To na For kwa Kiswahili: Jinsi ya Kusema Kwa Nini (Ili, Kwa Ajili Ya)
To and For: Saying Why
Katika ukurasa huu
Lengo
Baada ya somo hili, utaweza kueleza kwa nini unafanya jambo — kwa kutumia to + base form, for + nomino na for + -ing form — na kuepuka kosa la kawaida sana la for + base form (for buy).
Wazo Kuu
Kila kitendo kina sababu nyuma yake. Why did you go to the shop? Unaweza kujibu kwa because (because I wanted some milk), lakini Kiingereza kina njia fupi zaidi na ya asili zaidi: To buy milk.
Fikiria ramani ya shughuli zako za Jumamosi mjini. Kila kituo kina kibandiko kidogo kinachosema kwa nini ulienda pale: benki — to get some cash; mkahawa — for a coffee; stesheni — to meet my sister. Kitendo ni safari; kibandiko ni lengo.
Angalia kinachokuja baada ya neno la kibandiko. Kama ni kitenzi, tumia to: to get some cash. Kama ni nomino (kitu), tumia for: for a coffee. Na unapoeleza kazi ya kifaa — kitu kinatumika kwa ajili ya nini — tumia for + -ing form: a knife for cutting bread.
Kwa hiyo jiulize: kitenzi → to. Nomino → for. Kazi ya kitu → for + -ing.
Habari njema kwa wazungumzaji wa Kiswahili: tunasema Nilienda sokoni kununua mayai — na hapa ku- inalingana vizuri na to. Hatari iko kwenye kwa ajili ya: tunaweza kusema kwa ajili ya kahawa na pia kwa ajili ya kununua, lakini Kiingereza husema for a coffee na to buy, kamwe si for buy.
Kiswahili na Kiingereza
Kiswahili kina njia kadhaa za kuonyesha lengo: ku- baada ya kitenzi cha mwendo (nilienda kununua), ili + kitenzi cha -e (ili nipate), kwa ajili ya + nomino au kitenzi, na cha / ya + ku- kwa kazi ya kifaa (kisu cha kukatia). Kiingereza kinazigawa hivi:
| Kiswahili | Lengo la… | Kiingereza |
|---|---|---|
| Nilienda supamaketi kununua mayai. | kitendo (kitenzi) | I went to the supermarket to buy some eggs. |
| Anajifunza Kiingereza ili apate kazi bora. | kitendo (kitenzi) | She's learning English to get a better job. |
| Nilienda kwa daktari kwa ajili ya uchunguzi. | kitendo (nomino) | I went to the doctor for a check-up. |
| Twende tukale piza. | kitendo (nomino) | Let's go out for a pizza. |
| Kizibuo ni kifaa cha kufungulia chupa. | kazi ya kifaa | A corkscrew is a tool for opening bottles. |
| Tafadhali fika mapema ili ujiandikishe. | kitendo (rasmi) | Please arrive early in order to check in. |
Mambo mawili ya kukumbuka. Kwanza, ili + kitenzi = to + base form, si for: Kiingereza hakihitaji kiima cha pili (ili apate → to get). Pili, kwa ajili ya inafaa kama for tu inapofuatwa na nomino; ikifuatwa na kitenzi cha mtu, tumia to.
Muundo
| Lengo la… | Muundo | Mfano |
|---|---|---|
| kitendo (kitenzi) | to + base form | I came here to study. |
| kitendo (kitu unachotaka) | for + nomino | I came here for the food. |
| kifaa (kazi yake) | nomino + for + -ing form | This is a cloth for cleaning glasses. |
| kitendo (rasmi) | in order to + base form | Please log in in order to see your account. |
Kujibu Why…?
| Swali | Jibu fupi |
|---|---|
| Why are you saving money? | To buy a car. |
| Why did she go to the bakery? | For some bread. / To get some bread. |
| What's this button for? | For turning the light on. / It turns the light on. |
Matumizi
1To + base form — lengo la kitendo
Tumia to + base form baada ya kitendo kusema kwa nini mtu anakifanya. Hii ndiyo njia ya kawaida zaidi ya kuonyesha lengo.
2To… kama jibu fupi
Katika mazungumzo, unaweza kujibu swali la Why kwa To + base form peke yake — kama Kiswahili kinavyojibu Kufungua akaunti.
3For + nomino
Lengo linapokuwa kitu (nomino), tumia for.
4For + -ing form — kitu kinatumika kwa ajili ya nini
Kueleza kazi ya kifaa, tumia for + -ing form — kama cha ku-…-ia ya Kiswahili (kisu cha kukatia). Uliza kwa What's it for?
5In order to — rasmi zaidi
In order to ina maana sawa na to, lakini ni rasmi zaidi. Ni ya kawaida katika maelekezo, matangazo na maandishi rasmi. Miundo mingine ya lengo (so that, so as to, lengo hasi) iko katika B1-27.
Makosa ya Kawaida
Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili
1. Kwa ajili ya kununua → "for buy / for buying". Kwa Kiswahili, kwa ajili ya inaweza kufuatwa na nomino au na kitenzi. Kwa sababu kwa ajili ya = for, wengi huweka for kabla ya kitenzi. Kwa lengo la mtu, Kiingereza husema to + base form.
2. Ili nipate → "for me to" au "for I can". Ili hufuatwa na kiima chake (ili nipate, ili aweze), kwa hiyo wengi huongeza for me to au for I can. Kiima kikiwa kile kile, Kiingereza husema tu to + base form.
3. Sufuria ya kupikia → "a pot of cooking". Kwa Kiswahili, kazi ya kifaa huonyeshwa kwa -a (cha, ya, la) + ku-…-ia: sufuria ya kupikia wali. Tukitafsiri ya kama of, tunapata kosa. Kiingereza husema for + -ing form.
4. Ili nisichelewe → "for not to be late". Lengo hasi la Kiswahili (ili nisi-) mara nyingi hutafsiriwa for not to. Kiingereza hakisemi hivyo. Kwa sasa, tumia because I didn't want to…; miundo kama so that I wouldn't na so as not to iko katika B1-27.
Usichanganye
to + kitenzi na for + nomino — Angalia neno linalofuata. Kitenzi → to. Nomino → for.
for + -ing (kazi ya kifaa) na to + kitenzi (lengo la mtu) — Kazi ya jumla ya kitu hutumia for + -ing. Mtu anachofanya mara moja hutumia to + base form.
to ya lengo na kitenzi + to — Katika I want to go, to ni sehemu ya muundo wa kitenzi A2-25, si lengo. Lengo hujibu swali Why?
Tahajia na Matamshi
- to ni dhaifu katika misemo ya lengo: /tə/ — I went out to buy milk inasikika kama "I went out tuh buy milk". Si tu kamili ya Kiswahili.
- for nayo ni dhaifu: /fə/ (UK), /fər/ (US) — for a pizza inasikika kama "fuh-ruh pizza" katika Kiingereza cha Uingereza. Usitamke "fo" kamili kwa kila irabu.
- in order to hutamkwa kama kundi moja: /ɪn ˈɔːdə tə/ (UK), /ɪn ˈɔːrdər tə/ (US), na msisitizo uko kwenye or. /ɔː/ ni ndefu na ya mviringo, ndefu kuliko o ya Kiswahili.
- Kumbuka sheria za tahajia ya -ing kutoka A1-22: store → storing, shop → shopping.
Kanuni ya Dhahabu
Kusema kwa nini mtu anafanya jambo, tumia to + base form — si for + base form (hata kama Kiswahili kinasema kwa ajili ya kununua). Tumia for kabla ya nomino (for a coffee) na for + -ing kwa kazi ya kitu (for cutting).
Mazoezi
A. Muundo
Katika namba 1–3, andika to au for.
-
I went to the post office send a parcel.
-
We stopped lunch.
-
A kettle is boiling water.
-
Jibu kwa To…: "Why are you saving money?" (buy a bike)
-
Jibu kwa For…: "Why did you go to the bakery?" (some bread)
-
Ifanye kuwa rasmi zaidi kwa in order to: We left early to avoid the traffic.
B. Maana
Chagua jibu linalolingana na maana.
-
Chagua jibu sahihi: He went to the gym … a workout.
-
Chagua jibu sahihi: He went to the gym … do some exercise.
-
Chagua jibu sahihi: These scissors are … paper.
-
Chagua jibu sahihi: I'm going to the supermarket … some milk.
-
Chagua jibu sahihi: "What's this button …?" "It turns the light on."
C. Tafuta Kosa
Sahihisha kosa. Kama sentensi iko sahihi, andika correct.
-
She went to London for study English.
-
I came here for to see you.
-
This bag is to carrying a laptop.
-
We went out for a walk.
D. Katika Muktadha
Tumia to, for au in order to. Katika nafasi ya 19, tumia pia kitenzi kilicho kwenye mabano.
On Saturday morning I went into town 16 do some shopping. First I went to the bank 17 get some cash. Then I stopped at a café 18 a coffee. After that, I bought a new pan 19 (make) pancakes and some batteries 20 my camera. Finally, I went to the station 21 meet my sister.
E. Zamu Yako
Andika kwa Kiingereza.
-
Kwa nini unajifunza Kiingereza? Toa sababu mbili kwa to.
-
Eleza vitu viwili vilivyo jikoni kwako kwa for + -ing.
F. Marudio Mchanganyiko
Rudia masomo yaliyotangulia.
-
A2-25 Verb + -ing au Verb + To kwa Kiswahili: Want to, Enjoy -ing na Want Someone To I want (learn) to cook.
-
A2-25 Verb + -ing au Verb + To kwa Kiswahili: Want to, Enjoy -ing na Want Someone To We've finished (paint) the kitchen.
-
A1-18 Imperative na Let's kwa Kiswahili: Amri, Maelekezo na Mapendekezo (not / touch) that! It's hot.
Majibu
A. Muundo
- to / in order to
- for
- for
- To buy a bike.
- For some bread.
- We left early in order to avoid the traffic.
B. Maana
- for
- to
- for cutting
- to buy
- for
C. Tafuta Kosa
- She went to London to study English.
- I came here to see you.
- This bag is for carrying a laptop.
- ✓ We went out for a walk.
D. Katika Muktadha
- to / in order to
- to / in order to
- for
- for making / to make
- for
- to / in order to
E. Zamu Yako
- I'm learning English to get a better job and to watch films without subtitles.
- A colander is for draining pasta. I have a small knife for peeling fruit.
F. Marudio Mchanganyiko
- to learn
- painting
- Don't touch / Do not touch
