Unless, as long as, in case, even if, otherwise oʻzbekcha: if dan tashqari shart soʻzlari
Unless, As Long As, In Case: Beyond If
Bu sahifada
Maqsad
Bu darsdan keyin siz shartni faqat if dan koʻra aniqroq ifodalay olasiz: istisnoni unless bilan, qatʼiy shartni as long as / provided (that) / on condition that bilan, ehtiyot choralarini in case bilan, «farqi yoʻq» maʼnosini even if bilan, ogohlantirishni esa otherwise / or (else) bilan aytasiz.
Asosiy gʻoya
If oddiy vintburagichga oʻxshaydi. U koʻp ishni bajaradi: «bu narsa unga bogʻliq» deydi. Lekin ikki narsa bir-biriga qanday bogʻliqligini aytmaydi.
Bu darsdagi bogʻlovchilar ustaxona devorida uning yonida osilgan maxsus asboblar. Har biri aniq bir maʼno qoʻshadi:
- unless yagona istisnoni aytadi: We'll eat outside unless it rains.
- as long as / provided bajarilishi kerak boʻlgan yagona shartni aytadi: You can borrow it as long as you're careful.
- in case xavfni aytadi, shuning uchun xavfsizlik uchun hozir harakat qilasiz: Take a coat in case it gets cold.
- even if shartning farqi yoʻqligini aytadi: I'll go even if it rains.
- otherwise / or (else) harakat qilmasangiz, qanday yomon natija boʻlishini aytadi: Hurry, or we'll miss the train.
Yaxshi xabar: zamon qoidalari if bilan bir xil (A2-27, B1-06). Bogʻlovchidan keyin kelajak maʼnosi uchun will emas, hozirgi zamon ishlating.
Oʻzbek va ingliz tillari
Oʻzbek tilida bu maʼnolarning koʻpi -sa qoʻshimchasi atrofida quriladi, shuning uchun hammasi if ga oʻxshab tuyuladi. Unless ≈ -masa («shoshilmasangiz»): oʻzbekcha shakl inkorda, inglizcha unless esa inkorni oʻzida saqlaydi — undan keyin feʼl darak shaklda. As long as ≈ «-sa boʻldi», on condition that ≈ «… sharti bilan». In case ≈ «… -ib qolsa deb», «ehtiyot shart»: oʻzbekchada yana «-sa» bor, lekin inglizchada bu if emas. -sa ham ham even if (ehtimol), ham even though (fakt) boʻla oladi (B1-26). Otherwise / or ≈ «boʻlmasa» — bu yerda ikki til juda oʻxshash.
| Oʻzbekcha | Maʼnosi | Inglizcha |
|---|---|---|
| Stol band qilmasangiz, ichkariga kira olmaymiz. | agar … -masa (istisno) | Unless you book a table, we won't get in. |
| Oltigacha qaytarsangiz boʻldi, velosipedimni olishingiz mumkin. | faqat shu shart bilan | You can borrow my bike as long as you bring it back by six. |
| Ikki yil turishimiz sharti bilan ijara haqini tushirdi. | rasmiy shart | … on condition that we stayed for two years. |
| Yomgʻir yogʻib qolsa deb soyabon oling. | ehtiyot chorasi | Take an umbrella in case it rains. |
| Kechirim soʻrasangiz ham, u sizni kechirmaydi. | farqi yoʻq (ehtimol) | Even if you apologise, she won't forgive you. |
| Toʻpigʻini shikastlagan boʻlsa ham, poygani oxirigacha yugurdi. | fakt | She finished the race even though she had hurt her ankle. |
| Tezroq, boʻlmasa filmning boshiga kechikamiz. | ogohlantirish | Hurry up, or we'll miss the start of the film. |
Tuzilish
Umumiy koʻrinish
| Bogʻlovchi | Maʼnosi | Andoza | Misol |
|---|---|---|---|
| unless | agar … -masa; … boʻlmasa | unless + (odatda) darak feʼl | Unless you hurry, you'll be late. |
| as long as / so long as | faqat … boʻlsa | + kelajak uchun hozirgi zamon | As long as you text me, you can stay out. |
| provided (that) / providing (that) | faqat … boʻlsa (rasmiyroq) | + kelajak uchun hozirgi zamon | Provided (that) the weather is fine, we'll sail. |
| on condition that | … sharti bilan (rasmiy: kelishuvlar, qoidalar) | + kelajak uchun hozirgi zamon | You can use the photo on condition that you credit me. |
| in case | ehtiyot shart, … boʻlib qolishi mumkinligi uchun | + hozirgi zamon (will emas); oʻtgan zamon feʼlidan keyin oʻtgan zamon | Bring snacks in case you get hungry. |
| even if | … boʻlsa ham farqi yoʻq | if bilan bir xil zamonlar | I'll finish it even if it takes all night. |
| even though | although (kuchliroq): bu fakt | + fakt | She went to work even though she was ill. |
| otherwise / or (else) | aks holda, boʻlmasa … (ogohlantirish) | koʻrsatma / gap + otherwise / or + natija | Leave now, or you'll miss the bus. |
Bogʻlovchidan keyingi zamonlar
| Vaziyat | Bogʻlovchidan keyin | Bosh gap | Misol |
|---|---|---|---|
| haqiqiy kelajak | Present Simple | will / can / buyruq | Unless it rains, we'll eat outside. |
| xayoliy hozir / kelajak | Past Simple | would / could | I wouldn't go unless I had to. |
| oʻtmish (ehtiyot chorasi) | Past Simple | Past Simple | I took a map in case I got lost. |
Oʻrni va vergul
- unless, as long as, provided, in case, even if gap boshida (ergash gapdan keyin vergul) yoki oʻrtasida (odatda vergulsiz) kela oladi.
- otherwise yangi ergash gap yoki gapni boshlaydi: Write it down. Otherwise, you'll forget. Undan oldin vergul yoki nuqtali vergul ham kelishi mumkin.
- or (else) ikki ergash gapni bogʻlaydi: Be quiet, or else you'll wake the baby.
Qoʻllanish
1Unless = agar … -masa / … boʻlmasa
Unless natija boʻlmaydigan yagona vaziyatni aytadi. Unless ning ichida «not» allaqachon bor, shuning uchun undan keyingi feʼl odatda darak shaklda boʻladi — oʻzbekchadagi «-masa» dan farqli oʻlaroq.
Natija biror narsa boʻlmaganiga munosabat boʻlsa yoki savolda unless emas, if … not ishlating: I'll be upset if she doesn't come. What will you do if the bus doesn't come?
2As long as, provided (that), on condition that = faqat … boʻlsa
Bu bogʻlovchilar shartni qatʼiy qiladi: natija faqat shu shart bajarilsagina boʻladi, va gapiruvchi koʻpincha ruxsat beradi yoki kelishuv qiladi. As long as / so long as neytral yoki norasmiy; provided (that) / providing (that) rasmiyroq; on condition that rasmiy, kelishuv va qoidalarga xos.
3In case = ehtiyot shart
In case biror ishni nega hozir qilayotganimizni tushuntiradi: chunki keyinroq biror narsa boʻlib qolishi mumkin. Voqea boʻlsa ham, boʻlmasa ham, biz bu ishni qilamiz. Kelajak uchun will emas, hozirgi zamon ishlating; bosh feʼl oʻtgan zamonda boʻlsa, oʻtgan zamon ishlating. Oʻzbekchadagi «-sa deb» dagi «-sa» ga aldanmang: bu if emas.
In case of + ot boshqacha: bu «… boʻlsa» degan rasmiy ibora, eʼlonlarda ishlatiladi. In case of fire, do not use the lifts. (= yongʻin boʻlsa)
4Even if va even though
Even if = bu boʻlsa ham, boʻlmasa ham, natija bir xil. Shart mumkin yoki xayoliy. Even though = although, faqat kuchliroq, va maʼlumot fakt. (Although: B1-26 ga qarang.) Oʻzbekchada ikkalasi ham koʻpincha «-sa ham».
5Otherwise va or (else): ogohlantirish
Koʻrsatma yoki gapdan keyin, unga amal qilinmasa nima boʻlishini aytish uchun otherwise yoki or (else) ishlating. Or else kuchliroq eshitiladi, oxirida yolgʻiz kelsa esa poʻpisaga oʻxshaydi. Oʻzbekchadagi «boʻlmasa» bilan deyarli bir xil.
Xayoliy oʻtgan natija bilan otherwise (I'm glad you called; otherwise I'd have waited all day) C1-04 da oʻrgatiladi.
Keng tarqalgan xatolar
Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar
1. «-masa» → unless + not. Oʻzbekchada «Shifokor tez kelmasa, kasalxonaga boramiz» gapida feʼl inkorda. Shuning uchun unless dan keyin ham don't / doesn't qoʻshib yuboramiz. Unless ning oʻzi «agar … -masa»: undan keyin feʼl darak shaklda.
2. «-ib qolsa deb» → if. «Chiroq oʻchib qolsa deb buvim oshxonada sham saqlaydi» gapidagi «-sa» bizni if ga undaydi. Lekin bu ehtiyot chorasi: ish hozir qilinadi, voqea boʻladimi-yoʻqmi, farqi yoʻq. Buning uchun in case.
3. «-sa ham» → har doim even if. «Chiptalar qimmat boʻlsa ham, ularni sotib oldik» — bu fakt: chiptalar haqiqatan qimmat edi. Oʻzbekchada fakt ham, ehtimol ham «-sa ham». Inglizchada fakt uchun even though, ehtimol uchun even if.
4. «ham» → even, if siz. «Yaxshilab soʻrasam ham, u yordam bermaydi» gapidagi «ham» ni even deb tarjima qilib, «-sa» ni tushirib qoldiramiz. Even yolgʻiz oʻzi ikki gapni bogʻlay olmaydi: even if kerak.
Adashtirmang
in case va if — If bilan voqea boʻlgandagina harakat qilasiz. In case bilan esa oldindan, ehtiyot shart harakat qilasiz. (Shart gaplar: A2-27, B1-06 ga qarang.)
even if va even though — ehtimol va fakt.
unless va if … not — odatda maʼnosi bir xil, lekin his-tuygʻular, savollar va biror narsa boʻlmasligiga bogʻliq natijalar uchun tabiiy tanlov if … not.
Suppose / supposing / what if bilan tasavvur qilish B2-21 da oʻrgatiladi. Rasmiy va yashirin shartlar (should you need…, but for…, given…) C1-03 va C1-04 da.
Imlo va talaffuz
- in case har doim ikki soʻz. Just in case gap oxirida keladigan keng tarqalgan turgʻun ibora.
- provided ham, providing ham toʻgʻri; ikkalasidan keyin ham that ixtiyoriy.
- unless /ənˈles/: urgʻu ikkinchi boʻgʻinda, birinchi unli kuchsiz. Oʻzbekcha odatingiz bu yerda yordam beradi.
- provided /prəˈvaɪdɪd/: urgʻu vi da. Birinchi unli kuchsiz /ə/; pr- dan oldin yoki orasiga unli qoʻshmang. -ided dagi /ɪd/ alohida boʻgʻin, chunki oldida /d/ bor.
- otherwise /ˈʌðəwaɪz/ (UK), /ˈʌðərwaɪz/ (AQSh): urgʻu birinchi boʻgʻinda — oʻzbekcha odat boʻyicha oxiriga koʻchirmang. /ð/ da til uchi tishlar orasida, ovoz bilan; uni «z» yoki «d» ga aylantirmang. Oxiridagi /z/ jarangli: «s» qilib aytmang.
- or else da else urgʻu oladi, or esa kuchsiz: Be careful, or else.
Oltin qoida
Bogʻlovchini maʼnoga qarab tanlang: unless = agar … -masa (istisno), as long as / provided = faqat … boʻlsa, in case = ehtiyot shart, even if = farqi yoʻq, otherwise / or (else) = boʻlmasa, natija mana bu. Kelajak maʼnosi uchun bu bogʻlovchilardan keyin will emas, hozirgi zamon ishlating. Unless dan keyin not qoʻymang.
Mashqlar
A. Tuzilish
Gapni toʻldiring yoki koʻrsatilganidek qayta yozing.
-
Toʻgʻri shakl bilan toʻldiring: Take a sandwich in case you (get) hungry.
-
Toʻldiring: I won't go ___ you come with me. …
-
Toʻgʻri shakl bilan toʻldiring: We'll start the meeting at nine provided everyone (arrive) on time.
-
Toʻldiring: She left early ___ the traffic was bad. …
-
unless bilan qayta yozing: If you don't leave now, you'll miss the bus.
-
otherwise bilan qayta yozing: Set an alarm. If you don't, you'll oversleep.
B. Maʼno
Vaziyatga mos javobni tanlang.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: I'm going to the concert … I have to go alone.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: He went to the party … he was exhausted.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: Write down the address … you forget it.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: You can come to the meeting … you don't interrupt.
-
Shartnoma uchun rasmiyroq variantni tanlang: The flat is rented … no pets are kept.flat (UK) = apartment (US)
-
Toʻgʻri javobni tanlang: I'll be disappointed .
C. Xatoni toping
Har bir gapda bitta xato bor yoki gap toʻgʻri. Toʻgʻrilangan gapni yozing yoki correct deb yozing.
-
Unless you don't study, you won't pass.
-
Pack some water in case you will get thirsty.
-
Even though it rains tomorrow, the match will go ahead.
-
You can stay out late as long as you text me.
D. Kontekstda
Suhbatni toʻldiring. Soʻzlar: as long as, even if, in case, otherwise, unless
Mia: We're leaving at six tomorrow. Set your alarm, 17 you'll oversleep.
Leo: Fine. Should I bring a raincoat?
Mia: Yes, bring one 18 the weather changes. It often does in the mountains.
Leo: And what if it's raining when we wake up?
Mia: We'll still go, 19 it's a storm. A bit of rain is fine.
Leo: OK. Can my brother come too?
Mia: Sure, 20 he can walk fifteen kilometres!
Leo: He can. He'll come 21 he's tired after work.
E. Sizning navbatingiz
Ingliz tilida yozing.
-
In case bilan doim yoningizda olib yuradigan ikki narsa va nega olib yurishingiz haqida yozing.
-
Biror narsangizni qarzga olayotgan odam uchun as long as yoki provided bilan qoida yozing.
-
Even if bilan hech qachon qilmaydigan bitta ishingiz haqida yozing.
F. Aralash takrorlash
Oldingi darslarni takrorlang.
-
A2-27 Zero va First Conditional oʻzbekcha: if, unless, when va until bilan shart gaplar When she (arrive), I'll call you.
-
B1-06 Second Conditional oʻzbekcha: «-sa … -ardim» ingliz tilida If I (have) more time, I'd learn to play the piano.
-
B1-26 Although, Despite va However oʻzbekcha: «-sa ham», «-ga qaramay», «biroq» ___ the rain, we went for a walk. …
-
B2-02 Mixed Conditionals oʻzbekcha: aralash shart gaplar (If I had…, I would be now) If I had saved more money last year, I (be) on holiday now.holiday (UK) = vacation (US)
Javoblar
A. Tuzilish
- get
- unless
- arrives
- in case
- Unless you leave now, you'll miss the bus. / You'll miss the bus unless you leave now.
- Set an alarm. Otherwise, you'll oversleep. / Set an alarm, otherwise you'll oversleep.
B. Maʼno
- even if
- even though
- in case
- as long as
- on condition that
- if she doesn't call
C. Xatoni toping
- Unless you study, you won't pass. / If you don't study, you won't pass.
- Pack some water in case you get thirsty.
- Even if it rains tomorrow, the match will go ahead.
- ✓ You can stay out late as long as you text me.
D. Kontekstda
- otherwise / or / or else
- in case / just in case
- unless
- as long as / so long as / provided / providing / provided that / providing that
- even if / even though
E. Sizning navbatingiz
- I always carry a power bank in case my phone dies. I keep a pen in my bag in case I need to sign something.
- You can borrow my car as long as you fill up the tank before you bring it back.
- I would never go skydiving, even if someone paid me a lot of money.
F. Aralash takrorlash
- arrives / has arrived
- had
- Despite
- would be / could be / might be
