Gerund кыргызча: -ing ээ катары жана предлогдон кийин (look forward to seeing)
-ing as a Noun: Gerund Subjects and After Prepositions
Бул бетте
Максат
Бул сабактан кийин сиз -ing формасын сүйлөмдүн ээси катары, предлогдордон кийин (look forward to тизмегиндеги to да кошо) жана It's no use, There's no point, It's worth туруктуу тизмектеринде колдоно аласыз.
Негизги ой
-ing формасы зат атоочтун ишин аткара алат. Ушундай иштегенде грамматика китептери аны көбүнчө gerund (герундий) деп аташат. Swimming спорттун түрү боло алат, football спорттун түрү болгондой эле: Swimming is good for you. Football is good for you.
Ушул бир ой эки эрежени түшүндүрөт. Биринчиден, -ing формасы ар кандай зат атооч сыяктуу сүйлөмдүн ээси боло алат. Экинчиден, предлогдон (in, at, of, about, before, without…) кийин зат атооч келет – ошондуктан предлогдон кийин этиш колдонгуңуз келсе, анын зат атооч түрүн колдоносуз: -ing формасын.
Зат атоочторду гана өткөргөн предлогду элестетиңиз. Андан кийин келгиси келген этиш зат атооч маскасын кийиши керек – -ing мүчөсүн: interested in learning, before leaving, without saying. Кыйын жери: кээде to да предлог болот. Анда этишке ошол эле маска керек: I look forward to seeing you.
Кыргыз тили жана англис тили
Кыргызча этишти зат атоочко айлантуу үчүн кыймыл атооч (-уу / -үү: «сүзүү», «окуу») же атоочтук (-ган: «келгениң») колдонулат. Бул жерде да ушундай: кыргызча жандоочтор да этиштин ушул формаларын талап кылат – -ганы үчүн, -гандан кийин, -уудан мурун, -гандын ордуна – англисче предлог -ing талап кылгандай эле. Бирок бир тузак бар: мектепте «сүзүү» – to swim деп үйрөнөбүз, ошондуктан кыргызча кыймыл атоочту англисчеде to + этиш же жөн эле swim деп которуу оңой. Экинчиси: -ганың үчүн рахмат дегенди for you helped деп толук сүйлөм менен которуп коюу оңой. Англисчеде предлогдон кийин -ing гана.
| Кыргызча | Англисче | Эмнеси айырмаланат? |
|---|---|---|
| Сүзүү ден соолукка пайдалуу. | Swimming is good for you. | «-уу» ээ → -ing, swim же to swim эмес |
| Жардам бергениң үчүн рахмат. | Thank you for helping me. | «-гениң үчүн» → for + -ing, for you helped эмес |
| Ал коштошпой кетти. | He left without saying goodbye. | «-бой / -пой» → without + -ing |
| Ишиңизди жөнөтүүдөн мурун текшериңиз. | Check your work before sending it. | Бул жерде да ушундай: жандооч + кыймыл атооч → before + -ing |
| Автобус күткөндүн ордуна жөө бардык. | Instead of waiting for the bus, we walked. | «-гөндүн ордуна» → instead of + -ing |
| Сени көрүүнү чыдамсыздык менен күтөм. | I'm looking forward to seeing you. | to – предлог → -ing |
| Бул телефонду оңдотууга арзыйбы? | Is it worth repairing this phone? | «-ууга арзыйт» → worth + -ing, worth to эмес |
| Ыйлагандын пайдасы жок. | It's no use crying. | «-гандын пайдасы жок» → It's no use + -ing |
Кыскасы: этиш ээ болсо → -ing (Swimming is…), жекелик этиш менен; предлогдон кийин – -ing, анын ичинде look forward to, be used to, object to; «-ганың үчүн», «-гандан кийин», «-гандын ордуна» → for / after / instead of + -ing.
Түзүлүшү
-ing формасы ээ катары
| -ing ээ | Этиш | Калганы |
|---|---|---|
| Swimming | is | good for your back. |
| Learning a language | takes | time. |
| Not sleeping enough | makes | me irritable. |
Бир -ing ээ – жекелик, ошондуктан этиш да жекелик – тизмекте көптүк зат атооч болсо да (Reading reviews takes ages). And менен байланышкан эки -ing ээ көптүк этиш алат: Swimming and cycling are both good exercise.
Предлог + -ing
| Предлог | Мисал |
|---|---|
| in / at / of / about | interested in learning, good at cooking, tired of waiting, worried about losing |
| before / after | before leaving, after finishing |
| instead of / without | instead of waiting, without saying goodbye |
| by (кантип) | by taking the train |
| for (себеп) | thanks for coming, sorry for being late |
Эки кичинекей өзгөчөлүк: but жана except сөздөрүнөн кийин негизги форма келиши мүмкүн (We did nothing but wait).
Предлог катары «to» – тест: андан кийин зат атооч коюуга болобу?
| Тизмек | + зат атооч | + -ing |
|---|---|---|
| look forward to | I look forward to the weekend. | I look forward to meeting you. |
| be used to | I'm used to the noise. | I'm used to working at night. |
| object to | They object to the plan. | They object to paying more. |
| when it comes to | when it comes to money | when it comes to cooking |
Туруктуу тизмектер + -ing
| Тизмек | Мисал |
|---|---|
| It's no use + -ing | It's no use complaining. |
| There's no point (in) + -ing | There's no point (in) arguing. |
| It's (not) worth + -ing | It's worth booking early. |
| something is worth + -ing | The museum is worth visiting. |
Колдонулушу
1-ing формасы ээ катары
Жалпы иш-аракет жөнүндө айтуу үчүн -ing формасын ээ катары колдонуңуз. Этиш жекелик формада. Тануу үчүн -ing формасынын алдына not коюңуз. Кыргызча бул жерде «-уу» кыймыл атоочу колдонулат.
2Сын атооч + предлог + -ing
Туруктуу предлогу бар сын атоочтордон A2-31 кийин аракет келсе, -ing колдонулат.
3Этиш + предлог + -ing
Ушул эле эреже туруктуу предлогу бар этиштерден кийин да иштейт (think about, talk about, apologise for, succeed in, insist on). Кыргызча бул жерде көбүнчө «-ганы үчүн», «… жөнүндө» дейбиз.
4before, after, by, without, instead of + -ing
Бул предлогдордон кийин -ing колдонуңуз. -ing аракетин аткарган адам адатта башкы сүйлөмдүн ээси болот. (Бул жөнүндө кененирээк B2-10 сабагында.)
5Предлог катары «to»
Кээ бир тизмектерде to – инфинитивдин бөлүгү эмес, предлог. Андан кийин -ing колдонуңуз. Эң көп колдонулгандары: look forward to, be used to (B1-21 караңыз), object to жана when it comes to.
6It's no use / There's no point / It's worth
Бул туруктуу тизмектер аракет пайдалуубу же жокпу, ошону айтат. It's no use жана There's no point «пайдасы жок» дегенди билдирет. It's worth – «жакшы идея, натыйжа аракетке арзыйт». Worth зат атооч да ала алат: It's worth the money. Кыргызча «-ууга арзыйт» дейбиз – барыш жөндөмөнү to деп которбоңуз.
Көп кездешкен каталар
Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
1. «Сүзүү» → swim. Кыргызча кыймыл атооч «сүзүү», «табуу» сүйлөмдүн ээси боло берет: «Июндун башында Ысык-Көлдө сүзүү көпчүлүк үчүн өтө суук». Мектепте «сүзүү» – to swim деп жатталгандыктан, англисчеде ээ ордуна жөн эле негизги форма коюлуп калат. Иш-аракет ээ болсо, -ing колдонуңуз, этиш жекелик формада.
2. «Бизге уруксат бергени үчүн ыраазыбыз» → for they let us. Кыргызча «-ганы үчүн», «-ганың үчүн» формасы аракетти ким жасаганын таандык мүчөсү («-ы», «-ың») менен көрсөтөт, ошондуктан аны англисчеде for they let, for she gave деп толук сүйлөм менен которуу оңой. Англисчеде for – предлог, андан кийин -ing гана: grateful for letting us, apologised for giving.
3. «Күткөндүн ордуна» → instead of wait. Кыргызча «күткөндүн ордуна», «кеткенден кийин» деп атоочтук колдонобуз, бирок англисчеде көп учурда этиштин сөздүктөгү формасы коюлуп калат. Instead of, before, after, without – предлогдор, андан кийин -ing.
4. «Көрүүнү чыдамсыздык менен күтөбүз» → look forward to see. Кыргызча «көрүүнү күтөбүз» дегендеги кыймыл атоочту to see деп которуу оңой, айрыкча look forward сөзүнөн кийин to турганда. Бирок бул to – предлог: андан кийин зат атооч да коюлат (look forward to the toi). Ошондуктан look forward to + -ing.
Чаташтырбаңыз
to + этиш жана to (предлог) + -ing – Өзүңүздөн сураңыз: бул жерде to сөзүнөн кийин зат атооч келе алабы? Келсе, бул – предлог → -ing.
-ing ээ жана It's + сын атооч + to – Экөө тең жалпы иш-аракет жөнүндө. It үлгүсү B1-17 оозеки кепте абдан көп колдонулат.
Зат атооч катары -ing жана Present Continuous – Экөө тең -ing колдонот, бирок зат атооч катары ал иш-аракетти атайт; Present Continuous (созулма учур чак) be талап кылат жана азыр болуп жаткан аракетти сүрөттөйт A1-22.
for + -ing жана to + этиш – Буюм эмне үчүн колдонуларын for + -ing менен; адамдын максатын to + этиш менен айтыңыз A2-26.
Жазылышы жана айтылышы
- -ing жазылышы: make → making, stop → stopping, begin → beginning, die → dying; бирок visit → visiting, open → opening (акыркы муун басымсыз болсо, үнсүз эки эселенбейт).
- -ing /ɪŋ/ аягындагы /ŋ/ – кыргыздын «ң» тыбышы. Аягына /g/ кошпоңуз. Тез, бейрасмий кепте -ing көбүнчө /ɪn/ болуп айтылат, бирок дайыма -ing деп жазыңыз.
- look forward to бир бүтүн катары, алсыз to менен айтылат: /lʊk ˈfɔːwəd tə/ (UK), /lʊk ˈfɔːrwərd tə/ (US). Басым for- муунуна түшөт.
- worth /wɜːθ/ (UK), /wɝːθ/ (US): /w/ үчүн эриндерди томолоктотуңуз; /ɜː/ – кыргызча «ө» эмес, эриндер бош турат; аягындагы /θ/ үчүн тилдин учун тиштердин ортосуна коюңуз, «с» деп айтпаңыз.
Алтын эреже
Предлогдон кийин этиш адатта -ing формасын алат – буга look forward to, be used to жана object to тизмектериндеги to да кирет. Бир -ing ээ жекелик этиш алат. Эсиңизде болсун: кыргызча «-ганың үчүн», «-гандан кийин», «-гандын ордуна» → англисче for / after / instead of + -ing.
Көнүгүүлөр
A. Түзүлүшү
Кашаадагы этиштин туура формасын жазыңыз.
-
(eat) too much sugar is bad for your teeth.
-
She's very good at (fix) things.
-
We look forward to (work) with you.
-
You can book tickets by (call) this number.
-
It's not worth (wait) for the next bus.
-
He left without (say) goodbye.
-
Learning new words (be) easy with this app.
B. Мааниси
Туура жоопту тандаңыз.
-
Туура жоопту тандаңыз: There's no point in ….
-
Туура жоопту тандаңыз: I'd like … the museum.
-
Туура жоопту тандаңыз: I'm looking forward … you.
-
Зат атооч тестин колдонуп, анан тандаңыз: I object to … for parking.
-
Зат атооч тестин колдонуп, анан тандаңыз: I hope to … you soon.
C. Катаны табыңыз
Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.
-
Thank you for help me.
-
I'm used to drive on the left. (Азыр Улуу Британияда жашайм.)
-
It's worth to visit the old town.
-
Swimming in the sea are my favourite thing in summer.
-
Instead of taking the bus, I walked.
D. Текстте
Катты толуктаңыз. Кашаадагы этиштерди колдонуңуз.
Dear Ms Patel,
Thank you for 18 (send) me the information about the course. I am very interested in 19 (join). 20 (study) online suits me, because I work full-time. Is it worth 21 (buy) the books, or are they available online? I look forward to 22 (hear) from you.
Best wishes,
Leo Martins
E. Сиздин кезегиңиз
Англисче жазыңыз.
-
-ing ээ менен башталган эки сүйлөм жазыңыз: бирин жакшы көргөн нерсеңиз жөнүндө, экинчисин сизге кыйын болгон нерсе жөнүндө.
-
Келечек жөнүндө эки сүйлөм жазыңыз: бирин look forward to, экинчисин It's worth менен.
F. Аралаш кайталоо
Мурунку сабактарды кайталаңыз.
-
B1-18 Want him to, make him do, let him do кыргызча: англисче «-ышын каалайм», «-тыр» жана уруксат My parents never let me (stay) out late.
-
B1-16 Must be, can't be, might be кыргызча: англисче «… болсо керек» жана «болушу мүмкүн эмес» He be at home — his car isn't here. (I'm sure he isn't.)
-
A2-31 Good at, Afraid of, Listen to кыргызча: сөз + предлог (dependent prepositions) She's afraid spiders.
Жооптор
A. Түзүлүшү
- Eating
- fixing
- working
- calling
- waiting
- saying
- is
B. Мааниси
- complaining
- to visit
- to seeing
- paying
- see
C. Катаны табыңыз
- Thank you for helping me. / Thank you for your help.
- I'm used to driving on the left.
- It's worth visiting the old town.
- Swimming in the sea is my favourite thing in summer.
- ✓ Instead of taking the bus, I walked.
D. Текстте
- sending
- joining
- Studying
- buying
- hearing
E. Сиздин кезегиңиз
- Walking in the mountains makes me happy. Getting up early is really hard for me.
- I'm looking forward to seeing my cousins at the weekend. It's worth booking the train early.
F. Аралаш кайталоо
- stay
- can't / couldn't
- of
