SlowingoГрамматика
B1 20 / 39

Gerund кыргызча: -ing ээ катары жана предлогдон кийин (look forward to seeing)

-ing as a Noun: Gerund Subjects and After Prepositions

Бул бетте
  1. Максат
  2. Негизги ой
  3. Кыргыз тили жана англис тили
  4. Түзүлүшү
  5. Колдонулушу
  6. Көп кездешкен каталар
  7. Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
  8. Чаташтырбаңыз
  9. Жазылышы жана айтылышы
  10. Алтын эреже
  11. Көнүгүүлөр

Максат

Бул сабактан кийин сиз -ing формасын сүйлөмдүн ээси катары, предлогдордон кийин (look forward to тизмегиндеги to да кошо) жана It's no use, There's no point, It's worth туруктуу тизмектеринде колдоно аласыз.

Негизги ой

-ing формасы зат атоочтун ишин аткара алат. Ушундай иштегенде грамматика китептери аны көбүнчө gerund (герундий) деп аташат. Swimming спорттун түрү боло алат, football спорттун түрү болгондой эле: Swimming is good for you. Football is good for you.

Ушул бир ой эки эрежени түшүндүрөт. Биринчиден, -ing формасы ар кандай зат атооч сыяктуу сүйлөмдүн ээси боло алат. Экинчиден, предлогдон (in, at, of, about, before, without…) кийин зат атооч келет – ошондуктан предлогдон кийин этиш колдонгуңуз келсе, анын зат атооч түрүн колдоносуз: -ing формасын.

Зат атоочторду гана өткөргөн предлогду элестетиңиз. Андан кийин келгиси келген этиш зат атооч маскасын кийиши керек – -ing мүчөсүн: interested in learning, before leaving, without saying. Кыйын жери: кээде to да предлог болот. Анда этишке ошол эле маска керек: I look forward to seeing you.

Кыргыз тили жана англис тили

Кыргызча этишти зат атоочко айлантуу үчүн кыймыл атооч (-уу / -үү: «сүзүү», «окуу») же атоочтук (-ган: «келгениң») колдонулат. Бул жерде да ушундай: кыргызча жандоочтор да этиштин ушул формаларын талап кылат – -ганы үчүн, -гандан кийин, -уудан мурун, -гандын ордуна – англисче предлог -ing талап кылгандай эле. Бирок бир тузак бар: мектепте «сүзүү» – to swim деп үйрөнөбүз, ошондуктан кыргызча кыймыл атоочту англисчеде to + этиш же жөн эле swim деп которуу оңой. Экинчиси: -ганың үчүн рахмат дегенди for you helped деп толук сүйлөм менен которуп коюу оңой. Англисчеде предлогдон кийин -ing гана.

КыргызчаАнглисчеЭмнеси айырмаланат?
Сүзүү ден соолукка пайдалуу.Swimming is good for you.«-уу» ээ → -ing, swim же to swim эмес
Жардам бергениң үчүн рахмат.Thank you for helping me.«-гениң үчүн» → for + -ing, for you helped эмес
Ал коштошпой кетти.He left without saying goodbye.«-бой / -пой» → without + -ing
Ишиңизди жөнөтүүдөн мурун текшериңиз.Check your work before sending it.Бул жерде да ушундай: жандооч + кыймыл атооч → before + -ing
Автобус күткөндүн ордуна жөө бардык.Instead of waiting for the bus, we walked.«-гөндүн ордуна» → instead of + -ing
Сени көрүүнү чыдамсыздык менен күтөм.I'm looking forward to seeing you.to – предлог → -ing
Бул телефонду оңдотууга арзыйбы?Is it worth repairing this phone?«-ууга арзыйт» → worth + -ing, worth to эмес
Ыйлагандын пайдасы жок.It's no use crying.«-гандын пайдасы жок» → It's no use + -ing

Кыскасы: этиш ээ болсо → -ing (Swimming is…), жекелик этиш менен; предлогдон кийин – -ing, анын ичинде look forward to, be used to, object to; «-ганың үчүн», «-гандан кийин», «-гандын ордуна» → for / after / instead of + -ing.

Түзүлүшү

-ing формасы ээ катары

-ing ээЭтишКалганы
Swimmingisgood for your back.
Learning a languagetakestime.
Not sleeping enoughmakesme irritable.

Бир -ing ээ – жекелик, ошондуктан этиш да жекелик – тизмекте көптүк зат атооч болсо да (Reading reviews takes ages). And менен байланышкан эки -ing ээ көптүк этиш алат: Swimming and cycling are both good exercise.

Предлог + -ing

ПредлогМисал
in / at / of / aboutinterested in learning, good at cooking, tired of waiting, worried about losing
before / afterbefore leaving, after finishing
instead of / withoutinstead of waiting, without saying goodbye
by (кантип)by taking the train
for (себеп)thanks for coming, sorry for being late

Эки кичинекей өзгөчөлүк: but жана except сөздөрүнөн кийин негизги форма келиши мүмкүн (We did nothing but wait).

Предлог катары «to» – тест: андан кийин зат атооч коюуга болобу?

Тизмек+ зат атооч+ -ing
look forward toI look forward to the weekend.I look forward to meeting you.
be used toI'm used to the noise.I'm used to working at night.
object toThey object to the plan.They object to paying more.
when it comes towhen it comes to moneywhen it comes to cooking

Туруктуу тизмектер + -ing

ТизмекМисал
It's no use + -ingIt's no use complaining.
There's no point (in) + -ingThere's no point (in) arguing.
It's (not) worth + -ingIt's worth booking early.
something is worth + -ingThe museum is worth visiting.

Колдонулушу

1-ing формасы ээ катары

Жалпы иш-аракет жөнүндө айтуу үчүн -ing формасын ээ катары колдонуңуз. Этиш жекелик формада. Тануу үчүн -ing формасынын алдына not коюңуз. Кыргызча бул жерде «-уу» кыймыл атоочу колдонулат.

Cycling to work saves me a lot of money.
Жумушка велосипед менен баруу мага көп акча үнөмдөйт.
«баруу» → cycling; этиш жекелик: saves
Eating out every night gets expensive.
Күн сайын кечинде сыртта тамактануу кымбатка турат.
eating out = ээ
Finding a flat in this city is a nightmare.
Бул шаардан батир табуу чыныгы азап.
flat (UK) = apartment (US)
Not knowing the results is the worst part.
Жыйынтыкты билбей туруу баарынан оор.
тануу: not knowing
Is driving in the snow dangerous?
Карда машина айдоо коркунучтуубу?
суроодо да -ing ээ

2Сын атооч + предлог + -ing

Туруктуу предлогу бар сын атоочтордон A2-31 кийин аракет келсе, -ing колдонулат.

Are you interested in joining our book club?
Биздин китеп клубуна кошулууга кызыгасызбы?
interested in + -ing
She's really good at explaining things.
Ал нерселерди абдан жакшы түшүндүрө алат.
good at + -ing
I'm tired of hearing the same excuses.
Бир эле шылтоолорду уга берип тажадым.
tired of + -ing
He's nervous about giving his first presentation.
Ал биринчи презентациясын жасай турганына толкунданып жатат.
nervous about + -ing

3Этиш + предлог + -ing

Ушул эле эреже туруктуу предлогу бар этиштерден кийин да иштейт (think about, talk about, apologise for, succeed in, insist on). Кыргызча бул жерде көбүнчө «-ганы үчүн», «… жөнүндө» дейбиз.

I'm thinking about changing my job.
Жумушумду алмаштыруу жөнүндө ойлонуп жатам.
«… жөнүндө» → about + -ing
We succeeded in raising the money.
Биз акчаны чогулта алдык.
succeed in + -ing
He apologised for being late.
Ал кечиккени үчүн кечирим сурады.
«-гени үчүн» → for being
Thank you for helping me.
Жардам бергениң үчүн рахмат.
«-гениң үчүн» → for helping

4before, after, by, without, instead of + -ing

Бул предлогдордон кийин -ing колдонуңуз. -ing аракетин аткарган адам адатта башкы сүйлөмдүн ээси болот. (Бул жөнүндө кененирээк B2-10 сабагында.)

Always check your work before sending it.
Ишиңизди жөнөтүүдөн мурун дайыма текшериңиз.
«-үүдөн мурун» → before + -ing
After graduating, she moved to Canada.
Окуусун бүтүргөндөн кийин ал Канадага көчүп кетти.
«-гөндөн кийин» → after + -ing
You can save energy by turning off the lights.
Жарыкты өчүрүп, энергияны үнөмдөй аласыз.
«-ып» → by + -ing
He left without saying goodbye.
Ал коштошпой кетип калды.
«-пой» → without + -ing
Instead of waiting for the bus, we walked.
Автобус күткөндүн ордуна жөө бардык.
«-гөндүн ордуна» → instead of + -ing

5Предлог катары «to»

Кээ бир тизмектерде to – инфинитивдин бөлүгү эмес, предлог. Андан кийин -ing колдонуңуз. Эң көп колдонулгандары: look forward to, be used to (B1-21 караңыз), object to жана when it comes to.

I'm really looking forward to seeing you next week.
Кийинки жумада сени көрүүнү чыдамсыздык менен күтүп жатам.
to = предлог → seeing
We look forward to hearing from you.
Жообуңузду күтөбүз.
расмий каттын аягы
I'm not used to getting up this early.
Мынчалык эрте турганга көнгөн эмесмин.
B1-21 караңыз
Many residents object to paying higher parking fees.
Көп тургундар унаа токтотуу үчүн көбүрөөк акы төлөөгө каршы.
«-ууга каршы» → object to + -ing
When it comes to choosing a laptop, I always ask my brother.
Ноутбук тандоо маселесинде дайыма агамдан кеңеш сурайм.
when it comes to + -ing

6It's no use / There's no point / It's worth

Бул туруктуу тизмектер аракет пайдалуубу же жокпу, ошону айтат. It's no use жана There's no point «пайдасы жок» дегенди билдирет. It's worth – «жакшы идея, натыйжа аракетке арзыйт». Worth зат атооч да ала алат: It's worth the money. Кыргызча «-ууга арзыйт» дейбиз – барыш жөндөмөнү to деп которбоңуз.

It's no use crying about it now.
Азыр ал үчүн ыйлагандын пайдасы жок.
«-гандын пайдасы жок» → it's no use + -ing
There's no point in buying a printer — we hardly ever print anything.
Принтер сатып алуунун мааниси жок, биз дээрлик эч нерсе басып чыгарбайбыз.
no point in + -ing
Is it worth repairing this old phone?
Бул эски телефонду оңдотууга арзыйбы?
«-ууга арзыйт» → worth + -ing; to эмес
That restaurant is definitely worth trying.
Ал ресторанга сөзсүз барып көрүүгө арзыйт.
something is worth + -ing
It isn't worth taking the car — parking is impossible.
Машина менен барганга арзыбайт, токтото турган орун таппайсың.

Көп кездешкен каталар

❌I'm interested in learn the guitar.
✅I'm interested in learning the guitar.
предлог + -ing
❌I look forward to meet you.
✅I look forward to meeting you.
бул жерде to – предлог
❌Swimming are good exercise.
✅Swimming is good exercise.
бир -ing ээ – жекелик
❌Swim is my favourite sport.
✅Swimming is my favourite sport.
ээ катары колдонулган этиш -ing алат
❌After finish work, I go to the gym.
✅After finishing work, I go to the gym. же After I finish work, I go to the gym.
after + -ing же after + сүйлөм
❌He left without to say anything.
✅He left without saying anything.
without + -ing
❌It's worth to visit the old town.
✅It's worth visiting the old town.
worth + -ing
❌There's no point to argue.
✅There's no point (in) arguing.
no point (in) + -ing
❌I'm thinking to change my job.
✅I'm thinking about changing my job. же I'm thinking of changing my job.
think about / of + -ing

Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар

1. «Сүзүү» → swim. Кыргызча кыймыл атооч «сүзүү», «табуу» сүйлөмдүн ээси боло берет: «Июндун башында Ысык-Көлдө сүзүү көпчүлүк үчүн өтө суук». Мектепте «сүзүү» – to swim деп жатталгандыктан, англисчеде ээ ордуна жөн эле негизги форма коюлуп калат. Иш-аракет ээ болсо, -ing колдонуңуз, этиш жекелик формада.

❌Swim in Issyk-Kul in early June is too cold for most people from Bishkek.
✅Swimming in Issyk-Kul in early June is too cold for most people from Bishkek.
❌Find a cheap room near the university in Bishkek takes weeks in August.
✅Finding a cheap room near the university in Bishkek takes weeks in August.

2. «Бизге уруксат бергени үчүн ыраазыбыз» → for they let us. Кыргызча «-ганы үчүн», «-ганың үчүн» формасы аракетти ким жасаганын таандык мүчөсү («-ы», «-ың») менен көрсөтөт, ошондуктан аны англисчеде for they let, for she gave деп толук сүйлөм менен которуу оңой. Англисчеде for – предлог, андан кийин -ing гана: grateful for letting us, apologised for giving.

❌We are very grateful to Aibek's family for they let us stay in their guest house in Kochkor for a whole week.
✅We are very grateful to Aibek's family for letting us stay in their guest house in Kochkor for a whole week.
❌Our teacher in Naryn apologised for she gave us the test results so late.
✅Our teacher in Naryn apologised for giving us the test results so late.

3. «Күткөндүн ордуна» → instead of wait. Кыргызча «күткөндүн ордуна», «кеткенден кийин» деп атоочтук колдонобуз, бирок англисчеде көп учурда этиштин сөздүктөгү формасы коюлуп калат. Instead of, before, after, without – предлогдор, андан кийин -ing.

❌Instead of wait for the last minibus to Kant, we shared a taxi with two students from our group.
✅Instead of waiting for the last minibus to Kant, we shared a taxi with two students from our group.

4. «Көрүүнү чыдамсыздык менен күтөбүз» → look forward to see. Кыргызча «көрүүнү күтөбүз» дегендеги кыймыл атоочту to see деп которуу оңой, айрыкча look forward сөзүнөн кийин to турганда. Бирок бул to – предлог: андан кийин зат атооч да коюлат (look forward to the toi). Ошондуктан look forward to + -ing.

❌All our relatives from Talas are looking forward to see the new baby at the beshik toi next month.
✅All our relatives from Talas are looking forward to seeing the new baby at the beshik toi next month.

Чаташтырбаңыз

to + этиш жана to (предлог) + -ing – Өзүңүздөн сураңыз: бул жерде to сөзүнөн кийин зат атооч келе алабы? Келсе, бул – предлог → -ing.

I want to see the new film.
Жаңы тасманы көргүм келет.
"I want to the film" болбойт → to + этиш
I'm looking forward to seeing the new film.
Жаңы тасманы көрүүнү чыдамсыздык менен күтүп жатам.
"looking forward to the film" болот → предлог

-ing ээ жана It's + сын атооч + to – Экөө тең жалпы иш-аракет жөнүндө. It үлгүсү B1-17 оозеки кепте абдан көп колдонулат.

Learning a language takes time.
Тил үйрөнүү убакытты талап кылат.
-ing ээ
It's hard to learn a language as an adult.
Чоң кишиге тил үйрөнүү кыйын.
It's + сын атооч + to

Зат атооч катары -ing жана Present Continuous – Экөө тең -ing колдонот, бирок зат атооч катары ал иш-аракетти атайт; Present Continuous (созулма учур чак) be талап кылат жана азыр болуп жаткан аракетти сүрөттөйт A1-22.

Running is my favourite hobby.
Менин эң сүйүктүү хоббим чуркоо.
иш-аракеттин аты
She's running in the park right now.
Ал азыр паркта чуркап жатат.
Present Continuous

for + -ing жана to + этиш – Буюм эмне үчүн колдонуларын for + -ing менен; адамдын максатын to + этиш менен айтыңыз A2-26.

This knife is for cutting bread.
Бул бычак нан кесүү үчүн.
буюмдун милдети
I went to the shop to buy bread.
Нан сатып алганы дүкөнгө бардым.
адамдын максаты

Жазылышы жана айтылышы

  • -ing жазылышы: make → making, stop → stopping, begin → beginning, die → dying; бирок visit → visiting, open → opening (акыркы муун басымсыз болсо, үнсүз эки эселенбейт).
  • -ing /ɪŋ/ аягындагы /ŋ/ – кыргыздын «ң» тыбышы. Аягына /g/ кошпоңуз. Тез, бейрасмий кепте -ing көбүнчө /ɪn/ болуп айтылат, бирок дайыма -ing деп жазыңыз.
  • look forward to бир бүтүн катары, алсыз to менен айтылат: /lʊk ˈfɔːwəd tə/ (UK), /lʊk ˈfɔːrwərd tə/ (US). Басым for- муунуна түшөт.
  • worth /wɜːθ/ (UK), /wɝːθ/ (US): /w/ үчүн эриндерди томолоктотуңуз; /ɜː/ – кыргызча «ө» эмес, эриндер бош турат; аягындагы /θ/ үчүн тилдин учун тиштердин ортосуна коюңуз, «с» деп айтпаңыз.

Алтын эреже

Предлогдон кийин этиш адатта -ing формасын алат – буга look forward to, be used to жана object to тизмектериндеги to да кирет. Бир -ing ээ жекелик этиш алат. Эсиңизде болсун: кыргызча «-ганың үчүн», «-гандан кийин», «-гандын ордуна» → англисче for / after / instead of + -ing.

Көнүгүүлөр

A. Түзүлүшү

Кашаадагы этиштин туура формасын жазыңыз.

  1. (eat) too much sugar is bad for your teeth.
  2. She's very good at (fix) things.
  3. We look forward to (work) with you.
  4. You can book tickets by (call) this number.
  5. It's not worth (wait) for the next bus.
  6. He left without (say) goodbye.
  7. Learning new words (be) easy with this app.

B. Мааниси

Туура жоопту тандаңыз.

  1. Туура жоопту тандаңыз: There's no point in ….
  2. Туура жоопту тандаңыз: I'd like … the museum.
  3. Туура жоопту тандаңыз: I'm looking forward … you.
  4. Зат атооч тестин колдонуп, анан тандаңыз: I object to … for parking.
  5. Зат атооч тестин колдонуп, анан тандаңыз: I hope to … you soon.

C. Катаны табыңыз

Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.

  1. Thank you for help me.
  2. I'm used to drive on the left. (Азыр Улуу Британияда жашайм.)
  3. It's worth to visit the old town.
  4. Swimming in the sea are my favourite thing in summer.
  5. Instead of taking the bus, I walked.

D. Текстте

Катты толуктаңыз. Кашаадагы этиштерди колдонуңуз.

An email about a course
Dear Ms Patel,
Thank you for 18 (send) me the information about the course. I am very interested in 19 (join). 20 (study) online suits me, because I work full-time. Is it worth 21 (buy) the books, or are they available online? I look forward to 22 (hear) from you.
Best wishes,
Leo Martins

E. Сиздин кезегиңиз

Англисче жазыңыз.

  1. -ing ээ менен башталган эки сүйлөм жазыңыз: бирин жакшы көргөн нерсеңиз жөнүндө, экинчисин сизге кыйын болгон нерсе жөнүндө.
  2. Келечек жөнүндө эки сүйлөм жазыңыз: бирин look forward to, экинчисин It's worth менен.

F. Аралаш кайталоо

Мурунку сабактарды кайталаңыз.

  1. B1-18 Want him to, make him do, let him do кыргызча: англисче «-ышын каалайм», «-тыр» жана уруксат
    My parents never let me (stay) out late.
  2. B1-16 Must be, can't be, might be кыргызча: англисче «… болсо керек» жана «болушу мүмкүн эмес»
    He be at home — his car isn't here. (I'm sure he isn't.)
  3. A2-31 Good at, Afraid of, Listen to кыргызча: сөз + предлог (dependent prepositions)
    She's afraid spiders.
Жооптор

A. Түзүлүшү

  1. Eating
  2. fixing
  3. working
  4. calling
  5. waiting
  6. saying
  7. is

B. Мааниси

  1. complaining
  2. to visit
  3. to seeing
  4. paying
  5. see

C. Катаны табыңыз

  1. Thank you for helping me. / Thank you for your help.
  2. I'm used to driving on the left.
  3. It's worth visiting the old town.
  4. Swimming in the sea is my favourite thing in summer.
  5. ✓ Instead of taking the bus, I walked.

D. Текстте

  1. sending
  2. joining
  3. Studying
  4. buying
  5. hearing

E. Сиздин кезегиңиз

  1. Walking in the mountains makes me happy. Getting up early is really hard for me.
  2. I'm looking forward to seeing my cousins at the weekend. It's worth booking the train early.

F. Аралаш кайталоо

  1. stay
  2. can't / couldn't
  3. of
Android тиркемесиЖолдо үйрөнүңүз Google Play