Past Continuous oʻzbekcha: I was working — oʻtmishda davom etayotgan harakat
Past Continuous: I Was Working
Bu sahifada
Maqsad
Bu darsdan keyin siz was / were + -ing shakli yordamida oʻtmishdagi maʼlum bir paytda nima qilayotganingizni ayta olasiz, hikoya boshida manzarani tasvirlay olasiz va bir vaqtda davom etgan ikki harakat haqida gapira olasiz.
Asosiy gʻoya
Past Simple (oddiy oʻtgan zamon) oʻtmishdagi harakatni bitta toʻliq voqea sifatida koʻrsatadi: boshlandi, tugadi, tamom (I cooked dinner). Lekin baʼzan biz oʻtmishdagi bir lahzaning ichida turib, atrofga qaramoqchi boʻlamiz. Kecha soat sakkizda nima boʻlayotgan edi? Harakat oʻsha paytdan oldin boshlangan va oʻsha paytda hali davom etayotgan edi. U jarayonning oʻrtasida edi.
Filmni va pauza tugmasini tasavvur qiling. Filmni bir lahzada toʻxtatasiz va kadrda harakatlarni koʻrasiz: kimdir ovqat pishirayotgan edi, yomgʻir yogʻayotgan edi, bolalar oʻynayotgan edi. Toʻxtatilgan kadrdagi hech bir harakat tugamagan. Mana shu Past Continuous (oʻtgan davomli zamon).
Bu gʻoyani Present Continuous (hozirgi davomli zamon) dan bilasiz: A1-22 dagi jonli efir esingizdami? I'm cooking = hozir jarayonda. Bu yerda esa oʻtmishdagi filmni pauzaga qoʻyamiz. Past Continuous xuddi shu gʻoyaning oʻtmishdagi koʻrinishi: am / is / are oʻrniga was / were keladi, -ing shakli esa qoladi. -ing shakli «harakatning oʻrtasida» degani.
Oʻzbek va ingliz tillari
Bu yerda yaxshi xabar bor: oʻzbek tilida ham xuddi shunday shakl mavjud. «Pishirayotgan edim», «oʻynayotgan edi» = was cooking, were playing. Ikkala tilda ham u ikki qismdan iborat: harakatni bildiruvchi qism (-yotgan ≈ -ing) va oʻtmishni bildiruvchi qism (edi ≈ was / were). Farq shundaki, oʻzbekchada shaxs edi ga qoʻshiladi (edim, edik, edingiz), uchinchi shaxs koʻplikda esa koʻpincha oddiy edi qoladi: «Bolalar oʻynayotgan edi». Inglizchada esa egaga qarab har doim tanlaysiz: was yoki were. «-yotganimda» kabi shakl inglizchada while + Past Continuous boʻladi.
| Oʻzbekcha | Maʼnosi | Inglizcha |
|---|---|---|
| Soat sakkizda ovqat pishirayotgan edim. | oʻtmishdagi paytda jarayon | At 8 pm I was cooking dinner. |
| Bolalar tashqarida oʻynayotgan edi. | koʻplikdagi ega, oʻzbekchada oddiy edi | The kids were playing outside. |
| Soat sakkizda ovqat pishirdim. | toʻliq, tugagan voqea | At 8 pm I cooked dinner. |
| Men oshxonani tozalayotganimda, erim kir yuvayotgan edi. | bir vaqtda ikki jarayon | While I was cleaning the kitchen, my husband was doing the laundry. |
| Kecha shu paytda nima qilayotgan edingiz? | savol: oʻzbekchada tartib oʻzgarmaydi | What were you doing at this time yesterday? |
| Hech kim gapirmayotgan edi. | hech kim + inkor feʼl | Nobody was talking. (inkor bitta) |
Hikoya va tasvirlarda oʻzbekchada -ardi ham keladi: «Quyosh charaqlab turardi, qushlar sayrardi». Inglizchada bunday fon tasviri uchun ham was / were + -ing ishlatiladi.
Tuzilish
Darak gap
| Ega | was / were | -ing shakli |
|---|---|---|
| I / he / she / it | was | working. |
| you / we / they | were | working. |
Inkor
| Ega | was not / were not | -ing shakli | Qisqargan shakl |
|---|---|---|---|
| I / he / she / it | was not | sleeping. | wasn't |
| you / we / they | were not | sleeping. | weren't |
Savollar va qisqa javoblar
| Savol | Qisqa javoblar |
|---|---|
| Was she driving? | Yes, she was. / No, she wasn't. |
| Were they waiting? | Yes, they were. / No, they weren't. |
| What were you doing at ten? | I was studying. |
| Where was he going? | He was going to the gym. |
Darak gapda was va were qisqartirilmaydi: I was working, we were working.
-ing shaklining imlosi Present Continuous dagidek A1-22: make → making, stop → stopping, lie → lying.
Qoʻllanish
1Oʻtmishdagi maʼlum paytda davom etayotgan harakat
Harakat oʻtmishdagi aniq bir paytda jarayonning oʻrtasida boʻlganini aytish uchun Past Continuous ishlating. Harakat oʻsha paytdan oldin boshlangan va oʻsha paytda hali davom etayotgan edi.
2Hikoyadagi fon tasviri
Hikoyalar koʻpincha manzarani chizish uchun Past Continuous bilan boshlanadi: ob-havo, joy, odamlar nima qilayotgani. Asosiy voqealar esa keyin Past Simple da keladi: A2-02 ga qarang.
3Bir vaqtda davom etgan ikki harakat (while)
Ikki uzoqroq harakat bir vaqtda davom etganini koʻrsatish uchun while ishlating. Odatda ikkala harakat ham Past Continuous da boʻladi. Oʻzbekchadagi «-yotganimda», «-yotganida» qoʻshimchalari koʻpincha while ga toʻgʻri keladi.
Keng tarqalgan xatolar
Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar
1. «Qoʻshnilar … edi» → was. Oʻzbekchada uchinchi shaxs koʻplikda feʼl koʻpincha birlikda qoladi: «Qoʻshnilarimiz bayram qilayotgan edi», «Ishchilar koʻprik qurayotgan edi». Shuning uchun inglizchada ham koʻplikdagi ega bilan was chiqib qoladi. Ega koʻplikda boʻlsa, were ishlating.
2. Savolda soʻz tartibi oʻzgarmaydi. Oʻzbekchada «Bunday erta qayerga ketayotgan edingiz?» savolida tartib darak gapdagidek qoladi. Ingliz tilida esa soʻroq soʻzidan keyin avval was / were, keyin ega keladi.
3. «U» → he yoki she? Oʻzbekchada «u» erkakni ham, ayolni ham bildiradi. Hikoya davom etganda he va she oson almashib ketadi: tinglovchi esa boshqa odam haqida gapiryapsiz, deb oʻylaydi.
4. «Hech kim … -mayotgan edi» → nobody wasn't. Oʻzbekchada «hech kim» bilan feʼl ham inkor shaklda keladi: «Hech kim tinglamayotgan edi». Ingliz tilida gapda bitta inkor boʻladi: nobody ning oʻzi inkor, feʼl esa darak shaklda qoladi.
Adashtirmang
Past Continuous va Past Simple — Past Continuous harakatning oʻrtasini koʻrsatadi, Past Simple esa butun harakatni, boshidan oxirigacha. Oʻzbekchada ham farq bor: «yozayotgan edim» va «yozdim». Hikoyada ular qanday birga ishlashi A2-02 da.
Past Continuous va Present Continuous — Tuzilish bir xil, vaqt boshqa: oʻtmish uchun was / were, hozir uchun am / is / are. A1-22 ga qarang.
Imlo va talaffuz
- Oddiy nutqda was va were kuchsiz aytiladi: was /wəz/, were /wə/ (UK), /wɚ/ (US). I was cooking gapida urgʻu cooking ga tushadi, was esa qisqa va yengil.
- Qisqa javoblarda va gap oxirida ular kuchli aytiladi: Yes, I was /wɒz/ (UK), /wʌz/ (US); Yes, they were /wɜː/ (UK), /wɝː/ (US).
- were dagi /ɜː/ unlisi oʻzbek tilida yoʻq: ogʻizni biroz oching, lablarni boʻsh qoʻying, tilni oʻrtada ushlab, choʻzib ayting. were va where ni adashtirmang: where /weə/ (UK) boshqa soʻz.
- /w/ tovushida tishlar labga tegmaydi: lablar yumaloqlanib oldinga choʻziladi. Oʻzbekcha «v» koʻpincha /v/ va /w/ oraligʻida aytiladi, shuning uchun was ni boshlashdan oldin lablaringizni yumaloqlang.
- was oxiridagi /z/ jarangli. Koʻp oʻzbekzabonlar soʻz oxiridagi jarangli undoshni jarangsiz aytadi (kitob [kitop]); was ni /s/ bilan tugatmang.
- wasn't /ˈwɒznt/ (UK), /ˈwʌznt/ (US) va weren't /wɜːnt/ (UK), /wɝːnt/ (US) odatda urgʻu oladi. /z/ va /n/ orasida unli yoʻq.
- -ing oxiridagi /ŋ/ siz uchun oson: bu oʻzbekcha «ming», «tong» soʻzlaridagi «ng». Oxiriga alohida /g/ qoʻshmang.
- -ing imlosi: soʻz oxiridagi talaffuz qilinmaydigan e tushadi (ride → riding); bitta urgʻuli qisqa unlidan keyingi bitta undosh ikkilanadi (run → running, sit → sitting); -ie → -ying (die → dying).
Oltin qoida
Oʻtmishni pauzaga qoʻying: was / were + -ing shakli = harakat oʻsha paytda jarayonda edi. I / he / she / it → was, you / we / they → were. Oʻzbekchadagi «-yotgan edi» ga oʻxshaydi, lekin inglizchada koʻplikdagi ega bilan doim were.
Mashqlar
A. Tuzilish
Past Continuous ishlating (was / were + -ing shakli).
-
At 7 am I (have) breakfast — I was in the middle of it when the phone rang.
-
When I got home at 4 pm, the house was quiet. The children (play) in the garden.
-
It (not rain) when we left the house.
-
you (sleep) at midnight? I called, but you didn't answer.
-
When you phoned Mia at 10 last night, what she (do)?
-
While I (cook), my brother (set) the table.
B. Maʼno
Maʼnoga mos javobni tanlang yoki yozing.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: At midnight I … a book in bed. I finished it at one.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: I … the answer.
-
Qisqa javob yozing: Were they working at noon yesterday? (No)
-
Qaysi gap harakat soat 3 da davom etayotganini bildiradi?
C. Xatoni toping
Har bir gapda bitta xato bor yoki gap toʻgʻri. Toʻgʻrilangan gapni yozing yoki correct deb yozing.
-
We was waiting for the bus.
-
Did you watching TV at 9 pm?
-
He was sit on the sofa.
-
While I was reading, my sister was listening to music.
D. Kontekstda
Hikoyani toʻldiring. Past Continuous ishlating.
It was 9 pm on Sunday. Outside, it 15 (snow). In the living room, my dad 16 (read) the newspaper, and my mum 17 (watch) a film. My little brothers 18 (not sleep) — they 19 (play) a computer game in their room. And me? I 20 (do) my homework at the kitchen table.
E. Sizning navbatingiz
Ingliz tilida yozing.
-
Kecha soat 8 da nima qilayotgan edingiz? Ikkita gap yozing.
-
Hikoya boshidagi manzarani tasvirlang: ob-havo va ikki kishi.
F. Aralash takrorlash
Oldingi darslarni takrorlang.
-
A1-28 Past Simple oʻzbekcha: notoʻgʻri feʼllar, did va didn't bilan savol va inkor Xatoni toʻgʻrilang: Did you went to the party?
-
A1-22 Present Continuous oʻzbekcha: «ishlayapman» inglizcha qanday aytiladi? -ing shaklini yozing: lie
-
A1-26 Was va were oʻzbekcha: be feʼlining oʻtgan zamoni, I was born va ago Toʻgʻri javobni tanlang: There … two cars outside the house.
Javoblar
A. Tuzilish
- was having
- were playing
- wasn't raining / was not raining
- Were … sleeping
- was … doing
- was cooking … was setting
B. Maʼno
- was reading
- knew
- No, they weren't. / No, they were not.
- I was writing an email at 3 pm.
C. Xatoni toping
- We were waiting for the bus.
- Were you watching TV at 9 pm? / Did you watch TV at 9 pm?
- He was sitting on the sofa. / He sat on the sofa.
- ✓ While I was reading, my sister was listening to music.
D. Kontekstda
- was snowing
- was reading
- was watching
- weren't sleeping / were not sleeping
- were playing
- was doing
E. Sizning navbatingiz
- At 8 pm yesterday I was cooking dinner. My sister was talking on the phone.
- It was raining. An old man was waiting at the bus stop, and a girl was reading a book.
F. Aralash takrorlash
- Did you go to the party?
- lying
- were
