SlowingoGrammatika
B1 17 / 39

Must be, can't be, might be oʻzbekcha: hozirgi holat haqida taxmin («… boʻlsa kerak»)

Must Be, Can't Be, Might Be: Present Deduction

Bu sahifada
  1. Maqsad
  2. Asosiy gʻoya
  3. Oʻzbek va ingliz tillari
  4. Tuzilish
  5. Qoʻllanish
  6. Keng tarqalgan xatolar
  7. Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar
  8. Adashtirmang
  9. Imlo va talaffuz
  10. Oltin qoida
  11. Mashqlar

Maqsad

Bu darsdan keyin siz dalilga tayanib, hozirgi holat haqida mantiqiy taxmin qila olasiz (She must be at work, That can't be right, He might be asleep) va qanchalik ishonchli ekaningizni koʻrsatasiz.

Asosiy gʻoya

Koʻpincha biz biror narsani aniq bilmaymiz, lekin dalillar bor. Detektiv kabi dalillarga qarab xulosa chiqaramiz. Ingliz tili bu xulosa qanchalik kuchli ekanini modal feʼllar bilan koʻrsatadi.

Detektivning daftarchasini tasavvur qiling, unda uchta hukm bor. must = «Mantiqqa toʻgʻri keladigan yagona tushuntirish shu»: The lights are off and the car has gone — they must be out. can't = «Bu mumkin emas»: She has just eaten a huge lunch — she can't be hungry. might / may / could = «Bu mumkin boʻlgan tushuntirishlardan biri»: He might be in a meeting.

Bu must qoidalar haqida emas A2-20. U mantiq haqida. Bu must ning teskarisi esa odatda mustn't emas, can't.

Oʻzbek va ingliz tillari

Oʻzbekchada taxmin koʻpincha -sa kerak («charchagan boʻlsangiz kerak»), -dir («uydadir»), mumkin («kutubxonada boʻlishi mumkin») va mumkin emas bilan ifodalanadi. Bu yerda «kerak» inglizcha deduction must ga juda yaqin, «mumkin emas» esa can't ga. Ikki joyda ehtiyot boʻling. Birinchisi: «mumkin» ni koʻpincha can deb oʻgiramiz, inglizchada esa aniq bir holat haqidagi taxminda can emas, might / may / could kerak. Ikkinchisi: «boʻlmasa kerak» ni mustn't deb oʻgirish oson, inglizchada esa odatiy tanlov can't (ishonchingiz komil boʻlsa) yoki might not (shubhangiz boʻlsa).

OʻzbekchaMaʼnoInglizcha
Charchagan boʻlsangiz kerak.-sa kerak: deyarli aniqYou must be tired.
Oʻn sakkiz yoshda boʻlishi mumkin emas.imkonsizShe can't be eighteen.
Kutubxonada boʻlishi mumkin.ehtimolShe might be in the library.
U hozir kutubxonadadir.-dir: taxminShe's probably in the library. / She must be in the library.
Uyda boʻlmasa kerak.ehtimol yoʻqShe can't be at home. / She might not be at home.
Kimdir bilan gaplashayotgan boʻlsa kerak.hozir davom etayotgan harakatHe must be talking to someone.

Tuzilish

Modal feʼl + asosiy shakl (koʻpincha be)

Qanchalik ishonchli?Modal feʼlMisol
deyarli aniq: toʻgʻrimustShe must be exhausted.
mumkinmight / may / couldHe might be at the gym.
ehtimol toʻgʻri emasmight not / may notThey may not be home yet.
deyarli aniq: notoʻgʻrican't / couldn'tThat can't be Tom — he's in Paris.

Modal feʼl + be + -ing — hozir davom etayotgan harakat haqida taxmin

AndozaMisol
must be + -ingShe must be working late.
might / may / could be + -ingThey might be having dinner.
can't be + -ingYou can't be leaving already!

Modal feʼl + boshqa feʼllar — asosan holat feʼllari (know, have, live, mean, like, want)

MisolMaʼnosi
You must know Ana — she works in your office.Anani taniysiz, aminman.
He can't live here — his name isn't on the door.U bu yerda yashamasligiga aminman.
They may have a spare key.Balki ularda zaxira kalit bordir.

Savollar — could yoki might, yoki Do you think…? ishlating. Savollarda can ham mumkin: Who can that be?

SavolMisol
Could… ?Could that be our taxi?
Who might… ?Who might that be at the door?
Who can… ?Who can that be at this time of night?
Do you think… ?Do you think she's ill?

Qoʻllanish

1must — deyarli aniq toʻgʻri

Dalillar faqat bitta oqilona xulosaga olib borsa, must ishlating.

You've been travelling all day. You must be tired.
Kun boʻyi yoʻldasiz. Charchagan boʻlsangiz kerak.
The restaurant is always full. The food must be good.
Restoran doim odamga toʻla. Ovqati mazali boʻlsa kerak.
Her phone goes straight to voicemail. It must be switched off.
Telefoni darhol ovozli pochtaga oʻtib ketyapti. Oʻchirilgan boʻlsa kerak.
He's wearing a football shirt. He must be a fan.
Egnida futbol formasi. Muxlis boʻlsa kerak.

2can't / couldn't — deyarli aniq notoʻgʻri

Dalillar biror narsa imkonsiz ekanini koʻrsatsa, can't ishlating. Couldn't ham mumkin va biroz yumshoqroq eshitiladi.

That can't be the right address — this building is empty.
Bu toʻgʻri manzil boʻlishi mumkin emas: bino boʻm-boʻsh.
She can't be eighteen. She looks about twelve!
U oʻn sakkiz yoshda boʻlishi mumkin emas. Oʻn ikki yoshlarda koʻrinadi-ku!
That noise couldn't be the cat — she's outside.
Bu ovoz mushukniki boʻlishi mumkin emas: u tashqarida.
You can't be serious!
Hazillashyapsiz-ku!
turgʻun ibora: hayrat, «rostdan shunday demoqchimisiz?»

3might / may / could — mumkin

Biror narsa mumkin boʻlsa, lekin aniq bilish uchun dalil yetarli boʻlmasa, shularni ishlating. Taxminda ularning maʼnosi deyarli bir xil; may biroz rasmiyroq. «Ehtimol, yoʻq» uchun couldn't emas, might not yoki may not ishlating A2-22.

I don't know where Lucy is. She might be in the library.
Lyusi qayerdaligini bilmayman. Kutubxonada boʻlishi mumkin.
Don't call now — they may be asleep.
Hozir qoʻngʻiroq qilmang: uxlayotgan boʻlishlari mumkin.
That noise could be the washing machine.
Bu ovoz kir yuvish mashinasiniki boʻlishi mumkin.
He might not know about the meeting.
Balki u yigʻilish haqida bilmas.
ehtimol bilmaydi
The shop may not be open on a Sunday.
Yakshanba kuni doʻkon ochiq boʻlmasligi mumkin.

4Davom etayotgan harakat haqida taxmin: modal feʼl + be + -ing

Hozir sodir boʻlayotgan narsa haqida taxmin uchun modal feʼl + be + -ing ishlating. Holat feʼllari oddiy shaklda qoladi: He must know, He must be knowing emas.

The line's busy. He must be talking to someone.
Telefoni band. Kimdir bilan gaplashayotgan boʻlsa kerak.
Listen! Someone might be trying to get in.
Quloq soling! Kimdir ichkariga kirishga urinayotgan boʻlishi mumkin.
She can't be working at this time — the office closes at six.
U bu vaqtda ishlayotgan boʻlishi mumkin emas: ofis oltida yopiladi.
You must be joking!
Hazillashyapsiz shekilli!
turgʻun ibora: «rostdan shunday demoqchi emassiz-ku»

5Dalilga tayanib xulosa chiqarish

Taxmin odatda sababi bilan aytiladi. Avval dalilni, keyin xulosani ayting (koʻpincha so bilan) yoki avval xulosani aytib, because qoʻshing. Birovning taxminini soʻrash uchun could, might yoki Do you think…? ishlating.

There are no lights on, so they must be away.
Chiroqlar yonmayapti, demak ular uyda yoʻq boʻlsa kerak.
Everyone's wearing coats. It must be cold outside.
Hamma palto kiygan. Tashqarida sovuq boʻlsa kerak.
It can't be very far, because the sign says 2 km.
Uzoq boʻlishi mumkin emas, chunki belgida 2 km deb yozilgan.
Could that be our taxi?
Bu bizning taksimiz emasmikan?
"Who might that be at the door?" "It might be the plumber."
«Eshik oldida kim boʻlishi mumkin?» «Santexnik boʻlishi mumkin.»

6Taxmindagi must not — mumkin, lekin kam uchraydi

Must not (= notoʻgʻri ekaniga aminman) taxminda ham ishlatilishi mumkin, asosan Amerika ingliz tilida va odatda toʻliq shaklda. Britaniya ingliz tilida mustn't asosan taqiq deb tushuniladi A2-20. Can't hamma joyda xavfsiz tanlov.

He can't be home — his car isn't here.
U uyda boʻlishi mumkin emas: mashinasi yoʻq.
hamma variantlarda eng yaxshi tanlov
He must not be home — his car isn't here.
U uyda boʻlmasa kerak: mashinasi yoʻq.
(US) mumkin
They must not have any money left.
Ularda pul qolmagan boʻlsa kerak.
(US) = pullari yoʻqligiga aminman

Keng tarqalgan xatolar

❌He must to be tired.
✅He must be tired.
modal feʼl + asosiy shakl, to boʻlmaydi
❌They must are on holiday.
✅They must be on holiday.
modal feʼldan keyin am/is/are emas, be
❌It mights be true.
✅It might be true.
modal feʼllar hech qachon -s olmaydi
❌She must be work now.
✅She must be working now.
davom etayotgan harakat haqida taxmin: be + -ing
❌You must be knowing my sister.
✅You must know my sister.
know holat feʼli: -ing boʻlmaydi A1-23
❌"Where's Tom?" "He can be in the kitchen."
✅He could be in the kitchen. yoki He might be in the kitchen.
darak gapda can umumiy imkoniyat uchun (It can be cold here in winter), hozirgi aniq bir holat haqidagi taxmin uchun emas; savolda esa mumkin: Who can that be?
⚠️She mustn't be at home — her car's gone.
✅She can't be at home — her car's gone.
mumkin (asosan US, must not shaklida), lekin can't xavfsiz va odatiy tanlov
⚠️He couldn't be at home. (when you mean "maybe he isn't")
✅He might not be at home.
couldn't «imkonsiz» degani; might not esa «ehtimol, yoʻq»

Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar

1. «Boʻlmasa kerak» → mustn't. «Boʻlsa kerak» = must be boʻlgani uchun, uning inkori «boʻlmasa kerak» ni avtomatik ravishda mustn't be deb oʻgiramiz. Inglizchada bu koʻpincha taqiq deb tushuniladi. Aminsiz → can't; shubhangiz bor → might not.

⚠️The bakery mustn't be open yet — it's only six o'clock.
✅The bakery can't be open yet — it's only six o'clock.
Grammatika jihatidan mumkin (asosan US), lekin can't odatiy va xavfsiz tanlov.
⚠️(Ishonchingiz komil emas.) Dilnoza mustn't know about the party.
✅Dilnoza might not know about the party.
«Bilmasa kerak», yaʼni balki bilmaydi → might not.

2. «Boʻlishi mumkin» → can be. Oʻzbekchadagi «mumkin» inglizchada can ga oʻxshab ketadi. Lekin aniq bir holat haqidagi taxminda darak gapda can ishlatilmaydi: might / may / could kerak.

❌"Who's at the door?" "It can be the postman."
✅"Who's at the door?" "It might be the postman."
yoki: It could be / It may be the postman.

3. «Yigirma besh yoshda boʻlsa kerak» → 25 years. Oʻzbekchada yoshni «yosh» soʻzi bilan aytamiz. Inglizchada faqat raqam yoki years old kerak; yolgʻiz years notoʻgʻri.

❌Our new teacher must be about 25 years.
✅Our new teacher must be about 25.
yoki: about 25 years old.

Adashtirmang

Taxmindagi must va majburiyatdagi must — Soʻz bitta, vazifasi boshqa: taxmin = mantiq; majburiyat = qoida A2-20. Oʻzbekchada ham «kerak» ikkala maʼnoda keladi: «Och boʻlsangiz kerak» va «Kamar taqishingiz kerak».

You must be hungry.
Qorningiz ochgan boʻlsa kerak.
taxmin: aminman
You must wear a seatbelt.
Xavfsizlik kamarini taqishingiz shart.
majburiyat: qoida

can't (imkonsiz) va mustn't (mumkin emas, taqiq) — Oʻzbekchada ikkalasi ham «mumkin emas» boʻlishi mumkin, inglizchada esa har xil.

That can't be true.
Bu rost boʻlishi mumkin emas.
imkonsiz
You mustn't tell anyone.
Hech kimga aytmasligingiz kerak.
taqiq

might not va can't — might not eshikni ochiq qoldiradi; can't esa yopadi.

She might not be at work.
Balki u ishda emasdir.
ehtimol, yoʻq
She can't be at work.
U ishda boʻlishi mumkin emas.
yoʻqligiga aminman

Hozirgi va oʻtgan zamondagi taxmin — Oʻtmish haqidagi taxmin uchun must have / can't have / might have + past participle ishlatiladi. Bu B2-06 da oʻrgatiladi.

She must be at home now.
U hozir uyda boʻlsa kerak.
She must have been at home last night.
U kecha kechqurun uyda boʻlgan boʻlsa kerak.
oʻtmish haqida taxmin: B2-06 ga qarang

Imlo va talaffuz

  • Taxmindagi must odatda kuchsiz aytiladi: /məst/, undosh oldidan esa /məs/: She must be… da t deyarli eshitilmaydi. Unlini oʻzbekcha «a» yoki «u» kabi toʻliq aytmang.
  • can't kuchli va urgʻuli: /kɑːnt/ (UK), /kænt/ (US). Oxiridagi /t/ koʻpincha eshitilmaydi, shuning uchun inkorni uzun unli (UK) yoki urgʻu (US) koʻrsatadi: That CAN'T be right. /ɑː/ uchun ogʻizni keng oching va unlini choʻzing; /æ/ uchun esa ogʻizni keng ochib, oʻzbekcha «e» va «a» oraligʻidagi tovushni ayting.
  • Shubhani koʻrsatmoqchi boʻlsangiz, might ga urgʻu bering: It MIGHT be true… but I doubt it.
  • You must be joking! va You can't be serious! turgʻun munosabat iboralari; joking va serious ga kuchli urgʻu bering.

Oltin qoida

Dalil → xulosa. must = toʻgʻri ekaniga aminman; might / may / could = mumkin; can't = toʻgʻri emasligiga aminman. «Ehtimol, yoʻq» uchun might not / may not; «aniq yoʻq» uchun odatiy tanlov can't. Esda tuting: «boʻlmasa kerak» ≠ mustn't, «boʻlishi mumkin» ≠ can.

Mashqlar

A. Tuzilish

Qavs ichidagi feʼl va izohdan foydalanib, toʻgʻri modal feʼlni yozing.

  1. She's been running for an hour. She (be) tired. (Aminsiz.)
  2. That (be) Jack — he's on holiday in Thailand. (Bu u emasligiga aminsiz.)
  3. I'm not sure where my keys are. They (be) in the car.
  4. He isn't answering. He (sleep). (Aminsiz.)
  5. «Ehtimol, yoʻq» maʼnosiga aylantiring: She may be at home.
  6. could bilan savol tuzing: That is our taxi.
  7. They (live) here — the name on the door is different. (Ular bu yerda yashamasligiga aminsiz.)

B. Maʼno

Toʻgʻri javobni tanlang.

  1. Toʻgʻri javobni tanlang: You … be hungry — you've just had a big lunch.
  2. Toʻgʻri javobni tanlang: Everyone's carrying umbrellas. It … be raining.
  3. Bu gap nimani bildiradi? "She might not be at work."
  4. Telefon jiringlayapti. Oyim koʻpincha shu paytda qoʻngʻiroq qiladi, lekin rahbarim ham. Toʻgʻri javobni tanlang: … Mum.
  5. "You must be tired" gapida must nima haqida? …

C. Xatoni toping

Har bir gapda bitta xato bor yoki gap toʻgʻri. Toʻgʻrilangan gapni yozing yoki correct deb yozing.

  1. They must to be at the cinema.
  2. He might be study at the moment.
  3. "Where's Ella?" "She can be in the garden."
  4. You must be knowing my sister.
  5. That can't be right — the shop closed an hour ago.

D. Kontekstda

Suhbatni toʻldiring. Bitta modal feʼl yozing yoki qavs ichidagi feʼldan foydalaning.

New neighbours
Ben: Whose car is that outside?
Ana: It 18 be Mark's. His car is blue, and that one's red.
Ben: Then it 19 be the new neighbours' car. I'm not sure.
Ana: Look — there are boxes everywhere. They 20 be moving in today. That's obvious!
Ben: Then they 21 (feel) exhausted. I'm sure of it. Shall we take them some coffee?
Ana: Good idea. But they 22 (have) lunch right now — I don't know. Let's wait an hour.

E. Sizning navbatingiz

Ingliz tilida yozing.

  1. Atrofingizga qarang. Biri must, biri can't bilan ikkita taxmin yozing va dalilini keltiring.
  2. Doʻstingiz telefonni olmayapti. might, may va could bilan uchta ehtimoliy sabab yozing.

F. Aralash takrorlash

Oldingi darslarni takrorlang.

  1. A2-20 Must, Have To, Mustn't va Don't Have To oʻzbekcha: «kerak», «shart emas», «mumkin emas»
    You ___ wear a seatbelt — it's the law. …
  2. A2-22 May, Might, Could oʻzbekcha: «balki», «… mumkin» va ehtimolni ingliz tilida aytish
    … it will rain later.
  3. B1-14 Indirect questions oʻzbekcha: «Could you tell me where…?» — xushmuomala savollar
    Do you know where ___? …
Javoblar

A. Tuzilish

  1. must be
  2. can't be / couldn't be
  3. might be / may be / could be
  4. must be sleeping
  5. She may not be at home. / She might not be at home.
  6. Could that be our taxi?
  7. can't live / couldn't live

B. Maʼno

  1. can't
  2. must
  3. Perhaps she isn't.
  4. It might be
  5. logic

C. Xatoni toping

  1. They must be at the cinema.
  2. He might be studying at the moment.
  3. She could be in the garden. / She might be in the garden. / She may be in the garden.
  4. You must know my sister.
  5. ✓ That can't be right — the shop closed an hour ago.

D. Kontekstda

  1. can't / couldn't
  2. might / may / could
  3. must
  4. must be feeling / must feel
  5. might be having / may be having / could be having

E. Sizning navbatingiz

  1. My neighbour's car isn't there, so she must be at work. It can't be very late — it's still light outside.
  2. She might be driving. She may be in a meeting. Her phone could be switched off.

F. Aralash takrorlash

  1. must
  2. Maybe
  3. the station is
Android ilovasiYo'l-yo'lakay o'rganing Google Play