Past Perfect oʻzbekcha: «ketgan edi» = had left. Oʻtmishdan oldingi oʻtmish
Past Perfect: I Had Already Left
Bu sahifada
Maqsad
Bu darsdan keyin siz bir oʻtmish harakati boshqa oʻtmish harakatidan oldin sodir boʻlganini had + past participle yordamida koʻrsata olasiz hamda Past Perfect qachon zarur va qachon Past Simple yetarli ekanini bilasiz.
Asosiy gʻoya
Present Perfect hozirdan turib orqaga qaraydi. Past Perfect ham shunday qiladi, lekin oʻtmishdagi bir paytdan turib. Bu «oʻtmishning oʻtmishi».
Hikoyangizning bir nuqtasida turibsiz, deb tasavvur qiling, masalan: when I got to the cinema. U yerdan yelkangiz osha orqaga qaraysiz: the film had already started. Ikkita oʻtmish payti bor va Past Perfect oldingisini belgilaydi.
Solishtiring: When I arrived, the film started (men keldim, keyin film boshlandi) va When I arrived, the film had started (avval film boshlangan; men boshini koʻrmay qoldim). Bitta kichik soʻz — had — voqealar tartibini oʻzgartiradi.
Agar tartib allaqachon aniq boʻlsa — voqealarni ketma-ket aytayotgan boʻlsangiz yoki before va after kabi soʻzlar tartibni koʻrsatsa — Past Simple yetarli. Past Perfect — har bir oldingi harakat uchun qoida emas, aniqlik uchun vosita.
Oʻzbek va ingliz tillari
Yaxshi xabar: oʻzbek tilida ham «oʻtmishning oʻtmishi» bor — -gan edi («ketgan edi», «boshlangan edi»), koʻpincha -ib boʻlgan edi bilan («tortib boʻlishgan edi» = had already served). «Bekatga yetib borganimda, poyezd ketgan edi» — inglizchada ham xuddi shunday: When I got to the station, the train had left. Farqlar ikkita. Birinchidan, oʻzbekchada -gan edi baʼzan keyingi oʻtmish payti boʻlmasa ham, shunchaki uzoq oʻtmish haqida ishlatiladi («Oʻtgan yili Samarqandga borgan edim»); inglizchada bu yerda Past Simple kerak. Ikkinchidan, «-guncha» qoʻshimchasi ham until, ham by the time maʼnosini beradi; Past Perfect bilan odatda by the time keladi. Oʻtmishdagi paytgacha davom etgan harakat uchun oʻzbekchadagi «… dan beri» + -ayotgan edi inglizcha had been + -ing ga yaqin.
| Oʻzbekcha | Maʼnosi | Inglizcha |
|---|---|---|
| Bekatga yetib borganimda, poyezd ketgan edi. | avval poyezd ketdi | When I got to the station, the train had left. |
| Men kelganimda, ular kechki ovqatni tortishdi. | men keldim, keyin ovqat | When I arrived, they served dinner. |
| Men kelganimda, ular kechki ovqatni tortib boʻlishgan edi. | avval ovqat, men kechikdim | When I arrived, they had already served dinner. |
| Oʻt oʻchiruvchilar kelguncha, qoʻshnilar olovni oʻchirib boʻlishgan edi. | oʻsha paytgacha | By the time the firefighters arrived, the neighbours had put out the fire. |
| Kanadaga borgunimcha hech qachon samolyotda uchmagan edim. | oʻtmishdagi paytgacha tajriba | I had never flown before I went to Canada. |
| Avtobus nihoyat kelganida, qirq daqiqadan beri kutayotgan edim. | oʻtmishdagi paytgacha davomiylik | I'd been waiting for forty minutes when the bus finally came. |
Tuzilish
had + past participle — had hamma ega uchun bir xil.
| Misol | |
|---|---|
| Darak gap | She had left. / She'd left. |
| Inkor | We hadn't eaten. / We had not eaten. |
| Ha / yoʻq savoli | Had you met him before? |
| Wh- savol | Where had they gone? |
| Qisqa javoblar | Yes, I had. / No, I hadn't. |
Qisqargan shakl 'd — 'd had ham, would ham boʻlishi mumkin. Keyingi soʻzga qarang:
| 'd + | maʼnosi | Misol |
|---|---|---|
| past participle | had | I'd finished. |
| asosiy shakl | would | I'd finish. (B1-06 ga qarang) |
| better | had | You'd better go. (B2-05 ga qarang) |
Past Perfect Continuous (qisqacha) — had been + -ing shakli
| Misol | |
|---|---|
| Darak gap | I'd been waiting for an hour. |
| Inkor | She hadn't been sleeping well. |
| Savol | How long had you been working there? |
Qoʻllanish
1Ikki oʻtmish harakatining oldingisi
Keyingi oʻtmish payti haqida gapirayotgan boʻlsangiz, avval sodir boʻlgan harakat uchun Past Perfect ishlating.
2Past Simple ketma-ketligi va Past Perfect
When + Past Simple, Past Simple odatda «biri, keyin ikkinchisi» degani. Past Perfect tartibni oʻzgartiradi. Oʻzbekchada ham shunday: «-di» va «-gan edi».
3By the time, already, just
By the time + Past Simple = «oʻsha paytga kelib yoki undan oldin», oʻzbekchadagi «-guncha». Already va just had bilan past participle orasiga qoʻyiladi.
4Before, after va never… before
Before va after bilan Past Perfect koʻpincha shart emas, chunki soʻzning oʻzi tartibni koʻrsatadi. Never… before va the first time oʻtmishdagi bir paytgacha boʻlgan tajriba haqida gapiradi.
5Past Perfect kerak boʻlmaganda
Voqealarni sodir boʻlgan tartibda aytayotgan boʻlsangiz, Past Simple ishlating. Had lar koʻpayib ketsa, hikoya ogʻirlashadi.
6Past Perfect Continuous: oʻtmishdagi paytgacha davomiylik
Had been + -ing oʻtmishdagi bir paytgacha davom etgan yoki oʻsha payt hozirgina toʻxtagan, natijasi koʻrinib turgan harakatni koʻrsatadi. Bu B1-01 ning oʻtgan zamondagi shakli.
Keng tarqalgan xatolar
Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar
1. «-gan edi» = uzoq oʻtmish. Oʻzbekchada «Oʻtgan yili Samarqandga borgan edim» deyish mumkin: bu yerda keyingi oʻtmish payti yoʻq, shunchaki voqea uzoqroqda. Inglizchada Past Perfect faqat boshqa oʻtmish paytidan oldin boʻlgan narsa uchun. Oddiy oʻtmish voqeasi uchun Past Simple.
2. «-guncha» → until. «Biz stadionga yetib borguncha, oʻyin boshlangan edi» gapidagi «-guncha» ni until deb tarjima qilamiz. Until «… gacha davom etdi» degani; «oʻsha paytga kelib allaqachon» maʼnosi uchun by the time ishlating.
3. «Hech qachon … -magan edim» → hadn't never. Oʻzbekchada «hech qachon» bilan feʼl ham inkor shaklda keladi. Inglizchada bitta inkor yetadi: had never yoki hadn't ever.
Adashtirmang
Present Perfect va Past Perfect — Ikkalasi ham orqaga qaraydi. Present Perfect hozirdan A2-17, Past Perfect esa oʻtmishdagi bir paytdan orqaga qaraydi.
when dan keyin Past Simple va Past Perfect — Asosiy gapdagi zamon voqealar tartibini oʻzgartiradi. Hikoyada qoʻllanishi: B1-04.
had (Past Perfect) va had (have ning Past Simple shakli) — Bir xil soʻz yordamchi feʼl ham, asosiy feʼl ham boʻlishi mumkin, baʼzan ikkalasi yonma-yon keladi.
Imlo va talaffuz
- Oddiy nutqda had kuchsiz: /həd/ yoki /əd/, olmoshdan keyin esa odatda faqat /d/: I'd, you'd, she'd, we'd, they'd.
- Otdan keyin ham had nutqda qisqarishi mumkin («the bus'd left» kabi eshitiladi), lekin yozuvda toʻliq shaklni ishlating: The bus had left.
- hadn't qisqarmaydi va odatda urgʻuli: /ˈhædnt/. Unli /æ/ — ogʻizni keng ochib aytiladigan tovush, oʻzbekcha «e» va «a» orasida.
- I'd oxiridagi /d/ ni yutib yubormang: aks holda I'd finished xuddi I finished kabi eshitiladi. Koʻp oʻzbekzabonlar soʻz oxiridagi jarangli undoshni jarangsiz aytadi; /d/ ni /t/ ga aylantirmang.
- Unli bilan boshlanadigan soʻzdan oldin I'd ravon ulanadi: I'd already — /aɪdɔːlˈredi/.
- Notoʻgʻri feʼllarning uchinchi shakli: A2-16 dagi uch shaklli roʻyxatlarni takrorlang — go / went / gone, see / saw / seen, take / took / taken, write / wrote / written.
Oltin qoida
Allaqachon oʻtmishdasiz va yana orqaroqqa qaytishingiz kerakmi? had + past participle ishlating. Tartib allaqachon aniq boʻlsa, Past Simple yetarli. Oʻzbekcha «-gan edi» ham shu ishni qiladi, lekin uni oddiy uzoq oʻtmish uchun Past Perfect ga aylantirmang.
Mashqlar
A. Tuzilish
Qavs ichidagi feʼlni toʻgʻri shaklda yozing.
-
When we got to the party, everyone (go) home.
-
I (not see) the film before, so I really enjoyed it.
-
By the time the police arrived, the thieves (escape).
-
It was the first time she (drive) on the left.
-
I was tired because I (work) all day. (continuous ishlating)
-
Savol tuzing: you / meet / him / before? (Past Perfect)
B. Maʼno
Toʻgʻri javobni tanlang.
-
"When I arrived, she had cooked dinner." Bu nimani anglatadi?
-
"We'd met before." gapida 'd nimani bildiradi? …
-
"I'd love a coffee." gapida 'd nimani bildiradi? …
-
Past Perfect kerakmi? "I got up, … and went out."
C. Xatoni toping
Har bir gapda bitta xato bor yoki gap toʻgʻri. Toʻgʻrilangan gapni yozing yoki correct deb yozing.
-
They had took the wrong bus.
-
Did you had eaten before the show?
-
I've already left when you called.
-
After I had finished my homework, I watched TV.
D. Kontekstda
Matnni toʻldiring. Qavs ichidagi feʼllardan foydalaning.
Last Monday was a disaster. When I woke up, I saw that my alarm 15 (not ring). I ran to the station, but the train 16 (already / leave). By the time I got to the office, the meeting 17 (start). My boss looked at me. I 18 (never / be) late before, so she just smiled. I 19 (sit) down and opened my laptop.
E. Sizning navbatingiz
Ingliz tilida yozing.
-
Oʻzingiz haqidagi gapni tugating: When I got home yesterday, … (Past Perfect ishlating).
-
Hayotingizdagi bir «birinchi marta» haqida yozing.
F. Aralash takrorlash
Oldingi darslarni takrorlang.
-
B1-01 Present Perfect Continuous oʻzbekcha: «qirq daqiqadan beri kutyapman» inglizcha qanday? I (study) all morning, so I need a break now.
-
A2-02 Past Simple yoki Past Continuous? When, while, during va for farqi I (cook) dinner when the phone rang.
-
A2-28 Used To oʻzbekcha: «ilgari … -ardim» — oʻtmishdagi odatlar va holatlar used to ishlating: We (live) in a small flat when I was a child.flat (UK); apartment (US)
Javoblar
A. Tuzilish
- had gone
- hadn't seen / had not seen
- had escaped
- had driven / 'd driven
- had been working / 'd been working
- Had you met him before?
B. Maʼno
- She cooked before I arrived.
- had
- would
- got dressed
C. Xatoni toping
- They had taken the wrong bus.
- Had you eaten before the show?
- I'd already left when you called. / I had already left when you called.
- ✓ After I had finished my homework, I watched TV.
D. Kontekstda
- hadn't rung / had not rung / didn't ring
- had already left / 'd already left
- had started / had already started
- had never been / 'd never been
- sat
E. Sizning navbatingiz
- When I got home yesterday, my sister had already cooked dinner.
- It was the first time I had seen the sea. I was seven.
F. Aralash takrorlash
- have been studying / have studied
- was cooking
- used to live
