Mixed Conditionals oʻzbekcha: aralash shart gaplar (If I had…, I would be now)
Mixed Conditionals
Bu sahifada
Maqsad
Bu darsdan keyin siz xayoliy oʻtmishni hozirgi kun bilan (If I had taken that job, I would be rich now) va xayoliy hozirni oʻtmish bilan (If I weren't so shy, I would have spoken to her) bogʻlay olasiz. Har qanday shart gapning har bir yarmi uchun toʻgʻri shaklni bitta savol bilan tanlaysiz: shart qachon, natija qachon?
Asosiy gʻoya
Hayotda oʻtmish va hozir alohida qutilarda saqlanmaydi. Oʻn yil oldin qabul qilgan qaroringiz bugun qayerda yashashingizni belgilaydi. Doimo oʻzingizda boʻlgan feʼl-atvor xususiyati kecha nima qilganingizni tushuntiradi.
Mixed conditionals (aralash shart gaplar) gapning har bir yarmiga oʻz vaqtini saqlab qolishga imkon beradi. Gapni ikki soat deb tasavvur qiling: biri shart ustida, biri natija ustida. Har bir soatni alohida sozlaysiz.
- Shart oʻtmishda, natija hozir: If I had studied medicine (oʻtmish), I would be a doctor (hozir).
- Shart doimo yoki hozir toʻgʻri, natija oʻtmishda: If I weren't so shy (doimo), I would have spoken to her (kecha kechqurungi ziyofatda).
Bu darsda yangi shakl yoʻq. Ikkinchi tur shart gap (B1-06) va uchinchi tur shart gap (B1-07) qismlarini allaqachon bilasiz. Ikki soat har xil vaqtni koʻrsatsa, shunchaki har biridan bittadan yarmini olasiz.
Oʻzbek va ingliz tillari
Oʻzbek tilida xayoliy shart koʻpincha -ganimda yoki -gan boʻlsam bilan aytiladi, va bu shakl oʻtmish uchun ham («tibbiyotni oʻqiganimda»), doimiy holat uchun ham («bunchalik uyatchan boʻlmaganimda») bir xil. Yaʼni shartning vaqti oʻzbekcha shaklda koʻrinmaydi — inglizchada esa uni tanlashingiz shart: oʻtmish → had done, doimiy yoki hozir → did / were. Natijada oʻzbek tili farq qiladi: -ardim hozirgi natija (would do), -gan boʻlardim oʻtgan natija (would have done) — lekin soʻzlashuvda «-ardim» koʻpincha ikkalasi uchun ham ishlatiladi. Bundan tashqari, kundalik nutqda haqiqiy shart (-sa + «-aman») shunchalik koʻp ishlatiladiki, xayoliy natijada ham will qoʻyib yuborish oson; xayoliy natija uchun har doim would.
| Oʻzbekcha | Shart / natija vaqti | Inglizcha |
|---|---|---|
| Tibbiyotni oʻqiganimda, hozir shifokor boʻlardim. | oʻtmish → hozir | If I had studied medicine, I would be a doctor now. |
| Bunchalik uyatchan boʻlmaganimda, u bilan gaplashgan boʻlardim. | doimo → oʻtmish | If I weren't so shy, I would have spoken to her. |
| Vaqtim boʻlganida, yelkanli qayiq haydashni oʻrganardim. | hozir → hozir (ikkinchi tur) | If I had time, I'd learn to sail. |
| Bilganimda, yordam bergan boʻlardim. | oʻtmish → oʻtmish (uchinchi tur) | If I'd known, I'd have helped. |
| Yomgʻir yogʻsa, uyda qolamiz. | haqiqiy shart (birinchi tur) | If it rains, we'll stay in. |
Tuzilish
A turi: oʻtmishdagi shart → hozirgi natija
| If-qism (xayoliy oʻtmish) | Bosh gap (xayoliy hozir) |
|---|---|
| if + Past Perfect | would / could / might + asosiy shakl |
| If I had taken that job, | I would be living in Tokyo now. |
| If she hadn't missed the flight, | she would be here. |
B turi: hozirgi yoki doimiy shart → oʻtgan natija
| If-qism (xayoliy hozir / doimo toʻgʻri) | Bosh gap (xayoliy oʻtmish) |
|---|---|
| if + Past Simple (were) | would / could / might + have + past participle |
| If I weren't so shy, | I would have spoken to her. |
| If he could read a map, | he could have found the hotel. |
If-qism ikkinchi oʻrinda ham kelishi mumkin, unda vergul qoʻyilmaydi: I would be a doctor now if I had studied medicine.
Barcha shart gaplar: umumiy jadval
| Tur | Shart | Natija | Misol |
|---|---|---|---|
| nolinchi | Present Simple | Present Simple | If you heat ice, it melts. |
| birinchi | Present Simple | will + asosiy shakl | If it rains, we'll stay in. |
| ikkinchi | Past Simple | would + asosiy shakl | If I had time, I'd learn to sail. |
| uchinchi | Past Perfect | would have + past participle | If I'd known, I'd have helped. |
| aralash A | Past Perfect | would + asosiy shakl | If I'd saved, I'd be rich now. |
| aralash B | Past Simple | would have + past participle | If I were rich, I'd have bought it. |
Nolinchi va birinchi tur — haqiqiy shart gaplar (A2-27); qolganlari xayoliy (tasavvurdagi, faktlarga zid).
Qoʻllanish
1Oʻtmishdagi shart → hozirgi natija
Oʻtmish boshqacha boʻlganida, hozir ham boshqacha boʻlardi. Natijada koʻpincha now, today, still yoki hozirgi holat bor.
2Hozirgi yoki doimiy shart → oʻtgan natija
Umuman toʻgʻri boʻlgan holat — feʼl-atvor, qobiliyat, doimiy fakt — oʻtmishdagi natijani tushuntiradi. If-qism oʻtmishdagi bir lahza haqida emas, doimo yoki hozir haqida.
3Toʻgʻri yarmini tanlash: «qachon?» deb soʻrang
Har bir yarmi uchun soʻrang: Shart qachon? Natija qachon? Keyin mos shaklni tanlang. Oʻtmishdagi shartning natijasi hatto kelajakda boʻlishi ham mumkin.
4Modal feʼllar va davomli shakllar
Could va might natijani aniq emas, balki mumkin qilib koʻrsatadi. Davomli shakllar ikkala yarmida ham ishlaydi: hozirgi ish uchun would be + -ing, oʻtmishdagi ish uchun had been + -ing, hozirgi yoki kelajakdagi kelishuv uchun were + -ing.
5Afsus, tanqid va tushuntirish
Aralash shart gaplar hozir ham taʼsiri sezilayotgan oʻtmishdagi qarordan afsuslanganda yoki oʻtmishdagi natijani kimningdir feʼl-atvori bilan tanqid qilganda yoki tushuntirganda juda koʻp ishlatiladi.
Keng tarqalgan xatolar
Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar
1. «-ganimda» → Past Simple, oʻtmishdagi voqea uchun ham. Oʻzbekcha «-ganimda» shartning vaqtini koʻrsatmaydi, shuning uchun oʻtmishdagi bir voqea haqida ham inglizchada didn't qoʻyib yuboramiz. Oʻtmishdagi aniq bir lahza haqidagi xayoliy shart uchun Past Perfect kerak.
2. Xayoliy natijada will. Kundalik nutqda haqiqiy shart («-sa… -aman») juda koʻp ishlatiladi, shuning uchun xayoliy gapda ham natijaga will qoʻyamiz. Faktlarga zid, tasavvurdagi natija uchun har doim would.
3. «-ardim» → hamma natija uchun would + asosiy shakl. Soʻzlashuvda «Bolalarni yaxshi koʻrganimda, oʻqituvchi boʻlardim» deb oʻtgan natija uchun ham «-ardim» ishlatamiz. Inglizchada natija oʻtmishda boʻlsa (kasb allaqachon tanlangan), would have + past participle.
Adashtirmang
Uchinchi tur va aralash (oʻtmish → hozir) — Shart bir xil; faqat natija vaqti oʻzgaradi.
Ikkinchi tur va aralash (hozir → oʻtmish) — Shart bir xil; natija oʻtmishga koʻchadi.
Aralash shart gap va wish — Ikkalasi ham afsusni bildira oladi, lekin wish da natija qismi yoʻq. B2-04 ga qarang.
Had I known… va If it weren't for… kabi rasmiy shakllar uchun C1-03 ga, if siz shartlar (Without your help…) uchun C1-04 ga qarang.
Imlo va talaffuz
- 'd ning ikki maʼnosi bor: if-qismda If I'd = If I had (undan keyin past participle); natijada I'd be = I would be (undan keyin asosiy shakl).
- would have nutqda kuchsiz aytiladi: /ˈwʊdəv/; wouldn't have → /ˈwʊdntəv/. would dagi /ʊ/ qisqa va boʻsh unli, l talaffuz qilinmaydi. Har doim would have deb yozing, hech qachon would of emas.
- would boshidagi /w/ da lablar yumaloqlanadi va oldinga choʻziladi; pastki lab tishlarga tegmaydi.
- Aralashmani aniq qilish uchun vaqt soʻzlariga urgʻu bering: If I'd taken the job, I'd be in Tokyo now.
- If-qism birinchi kelsa, vergul qoʻying; natija birinchi kelsa, vergul qoʻymang.
Oltin qoida
Ikki soatni alohida sozlang: oʻtmishdagi shart → had done; hozirgi yoki doimiy shart → did / were; hozirgi natija → would do; oʻtgan natija → would have done. Oʻzbekcha «-ganimda» shartning vaqtini aytmaydi — inglizchada uni oʻzingiz tanlang.
Mashqlar
A. Tuzilish
Qavs ichidagi feʼlni toʻgʻri shaklda yozing yoki gaplarni birlashtiring.
-
If I (not spend) all my money last weekend, I could come out with you tonight.
-
If he were more careful, he (not break) the vase yesterday.
-
If we had left earlier, we (be) there by now.
-
If I (be) better at maths, I would have studied engineering.
-
If she (not move) to Berlin, she wouldn't speak German so well.
-
If they (not be) so rich, they wouldn't have bought a yacht.
-
Aralash shart gap bilan birlashtiring: I didn't buy the tickets. I'm not at the concert now.
B. Maʼno
Vaziyatga mos javobni tanlang.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: If she had taken the medicine, she … better now.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: If I knew more about history, I … the museum tour last week.
-
Natijasi kamroq aniq boʻlgan variantni tanlang: If I'd trained harder, I … be in the team now.
-
Shart oʻtmishdami yoki doimiymi (past or permanent)? "If he weren't so impatient, he would have waited."
-
Ikkinchi tur, uchinchi tur yoki aralash (second, third or mixed)? "If I'd caught the flight, I would be in Rome now."
C. Xatoni toping
Har bir gapda bitta xato bor yoki gap toʻgʻri. Toʻgʻrilangan gapni yozing yoki correct deb yozing.
-
If I had married him, I would have been unhappy now.
-
If he weren't so impatient, he would wait for us yesterday.
-
If I would have known, I would be there now.
-
If I hadn't lost my keys, I wouldn't be waiting outside now.
D. Kontekstda
Suhbatni toʻldiring. Qavs ichidagi feʼlni toʻgʻri shaklda yozing.
Jo: You look tired.
Kim: I am. If I 17 (not / stay) up so late, I 18 (not / feel) like this now.
Jo: Why did you stay up?
Kim: My brother called. If he 19 (not / be) so talkative, I 20 (go) to bed at ten!
Jo: And if you 21 (be) a morning person, you 22 (enjoy) this early class.
E. Sizning navbatingiz
Oʻzingiz haqingizda ingliz tilida yozing.
-
Hayotingizni oʻzgartirgan oʻtmishdagi bir qarorni eslang. Hozir hayotingiz qanday boshqacha boʻlishi haqida aralash shart gap yozing.
-
Oʻtgan hafta qilgan (yoki qilmagan) ishingizni tushuntiradigan feʼl-atvoringizdagi bir xususiyat haqida yozing.
F. Aralash takrorlash
Oldingi darslarni takrorlang.
-
B1-07 Third Conditional oʻzbekcha: «bilganimda, … -gan boʻlardim» If you (tell) me, I would have helped you.
-
B1-06 Second Conditional oʻzbekcha: «-sa … -ardim» ingliz tilida If I (be) you, I'd take the job.
-
B1-09 Should Have, Could Have, Might Have oʻzbekcha: «… kerak edi», «… mumkin edi» You (should tell) me about the problem earlier.
Javoblar
A. Tuzilish
- hadn't spent
- wouldn't have broken
- would be / could be / might be
- were / was
- hadn't moved
- weren't / wasn't
- If I had bought the tickets, I would be at the concert now. / If I'd bought the tickets, I'd be at the concert now. / I would be at the concert now if I had bought the tickets.
B. Maʼno
- would feel
- would have enjoyed
- might
- permanent
- mixed
C. Xatoni toping
- If I had married him, I would be unhappy now.
- If he weren't so impatient, he would have waited for us yesterday. / If he wasn't so impatient, he would have waited for us yesterday.
- If I had known, I would be there now. / If I'd known, I'd be there now.
- ✓ If I hadn't lost my keys, I wouldn't be waiting outside now.
D. Kontekstda
- hadn't stayed
- wouldn't feel
- weren't / wasn't / hadn't been
- would have gone / could have gone / might have gone
- were / was
- would enjoy / might enjoy / could enjoy
E. Sizning navbatingiz
- If I hadn't moved to Dublin, I wouldn't speak English this well.
- If I weren't so lazy, I would have gone to the gym on Saturday.
F. Aralash takrorlash
- had told
- were / was
- should have told
