SlowingoGrammatika
B1 3 / 39

Past Perfect oʻzbekcha: «ketgan edi» = had left. Oʻtmishdan oldingi oʻtmish

Past Perfect: I Had Already Left

Bu sahifada
  1. Maqsad
  2. Asosiy gʻoya
  3. Oʻzbek va ingliz tillari
  4. Tuzilish
  5. Qoʻllanish
  6. Keng tarqalgan xatolar
  7. Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar
  8. Adashtirmang
  9. Imlo va talaffuz
  10. Oltin qoida
  11. Mashqlar

Maqsad

Bu darsdan keyin siz bir oʻtmish harakati boshqa oʻtmish harakatidan oldin sodir boʻlganini had + past participle yordamida koʻrsata olasiz hamda Past Perfect qachon zarur va qachon Past Simple yetarli ekanini bilasiz.

Asosiy gʻoya

Present Perfect hozirdan turib orqaga qaraydi. Past Perfect ham shunday qiladi, lekin oʻtmishdagi bir paytdan turib. Bu «oʻtmishning oʻtmishi».

Hikoyangizning bir nuqtasida turibsiz, deb tasavvur qiling, masalan: when I got to the cinema. U yerdan yelkangiz osha orqaga qaraysiz: the film had already started. Ikkita oʻtmish payti bor va Past Perfect oldingisini belgilaydi.

Solishtiring: When I arrived, the film started (men keldim, keyin film boshlandi) va When I arrived, the film had started (avval film boshlangan; men boshini koʻrmay qoldim). Bitta kichik soʻz — had — voqealar tartibini oʻzgartiradi.

Agar tartib allaqachon aniq boʻlsa — voqealarni ketma-ket aytayotgan boʻlsangiz yoki before va after kabi soʻzlar tartibni koʻrsatsa — Past Simple yetarli. Past Perfect — har bir oldingi harakat uchun qoida emas, aniqlik uchun vosita.

Oʻzbek va ingliz tillari

Yaxshi xabar: oʻzbek tilida ham «oʻtmishning oʻtmishi» bor — -gan edi («ketgan edi», «boshlangan edi»), koʻpincha -ib boʻlgan edi bilan («tortib boʻlishgan edi» = had already served). «Bekatga yetib borganimda, poyezd ketgan edi» — inglizchada ham xuddi shunday: When I got to the station, the train had left. Farqlar ikkita. Birinchidan, oʻzbekchada -gan edi baʼzan keyingi oʻtmish payti boʻlmasa ham, shunchaki uzoq oʻtmish haqida ishlatiladi («Oʻtgan yili Samarqandga borgan edim»); inglizchada bu yerda Past Simple kerak. Ikkinchidan, «-guncha» qoʻshimchasi ham until, ham by the time maʼnosini beradi; Past Perfect bilan odatda by the time keladi. Oʻtmishdagi paytgacha davom etgan harakat uchun oʻzbekchadagi «… dan beri» + -ayotgan edi inglizcha had been + -ing ga yaqin.

OʻzbekchaMaʼnosiInglizcha
Bekatga yetib borganimda, poyezd ketgan edi.avval poyezd ketdiWhen I got to the station, the train had left.
Men kelganimda, ular kechki ovqatni tortishdi.men keldim, keyin ovqatWhen I arrived, they served dinner.
Men kelganimda, ular kechki ovqatni tortib boʻlishgan edi.avval ovqat, men kechikdimWhen I arrived, they had already served dinner.
Oʻt oʻchiruvchilar kelguncha, qoʻshnilar olovni oʻchirib boʻlishgan edi.oʻsha paytgachaBy the time the firefighters arrived, the neighbours had put out the fire.
Kanadaga borgunimcha hech qachon samolyotda uchmagan edim.oʻtmishdagi paytgacha tajribaI had never flown before I went to Canada.
Avtobus nihoyat kelganida, qirq daqiqadan beri kutayotgan edim.oʻtmishdagi paytgacha davomiylikI'd been waiting for forty minutes when the bus finally came.

Tuzilish

had + past participle — had hamma ega uchun bir xil.

Misol
Darak gapShe had left. / She'd left.
InkorWe hadn't eaten. / We had not eaten.
Ha / yoʻq savoliHad you met him before?
Wh- savolWhere had they gone?
Qisqa javoblarYes, I had. / No, I hadn't.

Qisqargan shakl 'd — 'd had ham, would ham boʻlishi mumkin. Keyingi soʻzga qarang:

'd +maʼnosiMisol
past participlehadI'd finished.
asosiy shaklwouldI'd finish. (B1-06 ga qarang)
betterhadYou'd better go. (B2-05 ga qarang)

Past Perfect Continuous (qisqacha) — had been + -ing shakli

Misol
Darak gapI'd been waiting for an hour.
InkorShe hadn't been sleeping well.
SavolHow long had you been working there?

Qoʻllanish

1Ikki oʻtmish harakatining oldingisi

Keyingi oʻtmish payti haqida gapirayotgan boʻlsangiz, avval sodir boʻlgan harakat uchun Past Perfect ishlating.

When I got to the station, the train had left.
Bekatga yetib borganimda, poyezd ketgan edi.
poyezd avval ketgan; «-gan edi» → had + past participle
She didn't recognise me because I'd changed so much.
U meni tanimadi, chunki men juda oʻzgarib ketgan edim.
We went back to the restaurant where we'd had our first date.
Birinchi marta uchrashgan restoranimizga yana bordik.
He'd lost his keys, so he couldn't get into the flat.
U kalitlarini yoʻqotib qoʻygan edi, shuning uchun kvartiraga kira olmadi.
flat (UK), apartment (US)

2Past Simple ketma-ketligi va Past Perfect

When + Past Simple, Past Simple odatda «biri, keyin ikkinchisi» degani. Past Perfect tartibni oʻzgartiradi. Oʻzbekchada ham shunday: «-di» va «-gan edi».

When I arrived, they served dinner.
Men kelganimda, ular kechki ovqatni tortishdi.
men keldim, keyin ovqat
When I arrived, they had already served dinner.
Men kelganimda, ular kechki ovqatni tortib boʻlishgan edi.
avval ovqat; men kechikdim
When the guests left, I cleaned the kitchen.
Mehmonlar ketgach, oshxonani tozaladim.
ular ketdi, keyin men tozaladim
When the guests had left, I cleaned the kitchen.
Mehmonlar butunlay ketib boʻlgach, oshxonani tozaladim.
avval ular toʻliq ketgani taʼkidlanadi

3By the time, already, just

By the time + Past Simple = «oʻsha paytga kelib yoki undan oldin», oʻzbekchadagi «-guncha». Already va just had bilan past participle orasiga qoʻyiladi.

By the time the firefighters arrived, the neighbours had put out the fire.
Oʻt oʻchiruvchilar kelguncha, qoʻshnilar olovni oʻchirib boʻlishgan edi.
By the time I finished my degree, I had changed my mind about teaching.
Oʻqishni bitirgunimcha, oʻqituvchi boʻlish haqidagi fikrimdan qaytgan edim.
The meeting had already started when I logged in.
Men tizimga kirganimda, yigʻilish allaqachon boshlangan edi.
I'd just sat down when the phone rang.
Endigina oʻtirgan edim, telefon jiringlab qoldi.

4Before, after va never… before

Before va after bilan Past Perfect koʻpincha shart emas, chunki soʻzning oʻzi tartibni koʻrsatadi. Never… before va the first time oʻtmishdagi bir paytgacha boʻlgan tajriba haqida gapiradi.

After she had checked the figures, she sent the report.
Raqamlarni tekshirib chiqqanidan keyin, u hisobotni yubordi.
After she checked the figures, she sent the report.
Raqamlarni tekshirgach, u hisobotni yubordi.
bu ham toʻgʻri
I had never flown before I went to Canada.
Kanadaga borgunimcha hech qachon samolyotda uchmagan edim.
oʻzbekchada ikki inkor, inglizchada faqat never
It was the first time I'd eaten sushi.
Sushini birinchi marta yeyishim edi.
oʻtmishdagi hikoyada first time + Past Perfect
Had you ever been to a concert before that one?
Undan oldin hech konsertda boʻlgan edingizmi?

5Past Perfect kerak boʻlmaganda

Voqealarni sodir boʻlgan tartibda aytayotgan boʻlsangiz, Past Simple ishlating. Had lar koʻpayib ketsa, hikoya ogʻirlashadi.

I woke up, had a shower and left the house.
Uygʻondim, dush qabul qildim va uydan chiqdim.
aniq ketma-ketlik: faqat Past Simple
She finished school in 2010 and moved to Berlin a year later.
U 2010-yilda maktabni bitirdi va bir yildan keyin Berlinga koʻchib ketdi.
I bought a new laptop because my old one broke.
Yangi noutbuk oldim, chunki eskisi buzilib qoldi.
sabab-natija tartibni aniq koʻrsatadi; had broken ham mumkin

6Past Perfect Continuous: oʻtmishdagi paytgacha davomiylik

Had been + -ing oʻtmishdagi bir paytgacha davom etgan yoki oʻsha payt hozirgina toʻxtagan, natijasi koʻrinib turgan harakatni koʻrsatadi. Bu B1-01 ning oʻtgan zamondagi shakli.

I'd been waiting for forty minutes when the bus finally came.
Avtobus nihoyat kelganida, qirq daqiqadan beri kutayotgan edim.
Her eyes were red. She'd been crying.
Uning koʻzlari qizargan edi. U yigʻlagan edi.
she, her → ayol
They'd been living in Dublin for five years when their son was born.
Oʻgʻillari tugʻilganida, ular besh yildan beri Dublinda yashayotgan edi.

Keng tarqalgan xatolar

⚠️When I arrived, the film already started.
✅When I arrived, the film had already started.
Past Perfect film avval boshlanganini aniq koʻrsatadi. (Past Simple + already norasmiy Amerika ingliz tilida keng tarqalgan, lekin bu yerda tartibni chalkashtirishi mumkin.)
❌I had went home.
✅I had gone home.
had + past participle, Past Simple shakli emas.
❌She hadn't saw the email.
✅She hadn't seen the email.
hadn't dan keyin past participle.
❌It was the first time I have been there.
✅It was the first time I had been there.
Oʻtmishdagi hikoyada first time → Past Perfect.
❌Did you had finished?
✅Had you finished?
Savolni had ning oʻzi tuzadi; did kerak emas.
❌I've already eaten when they arrived.
✅I'd already eaten when they arrived.
Nuqtai nazar oʻtmishda, shuning uchun have emas, had.
❌I had been knowing him for years.
✅I had known him for years.
Holat feʼllari Past Perfect da ham simple boʻlib qoladi.
⚠️Yesterday I had woken up at 7, had had breakfast and had left at 8.
✅Yesterday I woke up at 7, had breakfast and left at 8.
Keyingi oʻtmish payti boʻlmagan oddiy ketma-ketlikka faqat Past Simple kerak.

Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar

1. «-gan edi» = uzoq oʻtmish. Oʻzbekchada «Oʻtgan yili Samarqandga borgan edim» deyish mumkin: bu yerda keyingi oʻtmish payti yoʻq, shunchaki voqea uzoqroqda. Inglizchada Past Perfect faqat boshqa oʻtmish paytidan oldin boʻlgan narsa uchun. Oddiy oʻtmish voqeasi uchun Past Simple.

⚠️Last summer I had visited Samarkand with my family.
✅Last summer I visited Samarkand with my family.
Grammatika jihatidan toʻgʻri, lekin keyingi oʻtmish payti yoʻq: tinglovchi «undan keyin nima boʻldi?» deb kutadi.
⚠️My grandfather had built this house in 1975.
✅My grandfather built this house in 1975.
Grammatika jihatidan toʻgʻri, lekin bu bitta aniq oʻtmish voqeasi, keyingi oʻtmish payti yoʻq: Past Simple.

2. «-guncha» → until. «Biz stadionga yetib borguncha, oʻyin boshlangan edi» gapidagi «-guncha» ni until deb tarjima qilamiz. Until «… gacha davom etdi» degani; «oʻsha paytga kelib allaqachon» maʼnosi uchun by the time ishlating.

⚠️Until we got to the stadium, the match had started.
✅By the time we got to the stadium, the match had started.
Shakl jihatidan toʻgʻri, lekin until «… gacha davom etdi» degani, maʼno buziladi; «oʻsha paytga kelib»: by the time.

3. «Hech qachon … -magan edim» → hadn't never. Oʻzbekchada «hech qachon» bilan feʼl ham inkor shaklda keladi. Inglizchada bitta inkor yetadi: had never yoki hadn't ever.

❌I hadn't never seen snow before I moved to Tashkent.
✅I had never seen snow before I moved to Tashkent.
Bitta inkor: never.
❌Malika hadn't never driven a car before that day.
✅Malika had never driven a car before that day.
had never + past participle.

Adashtirmang

Present Perfect va Past Perfect — Ikkalasi ham orqaga qaraydi. Present Perfect hozirdan A2-17, Past Perfect esa oʻtmishdagi bir paytdan orqaga qaraydi.

I've lost my wallet.
Hamyonimni yoʻqotib qoʻydim.
muammo hozir
I'd lost my wallet, so I couldn't pay.
Hamyonimni yoʻqotib qoʻygan edim, shuning uchun pul toʻlay olmadim.
muammo oʻshanda

when dan keyin Past Simple va Past Perfect — Asosiy gapdagi zamon voqealar tartibini oʻzgartiradi. Hikoyada qoʻllanishi: B1-04.

When she called, I left.
U qoʻngʻiroq qilganda, men chiqib ketdim.
u qoʻngʻiroq qildi → keyin men ketdim
When she called, I had already left.
U qoʻngʻiroq qilganda, men allaqachon chiqib ketgan edim.
men ketdim → keyin u qoʻngʻiroq qildi (men yoʻq edim)

had (Past Perfect) va had (have ning Past Simple shakli) — Bir xil soʻz yordamchi feʼl ham, asosiy feʼl ham boʻlishi mumkin, baʼzan ikkalasi yonma-yon keladi.

We'd had lunch when they arrived.
Ular kelganda, biz tushlik qilib boʻlgan edik.
had (yordamchi feʼl) + had (have ning past participle shakli)
We had lunch at one.
Soat birda tushlik qildik.
have ning Past Simple shakli

Imlo va talaffuz

  • Oddiy nutqda had kuchsiz: /həd/ yoki /əd/, olmoshdan keyin esa odatda faqat /d/: I'd, you'd, she'd, we'd, they'd.
  • Otdan keyin ham had nutqda qisqarishi mumkin («the bus'd left» kabi eshitiladi), lekin yozuvda toʻliq shaklni ishlating: The bus had left.
  • hadn't qisqarmaydi va odatda urgʻuli: /ˈhædnt/. Unli /æ/ — ogʻizni keng ochib aytiladigan tovush, oʻzbekcha «e» va «a» orasida.
  • I'd oxiridagi /d/ ni yutib yubormang: aks holda I'd finished xuddi I finished kabi eshitiladi. Koʻp oʻzbekzabonlar soʻz oxiridagi jarangli undoshni jarangsiz aytadi; /d/ ni /t/ ga aylantirmang.
  • Unli bilan boshlanadigan soʻzdan oldin I'd ravon ulanadi: I'd already — /aɪdɔːlˈredi/.
  • Notoʻgʻri feʼllarning uchinchi shakli: A2-16 dagi uch shaklli roʻyxatlarni takrorlang — go / went / gone, see / saw / seen, take / took / taken, write / wrote / written.

Oltin qoida

Allaqachon oʻtmishdasiz va yana orqaroqqa qaytishingiz kerakmi? had + past participle ishlating. Tartib allaqachon aniq boʻlsa, Past Simple yetarli. Oʻzbekcha «-gan edi» ham shu ishni qiladi, lekin uni oddiy uzoq oʻtmish uchun Past Perfect ga aylantirmang.

Mashqlar

A. Tuzilish

Qavs ichidagi feʼlni toʻgʻri shaklda yozing.

  1. When we got to the party, everyone (go) home.
  2. I (not see) the film before, so I really enjoyed it.
  3. By the time the police arrived, the thieves (escape).
  4. It was the first time she (drive) on the left.
  5. I was tired because I (work) all day. (continuous ishlating)
  6. Savol tuzing: you / meet / him / before? (Past Perfect)

B. Maʼno

Toʻgʻri javobni tanlang.

  1. "When I arrived, she had cooked dinner." Bu nimani anglatadi?
  2. "We'd met before." gapida 'd nimani bildiradi? …
  3. "I'd love a coffee." gapida 'd nimani bildiradi? …
  4. Past Perfect kerakmi? "I got up, … and went out."

C. Xatoni toping

Har bir gapda bitta xato bor yoki gap toʻgʻri. Toʻgʻrilangan gapni yozing yoki correct deb yozing.

  1. They had took the wrong bus.
  2. Did you had eaten before the show?
  3. I've already left when you called.
  4. After I had finished my homework, I watched TV.

D. Kontekstda

Matnni toʻldiring. Qavs ichidagi feʼllardan foydalaning.

A bad start
Last Monday was a disaster. When I woke up, I saw that my alarm 15 (not ring). I ran to the station, but the train 16 (already / leave). By the time I got to the office, the meeting 17 (start). My boss looked at me. I 18 (never / be) late before, so she just smiled. I 19 (sit) down and opened my laptop.

E. Sizning navbatingiz

Ingliz tilida yozing.

  1. Oʻzingiz haqidagi gapni tugating: When I got home yesterday, … (Past Perfect ishlating).
  2. Hayotingizdagi bir «birinchi marta» haqida yozing.

F. Aralash takrorlash

Oldingi darslarni takrorlang.

  1. B1-01 Present Perfect Continuous oʻzbekcha: «qirq daqiqadan beri kutyapman» inglizcha qanday?
    I (study) all morning, so I need a break now.
  2. A2-02 Past Simple yoki Past Continuous? When, while, during va for farqi
    I (cook) dinner when the phone rang.
  3. A2-28 Used To oʻzbekcha: «ilgari … -ardim» — oʻtmishdagi odatlar va holatlar
    used to ishlating: We (live) in a small flat when I was a child.
Javoblar

A. Tuzilish

  1. had gone
  2. hadn't seen / had not seen
  3. had escaped
  4. had driven / 'd driven
  5. had been working / 'd been working
  6. Had you met him before?

B. Maʼno

  1. She cooked before I arrived.
  2. had
  3. would
  4. got dressed

C. Xatoni toping

  1. They had taken the wrong bus.
  2. Had you eaten before the show?
  3. I'd already left when you called. / I had already left when you called.
  4. ✓ After I had finished my homework, I watched TV.

D. Kontekstda

  1. hadn't rung / had not rung / didn't ring
  2. had already left / 'd already left
  3. had started / had already started
  4. had never been / 'd never been
  5. sat

E. Sizning navbatingiz

  1. When I got home yesterday, my sister had already cooked dinner.
  2. It was the first time I had seen the sea. I was seven.

F. Aralash takrorlash

  1. have been studying / have studied
  2. was cooking
  3. used to live
Android ilovasiYo'l-yo'lakay o'rganing Google Play