Reported questions oʻzbekcha: «… deb soʻradi», iltimos va buyruqlar; say yoki tell?
Reported Questions, Requests and Commands; Say or Tell?
Bu sahifada
Maqsad
Bu darsdan keyin siz savollarni (She asked if I was free, He asked where I lived), iltimos va buyruqlarni (She asked me to wait, He told us not to touch it) yetkaza olasiz hamda say va tell orasidan toʻgʻrisini tanlaysiz.
Asosiy gʻoya
Savolni yetkazganingizda, u endi savol boʻlmay qoladi. Siz hech narsa soʻramayapsiz, siz birovga savol haqida xabar beryapsiz. Shuning uchun soʻroq belgisi tushib qoladi, soʻz tartibi esa oddiy darak gap tartibiga qaytadi: avval ega, keyin feʼl. "Where do you live?" → He asked me where I lived. Do ham, soʻroq belgisi ham yoʻq.
Ha / yoʻq savollarida soʻroq soʻzi yoʻq, shuning uchun ingliz tili kichik bogʻlovchi soʻz qoʻshadi: if yoki whether. "Are you hungry?" → She asked if I was hungry.
Iltimos va buyruqlar kimdir xohlagan harakat haqida. Ularning andozasi eng oddiy: ask / tell + kishi + to + feʼl. "Please wait." → She asked me to wait.
Va nihoyat, say va tell maʼnosi yaqin, lekin grammatikasi har xil. Tell odatda ushlab turadigan kishini talab qiladi: tell someone. Say esa talab qilmaydi.
Oʻzbek va ingliz tillari
Oʻzbekchada savolni koʻpincha oʻzgartirmasdan, deb soʻradi bilan yetkazamiz: «Qayerda yashaysiz?» deb soʻradi. Bunda savol shakli ham, «-mi» ham saqlanadi. Inglizchada esa savol darak gap tartibiga oʻtadi va soʻroq belgisi tushadi. Yana uchta farq bor. Oʻzbekchada kimdandir soʻraymiz (mendan soʻradi), inglizchada esa asked me, predlogsiz. Oʻzbekchada «soʻramoq» savol uchun ham, iltimos uchun ham ishlatiladi; bu inglizchadagi ask ga oʻxshaydi. Lekin oʻzbekchadagi bitta aytmoq feʼli inglizchada ikkiga boʻlinadi: say va tell.
| Oʻzbekcha | Usul | Inglizcha |
|---|---|---|
| «Qayerda yashaysiz?» deb soʻradi. | koʻchirma gap: savol shakli saqlanadi | He asked me where I lived. |
| Qayerda yashashimni soʻradi. | harakat nomi + -ni soʻradi | He asked me where I lived. |
| Charchagan-charchamaganimni soʻradi. | -mi savoli → -gan / -magan | She asked if I was tired. |
| Mendan kutib turishimni soʻradi. | iltimos; kishi -dan bilan | She asked me to wait. |
| «Kechikmang», dedi. | buyruq koʻchirma gapda qoladi | He told me not to be late. |
| Menga charchaganini aytdi. | aytmoq = say ham, tell ham | She told me she was tired. / She said she was tired. |
Tuzilish
Yetkazilgan ha / yoʻq savollari — asked (+ kishi) + if / whether + darak gap tartibi
| Koʻchirma gap | Oʻzlashtirma gap |
|---|---|
| "Are you ready?" | She asked (me) if I was ready. |
| "Do you like jazz?" | He asked whether I liked jazz. |
| "Have you seen my keys?" | She asked if I had seen her keys. |
| "Can you drive?" | They asked if I could drive. |
Yetkazilgan wh- savollar — asked (+ kishi) + soʻroq soʻzi + darak gap tartibi
| Koʻchirma gap | Oʻzlashtirma gap |
|---|---|
| "Where do you live?" | He asked me where I lived. |
| "What time does the film start?" | She asked what time the film started. |
| "Why did you leave?" | They asked why I had left. |
| "Who is that man?" | I asked who that man was. |
| "Who called?" (ega haqidagi savol) | She asked who had called. |
Zamon, olmosh va vaqt soʻzlari darak gaplardagidek oʻzgaradi B1-12. Who yoki what ega boʻlsa, tartib oʻzgarmaydi A2-33.
Yetkazilgan iltimos va buyruqlar — ask / tell + kishi + (not) to + asosiy shakl
| Koʻchirma gap | Oʻzlashtirma gap |
|---|---|
| "Please close the door." | She asked me to close the door. |
| "Could you help me?" | She asked me to help her. |
| "Sit down!" | The teacher told us to sit down. |
| "Don't be late." | He told me not to be late. |
say va tell
| Feʼl | Andoza | Misol |
|---|---|---|
| say | say (that) + ergash gap | She said (that) she was tired. |
| say | say + nimadir + to + kishi | He said goodbye to everyone. |
| tell | tell + kishi + (that) + ergash gap | She told me (that) she was tired. |
| tell | tell + kishi + to + feʼl | He told us to wait. |
| tell | turgʻun iboralar: tell the truth, tell a lie, tell a story, tell a joke | Tell me the truth. |
Qoʻllanish
1Ha / yoʻq savollarini if / whether bilan yetkazish
Asl savolda soʻroq soʻzi boʻlmasa, if yoki whether ishlating. Whether biroz rasmiyroq.
2Wh- savollarni yetkazish
Soʻroq soʻzini saqlang, keyin darak gap tartibini ishlating: ega + feʼl. Savol yasash uchun do, does, did qoʻshmang (inkordagi didn't qolishi mumkin: She asked why I didn't call.).
3Iltimoslarni ask + to bilan yetkazish
Xushmuomala iltimoslar (Please…, Can you…?, Could you…?) ask + kishi + to bilan yetkaziladi.
4Buyruq va koʻrsatmalarni tell + to bilan yetkazish
Buyruq va koʻrsatmalar tell + kishi + to bilan yetkaziladi. Inkori not to.
5say va tell
Tell dan keyin darhol kishi keladi (tell the truth kabi turgʻun iboralar bundan mustasno). Say dan keyin kishi kelmaydi; kishini aytmoqchi boʻlsangiz, say … to + kishi ishlating.
Keng tarqalgan xatolar
Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar
1. «… deb soʻradi» → savol tartibi saqlanib qoladi. Oʻzbekchada savolni aynan oʻzidek keltirib, oxiriga «deb soʻradi» qoʻshamiz. Inglizchaga ham shunday oʻgirsak, did, do va savol tartibi qolib ketadi.
2. «Mendan soʻradi» → asked from me. Oʻzbekchada kishi «-dan» bilan keladi: «mendan soʻradi». Inglizchada ask dan keyin kishi darhol, predlogsiz keladi.
3. «Menga aytdi» → said me. «Aytmoq» oʻzbekchada say ham, tell ham. «Menga aytdi» ni soʻzma-soʻz oʻgirsak, said me chiqadi. Kishi boʻlsa, told me; kishi boʻlmasa, said.
4. «… qilmang, dedi» → told me don't. Oʻzbekchada buyruqni koʻchirma gapda qoldiramiz: «Kech qolmang, dedi». Inglizcha oʻzlashtirma gapda buyruq to yoki not to ga aylanadi.
Adashtirmang
Koʻchirma savol va yetkazilgan savol — Koʻchirma savolda savol tartibi va soʻroq belgisi bor; yetkazilgan savolda darak gap tartibi va nuqta.
told me to va told me that — to + feʼl buyruqni yetkazadi; that + ergash gap maʼlumotni yetkazadi.
Yetkazilgan savol va bilvosita savol — Ikkalasida ham darak gap tartibi. Yetkazilgan savol kimdir nima soʻraganini aytadi; bilvosita savol esa hozir xushmuomala soʻrashning bir yoʻli B1-14.
Imlo va talaffuz
- asked talaffuzi qiyin: /ɑːskt/ (UK), /æskt/ (US). Oxirida uchta undosh ketma-ket keladi: /s/, /k/, /t/. Ular orasiga unli qoʻshmang va ask bilan asked ni bir xil aytmang. Tez nutqda /k/ koʻpincha yoʻqoladi, lekin doim asked deb yozing.
- told me to bitta guruh boʻlib aytiladi, to kuchsiz: /tə/. Unlini toʻliq «tu» deb aytmang.
- not to da urgʻu not ga tushadi: He told me NOT to go.
- Yetkazilgan savoldan keyin soʻroq belgisi qoʻyilmaydi, gap uzun boʻlsa ham.
- whether va weather odatda bir xil aytiladi: /ˈweðə/ (UK), /ˈweðɚ/ (US). Boshidagi /w/ uchun lablarni dumaloq qiling, pastki labni tishga tekkizmang. /ð/ uchun til uchini tishlar orasiga qoʻying; uni «z» yoki «d» qilmang.
Oltin qoida
Yetkazilgan savollarda darak gap tartibi ishlatiladi: savol yasovchi do / does / did ham, soʻroq belgisi ham yoʻq; ha / yoʻq savollari uchun if / whether. Iltimos va buyruqlar: ask / tell + kishi + (not) to + feʼl. Tell dan keyin kishi keladi (tell someone), say dan keyin esa aytilgan gapning oʻzi (say something). Esda tuting: «… deb soʻradi» ni oʻgirganda savol tartibini, «mendan soʻradi» da esa from ni tashlab keting.
Mashqlar
A. Tuzilish
1–5-mashqlarda zamonni bir qadam orqaga suring (backshift).
-
"Are you tired?" → She asked me I was tired.
-
"Where do you work?" → He asked me where .
-
"What time does the train leave?" → I asked what time the train .
-
"Please be quiet." → The librarian asked us quiet.
-
"Don't open the window." → She told me the window.
-
Yetkazing: "Why did you leave early?" (rahbaringiz sizdan soʻradi)
B. Maʼno
Toʻgʻri javobni tanlang.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: He … me he was leaving.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: She … goodbye and left.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: The teacher … us to open our books.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: "She told me to call the office." This is ….
C. Xatoni toping
Har bir gapda bitta xato bor yoki gap toʻgʻri. Toʻgʻrilangan gapni yozing yoki correct deb yozing.
-
She asked me where was the bathroom.
-
He asked me did I want a drink.
-
They said us to come early.
-
She asked who had taken her pen.
D. Kontekstda
Matnni toʻldiring. Qavs ichidagi soʻzlardan foydalaning yoki ulardan birini tanlang.
On my first day, my manager asked me 15 I had worked in a café before. I said no. Then she asked me 16 (how / I / get) to work. She 17 (say / tell) me to wear black shoes, and she asked me 18 (not / use) my phone in the café. At the end of the day, she 19 (say / tell) I had done well!
E. Sizning navbatingiz
Ingliz tilida yozing.
-
Bu hafta sizga berilgan ikkita savolni yetkazing.
-
Ustoz, shifokor yoki rahbaringiz bergan bitta koʻrsatmani yetkazing.
F. Aralash takrorlash
Oldingi darslarni takrorlang.
-
B1-12 Reported Speech oʻzbekcha: oʻzgalar gapi ingliz tilida («… dedi») "I'll call you tomorrow." (bir haftadan keyin) → She said she would call me .
-
A2-33 Who called you? Who did you call? Ega va toʻldiruvchi haqidagi savollar oʻzbekcha Who (live) in that house?
-
B1-11 Passive Voice barcha zamonlarda va modal feʼllar bilan oʻzbekcha Sorry, the lift (repair) at the moment.lift (UK) = elevator (US)
-
B1-08 I Wish va If Only oʻzbekcha: «Qani endi …» ingliz tilida I wish I (have) more free time.
Javoblar
A. Tuzilish
- if / whether
- I worked
- left
- to be
- not to open
- My boss asked me why I had left early. / My boss asked me why I left early.
B. Maʼno
- told
- said
- told
- an instruction
C. Xatoni toping
- She asked me where the bathroom was.
- He asked me if I wanted a drink. / He asked me whether I wanted a drink.
- They told us to come early. / They asked us to come early.
- ✓ She asked who had taken her pen.
D. Kontekstda
- if / whether
- how I got / how I get
- told
- not to use
- said
E. Sizning navbatingiz
- My neighbour asked me if I was going away for the weekend. My son asked me what we were having for dinner.
- My doctor told me to drink more water and not to work so late.
F. Aralash takrorlash
- the next day / the following day / the day after
- lives
- is being repaired
- had
