SlowingoGrammatika
B1 11 / 39

Passive Voice oʻzbekcha: majhul nisbat (is made, was built)

The Passive: Present and Past Simple

Bu sahifada
  1. Maqsad
  2. Asosiy gʻoya
  3. Oʻzbek va ingliz tillari
  4. Tuzilish
  5. Qoʻllanish
  6. Keng tarqalgan xatolar
  7. Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar
  8. Adashtirmang
  9. Imlo va talaffuz
  10. Oltin qoida
  11. Mashqlar

Maqsad

Bu darsdan keyin siz Present Simple va Past Simple da majhul nisbat (passive voice) ni ishlata olasiz (is made, was built), inkor va savol gaplar tuza olasiz, kerak boʻlganda by + bajaruvchini qoʻsha olasiz va qachon majhul nisbat aniq nisbatdan yaxshiroq ekanini hal qila olasiz.

Asosiy gʻoya

Har bir harakatning bajaruvchisi bor: uni qiladigan odam yoki narsa. Koʻpincha qabul qiluvchisi ham bor: harakat oʻsha narsaga nisbatan sodir boʻladi. Oddiy, aniq nisbatdagi (active) gapda bajaruvchi birinchi keladi: Someone stole my bike.

Lekin buni kim qilganini bilmasangiz yoki bu sizga muhim boʻlmasa-chi? Siz aslida velosipedingiz haqida gapirmoqchisiz. Majhul nisbat (passive) gapni aylantiradi: qabul qiluvchi oldinga chiqadi va egaga aylanadi: My bike was stolen.

Kamerani tasavvur qiling. Aniq nisbatdagi gapda kamera bajaruvchiga qaratilgan. Majhul nisbatda esa kamera burilib, qabul qiluvchiga qaraydi. Bajaruvchi koʻpincha kadrdan butunlay chiqib ketadi. Agar bajaruvchi muhim boʻlsa, uni oxirida by bilan qoʻshish mumkin.

Shuning uchun majhul nisbat yangiliklar, tarix, fan va yoʻriqnomalarda juda koʻp uchraydi: diqqat voqeada va u sodir boʻlgan narsada, uning ortidagi odamda emas.

Oʻzbek va ingliz tillari

Yaxshi xabar: oʻzbek tilida ham majhul nisbat bor va u koʻp ishlatiladi: -il / -in / -n qoʻshimchalari («qurildi», «oʻgʻirlandi», «sotiladi»). Bajaruvchi kerak boʻlsa, tomonidan deymiz, bu inglizchadagi by ga toʻgʻri keladi. Asosiy farq shundaki, oʻzbekchada majhul nisbat bitta feʼl ichida, qoʻshimcha bilan yasaladi. Ingliz tilida esa doim ikki qism kerak: be (zamonni koʻrsatadi) + past participle. Shuning uchun be ni tushirib qoldirish oʻzbekzabonlarning eng keng tarqalgan xatosi. Yana ikki farq: oʻzbekchada majhul gap egasiz ham boʻla oladi («Bu yerda ingliz tilida gapiriladi»), inglizchada esa ega shart (English is spoken here); «tugʻilmoq» feʼli esa oʻzbekchada oddiy feʼldek tuyuladi, lekin inglizchada u be born, yaʼni majhul shakl.

OʻzbekchaMaʼnosiInglizcha
Telefonim poyezdda oʻgʻirlandi.bajaruvchi nomaʼlumMy phone was stolen on the train.
Qasr XII asrda qurilgan.tarixThe castle was built in the twelfth century.
Chiqindilar har seshanba olib ketiladi.bajaruvchi aniqRubbish is collected every Tuesday.
Kutubxonamiz yosh meʼmor tomonidan loyihalangan.bajaruvchi muhimOur library was designed by a young architect.
Koʻp mamlakatlarda ingliz tilida gapiriladi.oʻzbekchada ega yoʻqEnglish is spoken in many countries.
1995-yilda tugʻilganman.tugʻilish = oʻtmishdagi voqeaI was born in 1995.
Bu koʻprik qachon qurilgan?savol: oʻzbekchada tartib oʻzgarmaydiWhen was the bridge built?

Tuzilish

be + past participle — be zamonni koʻrsatadi; past participle A2-16 oʻzgarmaydi.

ZamonAniq nisbatMajhul nisbat
Present SimpleThey make these phones in Korea.These phones are made in Korea.
Present SimpleSomeone cleans the office every day.The office is cleaned every day.
Past SimpleSomeone stole my bike.My bike was stolen.
Past SimpleThey cancelled the flights.The flights were cancelled.

Inkor, savol va qisqa javoblar — faqat be oʻzgaradi; do / does / did qoʻshilmaydi.

Present SimplePast Simple
Darak gapIt is made of glass.They were invited.
InkorIt isn't made of glass.They weren't invited.
Ha / yoʻq savoliIs it made of glass?Were they invited?
Wh- savolWhere is it made?When was it built?
Qisqa javoblarYes, it is. / No, it isn't.Yes, they were. / No, they weren't.

Aniq nisbatdan majhul nisbatga uch qadamda

QadamMisol
1. Aniq gapdagi toʻldiruvchi egaga aylanadi.They built the bridge in 1890. → The bridge…
2. Aniq gapdagi feʼl bilan bir xil zamonda be + past participle qoʻshing.The bridge was built…
3. by + bajaruvchini faqat foydali boʻlsa qoʻshing.The bridge was built in 1890.

Odatda faqat toʻldiruvchisi bor feʼllar majhul nisbatda keladi: Someone opened the door → The door was opened. happen, arrive, die, exist kabi toʻldiruvchisiz feʼllarning majhul shakli yoʻq.

Qoʻllanish

1Bajaruvchi nomaʼlum

Harakatni kim qilganini bilmasangiz, majhul nisbat ishlating.

My phone was stolen on the train.
Telefonim poyezdda oʻgʻirlandi.
oʻzbekchada bitta feʼl «oʻgʻirlandi»; inglizchada was + stolen
The window was broken during the night.
Kechasi deraza sindirilgan.
kim sindirgani nomaʼlum
This photo was taken around 1950.
Bu surat taxminan 1950-yilda olingan.
Two paintings were stolen from the museum last week.
Oʻtgan hafta muzeydan ikkita rasm oʻgʻirlandi.
«ikkita rasm» koʻplik qoʻshimchasisiz; inglizchada paintings + were

2Bajaruvchi aniq yoki muhim emas

Buni kim qilishini hamma bilsa yoki bu muhim boʻlmasa, bajaruvchini aytmang.

Rubbish is collected every Tuesday.
Chiqindilar har seshanba kuni olib ketiladi.
chiqindi tashuvchilar ekani aniq; rubbish (UK) = garbage, trash (US)
The suspect was arrested last night.
Gumondor kecha kechqurun hibsga olindi.
politsiya ekani aniq
English is spoken in many countries.
Koʻp mamlakatlarda ingliz tilida gapiriladi.
oʻzbekchada ega yoʻq; inglizchada English ega
Breakfast is served from 7 to 10.
Nonushta soat 7 dan 10 gacha beriladi.

3By + bajaruvchi: faqat foydali boʻlsa

By + bajaruvchini u yangi yoki muhim maʼlumot bersa qoʻshing. Koʻpincha u oxirida keladi, eng muhim yangilik turadigan joyda. Oʻzbekchada: «… tomonidan».

Our new library was designed by a young local architect.
Yangi kutubxonamiz mahalliy yosh meʼmor tomonidan loyihalangan.
«tomonidan» → by
I was bitten by a dog when I was a child.
Bolaligimda meni it qopgan.
oʻzbekchada aniq nisbat tabiiyroq; inglizchada majhul + by ham juda tabiiy
The film was directed by her sister.
Filmni uning opasi suratga olgan.
her → ayol; sister = opa yoki singil
These cakes are handmade by a small family business.
Bu pirojniylar kichik oilaviy korxona tomonidan qoʻlda tayyorlanadi.

4Jarayonlar va yoʻriqnomalar

Biror narsa qanday tayyorlanishi yoki qilinishi tasviri koʻpincha Present Simple dagi majhul nisbatni ishlatadi.

First, the coffee beans are picked by hand.
Avval kofe donlari qoʻlda teriladi.
by hand = qoʻlda (bajaruvchi emas)
Then they are dried in the sun for about two weeks.
Keyin ular taxminan ikki hafta quyoshda quritiladi.
The milk is heated to 72 degrees to kill any bacteria.
Bakteriyalarni yoʻqotish uchun sut 72 darajagacha isitiladi.
Most parts are produced in Europe, and the cars are put together in Mexico.
Ehtiyot qismlarning koʻpchiligi Yevropada ishlab chiqariladi, mashinalar esa Meksikada yigʻiladi.

5Yangiliklar va tarix

Yangiliklar va tarixda diqqatni voqea, joy yoki u roʻy bergan odamlarga qaratish uchun majhul nisbat ishlatiladi.

Two people were injured in the accident.
Avariyada ikki kishi jarohat oldi.
oʻzbekchada «jarohat oldi»; inglizchada were injured
The castle was built in the twelfth century.
Qasr XII asrda qurilgan.
«qurilgan» + aniq vaqt → was built
Penicillin was discovered almost by chance.
Penitsillin deyarli tasodifan kashf etilgan.
Three new species of frog were found in the rainforest last year.
Oʻtgan yili tropik oʻrmonda baqaning uchta yangi turi topildi.

6Be born

Be born shakli doim majhul. Insonning tugʻilishi uchun was / were born ishlating, am / is / are born esa faqat umumiy faktlar uchun. Oʻzbekchadagi «tugʻilganman» → I was born.

I was born in 1995.
Men 1995-yilda tugʻilganman.
«tugʻilganman» → I was born, I am born emas
Where were you born?
Qayerda tugʻilgansiz?
My grandparents were born in the same village.
Bobom va buvim bitta qishloqda tugʻilgan.
Thousands of babies are born every hour.
Har soatda minglab chaqaloqlar tugʻiladi.
umumiy fakt

Keng tarqalgan xatolar

❌The museum built in 1900.
✅The museum was built in 1900.
Majhul nisbatga be kerak.
❌The car was wash yesterday.
✅The car was washed yesterday.
be + past participle, asosiy shakl emas.
❌I born in Lima.
✅I was born in Lima.
be born har doim be ni talab qiladi.
❌I am born in 1998.
✅I was born in 1998.
Tugʻilishingiz oʻtmishdagi voqea.
❌The cake was made from my mother.
✅The cake was made by my mother.
Bajaruvchi by dan keyin keladi.
❌Did the bridge built in 1890?
✅Was the bridge built in 1890?
Majhul savollarda did emas, be ishlatiladi.
❌The accident was happened at midnight.
✅The accident happened at midnight.
happen toʻldiruvchisiz feʼl, shuning uchun uning majhul shakli yoʻq.
❌The window was broke.
✅The window was broken.
Past participle (broken) ishlating, Past Simple (broke) emas.
⚠️My wallet was found by someone.
✅My wallet was found.
Grammatika jihatidan toʻgʻri, lekin by someone hech qanday maʼlumot qoʻshmaydi: uni tushirib qoldiring.

Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar

1. «-il / -in» bitta qoʻshimcha → be tushib qoladi. Oʻzbekchada «Bu non tandirda yopiladi» gapida majhullik feʼlning ichida. Inglizchada past participle ning oʻzi yetarli emas: zamonni be koʻrsatadi. Be siz gap tugallanmagan boʻlib qoladi.

❌This bread baked in a tandoor.
✅This bread is baked in a tandoor.
❌Our school built in 1975.
✅Our school was built in 1975.

2. «Tugʻilganman» → I am born. «Tugʻilganman» oxiridagi «-man» «am» ga oʻxshaydi, shuning uchun I am born deb aytib yuboramiz. Lekin tugʻilish oʻtmishdagi voqea: I was born. Am / is born faqat umumiy faktlar uchun.

❌I am born in Andijan.
✅I was born in Andijan.
❌My little brother is born in May.
✅My little brother was born in May.
Agar u allaqachon tugʻilgan boʻlsa: was born.

3. Egasiz majhul gap. Oʻzbekchada «Oilamizda har juma palov pishiriladi» kabi gaplarda joy yoki vaqt birinchi keladi, ega esa oxirroqda yoki umuman yoʻq. Inglizchada majhul gapning ham egasi boʻladi va u gap boshida turadi.

❌In our family is cooked plov every Friday.
✅Plov is cooked in our family every Friday.
yoki aniq nisbatda: We cook plov every Friday.
❌In this shop is spoken English.
✅English is spoken in this shop.

4. Savolda soʻz tartibi. «Bu teatr qachon qurilgan?» savolida tartib oʻzgarmaydi. Inglizchada esa soʻroq soʻzidan keyin was / were / is / are egadan oldin keladi.

❌When this theatre was built?
✅When was this theatre built?
❌Where your carpet was made?
✅Where was your carpet made?

Adashtirmang

Aniq va majhul nisbat — Voqea bitta, diqqat boshqa.

A storm destroyed the bridge.
Boʻron koʻprikni vayron qildi.
diqqat boʻronda
The bridge was destroyed in a storm.
Koʻprik boʻronda vayron boʻldi.
diqqat koʻprikda

made of / made from / made by — of = hali koʻrinib turgan material; from = oʻzgarib ketgan dastlabki material; by = bajaruvchi. Oʻzbekchada birinchi ikkalasi ham «-dan», uchinchisi «tomonidan» yoki aniq nisbat.

This table is made of oak.
Bu stol eman yogʻochidan yasalgan.
material koʻrinib turibdi
Paper is made from wood.
Qogʻoz yogʻochdan tayyorlanadi.
material oʻzgargan
This table was made by my grandfather.
Bu stolni bobom yasagan.
bajaruvchi

Majhul harakat va be + sifat (holat) — Baʼzi past participle lar holatni bildiruvchi sifat vazifasida ham keladi. Oʻzbekchada ham farq bor: «yopiq edi» (holat) va «yopilgan» (harakat).

The shop was closed when we arrived.
Biz kelganimizda doʻkon yopiq edi.
holat: ochiq emas edi
The shop was closed by the police last year.
Oʻtgan yili doʻkon politsiya tomonidan yopilgan.
harakat: kimdir yopgan

Imlo va talaffuz

  • Toʻgʻri feʼllarning past participle shakli -ed bilan tugaydi va Past Simple dagi uchta tovushga ega: cleaned /d/, cooked /t/, painted /ɪd/. Yozilganidek oʻqib, cleaned yoki cooked ga qoʻshimcha boʻgʻin qoʻshmang: ular bir boʻgʻinli.
  • Imlo Past Simple qoidalariga boʻysunadi: stop → stopped, try → tried. cancelled (UK), canceled (US).
  • Notoʻgʻri feʼllarning keng tarqalgan past participle shakllarini toʻplam sifatida yodlang: made, built, written, taken, sold, found, given, sent, known, spoken, stolen, broken, born.
  • Majhul gapda was va were kuchsiz: It was built /ɪt wəz ˈbɪlt/. Urgʻu past participle ga tushadi.
  • by urgʻusiz; undan keyingi bajaruvchi urgʻu oladi: by a FRIEND.
  • born /bɔːn/ (UK), /bɔːrn/ (US): unli choʻziq va lablar yumaloq. Oxiridagi n aniq eshitilsin.

Oltin qoida

Diqqatni nima boʻlganiga yoki kimga / nimaga nisbatan boʻlganiga qaratmoqchimisiz? be + past participle ishlating (is made, was built). by + bajaruvchini faqat bajaruvchi yangi yoki muhim boʻlsa qoʻshing. Esda tuting: oʻzbekchadagi bitta «-il» qoʻshimchasi oʻrnida inglizchada ikki qism: be + past participle; «tugʻilganman» = I was born.

Mashqlar

A. Tuzilish

Qavs ichidagi feʼlni majhul nisbatda yozing yoki gapni koʻrsatilganidek oʻzgartiring.

  1. These shoes (make) in Portugal.
  2. The Eiffel Tower (build) between 1887 and 1889.
  3. Where you born?
  4. The windows (not clean) last week.
  5. English (speak) in Canada?
  6. Majhul nisbatga oʻtkazing: Someone cleans the rooms every day.
  7. Majhul nisbatga oʻtkazing: My grandfather painted this picture.
  8. Majhul nisbatga oʻtkazing: Did they cancel the concert?

B. Maʼno

Vaziyatga mos javobni tanlang.

  1. Yangiliklar uchun qaysi gap yaxshiroq?
  2. Toʻgʻri javobni tanlang: Thousands of tourists … the castle every year.
  3. Toʻgʻri javobni tanlang: This bag is made … leather.
  4. "The thief was arrested by the police" gapida by the police kerakmi? …

C. Xatoni toping

Har bir gapda bitta xato bor yoki gap toʻgʻri. Toʻgʻrilangan gapni yozing yoki correct deb yozing.

  1. My wallet stolen yesterday.
  2. The house was build last year.
  3. The meeting was happened on Monday.
  4. Coffee is grown in Brazil.

D. Kontekstda

Matnni toʻldiring. Qavs ichidagi feʼlni majhul nisbatda yozing.

How chocolate is made
Chocolate comes from cocoa beans. First, the beans 17 (take) out of the fruit. Then they 18 (dry) in the sun. After that, they 19 (send) to factories all over the world. Chocolate 20 (first / bring) to Europe in the 16th century, and at first it 21 (drink), not eaten!

E. Sizning navbatingiz

Ingliz tilida yozing.

  1. Sizga tegishli biror narsa qayerda yoki kim tomonidan yasalgani haqida ikkita gap yozing.
  2. Shahringiz tarixi haqida was built yoki was opened bilan ikkita gap yozing.

F. Aralash takrorlash

Oldingi darslarni takrorlang.

  1. A2-16 Present Perfect oʻzbekcha: Have you ever…? bilan hayotiy tajriba haqida gapirish
    Have you ever (write) a poem?
  2. A1-28 Past Simple oʻzbekcha: notoʻgʻri feʼllar, did va didn't bilan savol va inkor
    We (not / see) the film last night.
  3. B1-09 Should Have, Could Have, Might Have oʻzbekcha: «… kerak edi», «… mumkin edi»
    I (should / bring) a coat — it's freezing!
Javoblar

A. Tuzilish

  1. are made
  2. was built
  3. were
  4. weren't cleaned / were not cleaned
  5. Is … spoken
  6. The rooms are cleaned every day.
  7. This picture was painted by my grandfather.
  8. Was the concert cancelled? / Was the concert canceled?

B. Maʼno

  1. Two people were injured in the crash.
  2. visit
  3. of
  4. no

C. Xatoni toping

  1. My wallet was stolen yesterday.
  2. The house was built last year.
  3. The meeting happened on Monday.
  4. ✓ Coffee is grown in Brazil.

D. Kontekstda

  1. are taken
  2. are dried
  3. are sent
  4. was first brought / was brought first
  5. was drunk

E. Sizning navbatingiz

  1. My phone was made in China. My scarf was made by my aunt.
  2. The main bridge was built in 1920. Our first cinema was opened in 1954.

F. Aralash takrorlash

  1. written
  2. didn't see / did not see
  3. should have brought / should've brought
Android ilovasiYo'l-yo'lakay o'rganing Google Play