Zero og first conditional: skilyrðissetningar með if á ensku
Zero and First Conditional
Á þessari síðu
Markmið
Eftir þessa kennslustund geturðu talað um það sem gerist alltaf þegar eitthvað annað gerist og um raunverulega möguleika í framtíðinni. Til þess þarftu if og unless og tímaorð eins og when, as soon as, before, after og until.
Aðalatriðið
Skilyrðissetning hefur tvo hluta: skilyrðið (if-hlutann) og afleiðinguna (aðalsetninguna). Hugsaðu þér tvo dómínókubba: ef sá fyrri fellur, fellur sá seinni líka.
Stundum gerist það í hvert skipti, eins og náttúrulögmál: If you heat ice, it melts. Það er skilyrðissetning af tegund 0 (zero conditional), og í báðum hlutum er Present Simple (einföld nútíð), af því að þetta er alltaf satt.
Stundum horfum við á eina raunverulega stöðu í framtíðinni: If it rains tomorrow, we'll stay at home. Það er skilyrðissetning af tegund 1 (first conditional). Rigningin er möguleg, og afleiðingin veltur á henni.
Aðalrökin eru þessi. If-hlutinn er fyrri kubburinn: við ímyndum okkur að hann sé þegar orðinn satt. Þess vegna er Present Simple á eftir if, líka um framtíðina. Framtíðin fer í afleiðinguna: will. Sama regla gildir á eftir when, as soon as, before, after og until.
Íslenska og enska
Góðu fréttirnar eru tvær. Í fyrsta lagi notum við líka nútíð á eftir „ef“ og „þegar“: „Ef það rignir á morgun…“, „Þegar ég kem heim…“. Villan If it will rain er því ekki dæmigerð fyrir okkur. Í öðru lagi gerir íslenskan greinarmun á „ef“ (kannski) og „þegar“ (víst) – nákvæmlega eins og if og when. Og „nema“ er unless, „fyrr en“ er until.
Munurinn liggur í aðalsetningunni. Í fyrsta lagi er afleiðingin oft í nútíð á íslensku („…höldum við veisluna inni“), en á ensku þarf framtíðarafleiðing will. Í öðru lagi orðaröðin: þegar if-hlutinn stendur fremst kemur sögnin strax á eftir honum á íslensku („Ef það rignir verðum við inni“). Á ensku kemur frumlagið fyrst: If it rains, we'll stay in. Í þriðja lagi tengiorðin: „eftir að“ er bara after, og „áður en“ bara before – án that.
Um almenn sannindi segjum við oft „maður“ eða notum þolmynd: „Ef vatn er hitað…“. Á ensku er eðlilegasta frumlagið you: If you heat water…
| Íslenska | Enska | Hvað er ólíkt? |
|---|---|---|
| Ef vatn er hitað upp í 100 gráður sýður það. | If you heat water to 100 degrees, it boils. | almenn sannindi: frumlagið you |
| Ef það rignir á morgun höldum við veisluna inni. | If it rains tomorrow, we'll have the party inside. | if-hluti í nútíð – hér er þetta eins; afleiðing: frumlag + will |
| Ég sendi þér myndirnar þegar ég kem heim. | I'll send you the photos when I get home. | víst: „þegar“ → when – hér er þetta eins |
| Ef ég hitti Tom læt ég hann fá lykilinn. | If I see Tom, I'll give him the key. | kannski: „ef“ → if – hér er þetta eins |
| Ég fer ekki nema þú komir með mér. | I won't go unless you come with me. | „nema“ → unless; á eftir því jákvæð sögn |
| Borðum eftir að krakkarnir eru farnir að sofa. | Let's have dinner after the kids go to bed. | „eftir að“ → after, ekkert that |
| Um leið og búðin opnar kaupi ég miðana. | As soon as the shop opens, I'll buy the tickets. | nútíð á eftir tímaorðinu – hér er þetta eins |
| Þegar ég er búinn með þennan tölvupóst hringi ég í þig. | When I've finished this email, I'll call you. | lokið: „er búinn með“ → Present Perfect |
Í stuttu máli: á eftir „ef“ og „þegar“ notarðu nútíð á báðum málum, en í framtíðarafleiðingu þarf enskan will – og frumlagið kemur á undan sögninni: If it rains, we'll stay in.
Form
Tegund 0 – almenn sannindi og staðreyndir
| If-hluti | Aðalsetning |
|---|---|
| If + Present Simple, | Present Simple |
| If you mix red and blue, | you get purple. |
Tegund 1 – raunverulegur möguleiki í framtíðinni
| If-hluti | Aðalsetning |
|---|---|
| If + Present Simple, | will / won't + grunnmynd |
| If you study hard, | you'll pass. |
| If + Present Simple, | can / might / should + grunnmynd |
| If it stops raining, | we can go out. |
| If + Present Simple, | boðháttur |
| If you see Anna, | say hello from me. |
Röð og komma
| Röð | Komma? | Dæmi |
|---|---|---|
| If-hlutinn fremst | yfirleitt já | If I'm late, start without me. |
| Aðalsetningin fremst | nei | Start without me if I'm late. |
Unless = if … not
| Með if … not | Með unless |
|---|---|
| If you don't hurry, you'll miss the bus. | Unless you hurry, you'll miss the bus. |
Tímasetningar um framtíðina – sama regla: nútíð á eftir tímaorðinu, will í hinum hlutanum
| Tímaorð | Dæmi |
|---|---|
| when | I'll call you when I get home. |
| as soon as | As soon as the film ends, we'll leave. |
| before | Turn off the lights before you go out. |
| after | After she finishes school, she'll travel. |
| until | Wait here until I come back. |
| when / as soon as + Present Perfect | I'll call you when I've finished. |
Notkun
1Tegund 0 – staðreyndir og almenn sannindi
Notaðu if + Present Simple, Present Simple um það sem er alltaf eða yfirleitt satt: vísindi, venjur, hvernig hlutir virka. Hér þýðir if næstum það sama og when eða every time.
2Tegund 1 – raunverulegir möguleikar í framtíðinni
Notaðu if + Present Simple, will + grunnmynd um mögulega stöðu í framtíðinni og líklega afleiðingu hennar. Á íslensku er afleiðingin oft í nútíð, en á ensku þarf will.
3Önnur form í afleiðingunni – can, might, should, boðháttur
Í afleiðingunni getur líka staðið can, might, should eða boðháttur (fyrirmæli eins og Call me!).
4Ekkert will í if-hlutanum
Jafnvel þegar merkingin er framtíð er yfirleitt Present Simple í if-hlutanum. Will fer í afleiðinguna. (Í kurteislegum beiðnum geturðu heyrt if + will í merkingunni „ef þú ert til í það“: If you'll wait here, I'll get the manager. Það er sérstök notkun.)
5Unless
Unless þýðir if … not – „nema“ eða „ef … ekki“. Á eftir unless er sögnin yfirleitt jákvæð, eins og á eftir „nema“.
6Tímasetningar um framtíðina – when, as soon as, before, after, until
Á eftir þessum tímaorðum notarðu Present Simple um framtíðina, alveg eins og á eftir if. If = kannski gerist það; when = ég er viss um að það gerist. Á íslensku er það „ef“ og „þegar“.
7Present Perfect á eftir when, as soon as, after, until
Ef þú vilt sýna að fyrri athöfninni sé alveg lokið á undan þeirri seinni geturðu notað Present Perfect (enska núliðin tíð) á eftir tímaorðinu. Oft passar Present Simple líka. Á íslensku segjum við hér gjarnan „er búinn að“ eða „er búinn með“.
Algengar villur
Gildrur fyrir íslenskumælandi
1. „Ef ferjan fellur niður, gistum við…“ → If…, stay we…. Á íslensku kemur sögnin strax á eftir ef-hlutanum þegar hann stendur fremst: „Ef ferjan fellur niður gistum við eina nótt enn“, „Þegar búðin opnar kaupi ég miðana“. Á ensku er if-hlutinn eins og formáli, og aðalsetningin byrjar á frumlaginu: If…, we'll stay…. Annars hljómar setningin eins og spurning – eða er einfaldlega röng.
2. „Ef leikurinn fer í framlengingu, missum við af strætó“ → nútíð í afleiðingunni. Á íslensku er afleiðingin oftast í nútíð: „Ef leikurinn fer í framlengingu í kvöld missum við af síðasta strætó.“ Á ensku hljómar nútíð í aðalsetningunni eins og vani eða áætlun. Um framtíðarafleiðingu þarf will.
3. „eftir að“, „áður en“ → after that, before that. Á íslensku eru tímaorðin oft tvö orð: „eftir að gestirnir eru farnir“, „áður en við leggjum af stað“. Bein þýðing gefur after that the guests…, en á ensku er after that atviksliður („svo“, „eftir það“), ekki tengiorð. Á undan setningu stendur after eða before eitt sér.
Ekki rugla saman
Tegund 0 og tegund 1 – Tegund 0 = alltaf satt (nútíð + nútíð). Tegund 1 = ein ákveðin staða í framtíðinni (nútíð + will). Á íslensku geta báðar verið í nútíð.
if og when – If = gæti gerst. When = gerist örugglega, við bíðum bara eftir réttum tíma. Á íslensku: „ef“ og „þegar“ – hér er þetta eins.
Tegund 1 og tegund 2 – Um ímyndaðar eða ólíklegar aðstæður notar enskan if + Past Simple, would: If I won the lottery, I'd buy a boat. Sjá B1-06. Orðasambandið in case (varúðarráðstöfun) er í B2-03.
Stafsetning og framburður
- I'll, you'll, we'll eru venjuleg í tali. I'll /aɪl/ hljómar eins og aisle og isle. l-ið í lokin er „dökkt“: aftari hluti tungunnar lyftist aðeins upp.
- won't /wəʊnt/ (UK), /woʊnt/ (US) – ekki rugla því saman við want /wɒnt/ (UK), /wɑːnt/ (US). Bæði byrja á /w/: settu stút á varirnar og láttu tennurnar ekki snerta vörina.
- Hrynjandi: þegar if-hlutinn er fremst fer röddin yfirleitt aðeins upp, og stutt hlé kemur á undan afleiðingunni: If it rains… we'll stay in.
- unless er með áherslu á seinna atkvæðinu: /ənˈles/ – „un-LESS“. Á íslensku er áherslan alltaf á fyrsta atkvæði, svo hún vill fara þangað.
- Clause (setningarliður, setning) er orðahópur með eigið frumlag og sögn: if it rains er ein setning, we'll stay in önnur.
Gullna reglan
Á eftir if, unless, when, as soon as, before, after og until notarðu nútíð (Present Simple, eða Present Perfect um það sem er lokið) – líka um framtíðina. Will fer yfirleitt bara í afleiðinguna. Og þegar if-hlutinn er fremst byrjar aðalsetningin á frumlaginu: If it rains, we'll…
Æfingar
A. Form
Settu sögnina í svigunum í rétta mynd. Í afleiðingunni notarðu will / won't.
-
If you (heat) butter, it melts.
-
If it (be) sunny tomorrow, we'll go to the beach.
-
If you don't hurry, you (miss) the bus.
-
I'll text you as soon as I (land).
-
When I (finish) this email, I'll make dinner.
-
Umorðaðu með unless: If you don't leave now, you'll be late.
B. Merking
Veldu rétta svarið.
-
Veldu rétta svarið: … I get home tonight, I'll have a shower.
-
Kannski hittirðu Tom í veislunni, en þú ert ekki viss. Veldu rétta svarið: … I see him, I'll give him your message.
-
Veldu rétta svarið: … you have a ticket, you can't go in.
-
Tegund 0 eða tegund 1 (zero eða first)? If you mix red and white, you get pink.
-
Veldu rétta svarið: … here until you come back.
C. Finndu villuna
Í hverri setningu er ein villa eða setningin er rétt. Skrifaðu leiðréttu setninguna eða skrifaðu correct.
-
If she will come, I'll be happy.
-
Wait here until I will come back.
-
If he don't call, I'll call him.
-
I'll call you when I've finished.
D. Í samhengi
Fylltu í eyðurnar í samtalinu.
Ana: What will you do if it 16 (rain) at the campsite?
Ben: If it rains, we 17 (will / go) to the museum in town.
Ana: Good idea. And book soon! 18 you book early, there won't be any places left.
Ben: I know. I'll book as soon as I 19 (get) paid on Friday.
Ana: And send me a photo when you 20 (arrive)!
E. Spreyttu þig
Skrifaðu á ensku um þig og venjur þínar.
-
Ljúktu við setninguna um þig: If the weather is nice this weekend, …
-
Skrifaðu eina staðreynd um þig með skilyrðissetningu af tegund 0.
F. Blönduð upprifjun
Rifjaðu upp efni fyrri kennslustunda.
-
A2-04 Will og shall: ákvarðanir, loforð og spár á ensku I think she (pass) the exam.
-
A2-22 May, might og could: hvernig á að segja „kannski“ á ensku I'm not sure. I (come) later. Notaðu might.
-
A2-05 Framtíð á ensku: will, going to, Present Continuous eða Present Simple? My train (leave) at 7.15 tomorrow morning. It's on the timetable.leaves = most natural for a timetable
Svör
A. Form
- heat
- is
- 'll miss / will miss
- land / 've landed / have landed
- finish / 've finished / have finished
- Unless you leave now, you'll be late. / You'll be late unless you leave now.
B. Merking
- When
- If
- Unless
- zero
- I'll wait
C. Finndu villuna
- If she comes, I'll be happy.
- Wait here until I come back.
- If he doesn't call, I'll call him.
- ✓ I'll call you when I've finished.
D. Í samhengi
- rains
- 'll go / will go
- Unless
- get
- arrive / 've arrived / have arrived
E. Spreyttu þig
- If the weather is nice this weekend, I'll go for a long walk.
- If I don't sleep enough, I get a headache.
F. Blönduð upprifjun
- 'll pass / will pass / 's going to pass / is going to pass
- might come
- leaves / is leaving / will leave
