Present Perfect თუ Past Simple? სხვაობა ქართულად
Present Perfect or Past Simple?
ამ გვერდზე
მიზანი
ამ გაკვეთილის შემდეგ შეძლებთ აირჩიოთ Present Perfect (აწმყო სრული: I've been to Mexico) და Past Simple (მარტივი წარსული: I went to Mexico last summer) შორის იმის მიხედვით, დრო, რომელზეც ლაპარაკობთ, ჯერ ღიაა თუ უკვე დასრულებულია. ასევე შეძლებთ, გამოცდილებიდან დეტალებზე გადახვიდეთ.
მთავარი იდეა
ორივე დრო წარსულზე გვიყვება. განსხვავება იმ პერიოდშია, რომელზეც ფიქრობთ.
გახსოვთ დაკეტილი კარი A1-27-დან? დასრულებული დრო დაკეტილი კარის მიღმაა. ახლა წარმოიდგინეთ მაღაზიის კარი აბრით. Past Simple-ის დროს აბრაზე წერია CLOSED: დრო დასრულებულია – yesterday, last year, in 2010, two days ago. ამ დროში მეტი აღარაფერი მოხდება. I drank three coffees yesterday.
Present Perfect-ის დროს აბრაზე წერია OPEN: პერიოდი ჯერ გრძელდება – today, this week, so far, in my life. კიდევ შეიძლება რამე მოხდეს. I've drunk three coffees today – და დღე ჯერ არ დასრულებულა.
ამიტომ არჩევამდე იკითხეთ: დრო დასრულებულია? თუ ამბობთ ან კითხულობთ, როდის მოხდა რამე – ანუ დასრულებულ დროზე ლაპარაკობთ – აბრა დაკეტილია: Past Simple. თუ დრო ჯერ ღიაა ან მთელ თქვენს აქამდელ ცხოვრებაზე ფიქრობთ, ბუნებრივი არჩევანია Present Perfect. მაგრამ თუ ლაპარაკობთ წარსულის ერთ კონკრეტულ შემთხვევაზე, რომელიც ორივემ იცით, გამოიყენეთ Past Simple დროის სიტყვის გარეშეც: Nice jacket! Where did you buy it?
ქართული და ინგლისური
ქართულში წარსულისთვის რამდენიმე ფორმა გვაქვს, მაგრამ არც ერთი არ ემთხვევა ზუსტად ინგლისურ არჩევანს. ყველაზე ხშირად ვიყენებთ წყვეტილს („დავლიე“, „ვნახე“, „წავედი“) – და ის ორივე ინგლისურ დროს ფარავს: „დღეს სამი ყავა დავლიე“ და „გუშინ სამი ყავა დავლიე“ ქართულად ერთი და იგივე ფორმაა, ინგლისურად კი – სხვადასხვა დრო. არც თურმეობითი („მინახავს“, „ვყოფილვარ“, „მიჭამია“) არის ინგლისური Present Perfect. ის ზოგჯერ ემთხვევა მას – განსაკუთრებით გამოცდილებაზე („მექსიკაში ორჯერ ვყოფილვარ“, „რვაფეხა არასდროს მიჭამია“) – მაგრამ უარყოფით წინადადებაში დასრულებულ დროზეც ჩვეულებრივია: „შარშან აზიაში არ წავსულვარ“ ინგლისურად არის Past Simple. ასე რომ, ქართული ზმნის ფორმა არ გეტყვით, რომელი დრო აირჩიოთ – შეხედეთ დროის სიტყვას.
კიდევ რამდენიმე განსხვავება. პირველი: ქართულად წყვეტილი თავისუფლად დგას ზუსტ დროსთან და კითხვაში „როდის?“ („როდის ჩამოხვედი?“, „ჩემი და შარშან გათხოვდა“); ინგლისურში წელთან, yesterday-თან, last…-თან, ago-სთან და When…?-თან მხოლოდ Past Simple შეიძლება. მეორე: „წინ“ ქართულად ორივეს ნიშნავს – before-საც და ago-საც. მესამე: „პირველად“ ქართულად აწმყოსთან ერთად დგას („პირველად ვფრინავ მარტო“), ინგლისურში the first time-ის შემდეგ Present Perfect გვჭირდება. მეოთხე: ქართულად ხშირად ორ უარყოფას ვამბობთ („არასდროს არ ვყოფილვარ“), ინგლისურში კი მხოლოდ ერთი უარყოფაა. და მეხუთე: ცხოვრებისეულ გამოცდილებაზე კითხვაში „ოდესმე“ არის ever.
| ქართული | ინგლისური | რაშია განსხვავება? |
|---|---|---|
| დღეს სამი ყავა დავლიე. | I've drunk three coffees today. | დღე ჯერ გრძელდება → Present Perfect |
| გუშინ სამი ყავა დავლიე. | I drank three coffees yesterday. | იგივე ქართული ფორმა, მაგრამ გუშინ დასრულებულია → Past Simple |
| მექსიკაში ორჯერ ვყოფილვარ. | I've been to Mexico twice. | გამოცდილება დროის გარეშე → Present Perfect; აქ თურმეობითი ემთხვევა |
| შარშან აზიაში არ წავსულვარ. | I didn't go to Asia last year. | ისევ თურმეობითი, მაგრამ შარშან დასრულებულია → Past Simple |
| როდის ჩამოხვედი? | When did you arrive? | კითხვა „როდის?“ → ინგლისურში მხოლოდ Past Simple |
| ორი დღის წინ ვნახე. | I saw her two days ago. | „წინ“ + პერიოდი → პერიოდი + ago, არა before |
| ოდესმე ყოფილხარ რომში? | Have you ever been to Rome? | „ოდესმე“ ცხოვრებაზე → ever |
| პირველად ვფრინავ მარტო. | This is the first time I've flown alone. | ქართულად აწმყო; ინგლისურში Present Perfect |
| რვაფეხა არასდროს არ მიჭამია. | I've never eaten octopus. | ქართულად ხშირად ორი უარყოფა; ინგლისურში მხოლოდ never |
მოკლედ: ქართული ფორმა ინგლისურად ხან Past Simple ხდება, ხან Present Perfect – გადაწყვეტს დრო. დასრულებული დრო, კითხვა როდის ან ერთი კონკრეტული შემთხვევა → Past Simple; ღია დრო ან გამოცდილება დროის გარეშე → Present Perfect.
ფორმა
დროის სიტყვები: ღია თუ დაკეტილი?
| Present Perfect – დრო ჯერ ღიაა, ან აქამდელი ცხოვრება | Past Simple – დასრულებული დრო |
|---|---|
| today, this week, this month, this year | yesterday, last week, last month, last year |
| this morning (ჯერ ისევ დილაა) | this morning (უკვე ნაშუადღევია) |
| ever, never (თქვენს აქამდელ ცხოვრებაში), so far, up to now | in 2010, at three o'clock, two days ago |
| დროის სიტყვის გარეშე: გამოცდილება თქვენს ცხოვრებაში | დროის სიტყვის გარეშე: ერთი კონკრეტული შემთხვევა, რომელიც ორივემ იცით (Where did you buy it?) |
| recently (Past Simple-თანაც: I recently moved) | when I was a child, When…? What time…? |
ერთი და იგივე მოვლენა ორ დროში
| Present Perfect | Past Simple |
|---|---|
| I've been to Mexico. (გამოცდილება, დროის გარეშე) | I went to Mexico last summer. (დასრულებული დრო) |
| She's written two books so far. (ჯერ ღიაა) | She wrote her first book in 2015. (დასრულებულია) |
| Have you seen Tom this week? | Did you see Tom last week? |
საუბრის ტიპური სქემა: დაიწყეთ Present Perfect-ით (გამოცდილება), დეტალებზე კი Past Simple-ზე გადადით. "Have you ever been to Rome?" "Yes, I went there in 2019. It was beautiful."
გამოყენება
1დაუსრულებელი და დასრულებული დრო
იმ პერიოდებთან, რომლებიც ჯერ არ დასრულებულა (today, this week, this year, so far), გამოიყენეთ Present Perfect. დასრულებულ დროსთან (yesterday, last year, in 2015, ago) – Past Simple. ქართულად ზმნა ორივე შემთხვევაში ერთნაირია („დავლიე“), გადაწყვეტს მხოლოდ დროის სიტყვა.
2გამოცდილება და წარსულის კონკრეტული მოვლენა
ცხოვრებისეულ გამოცდილებაზე, დროის მითითების გარეშე, გამოიყენეთ Present Perfect. როცა ერთი კონკრეტული შემთხვევის დეტალებს ჰყვებით ან კითხულობთ – როდის, სად, ვისთან, როგორი იყო – Past Simple-ზე გადადით.
3Ever, never, the first time, the best… I've ever
კითხვებში მთელ ცხოვრებაზე (Have you ever…?) და აქამდელ ცხოვრებაზე ნათქვამ წინადადებებში (I've never…) გამოიყენეთ Present Perfect. (დასრულებულ პერიოდზე never Past Simple-თანაც დგას: I never saw him again.) Present Perfect გვჭირდება It's the first time…-ის შემდეგ და აღმატებითი ხარისხის შემდეგ: the best / the worst … I've ever…. ისწავლეთ ეს მყარი ყალიბების სახით.
4კითხვა „როდის?“ → Past Simple
When…? და What time…? დასრულებულ დროზე კითხულობს, ამიტომ ჩვეულებრივ Past Simple-ში დგას – მაშინაც, როცა საუბარი Present Perfect-ით დაიწყო.
5ერთი და იგივე მოვლენა – რა იცვლება?
ბევრ მოვლენაზე ორივე დროის გამოყენება შეიძლება. დრო გვიჩვენებს, როგორ ხედავთ მას: შედეგი ახლა და ღია დრო (Present Perfect) თუ დასრულებული ამბავი დროით (Past Simple).
ამერიკულ ინგლისურში Past Simple ხშირია ზოგიერთ ისეთ სიტუაციაშიც, სადაც ბრიტანელი Present Perfect-ს იტყოდა (Did you eat yet?, Did you ever see it?) – იხ. A2-17. დასრულებული დროის სიტყვებთან (yesterday, last year, ago) კი ბრიტანულიც და ამერიკულიც მხოლოდ Past Simple-ს იყენებს.
ხშირი შეცდომები
მახეები ქართულად მოლაპარაკეებისთვის
1. Present Perfect დასრულებულ დროსთან. Present Perfect-ს ხშირად „დასრულებული მოქმედების“ დროდ ვიმახსოვრებთ. ამიტომ ბევრი მას ყველა დასრულებულ ამბავზე იყენებს – მათ შორის მაშინაც, როცა დრო დასახელებულია: „ჩვენს ქუჩაზე შარშან გაზაფხულზე ახალი კაფე გახსნეს“, „ლევანმა ხელი მოიტეხა, როცა გუდაურში სრიალებდა“. ქართულად ეს ჩვეულებრივი წყვეტილია, ინგლისურში კი დასრულებულ დროს – last…, yesterday, წელს, when-ით დაწყებულ დროის ნაწილს – მხოლოდ Past Simple უხდება.
2. „ორი წლის წინ“ → before two years. „წინ“ ქართულად before-საც ნიშნავს და ago-საც. როცა ამბობთ, რამდენი დრო გავიდა მას შემდეგ, ინგლისური იყენებს ago-ს და სვამს მას პერიოდის შემდეგ: two years ago. Before + პერიოდი ამ მნიშვნელობით არ გამოიყენება. (Before პერიოდის გარეშე ნიშნავს „ადრე, ოდესმე“: I've seen this film before.)
3. „პირველად ატარებს“ + აწმყო. ქართულად „პირველად“ აწმყოსთან ბუნებრივია: „თამარი ნერვიულობს – თბილისში პირველად ატარებს მანქანას“. ინგლისურში It's / This is the first time-ის შემდეგ Present Perfect დგას. თუ აწმყო გინდათ, თქვით for the first time.
4. ორი უარყოფა. ქართულად ხშირად ორ უარყოფით სიტყვას ვიყენებთ: „ძაღლი არასდროს არ გვყოლია“. ინგლისურში ერთი უარყოფა საკმარისია: ან never, ან not … ever.
არ აგერიოთ
this morning: ღიაა თუ დაკეტილი? – ერთი და იგივე სიტყვები შეიძლება ღია დროსაც აღნიშნავდეს და დასრულებულსაც. ეს იმაზეა დამოკიდებული, როდის ლაპარაკობთ. ქართულად ორივე შემთხვევაში ვამბობთ „დღეს დილით ... მქონდა“; ინგლისურში დრო გვიჩვენებს, დასრულდა თუ არა დილა.
ever / never თუ წარსულის დასრულებული დრო – Have you ever…? და I've never… მთელ თქვენს აქამდელ ცხოვრებაზე ლაპარაკობს. დასრულებული დრო ამ პერიოდს წყვეტს. როცა პერიოდი დასრულებულია, never Past Simple-თანაც დგას.
How long…? Present Perfect-ით – სიტუაცია, რომელიც ახლაც გრძელდება (How long have you lived here?), არის A2-18-ში. ყურადღება: ქართულად აქ აწმყოს ვიყენებთ („აქ ხუთი წელია ვცხოვრობ“, „2015 წლიდან აქ ვცხოვრობ“), ამიტომ ნუ იტყვით I live here for five years-ს – სწორია I've lived here for five years. სიახლეებსა და მათ დეტალებზე იხ. A2-17.
მართლწერა და გამოთქმა
- სწრაფ მეტყველებაში I've worked /aɪv wɜːkt/ და I worked /aɪ wɜːkt/ თითქმის ერთნაირად ჟღერს. ხშირად ერთადერთი განსხვავება პატარა /v/-ია – მოუსმინეთ მას და დროის სიტყვებსაც.
- worked-ში ორი ახალი ბგერაა. /w/ ქართულში არ არის: ტუჩები დაამრგვალეთ და წინ წამოწიეთ, ქვედა ტუჩი კბილებს არ შეახოთ – ეს ქართული ვ არ არის. /ɜː/-ც ახალია: ტუჩები მოდუნებულია და არ მრგვალდება, ენა პირის შუაშია, ბგერა გრძელია; ეს არც ე არის და არც ო.
- წესიერ ზმნებში დაბოლოება -ed ცალკე მარცვალი არ არის, გარდა t-სა და d-ზე დაბოლოებული ზმნებისა: /t/ ყრუ ბგერების შემდეგ (worked), /d/ მჟღერების შემდეგ (lived, played), /ɪd/ მხოლოდ t-სა და d-ს შემდეგ (started). ქართულად ისე ვკითხულობთ, როგორც იწერება, მაგრამ ინგლისურში ეს ჩვევა გვატყუებს: worked ერთმარცვლიანია, არა ორმარცვლიანი.
- drink – drank – drunk სამ სხვადასხვა ხმოვანს შეიცავს. drank /æ/-ში პირი ფართოდ გააღეთ, როგორც ა-ზე, ენა კი წინ დაიჭირეთ, როგორც ე-ზე. drunk /ʌ/ მოკლე, მოდუნებული ბგერაა, პირი ნახევრად ღიაა; ნუ დაამრგვალებთ ტუჩებს, როგორც უ-ზე.
- წესიერ ზმნებში Past Simple და past participle (მესამე ფორმა) ერთნაირად გამოიყურება (worked – worked), ამიტომ დროს დამხმარე ზმნა have / has გვიჩვენებს. არაწესიერ ზმნებში ფორმები ხშირად განსხვავდება: saw – seen, went – gone / been, ate – eaten.
- ago მეორე მარცვალზე მახვილიანია: /əˈɡəʊ/ (UK), /əˈɡoʊ/ (US). პირველი მარცვალი სუსტი, ნეიტრალური /ə/-ა – მოკლე და მოდუნებული; ქართულად ყველა ხმოვანს სრულად ვამბობთ, ამიტომ აქ ფრთხილად იყავით: ნუ იტყვით სრულ ა-ს.
- ever /ˈevə/ (UK), /ˈevər/ (US) Have you ever…? კითხვებში მახვილიანია. ქართულში მახვილი სუსტია, ინგლისურში კი მახვილიანი სიტყვა აშკარად უფრო ძლიერად და გრძლად ისმის.
ოქროს წესი
დასრულებული დრო, კითხვა როდის? ან წარსულის ერთი კონკრეტული შემთხვევა → Past Simple. დრო ჯერ ღიაა ან ლაპარაკობთ აქამდელი ცხოვრების გამოცდილებაზე (დროის გარეშე) → Present Perfect. როგორც კი დეტალებს ამბობთ (როდის, სად, როგორ), Past Simple-ზე გადადით. და დაიმახსოვრეთ: რომელი დრო აირჩიოთ, ამას ქართული ზმნის ფორმა კი არა, დროის სიტყვა გეტყვით. „ორი წლის წინ“ არის two years ago.
სავარჯიშოები
A. ფორმა
ამ სავარჯიშოებში გამოიყენეთ ბრიტანული ინგლისურის ფორმები (იხ. A2-17, გამოყენება 6). ფრჩხილებში მოცემული ზმნა ჩასვით სწორი ფორმით.
-
I (see) this film before.
-
I (see) this film last week.
-
you (go) out last night?
-
She (not / call) me today.
-
We (move) here in 2019.
-
This is the first time I (eat) Thai food.
B. მნიშვნელობა
გამოიყენეთ ბრიტანული ინგლისურის ფორმები (იხ. A2-17, გამოყენება 6).
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: … three emails so far today.
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: … my phone on holiday last year, but a waiter found it.holiday (UK), vacation (US)
-
ახლა 16:00-ია. აირჩიეთ სწორი პასუხი: … the bank this morning?
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: How many countries … in your life?
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: your new job?
C. იპოვეთ შეცდომა
ყოველ წინადადებაში ერთი შეცდომაა, ან წინადადება სწორია. დაწერეთ გასწორებული წინადადება ან დაწერეთ correct.
-
I've visited my grandparents last weekend.
-
Have you ever eaten snails?
-
"Have you been to Berlin?" "Yes, I've been there in May."
-
When have you bought that jacket?
D. კონტექსტში
გამოიყენეთ ბრიტანული ინგლისურის ფორმები (იხ. A2-17, გამოყენება 6). ფრჩხილებში მოცემული ზმნები ჩასვით სწორი ფორმით.
Lucy: Hi Ben! I 16 (not / see) you for ages!
Ben: I know! I 17 (be) really busy this month. I 18 (start) a new job three weeks ago.
Lucy: Great! 19 you (meet) many people there yet?
Ben: Yes, a few. And I 20 (go) to the office party last Friday.
Lucy: Oh, nice! 21 you (enjoy) it?
E. თქვენი ჯერი
დაწერეთ ინგლისურად საკუთარ თავზე.
-
დაწერეთ თქვენი ერთი გამოცდილების შესახებ. შემდეგ დაამატეთ ორი დეტალი Past Simple-ში.
-
დაწერეთ ორი წინადადება დღევანდელ დღეზე და ერთი – გუშინდელზე.
F. შერეული გამეორება
გაიმეორეთ წინა გაკვეთილები.
-
A2-18 Present Perfect for-ითა და since-ით: „ხუთი წელია“ და „2015 წლიდან“ ინგლისურად I've known Ali ten years.
-
A2-17 Present Perfect: just, already და yet – „ახლახან“, „უკვე“, „ჯერ არ“ ინგლისურად ჩასვით already სწორ ადგილას: I've told you.
-
A2-02 Past Simple თუ Past Continuous? When, while, during და for ქართულად I (cook) dinner when you called, so I didn't answer the phone.
პასუხები
A. ფორმა
- 've seen / have seen
- saw
- Did … go
- hasn't called / has not called
- moved
- 've eaten / have eaten
B. მნიშვნელობა
- I've written
- I lost
- Did you call
- have you visited
- When did you start
C. იპოვეთ შეცდომა
- I visited my grandparents last weekend.
- ✓ Have you ever eaten snails?
- Yes, I went there in May. / Yes, I was there in May.
- When did you buy that jacket?
D. კონტექსტში
- haven't seen / have not seen
- 've been / have been
- started
- Have … met
- went
- Did … enjoy
E. თქვენი ჯერი
- I've been to Morocco. I went there in 2021 with my sister, and we loved the food.
- I've had two coffees today. I haven't checked my emails yet. Yesterday I worked from home.
F. შერეული გამეორება
- for
- I've already told you. / I've told you already.
- was cooking
