Verb + -ing yoki verb + to oʻzbekcha: enjoy doing, decide to do — toʻliq roʻyxatlar
Verb + -ing or Verb + To: The Full Lists
Bu sahifada
Maqsad
Bu darsdan keyin siz oʻttizga yaqin keng tarqalgan feʼldan keyin feʼl + -ing (I enjoy cooking) va feʼl + to-infinitive (We decided to wait) orasidan toʻgʻrisini tanlay olasiz hamda sifat + to (easy to use) andozasini ishlatasiz.
Asosiy gʻoya
Bir feʼldan keyin ikkinchi feʼl kelsa, ikkinchisi zamonni koʻrsata olmaydi. U ikki shakldan birini oladi: -ing shakli (swimming) yoki to-infinitive (to swim). Shaklni birinchi feʼl tanlaydi.
A2-25 dagi oʻqni eslaysizmi? to-infinitive koʻpincha oldinga, hali sodir boʻlmagan harakatga qaragan oʻq kabi: I hope to see you. She decided to leave. -ing shakli esa koʻpincha harakatga narsa kabi qaraydi: uni boshdan kechirasiz, undan qochasiz, uni tugatasiz yoki u haqida gapirasiz: I enjoy cooking. He denied taking it.
Bu mantiq kuchli moyillik, lekin qatʼiy qonun emas. Baʼzi feʼllarni shunchaki yodlash kerak: imagine -ing oladi, fail esa to. Shuning uchun bu darsda ikkita roʻyxat bor, ular kichik maʼno guruhlariga boʻlingan. Har bir guruhni bitta misol bilan yodlang, shunda koʻp tanlov oʻz-oʻzidan avtomatik boʻlib qoladi.
Oʻzbek va ingliz tillari
Oʻzbekchada ikkinchi feʼl deyarli doim bitta shaklda keladi: harakat nomi (-ish / -sh), unga esa birinchi feʼlga qarab -ni yoki -ga qoʻshiladi: «ishlashni yaxshi koʻraman», «sotishga qaror qildik». Bu -ni / -ga tanlovi inglizchadagi -ing / to tanlovini koʻrsatmaydi: «kutishga qarshi emasman» inglizchada mind waiting. Shuning uchun har bir inglizcha feʼlning andozasini alohida oʻrganish kerak. Yana bir farq: oʻzbekchadagi baʼzi feʼllar inglizchada ikkiga boʻlinadi, masalan taklif qilmoq = offer (oʻzim qilaman) va suggest (birgalikda qilaylik), ularning andozasi esa har xil.
| Oʻzbekcha | Usul | Inglizcha |
|---|---|---|
| Uyda ishlashni yaxshi koʻraman. | harakat nomi + -ni | I enjoy working from home. |
| Mashinani sotishga qaror qildik. | harakat nomi + -ga | We've decided to sell the car. |
| Biroz kutishga qarshi emasmisiz? | -ga, lekin inglizchada -ing | Do you mind waiting? |
| Chipta ola oldingizmi? | -a olmoq | Did you manage to get tickets? |
| Meni aeroportga olib borishni taklif qildi. | taklif qilmoq = offer | She offered to drive me. |
| Tom taksiga oʻtirishni taklif qildi. | taklif qilmoq = suggest | Tom suggested taking a taxi. |
Tuzilish
Ikki andoza
| Andoza | Tuzilish | Misol |
|---|---|---|
| A | feʼl + -ing | I enjoy reading. |
| B | feʼl + to + asosiy shakl | We decided to wait. |
A roʻyxat: feʼl + -ing
| Maʼno guruhi | Feʼllar |
|---|---|
| Hislar va didlar | enjoy, mind, miss, can't stand, can't help |
| Qochish, kechiktirish, tugatish, tavakkal | avoid, postpone, finish, risk |
| Oʻylash va aytish | admit, deny, consider, imagine, suggest |
| Ish yoki mashgʻulot nimadan iborat | involve, practise (UK) / practice (US) |
B roʻyxat: feʼl + to-infinitive
| Maʼno guruhi | Feʼllar |
|---|---|
| Rejalar va kutilmalar | arrange, decide, expect, hope, plan |
| Vaʼdalar, takliflar, rad etishlar | agree, offer, promise, refuse, threaten |
| Muvaffaqiyat, muvaffaqiyatsizlik, qobiliyat | manage, fail, afford (odatda can / can't bilan), learn |
| Narsalar qanday koʻrinadi yoki odatda qanday boʻladi | seem, tend, pretend |
Inkor: not ni bevosita -ing shaklidan yoki to dan oldin qoʻying.
| Andoza | Misol |
|---|---|
| not + -ing | Imagine not having a car. |
| not + to | She pretended not to hear me. |
Sifat + to
| Tuzilish | Misol |
|---|---|
| It's + sifat + to… | It's easy to forget passwords. |
| ega + be + sifat + to… | This app is easy to use. |
| his-tuygʻu sifati + to… | I was surprised to see him. |
Qoʻllanish
1Feʼl + -ing — hislar va didlar
enjoy, mind, miss, can't stand va can't help dan keyin -ing shaklini ishlating. Can't stand «juda yomon koʻrmoq»; can't help «oʻzini tuta olmaslik» degani.
2Feʼl + -ing — qochish, kechiktirish, tugatish, tavakkal
Bu feʼllar harakatga siz boshqaradigan «narsa» kabi qaraydi: undan uzoq turasiz, uni keyinga surasiz, tugatasiz yoki nimanidir xavf ostiga qoʻyasiz.
3Feʼl + -ing — oʻylash va aytish
admit, deny, consider, imagine va suggest dan keyin -ing ishlating. Suggest da that li ergash gap andozasi ham bor (She suggested that we leave), B2-14 ga qarang. Suggest dan keyin hech qachon to-infinitive kelmaydi.
4Feʼl + -ing — involve va practise
Involve «zarur qism sifatida oʻz ichiga olmoq»; practise «yaxshilash uchun qayta-qayta mashq qilmoq».
5Feʼl + to — rejalar va kutilmalar
Bu feʼllar hali sodir boʻlmagan harakatga qaraydi: oʻq oldinga yoʻnalgan.
6Feʼl + to — vaʼdalar, takliflar, rad etishlar va tahdidlar
Rozi boʻlganingizda, vaʼda berganingizda, taklif qilganingizda, rad etganingizda yoki tahdid qilganingizda, kelajakdagi harakat haqida gapirasiz, shuning uchun to keladi.
7Feʼl + to — muvaffaqiyat, muvaffaqiyatsizlik va oʻrganish
Qiyinchilikdan keyingi muvaffaqiyat uchun manage to, muvaffaqiyatsizlik uchun fail to (koʻpincha rasmiy), pul yoki vaqt yetmasligi uchun can't afford to, yangi koʻnikma uchun learn to ishlating.
8Feʼl + to — seem, tend, pretend
Seem to taassurotni bildiradi; tend to odatda nima boʻlishini tasvirlaydi; pretend to esa oʻzini goʻyo shunday qilib koʻrsatish degani.
9Sifat + to
Koʻp sifatlardan keyin to + asosiy shakl keladi: easy, hard, difficult, nice, ready, happy, sorry, surprised, pleased. Ega allaqachon ishlatiladigan yoki tushuniladigan narsa boʻlsa, yana bitta toʻldiruvchi qoʻshmang.
Keng tarqalgan xatolar
Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar
1. Bitta harakat nomi → har doim to. Oʻzbekchada ikkinchi feʼl doim harakat nomi shaklida keladi («ishlashni», «oʻqishga»). Maktabda esa koʻpincha feʼlni to bilan yodlaymiz (to work, to read). Natijada -ing kerak boʻlgan joyda ham to qoʻyib yuboramiz.
2. «Taklif qilmoq» → offer va suggest. Oʻzbekchada bitta «taklif qildi» bor. Inglizchada offer to = oʻzim qilaman; suggest + -ing = keling, shunday qilaylik. Ularni aralashtirsak, maʼno yoki grammatika buziladi.
3. «Kutmoq» → wait va expect. «Kutmoq» oʻzbekchada ham wait (kutib turmoq), ham expect (shunday boʻladi deb oʻylamoq). Natija yoki voqea boʻlishini moʻljallasangiz, expect to ishlating.
Adashtirmang
feʼl + to va feʼl + toʻldiruvchi + to — Bu darsda ikkala harakatni ham bitta odam bajaradi. Ikkinchi harakatni boshqa odam bajarsa, koʻp feʼllar toʻldiruvchi qoʻshadi: B1-18 ga qarang.
Maʼnosi oʻzgaradigan feʼllar — remember, forget, stop, try (B2-15 ga qarang) va regret, mean, go on, need (B2-16 ga qarang) ikkala andozani ham oladi, lekin maʼnosi har xil boʻladi. Ular bu roʻyxatlarga kirmaydi.
Ikkalasini ham deyarli farqsiz oladigan feʼllar — like, love, hate, start, begin, continue ikkala andozani ham olishi mumkin A2-25.
to-infinitive va predlog boʻlgan to — look forward to va be used to da to predlog, shuning uchun undan keyin -ing keladi: B1-19 ga qarang.
Imlo va talaffuz
- -ing imlosi: oxiridagi oʻqilmaydigan -e tushib qoladi (make → making); bitta urgʻuli unlidan keyingi oxirgi undosh ikkilanadi (stop → stopping, plan → planning); -ie -y ga aylanadi (lie → lying).
- Britaniya imlosida practise feʼl, practice ot; Amerika imlosida ikkalasi ham practice.
- Nutqda to kuchsiz: undosh oldidan /tə/ (want to go tez nutqda /ˈwɒnə ɡəʊ/ kabi eshitiladi), unli oldidan /tu/ (to eat). Yozuvda doim want to deb yozing.
- -ing oxiridagi /ŋ/ siz uchun oson: bu oʻzbekcha «ng» tovushi. Undan keyin /g/ qoʻshib aytmang: working /ˈwɜːkɪŋ/.
- Urgʻuni to ga emas, feʼllarga bering: I decided to wait da to yengil aytiladi.
Oltin qoida
Ikkinchi feʼlning shaklini birinchi feʼl tanlaydi. -ing koʻpincha harakatga narsa kabi qaraydi (enjoy, avoid, deny); to koʻpincha oldinga qaraydi (decide, hope, promise). Mantiq yordam bermasa, feʼlni misol bilan yodlang. Esda tuting: oʻzbekchadagi «-ni / -ga» sizga -ing yoki to ni koʻrsatmaydi.
Mashqlar
A. Tuzilish
Qavs ichidagi feʼlni -ing shaklida yoki to bilan yozing.
-
I don't mind (wait).
-
They agreed (share) the costs.
-
Have you finished (pack)?
-
We managed (find) a parking space.
-
He denied (break) the window.
-
The printer seems (be) broken.
-
Inkor shaklga keltiring: She pretended to hear me.
-
Inkor shaklga keltiring: Imagine having a car.
B. Maʼno
Toʻgʻri javobni tanlang.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: Have you considered … abroad?
-
Toʻgʻri javobni tanlang: We can't afford … a house yet.
-
Maʼnoga mos feʼlni tanlang: People … to eat more in winter — it's normal.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: If you drive so fast, you … losing your licence.
-
"I'm not going to help you!" he said. Toʻgʻri javobni tanlang: He … to help.
C. Xatoni toping
Har bir gapda bitta xato bor yoki gap toʻgʻri. Toʻgʻrilangan gapni yozing yoki correct deb yozing.
-
I hope seeing you soon.
-
He suggested to take the bus.
-
Did you manage finishing the report?
-
This password is hard to remember it.
-
My job involves meeting new people.
D. Kontekstda
Xatni toʻldiring. Qavs ichidagi feʼlni -ing shaklida yoki to bilan yozing.
Hi Sam! Good news: I've finally decided 19 (leave) my job. I'd been considering 20 (do) it for months. My boss offered 21 (give) me more money, but I refused 22 (stay). I'll really miss 23 (work) with the team, though. Now I'm hoping 24 (find) something closer to home. It's nice 25 (have) a fresh start!
E. Sizning navbatingiz
Ingliz tilida yozing.
-
Odatlaringiz haqida ikkita gap yozing: yaxshi koʻradigan bitta mashgʻulotingiz va qochadigan bitta ishingiz haqida.
-
Rejalaringiz haqida ikkita gap yozing: biri hope, biri can't afford bilan.
F. Aralash takrorlash
Oldingi darslarni takrorlang.
-
A2-25 Feʼl + -ing yoki feʼl + to oʻzbekcha: want to, enjoy -ing, want someone to I'd like (go) home now.
-
B1-16 Must be, can't be, might be oʻzbekcha: hozirgi holat haqida taxmin («… boʻlsa kerak») Everyone's laughing. The film be funny. (Aminsiz.)
-
A2-30 Bored yoki Boring? -ed va -ing sifatlar oʻzbekcha: «zerikdim» va «zerikarli» The lesson was so ___ … that I fell asleep.
Javoblar
A. Tuzilish
- waiting
- to share
- packing
- to find
- breaking / having broken
- to be
- She pretended not to hear me.
- Imagine not having a car.
B. Maʼno
- moving
- to buy
- tend
- risk
- refused
C. Xatoni toping
- I hope to see you soon.
- He suggested taking the bus. / He suggested that we take the bus. / He suggested we take the bus. / He suggested that we should take the bus. / He suggested we should take the bus.
- Did you manage to finish the report?
- This password is hard to remember.
- ✓ My job involves meeting new people.
D. Kontekstda
- to leave
- doing
- to give
- to stay
- working
- to find
- to have
E. Sizning navbatingiz
- I enjoy cooking for friends. I avoid driving in the city centre.
- I'm hoping to visit Japan next year. I can't afford to buy a new car right now.
F. Aralash takrorlash
- to go
- must
- boring
