Unless, as long as, in case og even if: skilyrði á ensku án if
Unless, As Long As, In Case: Beyond If
Á þessari síðu
Markmið
Eftir þessa kennslustund geturðu tjáð skilyrði nákvæmar en með if einu saman: undantekningu með unless, strangt skilyrði með as long as / provided (that) / on condition that, varúðarráðstöfun með in case, „það skiptir ekki máli“ með even if og viðvörun með otherwise / or (else).
Aðalatriðið
If er eins og fjölnota skrúfjárn. Það vinnur mörg verk: það segir „þetta fer eftir hinu“. En það segir ekki hvernig hlutirnir tveir tengjast.
Tengiorðin í þessari kennslustund eru sérverkfærin sem hanga á verkstæðisveggnum við hliðina á því. Hvert þeirra bætir við nákvæmum blæbrigðum:
- unless nefnir einu undantekninguna: We'll eat outside unless it rains.
- as long as / provided nefnir eina skilyrðið sem verður að uppfylla: You can borrow it as long as you're careful.
- in case nefnir áhættu, svo þú bregst við strax, til öryggis: Take a coat in case it gets cold.
- even if segir að skilyrðið breyti engu: I'll go even if it rains.
- otherwise / or (else) nefnir slæmu afleiðinguna ef þú gerir ekkert: Hurry, or we'll miss the train.
Góðu fréttirnar: reglurnar um tíðir eru þær sömu og með if (A2-27, B1-06). Á eftir tengiorðinu notarðu nútíð um framtíðina – ekki will.
Íslenska og enska
Íslenskan á sér samsvörun við flest þessara tengiorða, og þau passa vel. „Nema“ er unless, og eins og unless felur það neitunina í sér: „Ég geng í vinnuna nema það rigni“ – I'll walk to work unless it's raining, hvorugt með „ekki“. „Svo framarlega sem“, „bara ef“ og „að því tilskildu að“ eru as long as / provided; „með því skilyrði að“ er on condition that. „Annars“ er otherwise / or (else). Og eins og á íslensku notum við nútíð um framtíðina á eftir „nema“, „ef“ og „þótt“ – hér er þetta eins.
Gildrurnar eru á þremur stöðum. Í fyrsta lagi nær íslenska „þótt / þó að“ yfir bæði even if (eitthvað sem gæti gerst: „Ég fer þótt það rigni á morgun“) og even though (staðreynd: „Hún kláraði hlaupið þótt hún hefði meitt sig“). Á ensku eru þetta tvö ólík orð. Í öðru lagi segjum við „til öryggis“ eða „til vonar og vara“, og það er auðvelt að þýða orð fyrir orð. Á ensku er það in case + setning, eða just in case aftast. Og við segjum oft bara „ef“ um varúðarráðstöfun („Taktu peysu ef það kólnar“), en á ensku merkir if „aðeins ef það gerist“. Í þriðja lagi merkir íslenska „annars“ líka „en hvað um það“ eða „heyrðu“ („Annars, hvernig var ferðin?“). Enska otherwise merkir aðeins „ef ekki, þá…“.
| Íslenska | Enska | Hvað er ólíkt? |
|---|---|---|
| Ég geng í vinnuna nema það rigni. | I'll walk to work unless it's raining. | neitunin er í orðinu – hér er þetta eins |
| Þú mátt fá hjólið lánað svo framarlega sem þú skilar því fyrir sex. | You can borrow my bike as long as you bring it back by six. | eina skilyrðið → as long as |
| Leigusalinn samþykkti að lækka leiguna með því skilyrði að við yrðum í tvö ár. | The landlord agreed to lower the rent on condition that we stayed for two years. | formlegt → on condition that |
| Taktu regnhlíf til öryggis. | Take an umbrella in case it rains. | varúðarráðstöfun → in case + setning |
| Ég tek með mér aukahleðslutæki til vonar og vara. | I'll bring a spare charger, just in case. | „til vonar og vara“ aftast → just in case |
| Jafnvel þótt þú biðjist afsökunar fyrirgefur hún þér ekki. | Even if you apologise, she won't forgive you. | mögulegt → even if |
| Hún kláraði hlaupið þótt hún hefði meitt sig á ökkla. | She finished the race even though she had hurt her ankle. | staðreynd → even though |
| Hladdu símann núna, annars verður hann rafmagnslaus á leiðinni. | Charge your phone now, otherwise it'll die during the trip. | viðvörun → otherwise; afleiðing í framtíð → will |
Í stuttu máli: „nema“ → unless; „svo framarlega sem“ → as long as; „til öryggis“ → (just) in case; „þótt“ um það sem gæti gerst → even if, um staðreynd → even though; „annars“ sem viðvörun → otherwise / or.
Form
Yfirlit
| Tengiorð | Merking | Mynstur | Dæmi |
|---|---|---|---|
| unless | nema; ef … ekki | unless + (venjulega) jákvæð sögn | Unless you hurry, you'll be late. |
| as long as / so long as | aðeins ef, svo framarlega sem | + nútíð um framtíðina | As long as you text me, you can stay out. |
| provided (that) / providing (that) | aðeins ef (formlegra) | + nútíð um framtíðina | Provided (that) the weather is fine, we'll sail. |
| on condition that | aðeins ef (formlegt: samningar, reglur) | + nútíð um framtíðina | You can use the photo on condition that you credit me. |
| in case | til öryggis, því … gæti gerst | + nútíð (ekki will); á eftir sögn í þátíð: þátíð | Bring snacks in case you get hungry. |
| even if | skiptir ekki máli hvort … | sömu tíðir og með if | I'll finish it even if it takes all night. |
| even though | þótt (sterkara) – þetta er staðreynd | + staðreynd | She went to work even though she was ill. |
| otherwise / or (else) | ef ekki, þá … (viðvörun) | fyrirmæli / fullyrðing + otherwise / or + afleiðing | Leave now, or you'll miss the bus. |
Tíðir á eftir tengiorðinu
| Aðstæður | Á eftir tengiorðinu | Aðalsetning | Dæmi |
|---|---|---|---|
| raunveruleg framtíð | Present Simple | will / can / boðháttur | Unless it rains, we'll eat outside. |
| ímynduð nútíð / framtíð | Past Simple | would / could | I wouldn't go unless I had to. |
| fortíð (varúðarráðstöfun) | Past Simple | Past Simple | I took a map in case I got lost. |
Staða og kommur
- unless, as long as, provided, in case, even if geta byrjað setningu (komma á eftir aukasetningunni) eða staðið í miðjunni (venjulega engin komma).
- otherwise byrjar nýja setningu eða setningarhluta: Write it down. Otherwise, you'll forget. Það getur líka komið á eftir kommu eða semíkommu.
- or (else) tengir tvo setningarhluta: Be quiet, or else you'll wake the baby.
Notkun
1Unless = nema / ef … ekki
Unless kynnir einu aðstæðurnar þar sem niðurstaðan kemur ekki. Af því að unless felur neitunina í sér er sögnin á eftir því venjulega jákvæð. Íslenska „nema“ virkar eins.
Notaðu if … not, ekki unless, þegar niðurstaðan er viðbrögð við því að eitthvað gerist ekki, og í spurningum: I'll be upset if she doesn't come. What will you do if the bus doesn't come?
2As long as, provided (that), on condition that = aðeins ef
Þessi tengiorð gera skilyrðið strangt: niðurstaðan kemur aðeins ef skilyrðið er uppfyllt, og sá sem talar gefur oft leyfi eða gerir samkomulag. As long as / so long as er hlutlaust til óformlegt; provided (that) / providing (that) er formlegra; on condition that er formlegt og dæmigert í samningum og reglum.
3In case = til öryggis
In case skýrir af hverju við gerum eitthvað núna: af því að eitthvað gæti gerst seinna. Við gerum það hvort sem það gerist eða ekki. Um framtíðina notarðu nútíð (ekki will), á eftir aðalsetningu í þátíð notarðu þátíð.
In case of + nafnorð er annað: það er formleg leið til að segja „ef það verður…“, á skiltum og tilkynningum. In case of fire, do not use the lifts. (= ef eldur kemur upp)
4Even if og even though
Even if = hvort sem það gerist eða ekki, niðurstaðan er sú sama. Skilyrðið er mögulegt eða ímyndað. Even though = although, en sterkara, og upplýsingarnar eru staðreynd. (Um although, sjá B1-26.) Á íslensku segjum við „þótt“ eða „þó að“ í báðum tilvikum.
5Otherwise og or (else) – viðvörun
Notaðu otherwise eða or (else) á eftir fyrirmælum eða fullyrðingu til að segja hvað gerist ef þeim er ekki fylgt. Or else hljómar sterkara, og eitt og sér í lok setningar getur það hljómað eins og hótun.
Otherwise með ímyndaðri afleiðingu í fortíð (I'm glad you called; otherwise I'd have waited all day) er í C1-04.
Algengar villur
Gildrur fyrir íslenskumælandi
1. „þótt hún þurfi að vaka“ → even though um það sem gæti gerst. Á íslensku dugar „þótt“ eða „þó að“ bæði um staðreyndir og um það sem gæti gerst. Orðabókin gefur oft even though. En even though á aðeins við staðreynd. Um eitthvað sem gæti gerst – oft í framtíðinni – er það even if.
2. „til öryggis“, „til vonar og vara“ → for safety, for security. Á íslensku segjum við „Ég tek vasaljós með til öryggis“ eða „til vonar og vara“. Bein þýðing gefur for safety, sem hljómar eins og verið sé að tala um öryggisbúnað. Á ensku er það just in case aftast, eða in case + setning.
3. „Annars, hvernig gekk…?“ → Otherwise. Á íslensku notum við „annars“ líka til að skipta um umræðuefni: „Annars, hvernig gekk í prófinu?“ Enska otherwise merkir aðeins „ef ekki, þá…“ eða „að öðru leyti“. Til að skipta um umræðuefni segir enskan by the way eða anyway.
Ekki rugla saman
in case og if – Með if gerirðu eitthvað aðeins ef atburðurinn gerist. Með in case gerirðu það áður, til öryggis. (Skilyrðissetningar: sjá A2-27, B1-06.)
even if og even though – möguleiki og staðreynd.
unless og if … not – oftast sama merking, en if … not er eðlilega valið með tilfinningum, spurningum og niðurstöðum sem ráðast af því að eitthvað gerist ekki.
Um ímyndanir með suppose / supposing / what if, sjá B2-21. Formleg og falin skilyrði (should you need…, but for…, given…) eru í C1-03 og C1-04.
Stafsetning og framburður
- in case er alltaf tvö orð. Just in case er algengt fast orðasamband aftast í setningu.
- provided og providing eru bæði rétt; sleppa má that á eftir báðum.
- unless /ənˈles/ – áherslan er á seinna atkvæðinu, fyrra sérhljóðið er veikt /ə/. Á íslensku er áherslan alltaf á fyrsta atkvæði; hér þarf hún að færast.
- provided /prəˈvaɪdɪd/ – áherslan er á vi. Fyrsta sérhljóðið er veikt /ə/; v og d eru rödduð. Enskt r er ekki sveiflað eins og íslenskt r.
- otherwise /ˈʌðəwaɪz/ (UK), /ˈʌðərwaɪz/ (US) – áherslan er á fyrsta atkvæðinu, eins og á íslensku. /ð/ þekkirðu úr „ð“ – hér stendur það inni í orðinu, eins og í „maður“. /w/ með kringdum vörum; í lokin raddað /z/ sem „suðar eins og býfluga“, ekki íslenskt s.
- Í or else er áherslan á else; or er veikt: Be careful, or else.
Gullna reglan
Veldu tengiorðið eftir merkingunni: unless = nema / ef … ekki; as long as / provided = aðeins ef; in case = til öryggis; even if = skiptir ekki máli hvort; otherwise / or (else) = ef ekki, þá kemur þessi afleiðing. Á eftir þessum tengiorðum notarðu nútíð um framtíðina, ekki will. „Þótt“ um það sem gæti gerst er even if, um staðreynd even though.
Æfingar
A. Form
Fylltu í setningarnar með réttri mynd eða skrifaðu þær upp á nýtt.
-
Fylltu í eyðuna með réttri mynd: Take a sandwich in case you (get) hungry.
-
Fylltu í eyðuna: I won't go ___ you come with me. …
-
Fylltu í eyðuna með réttri mynd: We'll start the meeting at nine provided everyone (arrive) on time.
-
Fylltu í eyðuna: She left early ___ the traffic was bad. …
-
Skrifaðu upp á nýtt með unless: If you don't leave now, you'll miss the bus.
-
Skrifaðu upp á nýtt með otherwise: Set an alarm. If you don't, you'll oversleep.
B. Merking
Veldu rétta svarið.
-
Veldu rétta svarið: I'm going to the concert … I have to go alone.
-
Veldu rétta svarið: He went to the party … he was exhausted.
-
Veldu rétta svarið: Write down the address … you forget it.
-
Veldu rétta svarið: You can come to the meeting … you don't interrupt.
-
Veldu formlegri kostinn fyrir leigusamning: The flat is rented … no pets are kept.flat (UK) = apartment (US)
-
Veldu rétta svarið: I'll be disappointed .
C. Finndu villuna
Í hverri setningu er ein villa eða setningin er rétt. Skrifaðu leiðréttu setninguna eða skrifaðu correct.
-
Unless you don't study, you won't pass.
-
Pack some water in case you will get thirsty.
-
Even though it rains tomorrow, the match will go ahead.
-
You can stay out late as long as you text me.
D. Í samhengi
Fylltu í eyðurnar í samtalinu. Notaðu as long as, even if, in case, otherwise eða unless.
Mia: We're leaving at six tomorrow. Set your alarm, 17 you'll oversleep.
Leo: Fine. Should I bring a raincoat?
Mia: Yes, bring one 18 the weather changes. It often does in the mountains.
Leo: And what if it's raining when we wake up?
Mia: We'll still go, 19 it's a storm. A bit of rain is fine.
Leo: OK. Can my brother come too?
Mia: Sure, 20 he can walk fifteen kilometres!
Leo: He can. He'll come 21 he's tired after work.
E. Spreyttu þig
Skrifaðu á ensku.
-
Skrifaðu um tvo hluti sem þú ert alltaf með á þér og af hverju. Notaðu in case.
-
Skrifaðu reglu fyrir einhvern sem fær eitthvað lánað hjá þér. Notaðu as long as eða provided.
-
Skrifaðu um eitt sem þú myndir aldrei gera. Notaðu even if.
F. Blönduð upprifjun
Rifjaðu upp efni fyrri kennslustunda.
-
A2-27 Zero og first conditional: skilyrðissetningar með if á ensku When she (arrive), I'll call you.
-
B1-06 Second conditional: If I had…, I would… útskýrt á íslensku If I (have) more time, I'd learn to play the piano.
-
B1-26 Although, despite og however á ensku: að tjá andstæðu ___ the rain, we went for a walk. …
-
B2-02 Blandaðar skilyrðissetningar (mixed conditionals) útskýrðar á íslensku If I had saved more money last year, I (be) on holiday now.holiday (UK) = vacation (US)
Svör
A. Form
- get
- unless
- arrives
- in case
- Unless you leave now, you'll miss the bus. / You'll miss the bus unless you leave now.
- Set an alarm. Otherwise, you'll oversleep. / Set an alarm, otherwise you'll oversleep.
B. Merking
- even if
- even though
- in case
- as long as
- on condition that
- if she doesn't call
C. Finndu villuna
- Unless you study, you won't pass. / If you don't study, you won't pass.
- Pack some water in case you get thirsty.
- Even if it rains tomorrow, the match will go ahead.
- ✓ You can stay out late as long as you text me.
D. Í samhengi
- otherwise / or / or else
- in case / just in case
- unless
- as long as / so long as / provided / providing / provided that / providing that
- even if / even though
E. Spreyttu þig
- I always carry a power bank in case my phone dies. I keep a pen in my bag in case I need to sign something.
- You can borrow my car as long as you fill up the tank before you bring it back.
- I would never go skydiving, even if someone paid me a lot of money.
F. Blönduð upprifjun
- arrives / has arrived
- had
- Despite
- would be / could be / might be
