Present Perfect mi, Past Simple mı? İngilizcede İki Geçmiş Zamanın Farkı
Present Perfect or Past Simple?
Bu sayfada
Hedef
Bu dersin sonunda present perfect (şimdiye kadarki zaman: I've been to Mexico) ile past simple (-dı'lı geçmiş zaman: I went to Mexico last summer) arasında seçim yapabileceksiniz. Seçimi zamana bakarak yapacaksınız: zaman hâlâ açık mı, yoksa bitti mi? Ayrıca bir deneyimden onun ayrıntılarına geçmeyi öğreneceksiniz.
Temel Fikir
İki zaman da geçmişten söz eder. Fark, düşündüğünüz zaman dilimindedir.
Türkçede geçmiş için çoğu zaman tek bir ek kullanırız: -dı. "Dün üç kahve içtim" de deriz, "Bugün üç kahve içtim" de. İngilizce ise burada bir ayrım yapar.
A1-27 dersindeki kapalı kapıyı hatırlıyor musunuz? Bitmiş bir zaman, kapalı bir kapının arkasındadır. Şimdi üzerinde tabela olan bir dükkân kapısı düşünün. Past simple'da tabelada KAPALI yazar. Zaman bitmiştir: yesterday, last year, in 2010, two days ago. O zamanın içinde artık hiçbir şey olamaz. I drank three coffees yesterday.
Present perfect'te tabelada AÇIK yazar. Zaman dilimi hâlâ sürüyor: today, this week, so far, in my life. Daha başka şeyler de olabilir. I've drunk three coffees today. Gün henüz bitmedi.
Seçmeden önce kendinize sorun: Zaman bitti mi? When (ne zaman) diyorsanız ya da soruyorsanız, kapı kapalıdır: past simple. Zaman hâlâ açıksa ya da şimdiye kadarki bütün hayatınızı düşünüyorsanız, doğal seçim present perfect'tir. Ama iki kişinin de bildiği belli bir geçmiş olaydan söz ediyorsanız, zaman ifadesi olmasa da past simple kullanın: Nice jacket! Where did you buy it?
Türkçe ve İngilizce Yan Yana
Türkçede iki durumda da aynı ek, yani -dı kullanılır. İngilizcede ise zaman açıksa ya da bir hayat deneyimi söz konusuysa have/has + fiilin 3. hali, zaman bittiyse fiilin 2. hali gelir.
| Türkçe | İngilizce |
|---|---|
| Bugün üç kahve iç-ti-m. | I've drunk three coffees today. |
| Dün üç kahve iç-ti-m. | I drank three coffees yesterday. |
| Hiç Roma'ya git-ti-n mi? | Have you ever been to Rome? |
| Ne zaman gel-di-n? | When did you arrive? |
| İlk defa kar gör-üyor-um. | This is the first time I've seen snow. |
Türkçede "-dı" ekine bakarak zamanı seçemezsiniz. İngilizcede karar veren şey ek değil, zamanın kendisidir: bitti mi, bitmedi mi? Son satıra da dikkat edin: Türkçede şimdiki zaman kullandığımız "ilk defa" cümlesinde İngilizce present perfect ister.
Yapı
Zaman ifadeleri: açık mı, kapalı mı?
| Present perfect: zaman hâlâ açık ya da şimdiye kadarki hayat | Past simple: bitmiş zaman |
|---|---|
| today, this week, this month, this year | yesterday, last week, last month, last year |
| this morning (hâlâ sabah) | this morning (artık öğleden sonra) |
| ever, never (şimdiye kadarki hayatta), so far, up to now | in 2010, at three o'clock, two days ago |
| zaman ifadesi yok: hayattaki bir deneyim | zaman ifadesi yok: ikimizin de bildiği belli bir olay (Where did you buy it?) |
| recently (past simple ile de olur: I recently moved) | when I was a child, When…? What time…? |
Aynı olay, iki farklı zaman
| Present perfect | Past simple |
|---|---|
| I've been to Mexico. (deneyim, zaman yok) | I went to Mexico last summer. (bitmiş bir zaman) |
| She's written two books so far. (zaman hâlâ açık) | She wrote her first book in 2015. (bitmiş) |
| Have you seen Tom this week? | Did you see Tom last week? |
Sohbette sık görülen düzen: Önce present perfect ile deneyimi söyleyin, sonra ayrıntılar için past simple'a geçin. "Have you ever been to Rome?" "Yes, I went there in 2019. It was beautiful."
Kullanımlar
1Açık zaman ve bitmiş zaman
Bitmemiş zaman dilimleriyle (today, this week, this year, so far) present perfect kullanılır. Bitmiş zamanlarla (yesterday, last year, in 2015, ago) past simple kullanılır.
2Deneyim ve belli bir geçmiş olay
Hayatınızdaki bir deneyimi zaman vermeden anlatırken present perfect kullanılır. Belli bir olayın ayrıntısını verdiğiniz ya da sorduğunuz anda (ne zaman, nerede, kiminle, nasıldı) past simple'a geçersiniz.
3Ever, never, "the first time", "the best… I've ever"
Bütün hayatınızla ilgili sorularda (Have you ever…? "Hiç … mı?") ve şimdiye kadarki hayatınızla ilgili cümlelerde (I've never… "Hiç … madım") present perfect kullanılır. (Bitmiş bir dönem için never past simple ile de gelebilir: I never saw him again.) It's the first time… kalıbından sonra ve superlative (en üstünlük) yapısından sonra da present perfect gelir: the best / the worst … I've ever…. Bunları kalıp olarak öğrenin.
4"Ne zaman?" soruları → past simple
When…? (Ne zaman?) ya da What time…? (Saat kaçta?) ile başlayan bir soru, bitmiş bir zamanı sorar. Bu yüzden normalde past simple kullanılır. Sohbet present perfect ile başlamış olsa bile böyledir.
5Aynı olay: ne değişiyor?
Birçok olay iki zamanla da anlatılabilir. Seçtiğiniz zaman, olaya nasıl baktığınızı gösterir. Present perfect: şimdiki sonuç ya da hâlâ açık zaman. Past simple: zamanı belli, bitmiş bir hikâye.
Amerikan İngilizcesinde bazı present perfect durumlarında past simple de yaygındır (Did you eat yet?, Did you ever see it?). Bkz. A2-17. Ama bitmiş zaman ifadeleriyle (yesterday, last year, ago) hem İngiliz hem Amerikan İngilizcesinde sadece past simple kullanılır.
Sık Yapılan Hatalar
Türkçe Konuşanlar İçin Tuzaklar
1. Her "-dı" ekini past simple ile çevirmek. Türkçede present perfect diye ayrı bir zaman yoktur. "Hiç Paris'e gittin mi?", "Bu kitabı üç kez okudum", "Hiç at bindin mi?" cümlelerinin hepsinde "-dı" vardır. Ama bunlar zaman belirtilmemiş hayat deneyimleridir. İngilizcede doğal ve güvenli seçim present perfect'tir. ("Did you ever go to Paris?" Amerikan İngilizcesinde de duyulur, ama siz present perfect'i kullanın.)
2. Tersini yapmak: present perfect'i her yerde kullanmak. Present perfect'i yeni öğrenen birçok öğrenci onu bitmiş zamanlarla da kullanır. "Dün", "geçen hafta", "2015'te" ve "iki yıl önce" (ago) kapalı zamanlardır; her zaman past simple isterler.
3. "Bugün kaçta kalktın?" sorusunu present perfect ile kurmak. Türkçedeki "kalktın" ve "bugün" bazen akla present perfect getirir. Ama When ve What time bitmiş bir zamanı sorar.
4. "İlk defa … görüyorum" cümlesini şimdiki zamanla çevirmek. Türkçede "İlk defa İstanbul'a geliyoruz" deriz; şimdiki zaman kullanırız. İngilizcede ise It's / This is the first time kalıbından sonra present perfect gelir.
5. Ayrıntıya geçince present perfect'te kalmak. Türkçede soru da cevap da "-dı" ile kurulduğu için cevapta zamanı değiştirmek akla gelmez. Ama cevap bir zaman veriyorsa past simple'a geçmek gerekir.
Karıştırılmasın
this morning: açık mı, kapalı mı? — Aynı kelimeler açık zaman da olabilir, bitmiş zaman da. Bu, ne zaman konuştuğunuza bağlıdır.
ever / never ve geçmişteki bir zaman — Have you ever…? ve I've never… cümlelerinde zaman dilimi, şimdiye kadarki bütün hayatınızdır. Bitmiş bir zaman ifadesi bu dilimi keser. Dönem bittiyse never past simple ile de gelebilir.
How long…? ile present perfect — Hâlâ devam eden bir durum için (How long have you lived here? "Ne zamandır burada yaşıyorsun?") bkz. A2-18. Bir haber verip sonra ayrıntılara geçmek için bkz. A2-17.
Yazım ve Telaffuz
- Hızlı konuşmada I've worked /aɪv wɜːkt/ ("ayv wörkt") ile I worked /aɪ wɜːkt/ ("ay wörkt") birbirine çok benzer. Çoğu zaman tek fark küçük /v/ sesidir. Bu sese ve zaman ifadelerine kulak verin.
- Düzenli fiillerde fiilin 2. hali (past simple) ile 3. hali (past participle) aynıdır (worked – worked). Bu yüzden zamanı yardımcı fiil have/has gösterir. Düzensiz fiillerde haller çoğu zaman farklıdır: saw – seen, went – gone/been, ate – eaten.
- ago kelimesinde vurgu ikinci hecededir: "ı-GOU" gibi. /əˈɡəʊ/ (UK), /əˈɡoʊ/ (US).
- ever "EV-ır" gibi okunur: /ˈevə/ (UK), /ˈevər/ (US). Have you ever…? sorularında vurgulu söylenir.
Altın Kural
Bitmiş bir zaman, when (ne zaman) sorusu ya da belli bir geçmiş olay → past simple. Hâlâ açık bir zaman ya da şimdiye kadarki hayatınızdaki bir deneyim (zaman verilmeden) → present perfect. Ayrıntıya (ne zaman, nerede, nasıl) geçtiğiniz anda past simple'a dönün. Türkçedeki "-dı" eki size yol göstermez; zamana bakın.
Alıştırmalar
A. Yapı
Parantez içindeki fiili doğru zamanda yazın. Bu alıştırmada İngiliz İngilizcesi biçimlerini kullanın (bkz. A2-17, Kullanım 6).
-
I (see) this film before.
-
I (see) this film last week.
-
you (go) out last night?
-
She (not / call) me today.
-
We (move) here in 2019.
-
This is the first time I (eat) Thai food.
B. Anlam
Doğru olanı seçin. İngiliz İngilizcesi biçimlerini kullanın (bkz. A2-17, Kullanım 6).
-
Doğru olanı seçin: … three emails so far today.
-
Doğru olanı seçin: … my phone on holiday last year, but a waiter found it.holiday (UK), vacation (US): tatil
-
Saat 16:00. Doğru olanı seçin: … the bank this morning?
-
Doğru olanı seçin: How many countries … in your life?
-
Doğru olanı seçin: your new job?
C. Hatayı Bul
Hatalı cümleyi düzeltin. Cümle doğruysa "correct" yazın.
-
I've visited my grandparents last weekend.
-
Have you ever eaten snails?
-
"Have you been to Berlin?" "Yes, I've been there in May."
-
When have you bought that jacket?
D. Bağlam İçinde
Diyaloğu parantez içindeki fiillerle tamamlayın. İngiliz İngilizcesi biçimlerini kullanın (bkz. A2-17, Kullanım 6).
Lucy: Hi Ben! I 16 (not / see) you for ages!
Ben: I know! I 17 (be) really busy this month. I 18 (start) a new job three weeks ago.
Lucy: Great! 19 you (meet) many people there yet?
Ben: Yes, a few. And I 20 (go) to the office party last Friday.
Lucy: Oh, nice! 21 you (enjoy) it?
E. Sıra Sende
-
Hayatınızdaki bir deneyimi yazın. Sonra past simple ile iki ayrıntı ekleyin.
-
Bugünle ilgili iki cümle, dünle ilgili bir cümle yazın.
F. Karışık Tekrar
-
A2-18 İngilizce Present Perfect ile For ve Since Kullanımı: -dır ve -den beri I've known Ali ten years.
-
A2-17 İngilizce Present Perfect ile Just, Already ve Yet Kullanımı already kelimesini doğru yere koyun: I've told you.
-
A2-02 İngilizce Past Simple ve Past Continuous Farkı: When, While, During ve For I (cook) dinner when you called, so I didn't answer the phone.
Cevap anahtarı
A. Yapı
- 've seen / have seen
- saw
- Did … go
- hasn't called / has not called
- moved
- 've eaten / have eaten
B. Anlam
- I've written
- I lost
- Did you call
- have you visited
- When did you start
C. Hatayı Bul
- I visited my grandparents last weekend.
- ✓ Have you ever eaten snails?
- Yes, I went there in May. / Yes, I was there in May.
- When did you buy that jacket?
D. Bağlam İçinde
- haven't seen / have not seen
- 've been / have been
- started
- Have … met
- went
- Did … enjoy
E. Sıra Sende
- I've been to Morocco. I went there in 2021 with my sister, and we loved the food.
- I've had two coffees today. I haven't checked my emails yet. Yesterday I worked from home.
F. Karışık Tekrar
- for
- I've already told you. / I've told you already.
- was cooking
