Gerund azərbaycanca: -ing mübtəda kimi və ön sözlərdən sonra (before leaving, look forward to seeing)
-ing as a Noun: Gerund Subjects and After Prepositions
Bu səhifədə
Məqsəd
Bu dərsdən sonra siz -ing formasını cümlənin mübtədası kimi, ön sözlərdən sonra (look forward to ifadəsindəki to da daxil olmaqla) və It's no use, There's no point, It's worth sabit ifadələrində işlədə biləcəksiniz.
Əsas fikir
-ing forması ismin işini görə bilər. Belə işlənəndə qrammatika kitabları onu çox vaxt gerund adlandırır. Swimming idman növü ola bilər, eynilə football kimi: Swimming is good for you. Football is good for you.
Bu bir fikir iki qaydanı izah edir. Birincisi, -ing forması istənilən isim kimi cümlənin mübtədası ola bilər. İkincisi, ön sözdən (in, at, of, about, before, without…) sonra isim gəlir, ona görə ön sözdən sonra feil işlətmək istəyəndə onun isim formasını, yəni -ing formasını işlədirsiniz.
Yalnız isimləri içəri buraxan bir ön söz təsəvvür edin. Ondan sonra gəlmək istəyən feil isim maskası taxmalıdır, həmin maska -ing sonluğudur: interested in learning, before leaving, without saying. Çətin hissə budur: bəzən to da ön söz olur. Onda feilə yenə həmin maska lazımdır: I look forward to seeing you.
Azərbaycan dili və ingilis dili
Azərbaycancada fəaliyyətin adını məsdər verir və o, mübtəda ola bilir: «Üzmək belə faydalıdır». İngiliscədə burada adətən -ing forması işlənir: Swimming is good for your back. Feilin əsas forması (Swim is…) mübtəda ola bilməz.
İngilis ön sözlərinin işini bizdə çox vaxt feilin xüsusi formaları və qoşmalar görür: «göndərməzdən əvvəl», «demədən», «söndürməklə», «gözləmək əvəzinə». Bu formalar ingiliscəyə çevriləndə öyrənən çox vaxt ön sözdən sonra feilin əsas formasını və ya to qoyur. Amma ingiliscədə ön sözdən sonra həmişə -ing gəlir. «Görməyi səbirsizliklə gözləyirəm» və «baxmağa dəyər» ifadələri də ingiliscədə look forward to + -ing və worth + -ing olur.
| Azərbaycanca | Mənası | İngiliscə |
|---|---|---|
| Üzmək belə faydalıdır. | məsdər mübtəda kimi | Swimming is good for your back. |
| İşinizi göndərməzdən əvvəl yoxlayın. | «-mazdan əvvəl» | Check your work before sending it. |
| Sağollaşmadan getdi. | «-madan» | He left without saying goodbye. |
| İşıqları söndürməklə enerjiyə qənaət edə bilərsiniz. | «-maqla» | You can save energy by turning off the lights. |
| Səni görməyi səbirsizliklə gözləyirəm. | məsdər təsirlik halda | I'm looking forward to seeing you. |
| O restorana getməyə dəyər. | «-mağa dəyər» | That restaurant is worth trying. |
Quruluş
Mübtəda kimi -ing forması
| -ing mübtəda | Feil | Qalan hissə |
|---|---|---|
| Swimming | is | good for your back. |
| Learning a language | takes | time. |
| Not sleeping enough | makes | me irritable. |
Bir -ing mübtəda təkdir, ona görə feil də tək olur, hətta ifadənin içində cəm isim olsa belə (Reading reviews takes ages). And ilə birləşən iki -ing mübtəda cəm feil qəbul edir: Swimming and cycling are both good exercise.
Ön söz + -ing
| Ön söz | Nümunə |
|---|---|
| in / at / of / about | interested in learning, good at cooking, tired of waiting, worried about losing |
| before / after | before leaving, after finishing |
| instead of / without | instead of waiting, without saying goodbye |
| by (necə) | by taking the train |
| for (səbəb) | thanks for coming, sorry for being late |
İki kiçik istisna: but və except sözlərindən sonra feilin əsas forması gələ bilər (We did nothing but wait).
Ön söz olan «to» — test: ondan sonra isim qoymaq olar?
| İfadə | + isim | + -ing |
|---|---|---|
| look forward to | I look forward to the weekend. | I look forward to meeting you. |
| be used to | I'm used to the noise. | I'm used to working at night. |
| object to | They object to the plan. | They object to paying more. |
| when it comes to | when it comes to money | when it comes to cooking |
Sabit ifadələr + -ing
| İfadə | Nümunə |
|---|---|
| It's no use + -ing | It's no use complaining. |
| There's no point (in) + -ing | There's no point (in) arguing. |
| It's (not) worth + -ing | It's worth booking early. |
| something is worth + -ing | The museum is worth visiting. |
İstifadə
1Mübtəda kimi -ing forması
Ümumiyyətlə bir fəaliyyət haqqında danışmaq üçün -ing formasını mübtəda kimi işlədin. Feil təkdir. İnkar üçün not sözünü -ing formasından əvvəl qoyun.
2Sifət + ön söz + -ing
Sabit ön sözlü sifətlərdən A2-31 sonra bir iş gələndə -ing işlənir.
3Feil + ön söz + -ing
Eyni qayda sabit ön sözlü feillərdən sonra da işləyir (think about, talk about, apologise for, succeed in, insist on).
4before, after, by, without, instead of + -ing
Bu ön sözlərdən sonra -ing işlədin. -ing ilə bildirilən işi adətən baş cümlənin mübtədası görür. (Bu barədə ətraflı: B2-10.)
5Ön söz olan «to»
Bəzi ifadələrdə to məsdərin hissəsi yox, ön sözdür. Ondan sonra -ing işlədin. Ən çox işlənənlər look forward to, be used to (B1-21 dərsinə baxın), object to və when it comes to ifadələridir.
6It's no use / There's no point / It's worth
Bu sabit ifadələr bir işin faydalı olub-olmadığını deyir. It's no use və There's no point «bunun faydası yoxdur» deməkdir. It's worth isə «yaxşı fikirdir, nəticə zəhmətə dəyər» deməkdir. Worth sözündən sonra isim də gələ bilər: It's worth the money.
Tez-tez edilən səhvlər
Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər
1. Məsdər mübtəda → feilin əsas forması. Azərbaycancada «Axşamlar Bulvarda gəzmək çox rahatladır» deyirik və məsdər mübtəda olur. İngiliscədə mübtəda olan fəaliyyət üçün -ing formasını işlədin; feilin əsas forması mübtəda ola bilməz.
2. «-mazdan əvvəl», «-maq əvəzinə» → before to, instead of to. Bu formaları çevirəndə məsdəri yenə to ilə vermək istəyirik. Amma before, after, without, instead of ön sözdür və onlardan sonra həmişə -ing gəlir.
3. «Görməyə dəyər» → worth to see. Azərbaycancada «dəyər» sözündən əvvəl məsdər yönlük haldadır («görməyə dəyər»), ona görə to qoymaq çox asandır. İngiliscədə worth + -ing işlənir.
4. «Səbirsizliklə gözləyirəm» → look forward to + feilin əsas forması. Bu ifadədə to sözünü məsdərin hissəsi kimi görürük. Amma bu to ön sözdür, ondan sonra isim də gələ bilər (look forward to the holidays), ona görə feil -ing alır.
Qarışdırmayın
to + feil və ön söz olan to + -ing — Soruşun: burada to sözündən sonra isim gələ bilər? Gələ bilirsə, bu, ön sözdür → -ing.
-ing mübtəda və It's + sifət + to — Hər ikisi ümumiyyətlə fəaliyyət haqqında danışır. It qəlibi B1-17 danışıqda çox işlənir.
İsim kimi -ing və Present Continuous — Hər ikisində -ing var, amma isim kimi -ing fəaliyyətin adıdır; Present Continuous isə be tələb edir və davam edən işi təsvir edir A1-22.
for + -ing və to + feil — Əşyanın nə üçün olduğunu demək üçün for + -ing, adamın məqsədi üçün isə to + feil işlədin A2-26. Azərbaycancada hər ikisində «üçün» deyirik.
Yazılış və tələffüz
- -ing yazılışı: make → making, stop → stopping, begin → beginning, die → dying; amma visit → visiting, open → opening (son heca vurğulu deyilsə, samit qoşalaşmır).
- -ing sonluğundakı /ŋ/ səsi azərbaycan dilində yoxdur: dilin arxasını yumşaq damağa dirəyin və səsi burundan buraxın, sonda ayrıca /g/ və ya /k/ deməyin. Sürətli, qeyri-rəsmi danışıqda -ing çox vaxt /ɪn/ kimi deyilir, amma həmişə -ing yazın.
- look forward to bir vahid kimi, zəif to ilə deyilir: /lʊk ˈfɔːwəd tə/ (UK), /lʊk ˈfɔːrwərd tə/ (US).
- worth /wɜːθ/ (UK), /wɝːθ/ (US). Əvvəldəki /w/ üçün dodaqları yumrulaşdırın, v deməyin; sondakı /θ/ üçün dilin ucunu dişlərin arasına qoyun, t və ya s deməyin. Ortadakı sait /ɜː/ bird sözündəki saitdir.
Qızıl qayda
Ön sözdən sonra feil adətən -ing formasını alır; look forward to, be used to və object to ifadələrindəki to da buna daxildir. Bir -ing mübtəda tək feil qəbul edir.
Tapşırıqlar
A. Quruluş
Mötərizədəki feili düzgün formada yazın.
-
(eat) too much sugar is bad for your teeth.
-
She's very good at (fix) things.
-
We look forward to (work) with you.
-
You can book tickets by (call) this number.
-
It's not worth (wait) for the next bus.
-
He left without (say) goodbye.
-
Learning new words (be) easy with this app.
B. Məna
Düzgün cavabı seçin.
-
Düzgün cavabı seçin: There's no point in ….
-
Düzgün cavabı seçin: I'd like … the museum.
-
Düzgün cavabı seçin: I'm looking forward … you.
-
İsim testini edin, sonra seçin: I object to … for parking.
-
İsim testini edin, sonra seçin: I hope to … you soon.
C. Səhvi tapın
Hər cümlədə bir səhv var və ya cümlə düzgündür. Düzəldilmiş cümləni yazın və ya correct yazın.
-
Thank you for help me.
-
I'm used to drive on the left. (İndi Böyük Britaniyada yaşayıram.)
-
It's worth to visit the old town.
-
Swimming in the sea are my favourite thing in summer.
-
Instead of taking the bus, I walked.
D. Mətndə
Məktubu tamamlayın. Mötərizədəki feilləri düzgün formada yazın.
Dear Ms Patel,
Thank you for 18 (send) me the information about the course. I am very interested in 19 (join). 20 (study) online suits me, because I work full-time. Is it worth 21 (buy) the books, or are they available online? I look forward to 22 (hear) from you.
Best wishes,
Leo Martins
E. Sizin növbəniz
İngiliscə yazın.
-
-ing mübtəda ilə başlayan iki cümlə yazın: biri çox sevdiyiniz, biri sizə çətin gələn bir iş haqqında.
-
Gələcək haqqında iki cümlə yazın: biri look forward to, biri It's worth ilə.
F. Qarışıq təkrar
Əvvəlki dərsləri təkrarlayın.
-
B1-18 Want Him To, Make Him Do, Let Him Do azərbaycanca: «istəyirəm ki, …», məcbur etmək və icazə vermək My parents never let me (stay) out late.
-
B1-16 Must Be, Can't Be, Might Be azərbaycanca: «yəqin ki», «ola bilməz», «ola bilər» He be at home — his car isn't here. (Əminəm ki, evdə deyil.)
-
A2-31 Good at, afraid of, listen to azərbaycanca: sifət və feillərdən sonra hansı ön söz gəlir? She's afraid spiders.
Cavablar
A. Quruluş
- Eating
- fixing
- working
- calling
- waiting
- saying
- is
B. Məna
- complaining
- to visit
- to seeing
- paying
- see
C. Səhvi tapın
- Thank you for helping me. / Thank you for your help.
- I'm used to driving on the left.
- It's worth visiting the old town.
- Swimming in the sea is my favourite thing in summer.
- ✓ Instead of taking the bus, I walked.
D. Mətndə
- sending
- joining
- Studying
- buying
- hearing
E. Sizin növbəniz
- Walking in the mountains makes me happy. Getting up early is really hard for me.
- I'm looking forward to seeing my cousins at the weekend. It's worth booking the train early.
F. Qarışıq təkrar
- stay
- can't / couldn't
- of
