Want him to, make him do, let him do oʻzbekcha: «-ishini xohlayman», majbur qilmoq va ruxsat bermoq
Want Him To, Make Him Do, Let Him Do
Bu sahifada
Maqsad
Bu darsdan keyin siz boshqa odam nima qilishini xohlashingiz, soʻrashingiz, aytishingiz yoki unga koʻndirishingiz haqida gapira olasiz (I want you to stay), shuningdek kimdir boshqa odamni biror ishga majbur qilishi (make), unga ruxsat berishi (let, allow, permit) yoki yordam berishi (help) haqida aniq va majhul nisbatdagi gaplarda gapirasiz.
Asosiy gʻoya
B1-17 da ikkala harakatni ham bitta odam bajargan edi: I want to stay. Endi gapga ikkinchi odam kiradi: I want you to stay. Bu odam, yaʼni toʻldiruvchi, ikki feʼl orasida turadi.
Odam bilan harakat orasidagi darvozani tasavvur qiling. Want, ask, tell, persuade odamni darvoza tomon yoʻnaltiradi. Make uni xohlasa ham, xohlamasa ham darvozadan itarib oʻtkazadi. Let va allow darvozani ochib beradi: xohlasa oʻtadi. Help esa u bilan birga oʻtadi.
Grammatikasi qisqa, lekin tuzoqlarga toʻla. Bu darsdagi feʼllarning koʻpi toʻldiruvchi + to oladi: She asked me to wait. Ulardan faqat make va let doim toʻldiruvchi + asosiy shakl oladi, to siz (help ikkalasini ham olishi mumkin): She made me wait. She let me go. Majhul nisbatda esa make ga birdan to kerak boʻladi (I was made to wait), let ning oʻrniga esa be allowed to ishlatiladi.
Oʻzbek va ingliz tillari
Oʻzbekchada boshqa odamning harakati koʻpincha egalik qoʻshimchali harakat nomi bilan beriladi: «Ota-onam bilan tanishishingizni xohlayman». Shuning uchun inglizchada I want that you… yoki I want you meet… kabi xatolar chiqadi; inglizchada esa kishi + to + feʼl kerak. «Majbur qilmoq» oʻzbekchada koʻpincha orttirma nisbat qoʻshimchasi bilan ifodalanadi: «yugurtirdi», «kuldiradi», yaʼni alohida feʼl ham, «to» ham kerak emas. Inglizchada buning oʻrnida make + kishi + asosiy shakl keladi. «Ruxsat bermoq» va «yordam bermoq» esa oʻzbekchada kishini -ga bilan oladi («menga ruxsat berdi»), inglizchada esa kishi predlogsiz keladi: let me, allow me to, help me.
| Oʻzbekcha | Usul | Inglizcha |
|---|---|---|
| Ota-onam bilan tanishishingizni xohlayman. | harakat nomi + egalik + -ni | I want you to meet my parents. |
| Murabbiy bizni oʻn aylana yugurtirdi. | orttirma nisbat -tir | The coach made us run ten laps. |
| Bu hazil meni doim kuldiradi. | orttirma nisbat -dir | That joke always makes me laugh. |
| Rahbarim juma kuni erta ketishimga ruxsat berdi. | -ga ruxsat bermoq | My boss let me leave early on Friday. |
| Boʻron bizni safarni bekor qilishga majbur qildi. | majbur qilmoq + -ishga | The storm forced us to cancel the trip. |
| Muzeyda suratga olishga ruxsat berilganmi? | majhul nisbat -il | Are we allowed to take photos in the museum? |
Tuzilish
Feʼl + toʻldiruvchi + to-infinitive
| Feʼl | Misol |
|---|---|
| want, would like, expect | I want you to stay. |
| ask, tell, remind, warn | She reminded me to call him. |
| advise, encourage, persuade, invite | They persuaded her to apply. |
| allow, permit, force | The rules allow guests to stay until noon. |
| inkor: toʻldiruvchi + not to | He told us not to wait. |
Feʼl + toʻldiruvchi + asosiy shakl (to siz)
| Feʼl | Maʼnosi | Misol |
|---|---|---|
| make | majbur qilmoq / sabab boʻlmoq | The coach made us run. |
| let | ruxsat bermoq (norasmiy) | My boss let me leave early. |
| help | yordam bermoq — to ixtiyoriy | Can you help me (to) carry this? |
Let notoʻgʻri feʼl: let – let – let.
Aniq nisbat → majhul nisbat
| Aniq nisbat | Majhul nisbat |
|---|---|
| They made us wait. | We were made to wait. |
| They allowed us to leave early. | We were allowed to leave early. |
| They let us leave early. | We were allowed to leave early. (were let emas) |
| They don't permit visitors to take photos. | Visitors are not permitted to take photos. |
| My boss told me to wait. | I was told to wait. |
Har xil zamonlarda be allowed to
| Zamon | Misol |
|---|---|
| Present | Are we allowed to park here? |
| Past | I wasn't allowed to watch TV on school nights. |
| Future | You'll be allowed to leave after the test. |
| Present Perfect | Students have never been allowed to use phones in class. |
Qoʻllanish
1Xohlash va kutish: want / would like / expect + toʻldiruvchi + to
Boshqa odam biror ishni qilishini xohlasangiz yoki kutsangiz, shularni ishlating. Want dan keyin hech qachon that li ergash gap ishlatmang.
2Harakatga undovchi gaplar: ask, tell, remind, warn, advise, encourage, invite, persuade
Bu feʼllar kimnidir harakatga undash uchun aytgan gapimizni tasvirlaydi. Ular iltimos va buyruqlarni yetkazishning ham asosiy feʼllari B1-13. Inkor uchun to dan oldin not qoʻying.
3Ruxsat va majburlash: allow, permit, force + toʻldiruvchi + to
Allow betaraf; permit rasmiy (qoidalar, belgilar, hujjatlar); force kuchli: tanlov yoʻq. Uchalasi ham toʻldiruvchi + to oladi.
4Make + toʻldiruvchi + asosiy shakl (majburlash yoki sabab)
Make kimdir boshqa odamni biror ishga majbur qilishini yoki biror narsa munosabatga sabab boʻlishini bildiradi. To boʻlmaydi.
5Let + toʻldiruvchi + asosiy shakl (ruxsat)
Let ruxsat beradi. U norasmiy va nutqda juda keng tarqalgan. Let me… yordam taklif qilishning ham samimiy yoʻli.
6Majhul nisbat: be made to, be allowed to
Majhul nisbatda make to oladi: be made to do. Bu andozada let ning majhul nisbati yoʻq, shuning uchun be allowed to ishlating. Faqat bir nechta turgʻun iboralarda majhul let bor: be let go (= ishdan boʻshatilmoq), be let in, be let off (= jazodan qutulmoq).
7Help + toʻldiruvchi + (to) + asosiy shakl
Help dan keyin asosiy shakl ham, to + asosiy shakl ham toʻgʻri. Asosiy shakl, ayniqsa Amerika ingliz tilida, koʻproq ishlatiladi. Toʻldiruvchini tushirib qoldirish ham mumkin.
Keng tarqalgan xatolar
Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar
1. «Yordam berishimni xohlaysizmi?» → want I help. Oʻzbekchada boshqa odamning harakati egalik qoʻshimchasi bilan beriladi («berishimni»). Inglizchaga soʻzma-soʻz oʻgirsak, ega shaklidagi olmosh (I, he, she) va to siz feʼl chiqadi. Inglizchada: want + me / him / her + to + feʼl.
2. «Menga ruxsat berdi» → allowed to me. Oʻzbekchada ruxsat kishiga -ga bilan beriladi. Inglizchada allow va let dan keyin kishi darhol, predlogsiz keladi.
3. «Majbur qildi … -ishga» → made us to. Oʻzbekchada «-ishga» inglizchadagi to ga oʻxshab tuyuladi, shuning uchun make dan keyin ham to qoʻshib yuboramiz. Faol nisbatdagi make dan keyin to boʻlmaydi.
4. «-ga yordam bermoq» → help to someone. «Singlimga yordam berdim» dagi -ga ni to deb oʻgirish oson. Inglizchada help dan keyin kishi predlogsiz keladi.
Adashtirmang
make va let — Nazoratning qarama-qarshi gʻoyalari: make = tanlov yoʻq; let = erkin tanlov.
Let's va Let us — Let's tinglovchini ham oʻz ichiga olgan taklif A1-18. Let us (toʻliq shakl, koʻpincha please bilan) kimdandir ruxsat soʻraydi.
allow + toʻldiruvchi + to va allow + -ing — Kishi boʻlsa, toʻldiruvchi + to ishlating. Kishi aytilmasa, allow, permit va advise -ing oladi.
make someone do va get someone to do — Make majburlash; get someone to do esa koʻndirmoq yoki uyushtirmoq degani va to oladi. B2-11 ga qarang.
Imlo va talaffuz
- allowed /əˈlaʊd/ aloud (= ovoz chiqarib) bilan aynan bir xil aytiladi. Faqat allowed «ruxsat berilgan» degani. Oxiridagi /d/ ni jarangli ayting: koʻp oʻzbekzabonlar uni /t/ qilib yuboradi.
- let da -ed shakli yoʻq: Yesterday my boss let me… (letted emas).
- made to va allowed to da to kuchsiz: /ˈmeɪd tə/, /əˈlaʊd tə/.
- Let me tez nutqda koʻpincha /ˈlemi/ boʻlib eshitiladi.
- permit feʼl boʻlsa, urgʻu ikkinchi boʻgʻinda: /pəˈmɪt/; ot boʻlsa (a parking permit), birinchi boʻgʻinda: /ˈpɜːmɪt/ (UK), /ˈpɝːmɪt/ (US). Oʻzbekchada urgʻu koʻpincha oxirgi boʻgʻinga tushadi, shuning uchun otda urgʻuni ataylab boshiga qoʻying.
Oltin qoida
Bu darsdagi feʼllarning koʻpi kishi + to + feʼl oladi (want, ask, tell, allow). Ulardan make va let to siz kishi + feʼl oladi; help ikkalasini ham olishi mumkin. Majhul nisbatda be let to emas, be made to va be allowed to deng. Esda tuting: oʻzbekchadagi «-ga» (menga, singlimga) allow, let, help dan keyin to ga aylanmaydi.
Mashqlar
A. Tuzilish
Qavs ichidagi feʼlni to bilan yoki to siz yozing.
-
The film made me (cry).
-
My manager let me (take) a day off.
-
Our teacher doesn't allow us (use) phones in class.
-
She reminded me (lock) the door.
-
They were made (wait) outside.
-
Can you help me (carry) these boxes?
-
Majhul nisbatga aylantiring: The rules don't permit visitors to take photos.
B. Maʼno
Toʻgʻri javobni tanlang yoki gapni qayta yozing.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: My parents … me to travel alone.
-
Bu gap nimani bildiradi? "My boss made me stay late."
-
warn bilan yetkazing: "Don't swim here — it's dangerous," the guide said to us.
-
invite bilan yetkazing: "Would you like to come to dinner on Saturday?" Maria asked Tom.
-
be allowed to bilan qayta yozing: The school lets students leave at lunchtime.
C. Xatoni toping
Har bir gapda bitta xato bor yoki gap toʻgʻri. Toʻgʻrilangan gapni yozing yoki correct deb yozing.
-
I want that you come to my party.
-
I was let to stay up late.
-
They don't let us to bring food.
-
My parents encouraged me to learn the piano.
-
Is it allowed to park here?
D. Kontekstda
Matnni toʻldiring. Qavs ichidagi feʼlni to bilan yoki to siz yozing.
When I started my first job, my manager asked me 18 (work) on Saturdays. She didn't let me 19 (choose) my hours, and she made everyone 20 (wear) a uniform. We weren't allowed 21 (use) our phones at work. But she also encouraged me 22 (take) a course, and a year later she helped me 23 (find) a better job.
E. Sizning navbatingiz
Ingliz tilida yozing.
-
Bolaligingiz haqida ikkita gap yozing: biri let, biri make bilan.
-
Maktabingiz yoki ish joyingizdagi ikkita qoidani yozing: biri be allowed to, biri not allowed to bilan.
F. Aralash takrorlash
Oldingi darslarni takrorlang.
-
B1-17 Verb + -ing yoki verb + to oʻzbekcha: enjoy doing, decide to do — toʻliq roʻyxatlar She refused (help) us.
-
B1-13 Reported questions oʻzbekcha: «… deb soʻradi», iltimos va buyruqlar; say yoki tell? "Please sit down," the doctor said to me. tell yoki ask bilan yetkazing.
-
B1-10 Passive Voice oʻzbekcha: majhul nisbat (is made, was built) Majhul nisbatga aylantiring: Someone stole my bike.
Javoblar
A. Tuzilish
- cry
- take
- to use
- to lock
- to wait
- carry / to carry
- Visitors are not permitted to take photos. / Visitors aren't permitted to take photos.
B. Maʼno
- allowed
- I had no choice.
- The guide warned us not to swim there. / The guide warned us not to swim here.
- Maria invited Tom to come to dinner on Saturday. / Maria invited Tom to dinner on Saturday. / Maria invited Tom to come for dinner on Saturday. / Maria invited Tom for dinner on Saturday.
- Students are allowed to leave at lunchtime. / The students are allowed to leave at lunchtime.
C. Xatoni toping
- I want you to come to my party.
- I was allowed to stay up late.
- They don't let us bring food.
- ✓ My parents encouraged me to learn the piano.
- Are we allowed to park here? / Am I allowed to park here? / Are you allowed to park here? / Is parking allowed here?
D. Kontekstda
- to work
- choose
- wear
- to use
- to take
- find / to find
E. Sizning navbatingiz
- My parents let me stay up late on Fridays. They made me do my homework before dinner.
- We're allowed to work from home on Fridays. We aren't allowed to eat at our desks.
F. Aralash takrorlash
- to help
- The doctor told me to sit down. / The doctor asked me to sit down.
- My bike was stolen.
