Indirect questions oʻzbekcha: «Could you tell me where…?» — xushmuomala savollar
Indirect Questions: Could You Tell Me Where…?
Bu sahifada
Maqsad
Bu darsdan keyin siz Could you tell me where the station is? va Do you know if the shop is open? kabi xushmuomala savollarni bera olasiz: kirish iborasidan keyin darak gap tartibini ishlatasiz. Shuningdek I don't know what to do yoki Can you show me how to use this? kabi gaplarni ayta olasiz.
Asosiy gʻoya
Where is the station? kabi toʻgʻridan-toʻgʻri savol aniq, lekin notanish odamga biroz keskin eshitilishi mumkin. Ingliz tili savolni yumshatish uchun uni xushmuomala kirish iborasiga oʻraydi: Could you tell me…, Do you know…, I wonder….
Patnisda piyola olib kelayotgan ofitsiantni tasavvur qiling. Xushmuomala kirish iborasi bu patnis: u savolni ehtiyotkorlik bilan suhbatdoshga yetkazadi. Patnisga qoʻyilgan savol endi alohida savol emas. U gap ichidagi maʼlumotga aylanadi, shuning uchun oddiy darak gap tartibini oladi: avval ega, keyin feʼl.
Where is the station? → Could you tell me where the station is?
Patnisda savol yasovchi do, does yoki did kerak emas, chunki ular toʻgʻridan-toʻgʻri savolda faqat savol tartibini yasash uchun turgan edi.
Bu yetkazilgan savollardagi B1-13 tartibning oʻzi, lekin backshift yoʻq: siz hozir soʻrayapsiz, shuning uchun zamon toʻgʻridan-toʻgʻri savoldagidek qoladi.
Oʻzbek va ingliz tillari
Oʻzbekchada xushmuomala savolning ikki yoʻli bor. Kitobiyroq yoʻl: savolni harakat nomi yoki -lik / -ni bilan gap ichiga kiritamiz: «Bekat qayerdaligini aytib bera olasizmi?». Soʻzlashuvda esa koʻpincha savolni oʻzgartirmasdan aytib, oxiriga bilasizmi? qoʻshamiz: «Bekat qayerda, bilasizmi?». Aynan shu ikkinchi yoʻl inglizchada Do you know where is the station? xatosini keltirib chiqaradi. Yana bir farq: oʻzbekchada xushmuomala iltimos koʻpincha inkor shaklida boʻladi («aytib yubormaysizmi?»), inglizchada esa xushmuomala savol odatda tasdiq shaklida: Could you tell me…?
| Oʻzbekcha | Usul | Inglizcha |
|---|---|---|
| Bekat qayerdaligini aytib bera olasizmi? | savol -lik + -ni bilan gap ichiga kiradi | Could you tell me where the station is? |
| Bekat qayerda, bilasizmi? | soʻzlashuv: savol + bilasizmi | Do you know where the station is? |
| Dorixona ochiqmi, bilmaysizmi? | -mi li savol | Do you know if the pharmacy is open? |
| Nima qilishni bilmayman. | harakat nomi + -ni | I don't know what to do. |
| Qolsammi, ketsammi, bilmayman. | -sa + -mi | I don't know whether to stay or go. |
| Qiziq, u hozir nima qilyapti ekan? | ekan; yozuvda koʻpincha «?» | I wonder what she's doing now. |
Tuzilish
Kirish iboralari
| Kirish iborasi | Turi | Oxirida |
|---|---|---|
| Do you know…? | savol | ? |
| Could you tell me…? / Can you tell me…? | savol | ? |
| Do you have any idea…? / Have you any idea…? (UK) | savol | ? |
| I wonder… | darak gap | . |
| I'd like to know… | darak gap | . |
| I was wondering… | darak gap (juda xushmuomala) | . |
Soʻroq soʻzi bilan — kirish + wh- soʻzi + ega + feʼl
| Toʻgʻridan-toʻgʻri savol | Bilvosita savol |
|---|---|
| Where is the bank? | Could you tell me where the bank is? |
| What time does the museum open? | Do you know what time the museum opens? |
| Why did they cancel the match? | I wonder why they cancelled the match. |
| How much is this jacket? | Can you tell me how much this jacket is? |
Ha / yoʻq savollari — kirish + if / whether + ega + feʼl
| Toʻgʻridan-toʻgʻri savol | Bilvosita savol |
|---|---|
| Is the pharmacy open? | Do you know if the pharmacy is open? |
| Did the parcel arrive? | I'd like to know whether the parcel arrived. |
| Can I park here? | Could you tell me if I can park here? |
Ega haqidagi savollar — who yoki what ega boʻlsa, tartib oʻzgarmaydi A2-33.
| Toʻgʻridan-toʻgʻri savol | Bilvosita savol |
|---|---|
| Who lives here? | Do you know who lives here? |
| What happened? | Can you tell me what happened? |
Soʻroq soʻzi + to-infinitive — ega aniq boʻlsa, qisqaroq andozani ishlatish mumkin.
| Toʻliq | Qisqaroq |
|---|---|
| I don't know what I should do. | I don't know what to do. |
| Can you tell me how I can get there? | Can you tell me how to get there? |
| We can't decide whether we should stay. | We can't decide whether to stay. |
Qoʻllanish
1Notanish odamlarga va ishda xushmuomala savollar
Bilvosita savollar notanish odamlar, xizmat xodimlari va yaxshi tanimaydigan kishilar bilan oddiy, xushmuomala tanlov. Ular noqulay savollarni ham yumshoqroq qiladi.
2if / whether bilan ha / yoʻq savollari
Toʻgʻridan-toʻgʻri savolda soʻroq soʻzi boʻlmasa, if yoki whether qoʻshing.
3Ichida do / does / did yoʻq
Toʻgʻridan-toʻgʻri savolda do, does va did savol tartibini yasaydi. Bilvosita savolda ularni olib tashlang va feʼlning oddiy shaklini ishlating: hozirgi zamon 3-shaxsda -s, oʻtgan zamonda oʻtgan zamon shakli. Inkordagi don't / doesn't / didn't qoladi: Do you know why he didn't come?
4I wonder… va I'd like to know… — darak gaplar
I wonder va I'd like to know darak gap, shuning uchun gap nuqta bilan tugaydi. I was wondering if you could… esa iltimos qilishning juda xushmuomala yoʻli A2-23.
5Soʻroq soʻzi + to-infinitive
know, decide, explain, show, tell, ask, wonder kabi feʼllardan keyin what / where / how / who / which / whether + to-infinitive ishlating. Bu «nima qilishim kerak» yoki «qanday qilsam boʻladi» degan maʼnoni beradi.
Keng tarqalgan xatolar
Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar
1. «… qayerda, bilasizmi?» → savol tartibi saqlanadi. Soʻzlashuvda savolni oʻzgartirmasdan aytib, oxiriga «bilasizmi?» qoʻshamiz. Inglizchada ham savolni oʻz holicha qoldirib, oldiga Do you know qoʻyib yuboramiz. Kirish iborasidan keyin esa darak gap tartibi kerak.
2. «Aytib yubormaysizmi?» → Can't you tell me…? Oʻzbekchada inkor savol juda xushmuomala eshitiladi. Inglizchada esa Can't you…? koʻpincha sabrsizlik yoki norozilikni bildiradi.
3. «Qolsammi, ketsammi, bilmayman» → I don't know should I… Oʻzbekchada tanlov «-sammi» bilan savol shaklida qoladi. Inglizchada bilvosita savolda should I tartibi boʻlmaydi: whether to yoki whether I should ishlating.
4. «Qiziq, … ekan?» → I wonder…? Oʻzbekcha yozuvda «ekan» li gapdan keyin koʻpincha soʻroq belgisi qoʻyiladi. Inglizchada I wonder darak gap, oxirida nuqta.
Adashtirmang
Toʻgʻridan-toʻgʻri va bilvosita savol — Maʼlumot bir xil, xushmuomalalik va soʻz tartibi har xil.
Bilvosita savol va yetkazilgan savol — Bilvosita savol hozir soʻraydi, backshift yoʻq. Yetkazilgan savol oʻtmishdagi savol haqida xabar beradi, odatda backshift bilan B1-13.
Soʻroq belgisimi yoki nuqtami? — Ichidagi savol emas, kirish iborasi hal qiladi.
Imlo va talaffuz
- Ohang kirish iborasiga ergashadi: Do you know…? / Could you tell me…? dan keyin ovoz odatda oxirida koʻtariladi, xuddi ha / yoʻq savolidagidek; I wonder… dan keyin esa pasayadi, xuddi darak gapdagidek.
- Could you tez nutqda koʻpincha /ˈkʊdʒə/ boʻlib qoʻshilib ketadi; Do you know esa /djə ˈnəʊ/ ga yaqin eshitiladi. Bularni tinglab tanish uchun bilib qoʻying.
- wonder /ˈwʌndə/ (UK), /ˈwʌndɚ/ (US) under bilan qofiyadosh. Birinchi unli /ʌ/: ogʻiz oʻrtacha ochiq, lablar dumaloq emas; uni oʻzbekcha «o» bilan aytmang. wander /ˈwɒndə/ (UK), /ˈwɑːndɚ/ (US) esa «sayr qilmoq». Boshidagi /w/ uchun lablarni dumaloq qiling, pastki labni tishga tekkizmang.
- Yozuvda birinchi soʻzlarni tekshiring: Do / Could / Can / Have → soʻroq belgisi; I wonder / I'd like to know → nuqta.
Oltin qoida
Xushmuomala kirish iborasi + darak gap tartibi: Could you tell me where the station is? Ichida savol yasovchi do / does / did yoʻq; ha / yoʻq savollari uchun if / whether. Soʻroq belgisini faqat kirish iborasi savol boʻlsa qoʻying. Esda tuting: «… qayerda, bilasizmi?» ni oʻgirganda savolni darak gap tartibiga oʻtkazing.
Mashqlar
A. Tuzilish
Savolni bilvosita savolga aylantiring.
-
Where is the post office? → Could you tell me where ?
-
What time does the film start? → Do you know what time ?
-
Did they win the match? → Do you know they won the match?
-
How much does this cost? → Can you tell me how much ?
-
Xushmuomala qiling: Where did you buy that jacket? (Can you tell me…)
-
Xushmuomala qiling: Is there a cash machine near here? (Do you know…)cash machine (UK) = ATM (US)
-
Xushmuomala qiling: Who owns this car? (Do you know…)
B. Maʼno
Toʻgʻri javobni tanlang yoki gapni toʻldiring.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: qaysi gap oxirida soʻroq belgisi kerak?the opening is a question
-
Notanish odamga qaysi biri xushmuomalaroq?
-
Soʻroq soʻzi + to bilan toʻldiring: I've never cooked fish. I don't know (cook) it.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: We're not sure … to stay another night.
C. Xatoni toping
Har bir gapda bitta xato bor yoki gap toʻgʻri. Toʻgʻrilangan gapni yozing yoki correct deb yozing.
-
Do you know where is my phone?
-
Can you tell me when does the bank open?
-
I wonder why is she so angry?
-
Do you know who lives in that house?
D. Kontekstda
Suhbatni toʻldiring. Qavs ichidagi feʼldan foydalaning yoki mos soʻzni yozing.
Guest: Hi. Could you tell me what time breakfast 16 (start)?
Receptionist: Of course. It starts at seven.
Guest: Thanks. And do you know 17 the pool is open this evening?
Receptionist: Yes, until ten.
Guest: Great. I'd also like to know how I 18 (get) to the old town.
Receptionist: It's easy. I can show you how 19 (get) there on the map.
Guest: And I was wondering 20 I could have a late checkout tomorrow.
E. Sizning navbatingiz
Ingliz tilida yozing.
-
Siz yangi shahardasiz. Notanish odamga ikkita xushmuomala savol yozing.
-
Hal qila olmayotgan bir qaroringiz haqida whether to yoki what to bilan gap yozing.
F. Aralash takrorlash
Oldingi darslarni takrorlang.
-
B1-13 Reported questions oʻzbekcha: «… deb soʻradi», iltimos va buyruqlar; say yoki tell? "Where do you live?" (u sizdan soʻradi) → He asked me where .
-
A2-33 Who called you? Who did you call? Ega va toʻldiruvchi haqidagi savollar oʻzbekcha Who (break) the window? — Tom did.
-
B1-12 Reported Speech oʻzbekcha: oʻzgalar gapi ingliz tilida («… dedi») "I've lost my keys." → She said she her keys.has lost: if they are still lost now
-
B1-11 Passive Voice barcha zamonlarda va modal feʼllar bilan oʻzbekcha The road (repair) at the moment, so we're late.
Javoblar
A. Tuzilish
- the post office is
- the film starts
- if / whether
- this costs / it costs
- Can you tell me where you bought that jacket?
- Do you know if there is a cash machine near here? / Do you know whether there is a cash machine near here? / Do you know if there's a cash machine near here?
- Do you know who owns this car?
B. Maʼno
- Could you tell me how this works
- Could you tell me where the toilet is?
- how to cook
- whether
C. Xatoni toping
- Do you know where my phone is?
- Can you tell me when the bank opens?
- I wonder why she is so angry. / I wonder why she's so angry.
- ✓ Do you know who lives in that house?
D. Kontekstda
- starts
- if / whether
- can get / get / could get / should get
- to get
- if / whether
E. Sizning navbatingiz
- Excuse me, do you know where the main square is? Could you tell me if there's a pharmacy near here?
- I can't decide whether to study medicine or law.
F. Aralash takrorlash
- I lived / I live
- broke
- had lost / has lost
- is being repaired
