SlowingoQrammatika
B1 20 / 39

Gerund azərbaycanca: -ing mübtəda kimi və ön sözlərdən sonra (before leaving, look forward to seeing)

-ing as a Noun: Gerund Subjects and After Prepositions

Bu səhifədə
  1. Məqsəd
  2. Əsas fikir
  3. Azərbaycan dili və ingilis dili
  4. Quruluş
  5. İstifadə
  6. Tez-tez edilən səhvlər
  7. Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər
  8. Qarışdırmayın
  9. Yazılış və tələffüz
  10. Qızıl qayda
  11. Tapşırıqlar

Məqsəd

Bu dərsdən sonra siz -ing formasını cümlənin mübtədası kimi, ön sözlərdən sonra (look forward to ifadəsindəki to da daxil olmaqla) və It's no use, There's no point, It's worth sabit ifadələrində işlədə biləcəksiniz.

Əsas fikir

-ing forması ismin işini görə bilər. Belə işlənəndə qrammatika kitabları onu çox vaxt gerund adlandırır. Swimming idman növü ola bilər, eynilə football kimi: Swimming is good for you. Football is good for you.

Bu bir fikir iki qaydanı izah edir. Birincisi, -ing forması istənilən isim kimi cümlənin mübtədası ola bilər. İkincisi, ön sözdən (in, at, of, about, before, without…) sonra isim gəlir, ona görə ön sözdən sonra feil işlətmək istəyəndə onun isim formasını, yəni -ing formasını işlədirsiniz.

Yalnız isimləri içəri buraxan bir ön söz təsəvvür edin. Ondan sonra gəlmək istəyən feil isim maskası taxmalıdır, həmin maska -ing sonluğudur: interested in learning, before leaving, without saying. Çətin hissə budur: bəzən to da ön söz olur. Onda feilə yenə həmin maska lazımdır: I look forward to seeing you.

Azərbaycan dili və ingilis dili

Azərbaycancada fəaliyyətin adını məsdər verir və o, mübtəda ola bilir: «Üzmək belə faydalıdır». İngiliscədə burada adətən -ing forması işlənir: Swimming is good for your back. Feilin əsas forması (Swim is…) mübtəda ola bilməz.

İngilis ön sözlərinin işini bizdə çox vaxt feilin xüsusi formaları və qoşmalar görür: «göndərməzdən əvvəl», «demədən», «söndürməklə», «gözləmək əvəzinə». Bu formalar ingiliscəyə çevriləndə öyrənən çox vaxt ön sözdən sonra feilin əsas formasını və ya to qoyur. Amma ingiliscədə ön sözdən sonra həmişə -ing gəlir. «Görməyi səbirsizliklə gözləyirəm» və «baxmağa dəyər» ifadələri də ingiliscədə look forward to + -ing və worth + -ing olur.

AzərbaycancaMənasıİngiliscə
Üzmək belə faydalıdır.məsdər mübtəda kimiSwimming is good for your back.
İşinizi göndərməzdən əvvəl yoxlayın.«-mazdan əvvəl»Check your work before sending it.
Sağollaşmadan getdi.«-madan»He left without saying goodbye.
İşıqları söndürməklə enerjiyə qənaət edə bilərsiniz.«-maqla»You can save energy by turning off the lights.
Səni görməyi səbirsizliklə gözləyirəm.məsdər təsirlik haldaI'm looking forward to seeing you.
O restorana getməyə dəyər.«-mağa dəyər»That restaurant is worth trying.

Quruluş

Mübtəda kimi -ing forması

-ing mübtədaFeilQalan hissə
Swimmingisgood for your back.
Learning a languagetakestime.
Not sleeping enoughmakesme irritable.

Bir -ing mübtəda təkdir, ona görə feil də tək olur, hətta ifadənin içində cəm isim olsa belə (Reading reviews takes ages). And ilə birləşən iki -ing mübtəda cəm feil qəbul edir: Swimming and cycling are both good exercise.

Ön söz + -ing

Ön sözNümunə
in / at / of / aboutinterested in learning, good at cooking, tired of waiting, worried about losing
before / afterbefore leaving, after finishing
instead of / withoutinstead of waiting, without saying goodbye
by (necə)by taking the train
for (səbəb)thanks for coming, sorry for being late

İki kiçik istisna: but və except sözlərindən sonra feilin əsas forması gələ bilər (We did nothing but wait).

Ön söz olan «to» — test: ondan sonra isim qoymaq olar?

İfadə+ isim+ -ing
look forward toI look forward to the weekend.I look forward to meeting you.
be used toI'm used to the noise.I'm used to working at night.
object toThey object to the plan.They object to paying more.
when it comes towhen it comes to moneywhen it comes to cooking

Sabit ifadələr + -ing

İfadəNümunə
It's no use + -ingIt's no use complaining.
There's no point (in) + -ingThere's no point (in) arguing.
It's (not) worth + -ingIt's worth booking early.
something is worth + -ingThe museum is worth visiting.

İstifadə

1Mübtəda kimi -ing forması

Ümumiyyətlə bir fəaliyyət haqqında danışmaq üçün -ing formasını mübtəda kimi işlədin. Feil təkdir. İnkar üçün not sözünü -ing formasından əvvəl qoyun.

Cycling to work saves me a lot of money.
İşə velosipedlə getməklə xeyli pula qənaət edirəm.
-ing mübtəda + saves (tək)
Eating out every night gets expensive.
Hər axşam kənarda yemək baha başa gəlir.
Finding a flat in this city is a nightmare.
Bu şəhərdə mənzil tapmaq əsl əzabdır.
flat (UK) = apartment (US)
Not knowing the results is the worst part.
Ən pisi nəticələri bilməməkdir.
inkar: not + -ing
Is driving in the snow dangerous?
Qarda maşın sürmək təhlükəlidir?

2Sifət + ön söz + -ing

Sabit ön sözlü sifətlərdən A2-31 sonra bir iş gələndə -ing işlənir.

Are you interested in joining our book club?
Kitab klubumuza qoşulmaq sizə maraqlıdır?
She's really good at explaining things.
O, nəyisə izah etməyi çox yaxşı bacarır.
I'm tired of hearing the same excuses.
Eyni bəhanələri eşitməkdən bezmişəm.
«-maqdan bezmək» → tired of + -ing
He's nervous about giving his first presentation.
O, ilk təqdimatına görə həyəcanlıdır.

3Feil + ön söz + -ing

Eyni qayda sabit ön sözlü feillərdən sonra da işləyir (think about, talk about, apologise for, succeed in, insist on).

I'm thinking about changing my job.
İşimi dəyişməyi düşünürəm.
«-mağı düşünmək» → thinking about + -ing
We succeeded in raising the money.
Pulu toplamağa nail olduq.
He apologised for being late.
Gecikdiyi üçün üzr istədi.
Thank you for helping me.
Mənə kömək etdiyin üçün sağ ol.
«etdiyin üçün» → for + -ing

4before, after, by, without, instead of + -ing

Bu ön sözlərdən sonra -ing işlədin. -ing ilə bildirilən işi adətən baş cümlənin mübtədası görür. (Bu barədə ətraflı: B2-10.)

Always check your work before sending it.
İşinizi göndərməzdən əvvəl həmişə yoxlayın.
«-mazdan əvvəl» → before + -ing
After graduating, she moved to Canada.
Universiteti bitirəndən sonra Kanadaya köçdü.
You can save energy by turning off the lights.
İşıqları söndürməklə enerjiyə qənaət edə bilərsiniz.
«-maqla» → by + -ing
He left without saying goodbye.
Sağollaşmadan getdi.
«-madan» → without + -ing
Instead of waiting for the bus, we walked.
Avtobusu gözləmək əvəzinə piyada getdik.

5Ön söz olan «to»

Bəzi ifadələrdə to məsdərin hissəsi yox, ön sözdür. Ondan sonra -ing işlədin. Ən çox işlənənlər look forward to, be used to (B1-21 dərsinə baxın), object to və when it comes to ifadələridir.

I'm really looking forward to seeing you next week.
Gələn həftə səni görməyi səbirsizliklə gözləyirəm.
to burada ön sözdür
We look forward to hearing from you.
Cavabınızı gözləyirik.
rəsmi məktubun sonu
I'm not used to getting up this early.
Bu qədər tez durmağa öyrəşməmişəm.
B1-21 dərsinə baxın
Many residents object to paying higher parking fees.
Sakinlərin çoxu dayanacaq üçün daha çox pul ödəməyə etiraz edir.
When it comes to choosing a laptop, I always ask my brother.
Noutbuk seçməyə gələndə həmişə qardaşımla məsləhətləşirəm.

6It's no use / There's no point / It's worth

Bu sabit ifadələr bir işin faydalı olub-olmadığını deyir. It's no use və There's no point «bunun faydası yoxdur» deməkdir. It's worth isə «yaxşı fikirdir, nəticə zəhmətə dəyər» deməkdir. Worth sözündən sonra isim də gələ bilər: It's worth the money.

It's no use crying about it now.
İndi buna görə ağlamağın heç bir faydası yoxdur.
There's no point in buying a printer — we hardly ever print anything.
Printer almağın mənası yoxdur, demək olar ki, heç nə çap etmirik.
Is it worth repairing this old phone?
Bu köhnə telefonu təmir etdirməyə dəyər?
«-mağa dəyər» → worth + -ing
That restaurant is definitely worth trying.
O restorana mütləq getməyə dəyər.
It isn't worth taking the car — parking is impossible.
Maşınla getməyə dəyməz, park etmək mümkün deyil.

Tez-tez edilən səhvlər

❌I'm interested in learn the guitar.
✅I'm interested in learning the guitar.
ön söz + -ing
❌I look forward to meet you.
✅I look forward to meeting you.
burada to ön sözdür
❌Swimming are good exercise.
✅Swimming is good exercise.
bir -ing mübtəda təkdir
❌Swim is my favourite sport.
✅Swimming is my favourite sport.
mübtəda kimi işlənən feilə -ing lazımdır
❌After finish work, I go to the gym.
✅After finishing work, I go to the gym. və ya After I finish work, I go to the gym.
after + -ing və ya after + budaq cümlə
❌He left without to say anything.
✅He left without saying anything.
without + -ing
❌It's worth to visit the old town.
✅It's worth visiting the old town.
worth + -ing
❌There's no point to argue.
✅There's no point (in) arguing.
no point (in) + -ing
❌I'm thinking to change my job.
✅I'm thinking about changing my job. və ya I'm thinking of changing my job.
think about / of + -ing

Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər

1. Məsdər mübtəda → feilin əsas forması. Azərbaycancada «Axşamlar Bulvarda gəzmək çox rahatladır» deyirik və məsdər mübtəda olur. İngiliscədə mübtəda olan fəaliyyət üçün -ing formasını işlədin; feilin əsas forması mübtəda ola bilməz.

❌Walk along the Baku Boulevard in the evening is very relaxing.
✅Walking along the Baku Boulevard in the evening is very relaxing.

2. «-mazdan əvvəl», «-maq əvəzinə» → before to, instead of to. Bu formaları çevirəndə məsdəri yenə to ilə vermək istəyirik. Amma before, after, without, instead of ön sözdür və onlardan sonra həmişə -ing gəlir.

❌Leyla always reads the reviews before to buy anything online.
✅Leyla always reads the reviews before buying anything online.
❌Instead of to call me, Tural sent a long message.
✅Instead of calling me, Tural sent a long message.

3. «Görməyə dəyər» → worth to see. Azərbaycancada «dəyər» sözündən əvvəl məsdər yönlük haldadır («görməyə dəyər»), ona görə to qoymaq çox asandır. İngiliscədə worth + -ing işlənir.

❌The Khan's Palace in Sheki is really worth to see.
✅The Khan's Palace in Sheki is really worth seeing.

4. «Səbirsizliklə gözləyirəm» → look forward to + feilin əsas forması. Bu ifadədə to sözünü məsdərin hissəsi kimi görürük. Amma bu to ön sözdür, ondan sonra isim də gələ bilər (look forward to the holidays), ona görə feil -ing alır.

❌Elvin is really looking forward to start university in September.
✅Elvin is really looking forward to starting university in September.

Qarışdırmayın

to + feil və ön söz olan to + -ing — Soruşun: burada to sözündən sonra isim gələ bilər? Gələ bilirsə, bu, ön sözdür → -ing.

I want to see the new film.
Yeni filmə baxmaq istəyirəm.
«I want to the film» olmur → to + feil
I'm looking forward to seeing the new film.
Yeni filmə baxmağı səbirsizliklə gözləyirəm.
«looking forward to the film» olur → ön söz

-ing mübtəda və It's + sifət + to — Hər ikisi ümumiyyətlə fəaliyyət haqqında danışır. It qəlibi B1-17 danışıqda çox işlənir.

Learning a language takes time.
Dil öyrənmək vaxt aparır.
It's hard to learn a language as an adult.
Böyük yaşda dil öyrənmək çətindir.

İsim kimi -ing və Present Continuous — Hər ikisində -ing var, amma isim kimi -ing fəaliyyətin adıdır; Present Continuous isə be tələb edir və davam edən işi təsvir edir A1-22.

Running is my favourite hobby.
Qaçış ən sevdiyim hobbidir.
fəaliyyətin adı
She's running in the park right now.
O, elə indi parkda qaçır.
Present Continuous

for + -ing və to + feil — Əşyanın nə üçün olduğunu demək üçün for + -ing, adamın məqsədi üçün isə to + feil işlədin A2-26. Azərbaycancada hər ikisində «üçün» deyirik.

This knife is for cutting bread.
Bu bıçaq çörək kəsmək üçündür.
əşyanın funksiyası → for + -ing
I went to the shop to buy bread.
Çörək almaq üçün mağazaya getdim.
adamın məqsədi → to + feil

Yazılış və tələffüz

  • -ing yazılışı: make → making, stop → stopping, begin → beginning, die → dying; amma visit → visiting, open → opening (son heca vurğulu deyilsə, samit qoşalaşmır).
  • -ing sonluğundakı /ŋ/ səsi azərbaycan dilində yoxdur: dilin arxasını yumşaq damağa dirəyin və səsi burundan buraxın, sonda ayrıca /g/ və ya /k/ deməyin. Sürətli, qeyri-rəsmi danışıqda -ing çox vaxt /ɪn/ kimi deyilir, amma həmişə -ing yazın.
  • look forward to bir vahid kimi, zəif to ilə deyilir: /lʊk ˈfɔːwəd tə/ (UK), /lʊk ˈfɔːrwərd tə/ (US).
  • worth /wɜːθ/ (UK), /wɝːθ/ (US). Əvvəldəki /w/ üçün dodaqları yumrulaşdırın, v deməyin; sondakı /θ/ üçün dilin ucunu dişlərin arasına qoyun, t və ya s deməyin. Ortadakı sait /ɜː/ bird sözündəki saitdir.

Qızıl qayda

Ön sözdən sonra feil adətən -ing formasını alır; look forward to, be used to və object to ifadələrindəki to da buna daxildir. Bir -ing mübtəda tək feil qəbul edir.

Tapşırıqlar

A. Quruluş

Mötərizədəki feili düzgün formada yazın.

  1. (eat) too much sugar is bad for your teeth.
  2. She's very good at (fix) things.
  3. We look forward to (work) with you.
  4. You can book tickets by (call) this number.
  5. It's not worth (wait) for the next bus.
  6. He left without (say) goodbye.
  7. Learning new words (be) easy with this app.

B. Məna

Düzgün cavabı seçin.

  1. Düzgün cavabı seçin: There's no point in ….
  2. Düzgün cavabı seçin: I'd like … the museum.
  3. Düzgün cavabı seçin: I'm looking forward … you.
  4. İsim testini edin, sonra seçin: I object to … for parking.
  5. İsim testini edin, sonra seçin: I hope to … you soon.

C. Səhvi tapın

Hər cümlədə bir səhv var və ya cümlə düzgündür. Düzəldilmiş cümləni yazın və ya correct yazın.

  1. Thank you for help me.
  2. I'm used to drive on the left. (İndi Böyük Britaniyada yaşayıram.)
  3. It's worth to visit the old town.
  4. Swimming in the sea are my favourite thing in summer.
  5. Instead of taking the bus, I walked.

D. Mətndə

Məktubu tamamlayın. Mötərizədəki feilləri düzgün formada yazın.

An email about a course
Dear Ms Patel,
Thank you for 18 (send) me the information about the course. I am very interested in 19 (join). 20 (study) online suits me, because I work full-time. Is it worth 21 (buy) the books, or are they available online? I look forward to 22 (hear) from you.
Best wishes,
Leo Martins

E. Sizin növbəniz

İngiliscə yazın.

  1. -ing mübtəda ilə başlayan iki cümlə yazın: biri çox sevdiyiniz, biri sizə çətin gələn bir iş haqqında.
  2. Gələcək haqqında iki cümlə yazın: biri look forward to, biri It's worth ilə.
Cavablar

A. Quruluş

  1. Eating
  2. fixing
  3. working
  4. calling
  5. waiting
  6. saying
  7. is

B. Məna

  1. complaining
  2. to visit
  3. to seeing
  4. paying
  5. see

C. Səhvi tapın

  1. Thank you for helping me. / Thank you for your help.
  2. I'm used to driving on the left.
  3. It's worth visiting the old town.
  4. Swimming in the sea is my favourite thing in summer.
  5. ✓ Instead of taking the bus, I walked.

D. Mətndə

  1. sending
  2. joining
  3. Studying
  4. buying
  5. hearing

E. Sizin növbəniz

  1. Walking in the mountains makes me happy. Getting up early is really hard for me.
  2. I'm looking forward to seeing my cousins at the weekend. It's worth booking the train early.

F. Qarışıq təkrar

  1. stay
  2. can't / couldn't
  3. of
Android TətbiqiHər Yerdə Öyrənin Google Play