Third Conditional oʻzbekcha: «bilganimda, … -gan boʻlardim»
Third Conditional: If I Had Known…
Bu sahifada
Maqsad
Bu darsdan keyin siz sodir boʻlmagan oʻtmishni va uning natijalarini tasavvur qila olasiz (If I had known, I would have helped) hamda bu tuzilma bilan afsus, yengillik va tanqid haqida gapira olasiz.
Asosiy gʻoya
Oʻtmish yopiq. Uni oʻzgartira olmaymiz, lekin uning boshqa variantini tasavvur qila olamiz.
Ikki yoʻl ayrilishini tasavvur qiling. Oʻtmishda bir paytda siz bitta yoʻlni tanlagansiz: I didn't leave early, so I missed the train. Third conditional (uchinchi tur shart gap) esa boshqa yoʻldan, siz tanlamagan yoʻldan yuradi va u qayerga olib borishini aytadi: If I had left early, I would have caught the train.
Shart haqiqatda boʻlgan narsaning teskarisi: had left «erta chiqmadim» degani. Natija ham odatda teskari: would have caught «ulgurmadim» degani. Could have yoki might have bilan esa natija oʻsha boshqa yoʻldagi imkoniyat xolos.
B1-06 da ingliz tili xayoliy hozirni koʻrsatish uchun feʼlni orqaga surishini koʻrdingiz: if I had. Xayoliy oʻtmish uchun u yana bir qadam orqaga, Past Perfect ga suriladi: if I had had. Bu ham oʻtgan, ham haqiqiy boʻlmagan vaqt.
Oʻzbek va ingliz tillari
Oʻzbek tilida ham bu farq bor va u natijada koʻrinadi. Xayoliy hozir uchun -ardim («borardim»), xayoliy oʻtmish uchun -gan boʻlardim («borgan boʻlardim»). Shart qismida esa koʻpincha ikkala holatda ham bir xil -ganimda yoki -sa keladi («bilganimda», «bilsam»). Ingliz tilida esa shart qismi ham oʻzgaradi: xayoliy oʻtmish uchun had + past participle. Muammo shundaki, kundalik nutqda oʻzbekchada oʻtmish uchun ham koʻpincha oddiy -ardim ishlatiladi: «Kecha bilganimda, kelardim». Inglizchada bunday qilib boʻlmaydi: oʻtmish haqida gapirsangiz, would have kerak. «Mumkin edi» esa koʻpincha could have ga toʻgʻri keladi.
| Oʻzbekcha | Maʼnosi | Inglizcha |
|---|---|---|
| Mashinam boʻlganida, ishga mashinada borardim. | xayoliy hozir | If I had a car, I would drive to work. |
| Mashinam boʻlganida, ishga mashinada borgan boʻlardim. | xayoliy oʻtmish | If I had had a car, I would have driven to work. |
| Tirbandlik haqida bilganimda, poyezdda borgan boʻlardim. | bilmadim, poyezdda bormadim | If I had known about the traffic, I would have taken the train. |
| Oldinroq aytganingizda, rejalarimni oʻzgartirishim mumkin edi. | imkoniyat | I could have changed my plans. |
| Undan yaxshilab soʻraganingizda, balki rozi boʻlgan boʻlardi. | balki | She might have said yes. |
| Eshikni qulflaganingizda, hech kim noutbukni olib ketmagan boʻlardi. | hech kim + inkor feʼl | Nobody would have taken the laptop. |
Tuzilish
Ikki qism
| if-qism (shart) | asosiy qism (natija) |
|---|---|
| if + Past Perfect (had + past participle) | would / could / might + have + past participle |
| If she had studied, | she would have passed. |
| If we hadn't stopped for coffee, | we might have arrived on time. |
| If you had asked me, | I could have helped. |
Qismlar oʻrin almashishi mumkin. If li qism birinchi kelsa, odatda vergul qoʻyiladi; natija birinchi kelsa, vergul qoʻyilmaydi: If I'd seen you, I'd have said hello. / I'd have said hello if I'd seen you.
would, could, might
| Modal feʼl | Maʼnosi | Misol |
|---|---|---|
| would have | ishonchingiz komil boʻlgan natija («-gan boʻlardim») | I would have called you. |
| could have | imkoni boʻlardi («-ishim mumkin edi») | I could have called you. |
| might have | balki | I might have called you. |
Inkor va savollar
| Misol | |
|---|---|
| Inkor shart | If he hadn't lied, … |
| Inkor natija | …, she wouldn't have left. |
| Savol | What would you have done if you'd lost your passport? |
| Qisqa javoblar | Would you have come? — Yes, I would (have). / No, I wouldn't (have). |
Qisqargan shakllar
| Toʻliq | Yozuvdagi qisqargan shakl | Nutqda qanday eshitiladi |
|---|---|---|
| If I had known | If I'd known | /ɪf aɪd nəʊn/ |
| I would have gone | I'd have gone | «I'd've gone» /ˈaɪdəv/ |
| would not have | wouldn't have | «wouldn't've» /ˈwʊdntəv/ |
| could have / might have | could've / might've | /ˈkʊdəv/, /ˈmaɪtəv/ |
Qoʻllanish
1Xayoliy oʻtmish va uning natijasi
Oʻtmishdagi bitta real faktni oʻzgartiring va boshqa yoʻl boʻylab uning natijasigacha boring.
2Could have va might have bilan mumkin boʻlgan natijalar
Imkoni boʻlgan narsa uchun could have, faqat ehtimol boʻlgan natija uchun might have ishlating.
3Afsus
Afsuslanadigan oʻtmishdagi tanlov haqida gapirish uchun third conditional ishlating.
4Yengillik
Sodir boʻlmagan yomonroq oʻtmishni tasavvur qiling. Grammatika bir xil, his-tuygʻu esa «xayriyat».
5Tanqid va ayblash
Kimgadir uning harakati yoki harakatsizligi muammoga sabab boʻlganini koʻrsatish uchun third conditional ishlating. Had ga urgʻu bersangiz, gap keskinroq eshitiladi.
Keng tarqalgan xatolar
Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar
1. Oʻtmish uchun «-ardim» → would + asosiy shakl. Kundalik oʻzbek nutqida «Kecha chegirma haqida eshitganimda, oʻsha kurtkani olardim» deymiz: «-ardim» oʻtmish uchun ham ishlatiladi. Soʻzma-soʻz tarjima qilsak, second conditional chiqadi. Lekin gap oʻtmish haqida, shuning uchun ikkala qism ham bir qadam orqaga suriladi: had + V3, would have + V3.
2. «-ganida» → when. Maktabda «-ganda = when» deb yodlaymiz. Lekin «Qoʻngʻiroq qilganingizda, kelgan boʻlardim» gapida «-ganingizda» real vaqtni emas, xayoliy shartni bildiradi. Inglizchada xayoliy shart uchun if; when esa haqiqatda boʻlgan voqea uchun.
3. Savolda soʻz tartibi. Oʻzbekchada «Reys bekor qilinganida, qayerga borgan boʻlardingiz?» savolida tartib oʻzgarmaydi. Inglizchada esa soʻroq soʻzidan keyin would egadan oldin keladi: would + ega + have + V3.
Adashtirmang
'd = had yoki would? — If li qismda 'd = had. Natijada 'd = would. Keyingi soʻzga qarang: 'd + past participle = had; 'd have + past participle = would have.
Second va third conditional — Second xayoliy hozir yoki kelajak haqida B1-06; third xayoliy oʻtmish haqida. Oʻzbekchada farq natijada: «borardim» va «borgan boʻlardim».
Third va mixed conditional — Oʻtmishdagi shartning natijasi hozir boʻlsa, would + asosiy shakl ishlating. Bu B2-02 da oʻrganiladi.
If siz rasmiy shakl (Had I known…) C1-03 da oʻrganiladi.
Imlo va talaffuz
- Tez nutqda would have /ˈwʊdəv/, I would have esa /aɪdəv/ boʻlib eshitiladi. Buni eshitganda taniy oling, lekin yozuvda I'd have yoki I would have deb yozing. Oʻzbek tilida soʻzlar yozilganidek oʻqiladi, shuning uchun har bir harfni toʻliq aytish odati bor; tabiiy nutqda have kuchsiz /əv/ boʻladi.
- If li qismdagi had kuchsiz va odatda qisqargan: If you'd asked… /ɪf juːd ˈɑːskt/ (UK), /ɪf juːd ˈæskt/ (US). Oxiridagi /d/ ni yutib yubormang, aks holda If you asked (second conditional) kabi eshitiladi.
- had had toʻgʻri va keng tarqalgan: If I'd had more time… — birinchi had yordamchi feʼl, ikkinchisi asosiy feʼl have.
- Hech qachon would of, could of, might of deb yozmang. Ular /əv/ tovushidan kelib chiqqan xato.
- Tanqidda yordamchi feʼlga urgʻu bering: If you HAD listened…
Oltin qoida
Boshqacha oʻtmishni tasavvur qilish uchun: if + had + past participle, keyin would / could / might + have + past participle. Would have ni if li qismdan uzoqda tuting. Esda tuting: oʻtmish haqidagi «-ardim» va «-gan boʻlardim» inglizchada would have + V3.
Mashqlar
A. Tuzilish
Qavs ichidagi feʼlni toʻgʻri shaklda yozing yoki gaplarni koʻrsatilganidek birlashtiring.
-
If I (know) you were in hospital, I would have visited you.in hospital (UK); in the hospital (US)
-
If she had taken the earlier bus, she (not / be) late.
-
We (win) the match if our best player hadn't been injured.
-
If you (not / remind) me, I would have forgotten.
-
Third conditional va would bilan birlashtiring: I didn't check the weather. I didn't take an umbrella.
-
Third conditional va would bilan birlashtiring: The alarm didn't ring. We didn't wake up on time.
B. Maʼno
Vaziyatga mos javobni tanlang.
-
Natijaga ishonchingiz komil emas. Toʻgʻri javobni tanlang: If we had played better, we … have won.
-
Qaysi natija aniq emas, faqat ehtimol?
-
"If I'd left earlier, I'd have caught the bus." Gapiruvchi erta chiqqanmi? Avtobusga ulgurganmi?
-
Har bir 'd nimani bildiradi: had yoki would? "If she'd called, I'd have answered."
C. Xatoni toping
Har bir gapda bitta xato bor yoki gap toʻgʻri. Toʻgʻrilangan gapni yozing yoki correct deb yozing.
-
If I would have seen the sign, I would have stopped.
-
If they had went to bed earlier, they wouldn't have been so tired.
-
I would of called you if I'd had my phone.
-
If I hadn't been driving so fast, the police wouldn't have stopped me.
D. Kontekstda
Suhbatni toʻldiring. Qavs ichidagi feʼlni toʻgʻri shaklda yozing.
Sam: How was the interview?
Lily: Terrible. I got there late. If I 15 (leave) home earlier, I 16 (not / miss) the first part.
Sam: Oh no. Did they ask difficult questions?
Lily: Yes. If I 17 (read) about the company, I 18 (can / answer) them better.
Sam: Well, if you 19 (not / go), you wouldn't have learned anything. Next time will be better!
E. Sizning navbatingiz
Ingliz tilida yozing.
-
Oʻtgan yili qilgan kichik bir xatoyingizni eslang. Nima boshqacha boʻlgan boʻlardi? Bitta gap yozing.holiday (UK) = vacation (US)
-
Omadingiz kelgan bir lahzani eslang. Yengillik haqida bitta gap yozing.
-
Hamkasbingiz faylni saqlashni unutib, uni yoʻqotib qoʻydi. Unga yumshoq tanqid yozing.
F. Aralash takrorlash
Oldingi darslarni takrorlang.
-
B1-06 Second Conditional oʻzbekcha: «-sa … -ardim» ingliz tilida If I (have) more time now, I'd learn the guitar.
-
B1-03 Past Perfect oʻzbekcha: «ketgan edi» = had left. Oʻtmishdan oldingi oʻtmish When we arrived, the shop (already / close).
-
A2-16 Present Perfect oʻzbekcha: Have you ever…? bilan hayotiy tajriba haqida gapirish Have you ever (eat) octopus?
-
A1-25 Like, want va would like oʻzbekcha: «I like» va «I'd like» farqi Toʻgʻri javobni tanlang: In "We'd like to come", 'd means ….
Javoblar
A. Tuzilish
- had known / 'd known
- wouldn't have been / might not have been
- would have won / could have won / might have won
- hadn't reminded / had not reminded
- If I had checked the weather, I would have taken an umbrella. / If I'd checked the weather, I'd have taken an umbrella. / If I'd checked the weather, I would have taken an umbrella. / If I had checked the weather, I'd have taken an umbrella. / I would have taken an umbrella if I had checked the weather. / I'd have taken an umbrella if I'd checked the weather. / I would have taken an umbrella if I'd checked the weather. / I'd have taken an umbrella if I had checked the weather.
- If the alarm had rung, we would have woken up on time. / If the alarm had rung, we'd have woken up on time. / We would have woken up on time if the alarm had rung. / We'd have woken up on time if the alarm had rung.
B. Maʼno
- might
- If we'd trained harder, we might have won.
- no … no
- had … would
C. Xatoni toping
- If I had seen the sign, I would have stopped. / If I'd seen the sign, I'd have stopped. / If I'd seen the sign, I would have stopped. / If I had seen the sign, I'd have stopped.
- If they had gone to bed earlier, they wouldn't have been so tired.
- I would have called you if I'd had my phone. / I'd have called you if I'd had my phone. / I would have called you if I had had my phone. / I'd have called you if I had had my phone.
- ✓ If I hadn't been driving so fast, the police wouldn't have stopped me.
D. Kontekstda
- had left / 'd left
- wouldn't have missed / might not have missed
- had read / 'd read
- could have answered
- hadn't gone / had not gone
E. Sizning navbatingiz
- If I had booked my holiday earlier, I would have paid much less.
- If my neighbour hadn't found my keys, I couldn't have opened my door.
- If you had saved it, you wouldn't have lost all that work.
F. Aralash takrorlash
- had
- had already closed / 'd already closed / was already closed
- eaten
- would
