Must be, can't be, might be oʻzbekcha: hozirgi holat haqida taxmin («… boʻlsa kerak»)
Must Be, Can't Be, Might Be: Present Deduction
Bu sahifada
Maqsad
Bu darsdan keyin siz dalilga tayanib, hozirgi holat haqida mantiqiy taxmin qila olasiz (She must be at work, That can't be right, He might be asleep) va qanchalik ishonchli ekaningizni koʻrsatasiz.
Asosiy gʻoya
Koʻpincha biz biror narsani aniq bilmaymiz, lekin dalillar bor. Detektiv kabi dalillarga qarab xulosa chiqaramiz. Ingliz tili bu xulosa qanchalik kuchli ekanini modal feʼllar bilan koʻrsatadi.
Detektivning daftarchasini tasavvur qiling, unda uchta hukm bor. must = «Mantiqqa toʻgʻri keladigan yagona tushuntirish shu»: The lights are off and the car has gone — they must be out. can't = «Bu mumkin emas»: She has just eaten a huge lunch — she can't be hungry. might / may / could = «Bu mumkin boʻlgan tushuntirishlardan biri»: He might be in a meeting.
Bu must qoidalar haqida emas A2-20. U mantiq haqida. Bu must ning teskarisi esa odatda mustn't emas, can't.
Oʻzbek va ingliz tillari
Oʻzbekchada taxmin koʻpincha -sa kerak («charchagan boʻlsangiz kerak»), -dir («uydadir»), mumkin («kutubxonada boʻlishi mumkin») va mumkin emas bilan ifodalanadi. Bu yerda «kerak» inglizcha deduction must ga juda yaqin, «mumkin emas» esa can't ga. Ikki joyda ehtiyot boʻling. Birinchisi: «mumkin» ni koʻpincha can deb oʻgiramiz, inglizchada esa aniq bir holat haqidagi taxminda can emas, might / may / could kerak. Ikkinchisi: «boʻlmasa kerak» ni mustn't deb oʻgirish oson, inglizchada esa odatiy tanlov can't (ishonchingiz komil boʻlsa) yoki might not (shubhangiz boʻlsa).
| Oʻzbekcha | Maʼno | Inglizcha |
|---|---|---|
| Charchagan boʻlsangiz kerak. | -sa kerak: deyarli aniq | You must be tired. |
| Oʻn sakkiz yoshda boʻlishi mumkin emas. | imkonsiz | She can't be eighteen. |
| Kutubxonada boʻlishi mumkin. | ehtimol | She might be in the library. |
| U hozir kutubxonadadir. | -dir: taxmin | She's probably in the library. / She must be in the library. |
| Uyda boʻlmasa kerak. | ehtimol yoʻq | She can't be at home. / She might not be at home. |
| Kimdir bilan gaplashayotgan boʻlsa kerak. | hozir davom etayotgan harakat | He must be talking to someone. |
Tuzilish
Modal feʼl + asosiy shakl (koʻpincha be)
| Qanchalik ishonchli? | Modal feʼl | Misol |
|---|---|---|
| deyarli aniq: toʻgʻri | must | She must be exhausted. |
| mumkin | might / may / could | He might be at the gym. |
| ehtimol toʻgʻri emas | might not / may not | They may not be home yet. |
| deyarli aniq: notoʻgʻri | can't / couldn't | That can't be Tom — he's in Paris. |
Modal feʼl + be + -ing — hozir davom etayotgan harakat haqida taxmin
| Andoza | Misol |
|---|---|
| must be + -ing | She must be working late. |
| might / may / could be + -ing | They might be having dinner. |
| can't be + -ing | You can't be leaving already! |
Modal feʼl + boshqa feʼllar — asosan holat feʼllari (know, have, live, mean, like, want)
| Misol | Maʼnosi |
|---|---|
| You must know Ana — she works in your office. | Anani taniysiz, aminman. |
| He can't live here — his name isn't on the door. | U bu yerda yashamasligiga aminman. |
| They may have a spare key. | Balki ularda zaxira kalit bordir. |
Savollar — could yoki might, yoki Do you think…? ishlating. Savollarda can ham mumkin: Who can that be?
| Savol | Misol |
|---|---|
| Could… ? | Could that be our taxi? |
| Who might… ? | Who might that be at the door? |
| Who can… ? | Who can that be at this time of night? |
| Do you think… ? | Do you think she's ill? |
Qoʻllanish
1must — deyarli aniq toʻgʻri
Dalillar faqat bitta oqilona xulosaga olib borsa, must ishlating.
2can't / couldn't — deyarli aniq notoʻgʻri
Dalillar biror narsa imkonsiz ekanini koʻrsatsa, can't ishlating. Couldn't ham mumkin va biroz yumshoqroq eshitiladi.
3might / may / could — mumkin
Biror narsa mumkin boʻlsa, lekin aniq bilish uchun dalil yetarli boʻlmasa, shularni ishlating. Taxminda ularning maʼnosi deyarli bir xil; may biroz rasmiyroq. «Ehtimol, yoʻq» uchun couldn't emas, might not yoki may not ishlating A2-22.
4Davom etayotgan harakat haqida taxmin: modal feʼl + be + -ing
Hozir sodir boʻlayotgan narsa haqida taxmin uchun modal feʼl + be + -ing ishlating. Holat feʼllari oddiy shaklda qoladi: He must know, He must be knowing emas.
5Dalilga tayanib xulosa chiqarish
Taxmin odatda sababi bilan aytiladi. Avval dalilni, keyin xulosani ayting (koʻpincha so bilan) yoki avval xulosani aytib, because qoʻshing. Birovning taxminini soʻrash uchun could, might yoki Do you think…? ishlating.
6Taxmindagi must not — mumkin, lekin kam uchraydi
Must not (= notoʻgʻri ekaniga aminman) taxminda ham ishlatilishi mumkin, asosan Amerika ingliz tilida va odatda toʻliq shaklda. Britaniya ingliz tilida mustn't asosan taqiq deb tushuniladi A2-20. Can't hamma joyda xavfsiz tanlov.
Keng tarqalgan xatolar
Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar
1. «Boʻlmasa kerak» → mustn't. «Boʻlsa kerak» = must be boʻlgani uchun, uning inkori «boʻlmasa kerak» ni avtomatik ravishda mustn't be deb oʻgiramiz. Inglizchada bu koʻpincha taqiq deb tushuniladi. Aminsiz → can't; shubhangiz bor → might not.
2. «Boʻlishi mumkin» → can be. Oʻzbekchadagi «mumkin» inglizchada can ga oʻxshab ketadi. Lekin aniq bir holat haqidagi taxminda darak gapda can ishlatilmaydi: might / may / could kerak.
3. «Yigirma besh yoshda boʻlsa kerak» → 25 years. Oʻzbekchada yoshni «yosh» soʻzi bilan aytamiz. Inglizchada faqat raqam yoki years old kerak; yolgʻiz years notoʻgʻri.
Adashtirmang
Taxmindagi must va majburiyatdagi must — Soʻz bitta, vazifasi boshqa: taxmin = mantiq; majburiyat = qoida A2-20. Oʻzbekchada ham «kerak» ikkala maʼnoda keladi: «Och boʻlsangiz kerak» va «Kamar taqishingiz kerak».
can't (imkonsiz) va mustn't (mumkin emas, taqiq) — Oʻzbekchada ikkalasi ham «mumkin emas» boʻlishi mumkin, inglizchada esa har xil.
might not va can't — might not eshikni ochiq qoldiradi; can't esa yopadi.
Hozirgi va oʻtgan zamondagi taxmin — Oʻtmish haqidagi taxmin uchun must have / can't have / might have + past participle ishlatiladi. Bu B2-06 da oʻrgatiladi.
Imlo va talaffuz
- Taxmindagi must odatda kuchsiz aytiladi: /məst/, undosh oldidan esa /məs/: She must be… da t deyarli eshitilmaydi. Unlini oʻzbekcha «a» yoki «u» kabi toʻliq aytmang.
- can't kuchli va urgʻuli: /kɑːnt/ (UK), /kænt/ (US). Oxiridagi /t/ koʻpincha eshitilmaydi, shuning uchun inkorni uzun unli (UK) yoki urgʻu (US) koʻrsatadi: That CAN'T be right. /ɑː/ uchun ogʻizni keng oching va unlini choʻzing; /æ/ uchun esa ogʻizni keng ochib, oʻzbekcha «e» va «a» oraligʻidagi tovushni ayting.
- Shubhani koʻrsatmoqchi boʻlsangiz, might ga urgʻu bering: It MIGHT be true… but I doubt it.
- You must be joking! va You can't be serious! turgʻun munosabat iboralari; joking va serious ga kuchli urgʻu bering.
Oltin qoida
Dalil → xulosa. must = toʻgʻri ekaniga aminman; might / may / could = mumkin; can't = toʻgʻri emasligiga aminman. «Ehtimol, yoʻq» uchun might not / may not; «aniq yoʻq» uchun odatiy tanlov can't. Esda tuting: «boʻlmasa kerak» ≠ mustn't, «boʻlishi mumkin» ≠ can.
Mashqlar
A. Tuzilish
Qavs ichidagi feʼl va izohdan foydalanib, toʻgʻri modal feʼlni yozing.
-
She's been running for an hour. She (be) tired. (Aminsiz.)
-
That (be) Jack — he's on holiday in Thailand. (Bu u emasligiga aminsiz.)on holiday (UK) = on vacation (US)
-
I'm not sure where my keys are. They (be) in the car.
-
He isn't answering. He (sleep). (Aminsiz.)
-
«Ehtimol, yoʻq» maʼnosiga aylantiring: She may be at home.
-
could bilan savol tuzing: That is our taxi.
-
They (live) here — the name on the door is different. (Ular bu yerda yashamasligiga aminsiz.)
B. Maʼno
Toʻgʻri javobni tanlang.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: You … be hungry — you've just had a big lunch.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: Everyone's carrying umbrellas. It … be raining.
-
Bu gap nimani bildiradi? "She might not be at work."
-
Telefon jiringlayapti. Oyim koʻpincha shu paytda qoʻngʻiroq qiladi, lekin rahbarim ham. Toʻgʻri javobni tanlang: … Mum.
-
"You must be tired" gapida must nima haqida? …
C. Xatoni toping
Har bir gapda bitta xato bor yoki gap toʻgʻri. Toʻgʻrilangan gapni yozing yoki correct deb yozing.
-
They must to be at the cinema.
-
He might be study at the moment.
-
"Where's Ella?" "She can be in the garden."
-
You must be knowing my sister.
-
That can't be right — the shop closed an hour ago.
D. Kontekstda
Suhbatni toʻldiring. Bitta modal feʼl yozing yoki qavs ichidagi feʼldan foydalaning.
Ben: Whose car is that outside?
Ana: It 18 be Mark's. His car is blue, and that one's red.
Ben: Then it 19 be the new neighbours' car. I'm not sure.
Ana: Look — there are boxes everywhere. They 20 be moving in today. That's obvious!
Ben: Then they 21 (feel) exhausted. I'm sure of it. Shall we take them some coffee?
Ana: Good idea. But they 22 (have) lunch right now — I don't know. Let's wait an hour.
E. Sizning navbatingiz
Ingliz tilida yozing.
-
Atrofingizga qarang. Biri must, biri can't bilan ikkita taxmin yozing va dalilini keltiring.
-
Doʻstingiz telefonni olmayapti. might, may va could bilan uchta ehtimoliy sabab yozing.
F. Aralash takrorlash
Oldingi darslarni takrorlang.
-
A2-20 Must, Have To, Mustn't va Don't Have To oʻzbekcha: «kerak», «shart emas», «mumkin emas» You ___ wear a seatbelt — it's the law. …
-
A2-22 May, Might, Could oʻzbekcha: «balki», «… mumkin» va ehtimolni ingliz tilida aytish … it will rain later.
-
B1-14 Indirect questions oʻzbekcha: «Could you tell me where…?» — xushmuomala savollar Do you know where ___? …
Javoblar
A. Tuzilish
- must be
- can't be / couldn't be
- might be / may be / could be
- must be sleeping
- She may not be at home. / She might not be at home.
- Could that be our taxi?
- can't live / couldn't live
B. Maʼno
- can't
- must
- Perhaps she isn't.
- It might be
- logic
C. Xatoni toping
- They must be at the cinema.
- He might be studying at the moment.
- She could be in the garden. / She might be in the garden. / She may be in the garden.
- You must know my sister.
- ✓ That can't be right — the shop closed an hour ago.
D. Kontekstda
- can't / couldn't
- might / may / could
- must
- must be feeling / must feel
- might be having / may be having / could be having
E. Sizning navbatingiz
- My neighbour's car isn't there, so she must be at work. It can't be very late — it's still light outside.
- She might be driving. She may be in a meeting. Her phone could be switched off.
F. Aralash takrorlash
- must
- Maybe
- the station is
