SlowingoSarufi
A2 34 / 38

Good At, Afraid Of, Listen To: Maneno na Vihusishi (Dependent Prepositions) kwa Kiswahili

Good At, Afraid Of, Listen To: Words + Prepositions

Katika ukurasa huu
  1. Lengo
  2. Wazo Kuu
  3. Kiswahili na Kiingereza
  4. Muundo
  5. Matumizi
  6. Makosa ya Kawaida
  7. Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili
  8. Usichanganye
  9. Tahajia na Matamshi
  10. Kanuni ya Dhahabu
  11. Mazoezi

Lengo

Baada ya somo hili, utaweza kutumia kihusishi (preposition) sahihi baada ya vivumishi vya kawaida (good at, afraid of, interested in) na vitenzi (listen to, wait for, depend on), na utajua ni vitenzi vipi vya kawaida havichukui kihusishi kabla ya yambwa (object).

Wazo Kuu

Baadhi ya vivumishi na vitenzi huja na mwenzi maalum: kihusishi. Tunasema good at maths, afraid of spiders, listen to music. Kihusishi kinategemea neno lililo kabla yake, si maana ya sentensi. Jozi hizi mara nyingi huitwa dependent prepositions.

Zifikirie kama wapenzi wanaofika pamoja kila mara. Kukiwa na yambwa, huwezi kutenganisha listen na to: I listen to podcasts, si I listen podcasts.

Wakati mwingine mwenzi huyo ana mantiki: unasubiri basi, wait for a bus (basi ndilo lengo lako). Lakini mara nyingi hakuna mantiki wazi, kwa hiyo jifunze neno na kihusishi chake kama kipande kimoja: si afraid, bali afraid of.

Kuna pia mtego wa upande mwingine. Baadhi ya vitenzi kwa kawaida havichukui kihusishi kabla ya yambwa: discuss the problem, enter the room, marry someone.

Kwetu wazungumzaji wa Kiswahili, changamoto ni kwamba vitenzi vingi vya Kiswahili huchukua yambwa moja kwa moja (nasikiliza redio, nasubiri basi, naogopa mbwa), na neno moja na hutumika mahali ambapo Kiingereza kina vihusishi tofauti (fanana na → similar to, tofauti na → different from).

Kiswahili na Kiingereza

Kiswahili mara nyingi hakina kihusishi pale Kiingereza kinapokihitaji: kusikiliza, kusubiri, kutegemea, kuogopa huchukua yambwa moja kwa moja. Na pale Kiswahili kinapotumia na, Kiingereza kinaweza kutumia to, from au with. Kwa kujadili, habari njema: Kiswahili na Kiingereza ni sawa — hakuna kihusishi.

KiswahiliMaanaKiingereza
Ninasikiliza redio.hakuna kihusishi → toI'm listening to the radio.
Ninamsubiri rafiki yangu.hakuna kihusishi → forI'm waiting for my friend.
Inategemea bei.hakuna kihusishi → onIt depends on the price.
Anaogopa mbwa.kitenzi → be afraid ofHe's afraid of dogs.
Simu yako inafanana na yangu.na → toYour phone is similar to mine.
Maisha ya mjini ni tofauti na ya kijijini.na → fromLife in the city is different from life in the country.
Ameolewa na askari wa zimamoto.na → toShe's married to a firefighter.
Sikubaliani na yeye.na → with (sawa!)I don't agree with him.
Tunahitaji kujadili bajeti.hakuna kihusishi (sawa!)We need to discuss the budget.

Kwa hiyo usitafsiri neno kwa neno. Na si with kila mara, na kitenzi kisicho na kihusishi katika Kiswahili kinaweza kuhitaji kimoja katika Kiingereza.

Muundo

Kivumishi + kihusishi

KihusishiVivumishiMfano
atgood at, bad at, surprised atShe's good at chess.
ininterested inI'm interested in history.
ofafraid of, scared of, proud of, tired of, fond of, bored ofHe's afraid of dogs.
onkeen onI'm not keen on horror films.
aboutworried about, excited about, angry about (jambo), embarrassed about, confused aboutWe're excited about the trip.
withangry with (mtu), bored withShe's angry with her brother.
fromdifferent fromMy job is different from yours.
tosimilar to, married toHis car is similar to mine.
forfamous forItaly is famous for its food.
bysurprised by (pia surprised at)We were surprised by the news.

Kitenzi + kihusishi + yambwa

KihusishiVitenziMfano
tolisten to, belong to, talk toWho does this bag belong to?
forwait for, pay for, ask forI'm waiting for a call.
atlook atLook at this photo!
ondepend onIt depends on the weather.
about / ofthink about, think of, talk aboutWhat do you think of my new haircut?
withagree withI agree with you.

Vitenzi visivyo na kihusishi kabla ya yambwa

SahihiSi sahihi
discuss the plandiscuss about the plan
enter the buildingenter into the building
marry someonemarry with someone
call / phone your mumphone to your mum
reach the hotelreach to the hotel

Kihusishi + -ing — baada ya kihusishi, kitenzi huchukua -ing form: good at swimming, interested in learning. Zaidi katika B1-19.

Matumizi

1Kivumishi + Kihusishi — Uwezo na Mambo Unayopenda

Tumia good / bad at kwa uwezo, na interested in, keen on na fond of kwa mambo unayopenda.

My daughter is really good at maths.
Binti yangu ni hodari sana wa hisabati.
hodari wa → good at; maths (UK); math (US)
I'm terrible at remembering names.
Mimi ni dhaifu sana katika kukumbuka majina.
kihusishi + -ing: at remembering
Are you interested in politics?
Unavutiwa na siasa?
vutiwa na → interested in, si with
He's not very keen on spicy food.
Hapendi sana chakula chenye pilipili.
keen on: hutumika zaidi katika British English
She's very fond of her grandmother.
Anampenda sana bibi yake.
kupenda (bila kihusishi) → fond of

2Kivumishi + Kihusishi — Hisia

Hisia mara nyingi huchukua of au about. Kwa angry, tumia with kwa mtu na about kwa jambo. (Angry at mtu pia ni ya kawaida, hasa katika American English.)

My little brother is scared of the dark.
Mdogo wangu wa kiume anaogopa giza.
anaogopa giza (bila kihusishi) → scared of
We're so proud of you!
Tunakuonea fahari sana!
tunakuonea fahari (bila kihusishi) → proud of
I'm tired of waiting. Let's go.
Nimechoka kusubiri. Twende zetu.
tired of = imetosha sasa
Are you worried about the interview?
Una wasiwasi kuhusu usaili?
kuhusu → about
She was angry with me because I was late.
Alinikasirikia kwa sababu nilichelewa.
mtu → angry with
Everyone was angry about the new rules.
Kila mtu alikasirishwa na sheria mpya.
jambo → angry about, ingawa Kiswahili kinasema na

3Kivumishi + Kihusishi — Kulinganisha na Kueleza

Tumia different from, similar to, married to na famous for. Different to pia ni ya kawaida katika British English, na different than katika American English, lakini different from ni sahihi kila mahali.

Life in the city is very different from life in the country.
Maisha ya mjini ni tofauti sana na maisha ya kijijini.
tofauti na → different from, si with
Your phone is similar to mine.
Simu yako inafanana na yangu.
fanana na → similar to
She's married to a firefighter.
Ameolewa na askari wa zimamoto.
ameolewa (-me-, hali ya sasa) → she's married; na → to
This town is famous for its cheese.
Mji huu ni maarufu kwa jibini yake.
maarufu kwa → famous for

4Kitenzi + Kihusishi

Vitenzi hivi vinahitaji kihusishi kabla ya yambwa. Bila yambwa, hakuna kihusishi: Listen! Wait!

I listen to podcasts on the way to work.
Huwa nasikiliza podikasti njiani kwenda kazini.
huwa → present simple; nasikiliza podikasti → listen to podcasts
We waited for the bus for twenty minutes.
Tulisubiri basi kwa dakika ishirini.
tulisubiri basi → waited for the bus
Look at that sunset!
Tazama machweo yale!
Who does this jacket belong to?
Koti hili ni la nani?
katika maswali kihusishi huenda mwishoni
Can I talk to you for a minute?
Naweza kuzungumza nawe kwa dakika moja?
nawe (na wewe) → to you, si with you
I'll pay for the drinks.
Nitalipia vinywaji.
-ia (nitalipia) → pay for
I don't agree with him at all.
Sikubaliani naye hata kidogo.
him = mwanamume
It depends on the price.
Inategemea bei.
inategemea bei → depends on

5Think About na Think Of

Think about = kufikiria jambo, kulitafakari. Think of = wazo linakujia akilini. Kwa maoni, zote mbili ni za kawaida: What do you think of / about it?

I'm thinking about changing jobs.
Ninafikiria kubadilisha kazi.
kutafakari
Can you think of a good name for the dog?
Unaweza kupata jina zuri la mbwa?
wazo linakujia
What do you think of the new manager?
Unamwonaje meneja mpya?
maoni yako; think about pia inawezekana

6Vitenzi Visivyo na Kihusishi

Baadhi ya vitenzi huchukua yambwa moja kwa moja. Kuongeza kihusishi ni kosa la kawaida sana.

We need to discuss the budget.
Tunahitaji kujadili bajeti.
kujadili bajeti: bila kuhusu
Please don't enter the room without knocking.
Tafadhali usiingie chumbani bila kubisha hodi.
enter the room, si enter into / inside
He married his childhood friend.
Alimwoa rafiki yake wa utotoni.
alimwoa → married (bila with)
I'll phone you tomorrow.
Nitakupigia simu kesho.
We reached the hotel just before midnight.
Tulifika hotelini kabla tu ya saa sita usiku.

Makosa ya Kawaida

❌She's afraid from spiders.
✅She's afraid of spiders.
afraid of
❌I'm interested about art.
✅I'm interested in art.
interested in
❌Listen me!
✅Listen to me!
listen + to + yambwa
❌I'm waiting the bus.
✅I'm waiting for the bus.
wait for + yambwa
❌We discussed about the problem.
✅We discussed the problem.
discuss + yambwa, bila kihusishi (lakini: talk about)
❌He married with a doctor.
✅He married a doctor.
marry + mtu. He got married to a doctor pia ni sahihi.
❌It depends of the weather.
✅It depends on the weather.
depend on
❌Your phone is similar with mine.
✅Your phone is similar to mine.
similar to
❌I'm good at swim.
✅I'm good at swimming.
Baada ya kihusishi: -ing.

Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili

1. Vitenzi vya Kiswahili bila kihusishi → "listen me", "depends the weather". Nisikilize, tunakusikiliza, nasubiri, inategemea, anaogopa — vyote huchukua yambwa moja kwa moja katika Kiswahili. Kwa Kiingereza, listen, wait, depend na afraid vinahitaji mwenzi wao.

❌Teacher, we are listening you.
✅Teacher, we are listening to you.
❌Everything depends the rain this year.
✅Everything depends on the rain this year.
❌My grandmother is afraid lifts.
✅My grandmother is afraid of lifts. au My grandmother is scared of lifts.
anaogopa lifti → afraid of

2. Na = "with" kila mahali. Kiswahili hutumia na katika fanana na, tofauti na, olewa na. Kiingereza kina wenzi tofauti: similar to, different from, married to. (Agree with na angry with mtu ndizo zinazotumia with kweli.)

❌Life in Arusha is different with life in Dar es Salaam.
✅Life in Arusha is different from life in Dar es Salaam.
❌My cousin got married with a pilot last year.
✅My cousin got married to a pilot last year.
au: My cousin married a pilot last year.

3. Kujadili kuhusu, kuingia ndani → "discuss about", "enter inside". Kujadili hakuhitaji kuhusu hata kwa Kiswahili, lakini tunachanganya na kuzungumza kuhusu (talk about). Na ingia ndani ni ya kawaida kwetu, lakini enter tayari ina maana ya ndani. Kosa la discuss about ni la kawaida sana katika Kiingereza cha Kenya na Tanzania.

❌The teachers will discuss about the new timetable on Monday.
✅The teachers will discuss the new timetable on Monday. au The teachers will talk about the new timetable on Monday.
⚠️Please enter inside the office and sit down.
✅Please enter the office and sit down. au Please come into the office and sit down.
enter inside ni ya kawaida katika Kiingereza cha Kenya na Tanzania, lakini ina maneno ya ziada na si Kiingereza sanifu cha kimataifa.

Usichanganye

listen to na hear — Listen to = kusikiliza kwa makini (inahitaji to kabla ya yambwa). Hear = sauti inafika masikioni (bila kihusishi). Kiswahili kina tofauti hii pia: kusikiliza na kusikia.

I'm listening to the radio.
Ninasikiliza redio.
sasa hivi → Present Continuous
Did you hear that noise?
Umesikia kelele ile?
kusikia → hear (bila kihusishi)

pay for na pay — Pay for kitu unachonunua; pay mtu au bili (bila kihusishi). Kiswahili kinasaidia hapa: kulipia (-ia) = pay for; kulipa = pay.

I paid for the tickets.
Nililipia tiketi.
kulipia → pay for
Can I pay the bill, please?
Naweza kulipa bili, tafadhali?
kulipa → pay

discuss na talk about — Maana sawa, sarufi tofauti: discuss haina kihusishi; talk inahitaji about.

We discussed the plan.
Tulijadili mpango.
bila kihusishi
We talked about the plan.
Tulizungumza kuhusu mpango.
kuhusu → about

angry with na angry about — mtu dhidi ya jambo.

I'm angry with Tom.
Nimemkasirikia Tom.
mtu; nimemkasirikia (-me-) = hali ya sasa → I'm angry
I'm angry about the delay.
Nimekasirishwa na kuchelewa huku.
jambo → about

Tahajia na Matamshi

  • Vihusishi hivi kwa kawaida ni dhaifu (bila msisitizo) katikati ya sentensi: afraid of → /əˈfreɪd əv/, good at → /ˈɡʊd ət/, wait for → /ˈweɪt fə/ (UK), /ˈweɪt fər/ (US). Irabu inakuwa schwa /ə/, sauti fupi isiyo na nguvu — si o wala a kamili kama katika Kiswahili.
  • of inaishia na /v/, kama v ya vazi: /əv/. Usiseme "ofu" kwa f na irabu ya ziada.
  • Mwishoni mwa swali, kihusishi kina umbo lake kamili: Who are you waiting for /fɔː/ (UK), /fɔːr/ (US)? What are you looking at /æt/?
  • Unganisha maneno bila kuongeza irabu kati yao: look at /ˈlʊk ət/ (irabu fupi /ʊ/, kama full), proud of /ˈpraʊd əv/, think of /ˈθɪŋk əv/ — konsonanti ya mwisho inaungana moja kwa moja na irabu inayofuata. Epuka "luku ati" au "thinki ofu".

Kanuni ya Dhahabu

Jifunze neno pamoja na kihusishi chake, kama kipande kimoja: good at, afraid of, listen to, wait for — hata kama kitenzi cha Kiswahili hakina kihusishi. Na usiongeze kihusishi kabla ya yambwa ya discuss, enter, marry, call, phone, reach.

Mazoezi

A. Muundo

Kamilisha kwa kihusishi sahihi.

  1. My brother is very good tennis.
  2. Are you interested cooking?
  3. I'm scared flying.
  4. This book belongs my teacher.
  5. It all depends the price.
  6. Italy is famous its food.

B. Maana

Chagua jibu linalolingana na maana.

  1. Chagua jibu sahihi: I'm waiting … my friend.
  2. Chagua jibu sahihi: Your idea is similar … mine.
  3. Chagua jibu sahihi: He wants to marry ….
  4. Chagua jibu sahihi: I'm angry … my sister. She took my car without asking.
  5. Chagua jibu sahihi: I can't … her name. It's on the tip of my tongue!

C. Tafuta Kosa

Sahihisha kosa. Kama sentensi iko sahihi, andika correct.

  1. We discussed about the holiday.
  2. Please listen me carefully.
  3. She's famous of her songs.
  4. I'll phone you when I get home.

D. Katika Muktadha

Kamilisha ujumbe kwa kihusishi sahihi. Katika namba 20, chagua jibu sahihi.

A message to a friend
Hi Jo! Sorry I didn't answer — I was waiting 16 a call from the bank. Are you still interested 17 coming to the concert? My sister can't come. She's really afraid 18 big crowds! We can talk 19 it later. I'll call 20 tonight.

E. Zamu Yako

Andika kwa Kiingereza kuhusu wewe mwenyewe.

  1. Andika sentensi mbili kuhusu wewe kwa good at na interested in.
  2. Andika sentensi moja kuhusu jambo linalokupa wasiwasi au linalokusisimua.

F. Marudio Mchanganyiko

Rudia masomo yaliyotangulia.

  1. A2-30 Bored au Boring? Vivumishi vya -ed na -ing kwa Kiswahili
    I'm really (interest) in your story. Tell me more!
  2. A2-29 Who, Which, That na Where kwa Kiswahili: Relative Clauses (Ambaye, Ambacho, Ambapo)
    The woman lives next door is my boss.
  3. A1-21 Prepositions of Place (In, On, At) kwa Kiswahili: Mahali na Mwelekeo
    The keys are the table, next to your phone.
Majibu

A. Muundo

  1. at
  2. in
  3. of
  4. to
  5. on
  6. for

B. Maana

  1. for
  2. to
  3. her
  4. with
  5. think of

C. Tafuta Kosa

  1. We discussed the holiday. / We talked about the holiday.
  2. Please listen to me carefully.
  3. She's famous for her songs.
  4. ✓ I'll phone you when I get home.

D. Katika Muktadha

  1. for
  2. in
  3. of
  4. about
  5. you

E. Zamu Yako

  1. I'm good at drawing. I'm interested in old films.
  2. I'm excited about my holiday in June.

F. Marudio Mchanganyiko

  1. interested
  2. who / that
  3. on
Programu ya AndroidJifunze Ukiwa Safarini Google Play