İngilizce Past Simple (Geçmiş Zaman): Düzenli Fiiller ve -ed Eki
Past Simple: Regular Verbs
Bu sayfada
Hedef
Bu dersin sonunda düzenli fiillerle (I worked, she studied, we stopped) geçmişte bitmiş eylemlerden söz edebilecek, -ed ekini doğru yazabilecek, üç farklı şekilde doğru okuyabilecek ve geçmiş zaman ifadelerini kullanabileceksiniz.
Temel Fikir
Past simple (geçmiş zaman) bize bitmiş bir eylemi anlatır: olmuştur, tamamlanmıştır ve artık geride kalmış bir zamana aittir — yesterday, last year, in 2010. Artık kapanmış bir kapı düşünün. Eylem kapının öbür tarafındadır. Bitmiştir; biz de dönüp ona bakarız.
İngilizce çoğu fiilde geçmişi tek bir küçük ekle gösterir: -ed. Work → worked. Play → played. Live → lived. Bu fiillere regular verbs (düzenli fiiller) denir, çünkü hepsi bu kurala uyar. (go → went gibi uymayanlar A1-28'de.)
Bir iyi haber daha: Past simple'ın her kişi için tek bir biçimi vardır: I worked, you worked, she worked, they worked. He/she/it için -s yoktur ve olumlu cümlede was ya da başka bir yardımcı fiil de yoktur. Yalnızca birkaç yazım kuralını ve -ed'in okunuşunu öğrenmeniz gerekir — -ed çoğu zaman ayrı bir hece değil, sadece küçük bir sestir.
Türkçe ve İngilizce Yan Yana
Türkçede geçmiş zamanı -dı ekiyle kurarız, arkasından da kişiyi gösteren bir ek gelir: "çalıştım, çalıştın, çalıştı". İngilizcede ise geçmişi -ed gösterir ve kişi için ek gelmez: biçim herkes için aynıdır. Kişiyi yalnızca özne söyler.
| Türkçe | İngilizce |
|---|---|
| çalış-tı-m | I worked |
| çalış-tı-n | you worked |
| çalış-tı | she worked |
| çalış-tı-k | we worked |
| çalış-tı-lar | they worked |
| üç yıl önce taşın-dı-k | We moved three years ago. |
Bir not daha: Türkçede iki geçmiş zaman vardır: "çalıştı" (bildiğimiz geçmiş) ve "çalışmış" (duyduğumuz geçmiş). İngilizcede ikisinin de karşılığı aynı past simple'dır: He worked.
Yapı
Her kişi için tek biçim
| Özne | Past simple |
|---|---|
| I / you / he / she / it / we / they | worked yesterday. |
| I / you / he / she / it / we / they | played tennis. |
-ed yazımı
| Kural | Örnekler |
|---|---|
| Çoğu fiil: + ed | work → worked, clean → cleaned, want → wanted |
| -e ile biten fiil: + d | live → lived, like → liked, arrive → arrived, dance → danced |
| Ünsüz + y: y → ied | study → studied, carry → carried, try → tried |
| Sesli + y: + ed (değişiklik yok) | play → played, stay → stayed, enjoy → enjoyed |
| Vurgulu son hece, tek sesli + tek ünsüz: ünsüz ikilenir | stop → stopped, plan → planned, prefer → preferred |
| Vurgusuz son hece: ikilenme yok | visit → visited, open → opened, listen → listened |
| w, x ya da y ile biter: ikilenme yok | snow → snowed, fix → fixed, play → played |
| Tek sesli + l | travel → travelled (UK) / traveled (US), cancel → cancelled (UK) / canceled (US) |
-ed okunuşu (ayrıntılar Yazım ve Telaffuz bölümünde)
| Ses | Ne zaman | Örnekler |
|---|---|---|
| "id" — fazladan bir hece | t ya da d sesinden sonra | wanted, waited, needed, decided |
| "t" | p, k, s, sh, ch, f gibi seslerden sonra | stopped, worked, kissed, washed, watched, laughed |
| "d" | sesli harfler dahil diğer bütün seslerden sonra | played, lived, called, cleaned, studied |
Zaman ifadeleri: yesterday, yesterday evening, last night / week / month / year, three days ago, a long time ago, in 2010, in March, when I was a child.
Olumsuz cümleler ve sorular (didn't, Did you…?) A1-28'de.
Kullanımlar
1Geçmişteki bir zamanda bitmiş eylemler
Geçmişte başlayıp bitmiş bir eylem için past simple kullanın. Çoğu zaman ne zaman olduğunu da söyleriz.
2Art arda olan eylemler
Bir hikâyedeki gibi birbiri ardına olan eylemler için past simple kullanın.
3Geçmişteki durumlar ve tekrarlanan eylemler
Geçmişte bir süre devam etmiş durumlar ve birçok kez olmuş eylemler için de past simple kullanın. Türkçede burada çoğu zaman "-ırdı" deriz. (used to için bkz. A2-28.)
4Her kişi için tek biçim
Past simple biçimi bütün öznelerle aynıdır — he/she/it için -s yoktur.
5Geçmiş zaman ifadeleri
Zaman ifadesini cümlenin sonuna ya da başına koyun. Ago süreden sonra gelir. Last ve yesterday kelimelerinden önce edat kullanılmaz (bkz. A1-20).
Sık Yapılan Hatalar
Türkçe Konuşanlar İçin Tuzaklar
1. -ed'i yazıldığı gibi okumak. Türkçe yazıldığı gibi okunur; bu yüzden worked kelimesini "wörked", stopped kelimesini "stopped" diye iki heceli okumak çok doğal gelir. Ama İngilizcede -ed çoğu zaman ayrı bir hece değildir: worked "wörkt", stopped "stopt", played "pleyd" diye tek hece okunur. Fazladan hece yalnızca t ve d sesinden sonra gelir: wanted, needed.
2. "-dım" ekini "was" ile çevirmek. A1-26'da "yorgundum" için I was tired öğrendiniz. Bu yüzden "çalıştım" için de was eklemek akla gelir. Ama eylem fiillerinde geçmişi -ed zaten gösterir; was gelmez.
3. "İki ay önce" için "before two months" demek. "Önce" kelimesi akla before getirir. Ama İngilizcede "…önce" anlamı ago ile verilir ve süreden sonra gelir.
4. "-ıyordu / -ırdı" yüzünden geçmişteki alışkanlıkları continuous ile söylemek. "Pazar günleri babam bize kahvaltı hazırlıyordu" cümlesindeki "-ıyordu" akla was cooking getirir. Ama geçmişte tekrar tekrar olan şeyler için İngilizcede en basit seçim past simple'dır.
Karıştırılmasın
was/were ve -ed fiilleri — Was/were bir kişiyi bir tanıma ya da bir yere bağlar (I was tired). Eylem fiilleri -ed alır ve was istemez. Bkz. A1-26.
Fazladan hece var mı? — -ed alan fiillerin çoğu hece eklemez. Walked tek hecedir; waited iki hecedir.
Past simple ve present simple — Present simple şimdiyi ve her zamanı anlatır (bkz. A1-12); past simple ise bitmiş bir zamanı.
Yazım ve Telaffuz
- -ed'in üç sesi: /t/ (stopped /stɒpt/ (UK), /stɑːpt/ (US), "stopt"), /d/ (played /pleɪd/, "pleyd"), /ɪd/ (wanted /ˈwɒntɪd/ (UK), /ˈwɑːntɪd/ (US), "wontid"). Amerikan İngilizcesinde fazladan hece çoğu zaman /əd/ ("ıd") gibidir.
- Kural son harfle değil, son sesle ilgilidir. /t/ ya da /d/ sesinden sonra → /ɪd/. Ötümsüz seslerden (/p/, /k/, /s/, /ʃ/, /tʃ/, /f/, /θ/) sonra → /t/. Diğer seslerden sonra → /d/. Laughed bir /f/ sesiyle biter → /lɑːft/ (UK), /læft/ (US) — "laaft" gibi.
- Öğrenciler sık sık work-ed /ˈwɜːkɪd/ der. Siz demeyin: worked "wörkt" gibi, tek hece okunur.
- Elinizi boğazınıza koyarak deneyin: fiilin son sesinde bir titreşim hissediyorsanız (play, live, call), ek /d/ okunur; hissetmiyorsanız (stop, work, kiss), /t/ okunur.
- Hızlı konuşmada /t/ ya da /d/ çoğu zaman bir sonraki kelimeye bağlanır: I watched TV neredeyse "I watch TV" gibi, çok kısa bir t ile duyulur — ona kulak verin.
- İkilenme vurguya bağlıdır: prefer → preferred, ama open → opened, visit → visited.
- Bu sesletim ipuçlarında İngilizcedeki w harfini koruyoruz: dudaklarınızı "u" der gibi yuvarlayıp hemen açın. Türkçedeki "v" sesi değildir; alt dudak dişlere değmez.
Altın Kural
Düzenli geçmiş = fiil + -ed, her kişi için aynı. Yazımı kontrol edin (lived, studied, stopped) ve yalnızca t ya da d sesinden sonra fazladan hece ekleyin (wanted, needed). Eylem fiillerinde geçmiş için was eklemeyin.
Alıştırmalar
A. Yapı
Fiilleri past simple ile yazın.
-
I (watch) a film last night.
-
She (study) for three hours.
-
We (stop) for lunch at a small café.
-
They (live) in Spain for two years.
-
He (plan) a surprise party.
-
My brother (play) football yesterday.
-
The bus (arrive) late.
B. Anlam
Okunuşa ve anlama göre cevap verin.
-
-ed fazladan bir hece ekliyor mu? Cevabı İngilizce yazın (yes / no): needed
-
-ed fazladan bir hece ekliyor mu? Cevabı İngilizce yazın (yes / no): cooked
-
Ek "t" mi, "d" mi okunur? cleaned
-
Doğru olanı seçin: I … the kitchen yesterday.
-
Doğru olanı seçin: We moved here three years ….
C. Hatayı Bul
Hatalı cümleyi düzeltin. Cümle doğruysa "correct" yazın.
-
I visitted my cousin.
-
He finish work at six yesterday.
-
We was arrived late.
-
She tried a new recipe last night.
D. Bağlam İçinde
Fiilleri past simple ile yazın.
On Saturday I 17 (stay) at home. In the morning I 18 (clean) the flat, and in the afternoon I 19 (try) a new recipe. On Sunday my friends 20 (invite) me to the park. We 21 (walk) by the river and 22 (chat) for hours.
E. Sıra Sende
-
Düzenli fiillerle geçen hafta sonu yaptığınız üç şeyi yazın.
-
When I was a child ile çocukluğunuz hakkında bir cümle yazın.
F. Karışık Tekrar
-
A1-26 İngilizce Was ve Were Kullanımı: To Be Fiilinin Geçmiş Zamanı Doğru olanı seçin: Yesterday I … very busy.
-
A1-22 İngilizce Present Continuous (Şimdiki Zaman) Kullanımı: I'm Working -ing halini yazın: stop
-
A1-12 İngilizce Present Simple (Geniş Zaman) Olumlu Cümleler: I Work, She Works Doğru olanı seçin: Now she … in Rome, but in 2015 she lived in Milan.
Cevap anahtarı
A. Yapı
- watched
- studied
- stopped
- lived
- planned
- played
- arrived
B. Anlam
- yes
- no
- d
- cleaned
- ago
C. Hatayı Bul
- I visited my cousin.
- He finished work at six yesterday.
- We arrived late.
- ✓ She tried a new recipe last night.
D. Bağlam İçinde
- stayed
- cleaned
- tried
- invited
- walked
- chatted
E. Sıra Sende
- I cleaned my room. I watched a film. I called my sister.
- When I was a child, I played football every day.
F. Karışık Tekrar
- was
- stopping
- lives
