Passive Voice barcha zamonlarda va modal feʼllar bilan oʻzbekcha
The Passive in All Tenses and with Modals
Bu sahifada
Maqsad
Bu darsdan keyin siz majhul nisbatni barcha keng tarqalgan zamonlarda (is being repaired, has been sold, will be announced) va modal feʼllardan keyin (must be done, can be seen, should be checked) ishlata olasiz.
Asosiy gʻoya
B1-10 da majhul nisbat be + past participle ekanini oʻrgandingiz. Yaxshi xabar: butun qoida shu. Past participle har bir zamonda bir xil qoladi. Vaqt haqidagi barcha maʼlumotni be va uning oldidagi yordamchi feʼllar tashiydi.
Demak, istalgan majhul gapni tuzish uchun bitta savol bering: bu zamonda «be» qanday koʻrinishda? Present Continuous: is being. Present Perfect: has been. Kelajak: will be. Modal feʼldan keyin: must be, can be. Keyin past participle ni qoʻshing.
Safar adapterini tasavvur qiling. Telefoningiz zaryadlagichi, yaʼni past participle, doim bir xil. Har bir mamlakatda siz faqat uning oldidagi adapterni almashtirasiz: is being, has been, will be, must be. Adapterni tanlashni oʻrgansangiz, ingliz tilidagi istalgan majhul gapni tuza olasiz.
Oʻzbek va ingliz tillari
Oʻzbek tilida ham shunday: majhul nisbat qoʻshimchasi (-il / -in / -n) oʻzgarmaydi, zamon esa undan keyingi qoʻshimchalarda: «tozalan-yap-ti», «yuboril-di», «eʼlon qilin-adi». Farq shundaki, oʻzbekchada hammasi bitta soʻzga yigʻiladi, ingliz tilida esa har bir qism alohida soʻz: is + being + cleaned. Shuning uchun being, been yoki be tushib qolishi oson. Modal feʼllarda yana bir farq bor: oʻzbekchada qoida koʻpincha egasiz, aniq nisbatdagi harakat nomi bilan aytiladi («Hujjatlarni jumagacha yuborish kerak»). Inglizchada esa gapga ega kerak va modal feʼldan keyin majhul shakl keladi: The documents must be sent by Friday.
| Oʻzbekcha | Zamon / modal | Inglizcha |
|---|---|---|
| Xonangiz hozir tozalanyapti. | Present Continuous | Your room is being cleaned. |
| Buyurtmangiz joʻnatildi. | Present Perfect (natija hozir) | Your order has been sent. |
| Buyurtmamiz bekor qilingan ekan. | Past Perfect | Our booking had been cancelled. |
| Gʻoliblar juma kuni eʼlon qilinadi. | will | The winners will be announced on Friday. |
| Barcha sumkalar kirish joyida qoldirilishi shart. | must | All bags must be left at the entrance. |
| Bu dori ovqat bilan birga ichilishi kerak. | should | This medicine should be taken with food. |
| Qasr juda uzoqdan koʻrinadi. | can | The castle can be seen from miles away. |
Tuzilish
Aniq va majhul nisbat: toʻliq jadval (feʼl: clean; toʻldiruvchi: the room)
| Zamon | Aniq nisbat | Majhul nisbat |
|---|---|---|
| Present Simple | They clean the room. | The room is cleaned. |
| Present Continuous | They are cleaning the room. | The room is being cleaned. |
| Past Simple | They cleaned the room. | The room was cleaned. |
| Past Continuous | They were cleaning the room. | The room was being cleaned. |
| Present Perfect | They have cleaned the room. | The room has been cleaned. |
| Past Perfect | They had cleaned the room. | The room had been cleaned. |
| will | They will clean the room. | The room will be cleaned. |
| be going to | They are going to clean the room. | The room is going to be cleaned. |
| Modal feʼl | They must clean the room. | The room must be cleaned. |
Modal feʼl + be + past participle
| Modal feʼl | Majhul shakl | Misol |
|---|---|---|
| can / can't | can be done | Tickets can be bought online. |
| could | could be done | The problem could be solved quickly. |
| must / mustn't | must be done | Phones must be switched off. |
| should | should be done | Your answers should be checked. |
| may / might | might be done | The match might be cancelled. |
| have to | has to be done | The form has to be signed. |
Inkor va savollar — ishni birinchi yordamchi feʼl bajaradi: not undan keyin keladi va faqat u egadan oldinga oʻtadi.
| Misol | |
|---|---|
| Inkor | The results haven't been published yet. |
| Inkor | The email won't be sent until Monday. |
| Savol | Has the parcel been delivered? |
| Savol | Is the road being repaired? |
| Savol | Can this be recycled? |
Kam ishlatiladigan majhul shakllar — Perfect Continuous majhul shakllari (has been being cleaned, had been being built) va Future Continuous majhul shakli (will be being cleaned) mumkin, lekin juda kam uchraydi. Buning oʻrniga boshqa zamon yoki aniq nisbatni ishlating: They have been building the stadium for three years.
Qoʻllanish
1Davomli majhul shakllar: jarayon
Is / are being + past participle va was / were being + past participle diqqatni qabul qiluvchiga qaratgan holda davom etayotgan jarayonni tasvirlaydi. Oʻzbekchada: «-nyapti», «-ilmoqda», «-inayotgan edi».
2Perfect majhul shakllar: natija va oldingi harakatlar
Has / have been + past participle hozirgi natijani, had been + past participle esa oʻtmishdagi paytdan oldingi harakatni koʻrsatadi B1-03.
3Kelajakdagi majhul shakllar: will be va going to be
Bashorat, vaʼda va rasmiy eʼlonlar uchun will be + past participle; reja va dalilga asoslangan bashoratlar uchun is going to be + past participle ishlating A2-03.
4Modal majhul shakllar: qoidalar, yoʻriqnomalar va yozuvlar
Qoidalar, eʼlonlar va yoʻriqnomalarda koʻpincha must / should / can't + be + past participle ishlatiladi. Oʻzbekchada: «-ilishi shart / kerak», «-ib boʻlmaydi».
5Modal majhul shakllar: imkoniyat va qobiliyat
Can, could, may, might + be + past participle nima mumkinligi haqida gapiradi.
6Zamonni tanlash
Majhul nisbatda zamonni aniq nisbatdagi savollar bilan tanlang: Hozir sodir boʻlyaptimi? Tugaganmi va natijasi hozir bormi? Kelajakdami?
Keng tarqalgan xatolar
Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar
1. «-ish kerak / shart» → modal + aniq nisbat. Oʻzbekchada qoidalar koʻpincha egasiz aytiladi: «Hujjatlarni jumagacha yuborish kerak», «Chiptalarni internetda sotib olish mumkin». Inglizchaga oʻgirganda hujjat ega boʻlib qoladi, feʼl esa aniq nisbatda qoladi. Natijada «hujjatlar yuboradi» degan maʼno chiqadi. Ega harakatni qabul qilsa: modal + be + past participle.
2. «-ilyapti» → is + -ing. «Hujjatlaringiz tekshirilyapti» bitta soʻz, va unda «-yap-» bor. Shuning uchun inglizchada are checking deymiz, lekin bu «hujjatlar nimanidir tekshiryapti» degani boʻlib qoladi. Jarayondagi majhul shakl: is / are being + past participle.
3. Savolda soʻz tartibi. «Natijalar qachon eʼlon qilinadi?» savolida tartib oʻzgarmaydi. Inglizchada esa birinchi yordamchi feʼl (will, has, is, can) egadan oldin keladi, qolgan qismlar egadan keyin qoladi.
4. «Hozircha … -di» → Past Simple. «Hozircha besh kishi ishga qabul qilindi» gapida oʻzbekcha «-di» keladi. So far («hozircha», «hozirgacha») esa hozirgi paytgacha boʻlgan natijani bildiradi, shuning uchun inglizchada has / have been + past participle.
Adashtirmang
being va been — being am / is / are / was / were dan keyin keladi (davomli); been have / has / had dan keyin keladi (perfect). Oʻzbekchada: «yuvilyapti» va «yuvildi».
Aniq nisbatdagi va majhul nisbatdagi davomli shakl — Ega harakatni qiladimi yoki qabul qiladimi?
Boshqa feʼllardan keyingi majhul shakl — wants to be promoted, hates being told (majhul infinitive va -ing shakli) B2-13 da; It is said that… B2-12 da oʻrganiladi.
Imlo va talaffuz
- been odatda kuchsiz: /bɪn/, qisqa unli bilan. being esa odatda ikki boʻgʻinli: /ˈbiːɪŋ/. Oʻzbek tilida unlilar choʻziqlik bilan farqlanmaydi, shuning uchun been va being ning boshini bir xil aytish oson; ikki boʻgʻinni eshitishga harakat qiling. Oxiridagi /ŋ/ oʻzbekcha «ng» ga oʻxshaydi, oxiriga /g/ qoʻshmang.
- has been va have been qisqaradi: It's been sold, They've been told. Esda tuting: it's been = it has been.
- will be → 'll be: It'll be fixed tomorrow /ɪtl bi ˈfɪkst/.
- must be va can be tez aytiladi: /məs bi/, /kən bi/. Urgʻu past participle ga tushadi: must be SIGNED.
- Norasmiy nutqda going to be «gonna be» kabi eshitilishi mumkin, lekin yozuvda going to deb yozing.
Oltin qoida
be ni kerakli zamonga qoʻying (is being, was being, has been, had been, will be, is going to be, must be), keyin past participle ni qoʻshing. Past participle hech qachon oʻzgarmaydi. Esda tuting: oʻzbekchadagi bitta soʻz («tozalanyapti») inglizchada uch soʻz: is being cleaned.
Mashqlar
A. Tuzilish
Qavs ichidagi feʼlni koʻrsatilgan zamonda majhul nisbatda yozing yoki gapni majhul nisbatga oʻtkazing.
-
Present Continuous: The kitchen (paint) at the moment.
-
Present Perfect: My bike (steal)!
-
will: The results (send) by email.
-
must: Passports (show) at the gate.
-
Past Continuous: The patient (examine) when the doctor's phone rang.
-
Past Perfect: When we arrived, all the tickets (sell).
-
Majhul nisbatga oʻtkazing: They are going to close the old factory.
-
Majhul nisbatga oʻtkazing: You can't use this lift in a fire.lift (UK) = elevator (US)
B. Maʼno
Vaziyatga mos javobni tanlang.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: Don't sit there! The bench … right now.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: The bench …, so it looks new now.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: The food … by our chef.
-
Toʻgʻri yozuvni tanlang: before entering.
C. Xatoni toping
Har bir gapda bitta xato bor yoki gap toʻgʻri. Toʻgʻrilangan gapni yozing yoki correct deb yozing.
-
The new bridge is building now.
-
The emails have sent.
-
This medicine should taken twice a day.
-
My car is being repaired this week.
D. Kontekstda
Xabarni toʻldiring. Qavs ichidagi soʻzlardan foydalanib, feʼlni toʻgʻri shaklda yozing.
Dear guest, we are sorry, but the pool 17 (clean) at the moment, so it is closed today. It 18 (open) again tomorrow at 8 a.m. Your room 19 (already / change) to a sea-view room, at no extra cost. Breakfast 20 (can / order) to your room until 11 a.m. Towels 21 (must / return) to reception.
E. Sizning navbatingiz
Ingliz tilida yozing.
-
Hozir shahringizda nima qurilyapti yoki oʻzgartirilyapti? Bitta gap yozing.
-
Uyingiz yoki ish joyingiz uchun must be yoki should be bilan ikkita qoida yozing.
F. Aralash takrorlash
Oldingi darslarni takrorlang.
-
B1-10 Passive Voice oʻzbekcha: majhul nisbat (is made, was built) Where you born?
-
B1-05 Future Continuous oʻzbekcha: «Ertaga shu paytda … -yotgan boʻlaman» This time tomorrow I (lie) on a beach.
-
A2-17 Present Perfect oʻzbekcha: just, already va yet (hozirgina, allaqachon, hali) I haven't finished the report ___. …
-
B1-07 Third Conditional oʻzbekcha: «bilganimda, … -gan boʻlardim» If the bridge (not / be) closed, we would have arrived on time.
Javoblar
A. Tuzilish
- is being painted
- has been stolen / 's been stolen
- will be sent / 'll be sent
- must be shown
- was being examined
- had been sold / 'd been sold
- The old factory is going to be closed.
- This lift can't be used in a fire.
B. Maʼno
- is being painted
- has been painted
- is being prepared
- Shoes must be removed
C. Xatoni toping
- The new bridge is being built now.
- The emails have been sent.
- This medicine should be taken twice a day.
- ✓ My car is being repaired this week.
D. Kontekstda
- is being cleaned
- will be opened / is going to be opened / will be open / will open / opens / is opening / is going to open
- has already been changed / 's already been changed
- can be ordered
- must be returned
E. Sizning navbatingiz
- A new metro line is being built in the city centre.
- Shoes must be left at the door. The kitchen should be cleaned every evening.
F. Aralash takrorlash
- were
- will be lying / 'll be lying
- yet
- hadn't been / had not been
