Participle Clauses azərbaycanca: Feeling tired, After leaving, Having finished
Participle Clauses: Feeling Tired, After Leaving
Bu səhifədə
Məqsəd
Bu dərsdən sonra siz zaman və səbəb budaq cümlələrini feili bağlama birləşməsi (participle clause) ilə qısalda biləcəksiniz: Feeling tired, …, While waiting, …, After leaving, …, When asked, …, Having finished, …. Həmçinin gizli mübtədanın düzgün olduğuna əmin olmağı öyrənəcəksiniz.
Əsas fikir
Tam zaman və ya səbəb budaq cümləsində bağlayıcı, mübtəda və feil olur: Because she felt tired, she went to bed. Hər iki hissədə mübtəda eynidirsə, ingilis dili birinci hissəni «sıxışdıra» bilər: Feeling tired, she went to bed.
Feili bağlama birləşməsini vakuum qablaşdırmada olan budaq cümlə kimi təsəvvür edin. Mübtəda və zaman (bəzən bağlayıcı da) çıxarılır, yalnız feilin forması qalır. Oxucu onu baş cümləyə baxaraq «açır»: kim yorğun idi? She, yəni baş cümlənin mübtədası.
Əsas qayda budur: feili bağlama birləşməsinin gizli mübtədası baş cümlənin mübtədasıdır. Bunu düzgün etsəniz, hekayələrdə, xəbərlərdə və yaxşı yazıda çox işlənən yığcam, təbii üslub alınır. Səhv etsəniz, cümlə nəzərdə tutmadığınız bir şeyi deyir.
Azərbaycan dili və ingilis dili
Burada sizin üçün çox yaxşı xəbər var: azərbaycan dilində feili bağlama bu işi hər gün görür və formaları ingiliscədəki qəliblərə yaxşı uyğun gəlir. «Pəncərədən baxaraq» = Looking out of the window; «gözləyərkən» = while waiting; «bitirdikdən sonra» = after finishing; «imzalamazdan əvvəl» = before signing; «köçəli» = since moving; «hesabatı bitirib» = having finished the report. Hətta məchul forma da var: «soruşulanda» = when asked.
Amma bir böyük fərq var. Azərbaycancada feili bağlamanın öz mübtədası ola bilər: «Mən hava limanına çatanda pasportum yox idi», «Qapını açanda pişik küçəyə qaçdı». Bu cümlələr tamamilə təbiidir. İngiliscədə isə feili bağlama birləşməsinin mübtədası baş cümlənin mübtədası ilə eyni olmalıdır. Mübtədalar fərqlidirsə, tam budaq cümlə işlədin: When I opened the door, the cat ran out. Həmçinin danışıqda «Gecikmə barədə soruşanda, menecer heç nə demədi» kimi məlum forma da işlənir; ingiliscədə isə soruşan menecer deyilsə, when asked lazımdır.
| Azərbaycanca | Mənası | İngiliscə |
|---|---|---|
| Pəncərədən bayıra baxaraq, bağda tülkü gördü. | eyni vaxtda | Looking out of the window, she saw a fox. |
| Özünü pis hiss etdiyi üçün Sara tez çıxdı. | səbəb | Feeling unwell, Sara left early. |
| Nəticələri gözləyərkən sakit olmağa çalışın. | zaman | While waiting for the results, try to relax. |
| Məktəbi bitirdikdən sonra … | sonra | After leaving school, … |
| Müqaviləni imzalamazdan əvvəl … | əvvəl | Before signing the contract, … |
| Sahilə köçəli … | o vaxtdan bəri | Since moving to the coast, … |
| Gecikmə barədə soruşulanda … | məchul məna | When asked about the delay, … |
| Hesabatı bitirib evə getdi. | əvvəl bitən hərəkət | Having finished the report, he went home. |
| Hava limanına çatanda pasportum yox idi. | mübtədalar fərqlidir | When I arrived at the airport, my passport was missing. |
Quruluş
Bu dərsin iki forması
| Forma | Quruluş | Mənası | Nümunə |
|---|---|---|---|
| present participle | feil + -ing | eyni vaxt və ya səbəb | Feeling tired, she went to bed. |
| perfect participle | having + üçüncü forma | əsas hərəkətdən əvvəl bitib | Having finished the report, he left. |
Tam budaq cümlədən feili bağlama birləşməsinə
| Tam budaq cümlə | Feili bağlama birləşməsi |
|---|---|
| As I was walking home, I met an old friend. | Walking home, I met an old friend. |
| Because he knew the city well, he took a shortcut. | Knowing the city well, he took a shortcut. |
| After she had paid the bill, she left. | Having paid the bill, she left. |
Bağlayıcı + feili bağlama
| Bağlayıcı | + | Nümunə |
|---|---|---|
| while / when | -ing | While waiting for the bus, I read the news. |
| after / before / since | -ing | After leaving school, she joined the army. |
| when | üçüncü forma (məchul məna) | When asked, he refused to comment. |
Yeri və vergüllər
- Cümlənin əvvəlində: feili bağlama birləşməsindən sonra vergül — Feeling tired, she went to bed.
- Sonunda (eyni vaxt): adətən vergül olmur və ya yüngül vergül qoyulur — He came in carrying three cups of coffee.
İstifadə
1Eyni vaxtda baş verən hərəkətlər üçün -ing
-ing birləşməsi əsas hərəkətlə eyni vaxtda və ya ondan dərhal əvvəl, tez ardıcıllıqla baş verən hərəkəti təsvir edir. Hekayələrdə və təsvirlərdə çox işlənir. Azərbaycancada burada çox vaxt «-araq», «-anda» və ya «-ıb» deyirik.
2Səbəb bildirən -ing
Cümlənin əvvəlindəki -ing birləşməsi çox vaxt niyə sualına cavab verir. Burada being + sifət və ya isim çox işlənir. Bu istifadə bir az rəsmidir və daha çox yazıda rast gəlinir. Azərbaycancadakı «-dığı üçün» burada -ing ilə deyilə bilər.
3Bağlayıcıdan sonra: while waiting, after leaving, when asked
Zaman mənasını aydın etmək üçün bağlayıcını saxlayın: while, when, after, before, since + -ing. after, before və since sözlərindən sonra -ing forması ön sözdən sonra gəlir, B1-19 dərsində öyrəndiyiniz kimi. Məchul məna üçün when + üçüncü forma işlədin: when asked = when he was asked.
4Daha əvvəlki hərəkət üçün having + üçüncü forma
Birinci hərəkətin əsas hərəkətdən əvvəl bitdiyini aydın göstərmək üçün having + üçüncü forma işlədin. Bu, çox vaxt səbəbi də bildirir. After + -ing oxşar mənadadır. Azərbaycancadakı «-ıb» («bitirib») burada çox yaxşı uyğun gəlir.
5Eyni mübtəda qaydası
Feili bağlama birləşməsinin gizli mübtədası baş cümlənin mübtədasıdır. Mübtədalar fərqlidirsə, tam budaq cümlə işlədin. Azərbaycancada bu qayda yoxdur, ona görə burada xüsusilə diqqətli olun.
Bir neçə sabit ifadə istisnadır və mübtəda tələb etmir: generally speaking, judging by…, considering…. «Asılı qalan» feili bağlamalar (dangling participles) C1-07 dərsində daha ətraflı öyrədilir.
Tez-tez edilən səhvlər
Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər
1. Fərqli mübtədalar: «Qapını açanda pişik qaçdı». Azərbaycancada «-anda», «-ıb», «-araq» birləşməsinin öz mübtədası ola bilər. İngiliscədə isə feili bağlama birləşməsi mübtədanı baş cümlədən götürür. Mübtədalar fərqlidirsə, tam budaq cümlə işlədin və ya baş cümlənin mübtədasını dəyişin.
2. «Dəvət edəndə» → when inviting. Danışıqda məchul mənanı çox vaxt məlum formada, mübtədasız deyirik: «Toya dəvət edəndə Aysel gələ bilməyəcəyini dedi». Aysel dəvət edən deyil, dəvət olunandır. İngiliscədə burada when + üçüncü forma lazımdır.
3. «-ıb» → üçüncü forma tək. «İşi bitirib evə getdi» cümləsindəki «-ıb» keçmiş forma kimi görünür, ona görə ingiliscədə tək üçüncü forma qoyulur. Məlum mənada daha əvvəlki hərəkət üçün having + üçüncü forma lazımdır.
Qarışdırmayın
Feili bağlama birləşməsi və qısaldılmış təyin budaq cümləsi — Qısaldılmış budaq cümlə ismi təsvir edir və düz ondan sonra gəlir (B2-09). Feili bağlama birləşməsi isə zərf kimi işləyir və bütöv hərəkət haqqında danışır: nə vaxt və ya niyə. Azərbaycancada da fərq var: «oturan qadın» (feili sifət) və «oturub» (feili bağlama).
doing və having done — Sadə -ing forması eyni vaxtı və ya tez ardıcıllığı bildirir. Having done birinci hərəkətin ikincidən əvvəl bitdiyini vurğulayır.
Cümlənin əvvəlində məchul mənalı feili bağlama (Built in 1850, …), inkar feili bağlama (Not knowing what to do, …), nəticə bildirən birləşmə (…, leaving thousands without power) və with + obyekt + feili bağlama C1-07 dərsində öyrədilir.
Yazılış və tələffüz
- Cümlənin əvvəlindəki feili bağlama birləşməsindən sonra vergül qoyun: Feeling tired, she…
- -ing yazılışı adi qaydalara tabedir: make → making, stop → stopping, lie → lying. A1-22 dərsinə baxın.
- Feili bağlama birləşməsinin əvvəlində having heç vaxt qısaldılmır: Having finished…
- having /ˈhævɪŋ/: ilk sait /æ/ azərbaycan dilindəki ə səsinə yaxındır, h səsi də sizin üçün çətin deyil. Sondakı /ŋ/ səsi isə azərbaycan dilində yoxdur: dilin arxası yumşaq damağa qalxır, hava burundan çıxır, ayrıca «q» səsi deyilmir.
- Danışıqda cümlənin əvvəlindəki feili bağlama birləşməsi ayrıca qrup kimi deyilir, vergüldə qısa fasilə olur: Feeling tired | she went to bed. Fasilədən əvvəl səs adətən bir az qalxır.
Qızıl qayda
Feili bağlama birləşməsi mübtədanı baş cümlədən götürür, ona görə həmin mübtədanın hərəkəti həqiqətən etdiyinə əmin olun. -ing = eyni vaxt və ya səbəb; having + üçüncü forma = daha əvvəl bitib; when + üçüncü forma = məchul məna. Azərbaycancadakı kimi fərqli mübtədalarla işlətməyin: onda tam budaq cümlə lazımdır.
Tapşırıqlar
A. Quruluş
Cümlələri feili bağlama birləşməsi ilə yenidən yazın və ya tamamlayın.
-
Feili bağlama ilə yenidən yazın: Because she felt nervous, she practised her speech again.
-
Feili bağlama ilə yenidən yazın: After he had read the email, he called his boss.
-
Feili bağlama ilə yenidən yazın: As I was walking home, I saw an accident.
-
Tamamlayın: Since (start) this job, I've learned a lot.
-
Tamamlayın: Before (leave) the house, check that the windows are closed.
-
when + üçüncü forma ilə yenidən yazın: When she was asked about her plans, she just smiled.
B. Məna
Düzgün formanı seçin və ya cavab verin.
-
Düzgün cavabı seçin: … his keys the day before, he had to call a locksmith.
-
Düzgün cavabı seçin: When … for his opinion, he said he didn't have one.
-
Düzgün cavabı seçin: … a vegetarian, Tom didn't eat the burgers.
-
"Knowing the area well, she didn't need a map" cümləsində feili bağlama birləşməsi nə bildirir? …
-
"Having packed his bags, he called a taxi" cümləsində əvvəl nə baş verdi?
C. Səhvi tapın
Hər cümlədə bir səhv var və ya cümlə düzgündür. Düzəldilmiş cümləni yazın və ya correct yazın.
-
Arriving at the hotel, the room wasn't ready.
-
After finish dinner, we went for a walk.
-
While waiting for the bus, I listened to a podcast.
-
Since move to Berlin, she has learned to cycle everywhere.
D. Mətndə
Mötərizədəki feilin düzgün formasını yazın.
16 (wake) up late on Monday, Jake jumped out of bed. 17 (realise) he had no time for breakfast, he grabbed an apple and ran to the station. While 18 (wait) for the train, he checked his email. 19 (read) the first message, he laughed: the meeting had been moved to Tuesday. When 20 (ask) later why he looked so tired, he just said, "Don't ask."
E. Sizin növbəniz
Özünüz haqqında ingiliscə yazın.
-
Səhər adətiniz haqqında while + -ing və ya before + -ing ilə bir cümlə yazın.
-
Bir işi bitirdikdən sonra nə etdiyiniz haqqında having + üçüncü forma ilə bir cümlə yazın.holiday (UK) = vacation (US)
F. Qarışıq təkrar
Əvvəlki dərsləri təkrarlayın.
-
B2-09 Reduced Relative Clauses azərbaycanca: the man standing there, the car stolen, the first to arrive The man (stand) next to the door is our new teacher.
-
B1-19 Gerund azərbaycanca: -ing mübtəda kimi və ön sözlərdən sonra (before leaving, look forward to seeing) I'm looking forward to (see) you.
-
B2-08 Non-Defining Relative Clauses azərbaycanca: vergüllə əlavə məlumat, which və of whom We visited Rome, we ate the best pizza of our lives.
-
B2-04 I Wish + Past Perfect azərbaycanca: keçmişə peşmançılıq, wish + would və regret I wish I (not spend) so much money last month.
Cavablar
A. Quruluş
- Feeling nervous, she practised her speech again. / Being nervous, she practised her speech again.
- Having read the email, he called his boss. / After reading the email, he called his boss.
- Walking home, I saw an accident. / While walking home, I saw an accident.
- starting
- leaving
- When asked about her plans, she just smiled.
B. Məna
- Having lost
- asked
- Being
- reason
- He packed his bags.
C. Səhvi tapın
- Arriving at the hotel, we found that the room wasn't ready. / Arriving at the hotel, we found the room wasn't ready. / When we arrived at the hotel, the room wasn't ready.
- After finishing dinner, we went for a walk. / After we finished dinner, we went for a walk. / After we had finished dinner, we went for a walk.
- ✓ While waiting for the bus, I listened to a podcast.
- Since moving to Berlin, she has learned to cycle everywhere. / Since she moved to Berlin, she has learned to cycle everywhere.
D. Mətndə
- Waking / Having woken
- Realising
- waiting
- Having read / Reading
- asked
E. Sizin növbəniz
- While having breakfast, I usually listen to the news.
- Having finished my exams, I went on holiday with my friends.
F. Qarışıq təkrar
- standing
- seeing
- where
- hadn't spent
