhje midis dy ose më shumë gjërave. Në fjali mohore or lidh gjërat që nuk i bëni ose nuk i keni.
4So: rezultat
Vendoseni so para rezultatit. Shkaku vjen i pari. Në shqip: «prandaj», «kështu që».
5Because: arsye
Vendoseni because para arsyes. Në bisedë mund t'i përgjigjeni pyetjes Why…? vetëm me Because….
6Also, too dhe as well
Përdorini këto fjalë për të shtuar informacion. Also vjen në mes të pjesës; too dhe as well në fund. Në shqip për të tria themi «edhe».
Gabime të shpeshta
Kurthe për shqipfolësit
1. «Meqë…, prandaj…» → Because…, so… Në shqip dy lidhëza bashkë janë krejt normale: «Meqë Endriti e humbi autobusin e fundit, prandaj fjeti te kushëriri». Fjalë për fjalë del Because …, so …. Në anglisht zgjidhni vetëm njërën.
2. «Ta marrim edhe qenin?» → take also. Në shqip «edhe» vjen menjëherë para fjalës që shtojmë: «Babi, mund ta marrim edhe qenin në fshat te gjyshja?». Fjalë për fjalë also del midis foljes dhe kundrinorit. Në anglisht also vjen para foljes kryesore (pas can); ose përdorni too / as well në fund.
3. «As Blerta nuk…» → too. «Elira nuk vjen dot në ekskursion të shtunën, dhe as Blerta nuk vjen dot». Në shqip «as» e bën fjalinë mohore dhe «edhe» bëhet «as». Fjalë për fjalë del too. Në anglisht, në fund të një pjese mohore vjen either.
4. Presja para «sepse». Në drejtshkrimin shqip para «sepse» zakonisht vihet presje: «Arta u transferua në Tiranë, sepse gjeti punë në një bankë». Në anglisht para because zakonisht nuk vihet presje.
Mos i ngatërroni
so apo because – E njëjta histori në drejtime të kundërta. So + rezultati; because + arsyeja. Mënyra të tjera për arsyen dhe rezultatin janë te B1-27.
but apo although – Të dyja tregojnë kontrast, por although ka strukturë tjetër. Në këtë mësim përdorim vetëm but; although është te B1-26.
also, too apo as well – I njëjti kuptim, vende të ndryshme. Në shqip për të tria «edhe».
Drejtshkrimi dhe shqiptimi
- and zakonisht shqiptohet dobët: /ən/ ose vetëm /n/: fish and chips tingëllon si fish 'n' chips.
- but shqiptohet dobët /bət/ në të folur të shpejtë; or dobët /ə/ (UK), /ɚ/ (US). Zanorja /ə/ i ngjan «ë»-së shqipe, prandaj këto forma ju vijnë lehtë: tea or coffee.
- because /bɪˈkɒz/ (UK), /bɪˈkɔːz/ ose /bɪˈkʌz/ (US): theksi bie në pjesën e dytë, be-CAUSE. Mos e lexoni sipas shkrimit me «au». Në të folur shumë jozyrtar shpesh bëhet 'cause /kəz/. Në shkrimin normal shkruani because.
- too, to dhe two mund të tingëllojnë njësoj: /tuː/, me zanore të gjatë. Too në fund të fjalisë theksohet: Me too. (To shpesh shqiptohet dobët /tə/.) Te too /t/ shqiptohet me një frymë të lehtë ajri, ndryshe nga «t» shqipe.
- Në një pyetje zgjedhjeje me or, zëri zakonisht ngrihet te zgjedhja e parë dhe ulet te e fundit: Tea (lart) or coffee (poshtë)?
Rregulli i artë
and (+), but (≠), or (?), so (→ rezultat), because (← arsye), dhe vetëm një nga because / so në të njëjtën fjali. Also vjen në mes të pjesës; too / as well në fund; në mohore either. Zakonisht vini presje para but dhe so, dhe pa presje para because.
Ushtrime
A. Forma
Në ushtrimet 1–4 përdorni fjalën që tregon kuptimin në kllapa: and, but, or, so, because.
-
I like cats, I don't like dogs. (contrast)
-
Would you like rice chips? You can choose one. (choice)chips (UK); fries (US)
-
It was late, we went home. (result)
-
We went home it was late. (reason)
-
She plays the violin, and she ___ plays the piano. …
-
My brother likes football, and I like it ___. …
B. Kuptimi
Zgjidhni përgjigjen e saktë.
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë: I didn't have breakfast, … I'm hungry now.
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë: I'm hungry now … I didn't have breakfast.
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë: We can eat at home … go to a restaurant.
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë: The test was hard, … I passed it.
C. Gjeni gabimin
Çdo fjali ka një gabim ose është e saktë. Shkruani fjalinë e korrigjuar ose shkruani correct.
-
I'm tired because of I worked late.
-
I don't eat meat too.
-
Because it was cold so we stayed in.
-
She speaks also French.
-
I was tired, so I went to bed early.
D. Në kontekst
Lexoni mesazhin dhe plotësoni fjalët që mungojnë. Fjalët: and, because, but, or, so, too (një fjalë mund ta përdorni më shumë se një herë)
Hi Jo! Sorry, I can't come tonight 16 I have a cold. I stayed in bed all day, 17 I feel a bit better now. Do you want to meet on Saturday 18 Sunday? I'm free both days. My sister wants to come 19. She's on holiday this week, 20 she isn't working!
E. Radha juaj
Shkruani në anglisht.
-
Shkruani një fjali për ditën tuaj me but dhe një me so.
-
Përgjigjuni: Why are you learning English? Përdorni because.
F. Përsëritje e përzier
Përsëritni mësimet e mëparshme.
-
A1-28 Past Simple: foljet e parregullta, did dhe didn't në anglisht Plotësoni: I didn't (go) to work because I was ill.
-
A1-15 Always, usually, never: ndajfoljet e shpeshtësisë në anglisht Vendoseni always në vendin e duhur: She is late.
-
A1-26 Was dhe were në anglisht: e kaluara e foljes to be Zgjidhni përgjigjen e saktë: The film … long, but it was great.
Përgjigjet
A. Forma
- but
- or
- so
- because
- also
- too
B. Kuptimi
- so
- because
- or
- but
C. Gjeni gabimin
- I'm tired because I worked late.
- I don't eat meat either.
- Because it was cold, we stayed in. / It was cold, so we stayed in.
- She also speaks French. / She speaks French too. / She speaks French as well.
- ✓ I was tired, so I went to bed early.
D. Në kontekst
- because
- but / and / so
- or
- too
- so / and
E. Radha juaj
- I was tired, but I went to the gym. It was cold, so I wore a hat.
- Because I want to travel and I need it for my job.
F. Përsëritje e përzier
- go
- She is always late.
- was
