SlowingoMálfræði
A2 29 / 38

Zero og first conditional: skilyrðissetningar með if á ensku

Zero and First Conditional

Á þessari síðu
  1. Markmið
  2. Aðalatriðið
  3. Íslenska og enska
  4. Form
  5. Notkun
  6. Algengar villur
  7. Gildrur fyrir íslenskumælandi
  8. Ekki rugla saman
  9. Stafsetning og framburður
  10. Gullna reglan
  11. Æfingar

Markmið

Eftir þessa kennslustund geturðu talað um það sem gerist alltaf þegar eitthvað annað gerist og um raunverulega möguleika í framtíðinni. Til þess þarftu if og unless og tímaorð eins og when, as soon as, before, after og until.

Aðalatriðið

Skilyrðissetning hefur tvo hluta: skilyrðið (if-hlutann) og afleiðinguna (aðalsetninguna). Hugsaðu þér tvo dómínókubba: ef sá fyrri fellur, fellur sá seinni líka.

Stundum gerist það í hvert skipti, eins og náttúrulögmál: If you heat ice, it melts. Það er skilyrðissetning af tegund 0 (zero conditional), og í báðum hlutum er Present Simple (einföld nútíð), af því að þetta er alltaf satt.

Stundum horfum við á eina raunverulega stöðu í framtíðinni: If it rains tomorrow, we'll stay at home. Það er skilyrðissetning af tegund 1 (first conditional). Rigningin er möguleg, og afleiðingin veltur á henni.

Aðalrökin eru þessi. If-hlutinn er fyrri kubburinn: við ímyndum okkur að hann sé þegar orðinn satt. Þess vegna er Present Simple á eftir if, líka um framtíðina. Framtíðin fer í afleiðinguna: will. Sama regla gildir á eftir when, as soon as, before, after og until.

Íslenska og enska

Góðu fréttirnar eru tvær. Í fyrsta lagi notum við líka nútíð á eftir „ef“ og „þegar“: „Ef það rignir á morgun…“, „Þegar ég kem heim…“. Villan If it will rain er því ekki dæmigerð fyrir okkur. Í öðru lagi gerir íslenskan greinarmun á „ef“ (kannski) og „þegar“ (víst) – nákvæmlega eins og if og when. Og „nema“ er unless, „fyrr en“ er until.

Munurinn liggur í aðalsetningunni. Í fyrsta lagi er afleiðingin oft í nútíð á íslensku („…höldum við veisluna inni“), en á ensku þarf framtíðarafleiðing will. Í öðru lagi orðaröðin: þegar if-hlutinn stendur fremst kemur sögnin strax á eftir honum á íslensku („Ef það rignir verðum við inni“). Á ensku kemur frumlagið fyrst: If it rains, we'll stay in. Í þriðja lagi tengiorðin: „eftir að“ er bara after, og „áður en“ bara before – án that.

Um almenn sannindi segjum við oft „maður“ eða notum þolmynd: „Ef vatn er hitað…“. Á ensku er eðlilegasta frumlagið you: If you heat water…

ÍslenskaEnskaHvað er ólíkt?
Ef vatn er hitað upp í 100 gráður sýður það.If you heat water to 100 degrees, it boils.almenn sannindi: frumlagið you
Ef það rignir á morgun höldum við veisluna inni.If it rains tomorrow, we'll have the party inside.if-hluti í nútíð – hér er þetta eins; afleiðing: frumlag + will
Ég sendi þér myndirnar þegar ég kem heim.I'll send you the photos when I get home.víst: „þegar“ → when – hér er þetta eins
Ef ég hitti Tom læt ég hann fá lykilinn.If I see Tom, I'll give him the key.kannski: „ef“ → if – hér er þetta eins
Ég fer ekki nema þú komir með mér.I won't go unless you come with me.„nema“ → unless; á eftir því jákvæð sögn
Borðum eftir að krakkarnir eru farnir að sofa.Let's have dinner after the kids go to bed.„eftir að“ → after, ekkert that
Um leið og búðin opnar kaupi ég miðana.As soon as the shop opens, I'll buy the tickets.nútíð á eftir tímaorðinu – hér er þetta eins
Þegar ég er búinn með þennan tölvupóst hringi ég í þig.When I've finished this email, I'll call you.lokið: „er búinn með“ → Present Perfect

Í stuttu máli: á eftir „ef“ og „þegar“ notarðu nútíð á báðum málum, en í framtíðarafleiðingu þarf enskan will – og frumlagið kemur á undan sögninni: If it rains, we'll stay in.

Form

Tegund 0 – almenn sannindi og staðreyndir

If-hlutiAðalsetning
If + Present Simple,Present Simple
If you mix red and blue,you get purple.

Tegund 1 – raunverulegur möguleiki í framtíðinni

If-hlutiAðalsetning
If + Present Simple,will / won't + grunnmynd
If you study hard,you'll pass.
If + Present Simple,can / might / should + grunnmynd
If it stops raining,we can go out.
If + Present Simple,boðháttur
If you see Anna,say hello from me.

Röð og komma

RöðKomma?Dæmi
If-hlutinn fremstyfirleitt jáIf I'm late, start without me.
Aðalsetningin fremstneiStart without me if I'm late.

Unless = if … not

Með if … notMeð unless
If you don't hurry, you'll miss the bus.Unless you hurry, you'll miss the bus.

Tímasetningar um framtíðina – sama regla: nútíð á eftir tímaorðinu, will í hinum hlutanum

TímaorðDæmi
whenI'll call you when I get home.
as soon asAs soon as the film ends, we'll leave.
beforeTurn off the lights before you go out.
afterAfter she finishes school, she'll travel.
untilWait here until I come back.
when / as soon as + Present PerfectI'll call you when I've finished.

Notkun

1Tegund 0 – staðreyndir og almenn sannindi

Notaðu if + Present Simple, Present Simple um það sem er alltaf eða yfirleitt satt: vísindi, venjur, hvernig hlutir virka. Hér þýðir if næstum það sama og when eða every time.

If you heat water to 100 degrees, it boils.
Ef vatn er hitað upp í 100 gráður sýður það.
á íslensku þolmynd, á ensku you
If I drink coffee after six, I can't sleep.
Ef ég drekk kaffi eftir klukkan sex get ég ekki sofnað.
venja mín; á ensku I can't, ekki „can I“
Plants die if they don't get enough light.
Plöntur deyja ef þær fá ekki nóg ljós.
aðalsetningin fremst: engin komma
If you press this button, the screen turns off.
Ef þú ýtir á þennan takka slokknar á skjánum.
hvernig hlutur virkar

2Tegund 1 – raunverulegir möguleikar í framtíðinni

Notaðu if + Present Simple, will + grunnmynd um mögulega stöðu í framtíðinni og líklega afleiðingu hennar. Á íslensku er afleiðingin oft í nútíð, en á ensku þarf will.

If it rains tomorrow, we'll have the party inside.
Ef það rignir á morgun höldum við veisluna inni.
á íslensku nútíð, á ensku we'll
If you leave now, you'll catch the train.
Ef þú ferð núna nærðu lestinni.
afleiðing → will
She won't be happy if you forget her birthday.
Hún verður ekki ánægð ef þú gleymir afmælinu hennar.
won't + grunnmynd
What will you do if you don't get the job?
Hvað ætlarðu að gera ef þú færð ekki starfið?
spurning: what will you do
If we don't book soon, there won't be any seats left.
Ef við bókum ekki fljótlega verða engin sæti eftir.
there won't be

3Önnur form í afleiðingunni – can, might, should, boðháttur

Í afleiðingunni getur líka staðið can, might, should eða boðháttur (fyrirmæli eins og Call me!).

If you're free on Saturday, we can go for a walk.
Ef þú ert laus á laugardaginn getum við farið í göngutúr.
can
If the traffic is bad, I might be a bit late.
Ef umferðin er slæm verð ég kannski aðeins seinn.
might
If you don't feel better tomorrow, you should see a doctor.
Ef þér líður ekki betur á morgun ættirðu að fara til læknis.
should
If you have any questions, send me an email.
Ef þú ert með einhverjar spurningar skaltu senda mér tölvupóst.
boðháttur
Don't wait for me if I'm not there by eight.
Ekki bíða eftir mér ef ég er ekki komin klukkan átta.
aðalsetningin fremst: engin komma

4Ekkert will í if-hlutanum

Jafnvel þegar merkingin er framtíð er yfirleitt Present Simple í if-hlutanum. Will fer í afleiðinguna. (Í kurteislegum beiðnum geturðu heyrt if + will í merkingunni „ef þú ert til í það“: If you'll wait here, I'll get the manager. Það er sérstök notkun.)

If he calls, I'll tell him.
Ef hann hringir segi ég honum það.
ekki „If he will call“
If the weather is nice, we'll eat outside.
Ef veðrið er gott borðum við úti.
á íslensku „borðum við“, á ensku we'll eat
If you need help, call me.
Ef þig vantar hjálp, hringdu í mig.
boðháttur

5Unless

Unless þýðir if … not – „nema“ eða „ef … ekki“. Á eftir unless er sögnin yfirleitt jákvæð, eins og á eftir „nema“.

Unless you hurry, you'll be late.
Ef þú flýtir þér ekki verðurðu of sein.
= If you don't hurry
I won't go unless you come with me.
Ég fer ekki nema þú komir með mér.
„nema“ → unless + jákvæð sögn
You can't enter the building unless you have a pass.
Þú kemst ekki inn í bygginguna nema þú sért með aðgangskort.
„nema þú sért með“ → unless you have

6Tímasetningar um framtíðina – when, as soon as, before, after, until

Á eftir þessum tímaorðum notarðu Present Simple um framtíðina, alveg eins og á eftir if. If = kannski gerist það; when = ég er viss um að það gerist. Á íslensku er það „ef“ og „þegar“.

I'll send you the photos when I get home.
Ég sendi þér myndirnar þegar ég kem heim.
víst: „þegar“ → when
As soon as the shop opens, I'll buy the tickets.
Um leið og búðin opnar kaupi ég miðana.
„um leið og“ → as soon as
Let's have dinner after the kids go to bed.
Borðum kvöldmat eftir að krakkarnir eru farnir að sofa.
„eftir að“ → after + Present Simple
Don't open the oven until the cake is ready.
Ekki opna ofninn fyrr en kakan er tilbúin.
„fyrr en“ → until + Present Simple
Before you leave, please check the windows.
Áður en þú ferð skaltu athuga gluggana.
„áður en“ → before

7Present Perfect á eftir when, as soon as, after, until

Ef þú vilt sýna að fyrri athöfninni sé alveg lokið á undan þeirri seinni geturðu notað Present Perfect (enska núliðin tíð) á eftir tímaorðinu. Oft passar Present Simple líka. Á íslensku segjum við hér gjarnan „er búinn að“ eða „er búinn með“.

When I've finished this email, I'll call you.
Þegar ég er búinn með þennan tölvupóst hringi ég í þig.
„er búinn með“ → I've finished
As soon as I've saved some money, I'll buy a new bike.
Um leið og ég er búin að safna mér smá pening kaupi ég nýtt hjól.
lokið á undan hinni athöfninni
You can go out after you've done your homework.
Þú mátt fara út þegar þú ert búinn að læra heima.
homework er óteljanlegt
Don't leave until you've signed the form.
Ekki fara fyrr en þú ert búinn að skrifa undir eyðublaðið.
until + Present Perfect

Algengar villur

❌If it will rain, we'll stay in.
✅If it rains, we'll stay in.
Ekkert will í if-hlutanum.
❌I'll call you when I will arrive.
✅I'll call you when I arrive.
Á eftir when / as soon as / until kemur nútíð.
❌We'll wait until he will come.
✅We'll wait until he comes.
Á eftir until kemur nútíð.
❌If she call me, I'll answer.
✅If she calls me, I'll answer.
Present Simple: he / she / it + -s.
❌As soon as I will have finished, I'll call you.
✅As soon as I've finished, I'll call you.
Á eftir tímaorðinu notarðu Present Perfect, ekki will have.
⚠️Unless you don't hurry, you'll be late.
✅Unless you hurry, you'll be late.
Málfræðilega rétt, en merkingin er röng: unless þýðir þegar „ef … ekki“, svo setningin segir hið gagnstæða.
⚠️Unless you have a ticket, you can go in.
✅Unless you have a ticket, you can't go in.
Gættu að merkingunni: = If you don't have a ticket, you can't go in.

Gildrur fyrir íslenskumælandi

1. „Ef ferjan fellur niður, gistum við…“ → If…, stay we…. Á íslensku kemur sögnin strax á eftir ef-hlutanum þegar hann stendur fremst: „Ef ferjan fellur niður gistum við eina nótt enn“, „Þegar búðin opnar kaupi ég miðana“. Á ensku er if-hlutinn eins og formáli, og aðalsetningin byrjar á frumlaginu: If…, we'll stay…. Annars hljómar setningin eins og spurning – eða er einfaldlega röng.

❌If the ferry from Landeyjahofn is cancelled tomorrow because of the waves, stay we one more night in Vestmannaeyjar with Grandma.
✅If the ferry from Landeyjahofn is cancelled tomorrow because of the waves, we'll stay one more night in Vestmannaeyjar with Grandma.
á eftir if-hlutanum: frumlag + will
❌As soon as the ski lift in Hlidarfjall opens on Saturday, go we straight up to the top with the kids.
✅As soon as the ski lift in Hlidarfjall opens on Saturday, we'll go straight up to the top with the kids.
á eftir as soon as-hlutanum: frumlag + will

2. „Ef leikurinn fer í framlengingu, missum við af strætó“ → nútíð í afleiðingunni. Á íslensku er afleiðingin oftast í nútíð: „Ef leikurinn fer í framlengingu í kvöld missum við af síðasta strætó.“ Á ensku hljómar nútíð í aðalsetningunni eins og vani eða áætlun. Um framtíðarafleiðingu þarf will.

⚠️Einar, if the match in Keflavik goes to extra time tonight, we miss the last bus to Hafnarfjordur and have to pay for a taxi.
✅Einar, if the match in Keflavik goes to extra time tonight, we'll miss the last bus to Hafnarfjordur and have to pay for a taxi.
Málfræðilega rétt, en nútíðin hljómar eins og vani; afleiðing í framtíð → we'll miss

3. „eftir að“, „áður en“ → after that, before that. Á íslensku eru tímaorðin oft tvö orð: „eftir að gestirnir eru farnir“, „áður en við leggjum af stað“. Bein þýðing gefur after that the guests…, en á ensku er after that atviksliður („svo“, „eftir það“), ekki tengiorð. Á undan setningu stendur after eða before eitt sér.

❌We'll clean the whole flat and take out the bottles after that the guests from the graduation party have gone home.
✅We'll clean the whole flat and take out the bottles after the guests from the graduation party have gone home.
„eftir að“ → after

Ekki rugla saman

Tegund 0 og tegund 1 – Tegund 0 = alltaf satt (nútíð + nútíð). Tegund 1 = ein ákveðin staða í framtíðinni (nútíð + will). Á íslensku geta báðar verið í nútíð.

If I eat too much, I feel sick.
Ef ég borða of mikið verður mér illt.
alltaf
If I eat all this cake, I'll feel sick.
Ef ég borða alla þessa köku verður mér illt.
í þetta skipti, í framtíðinni; íslenska setningin er eins

if og when – If = gæti gerst. When = gerist örugglega, við bíðum bara eftir réttum tíma. Á íslensku: „ef“ og „þegar“ – hér er þetta eins.

If I see Tom, I'll give him the key.
Ef ég hitti Tom læt ég hann fá lykilinn.
kannski hitti ég hann
When I see Tom tonight, I'll give him the key.
Þegar ég hitti Tom í kvöld læt ég hann fá lykilinn.
ég veit að ég hitti hann

Tegund 1 og tegund 2 – Um ímyndaðar eða ólíklegar aðstæður notar enskan if + Past Simple, would: If I won the lottery, I'd buy a boat. Sjá B1-06. Orðasambandið in case (varúðarráðstöfun) er í B2-03.

Stafsetning og framburður

  • I'll, you'll, we'll eru venjuleg í tali. I'll /aɪl/ hljómar eins og aisle og isle. l-ið í lokin er „dökkt“: aftari hluti tungunnar lyftist aðeins upp.
  • won't /wəʊnt/ (UK), /woʊnt/ (US) – ekki rugla því saman við want /wɒnt/ (UK), /wɑːnt/ (US). Bæði byrja á /w/: settu stút á varirnar og láttu tennurnar ekki snerta vörina.
  • Hrynjandi: þegar if-hlutinn er fremst fer röddin yfirleitt aðeins upp, og stutt hlé kemur á undan afleiðingunni: If it rains… we'll stay in.
  • unless er með áherslu á seinna atkvæðinu: /ənˈles/ – „un-LESS“. Á íslensku er áherslan alltaf á fyrsta atkvæði, svo hún vill fara þangað.
  • Clause (setningarliður, setning) er orðahópur með eigið frumlag og sögn: if it rains er ein setning, we'll stay in önnur.

Gullna reglan

Á eftir if, unless, when, as soon as, before, after og until notarðu nútíð (Present Simple, eða Present Perfect um það sem er lokið) – líka um framtíðina. Will fer yfirleitt bara í afleiðinguna. Og þegar if-hlutinn er fremst byrjar aðalsetningin á frumlaginu: If it rains, we'll…

Æfingar

A. Form

Settu sögnina í svigunum í rétta mynd. Í afleiðingunni notarðu will / won't.

  1. If you (heat) butter, it melts.
  2. If it (be) sunny tomorrow, we'll go to the beach.
  3. If you don't hurry, you (miss) the bus.
  4. I'll text you as soon as I (land).
  5. When I (finish) this email, I'll make dinner.
  6. Umorðaðu með unless: If you don't leave now, you'll be late.

B. Merking

Veldu rétta svarið.

  1. Veldu rétta svarið: … I get home tonight, I'll have a shower.
  2. Kannski hittirðu Tom í veislunni, en þú ert ekki viss. Veldu rétta svarið: … I see him, I'll give him your message.
  3. Veldu rétta svarið: … you have a ticket, you can't go in.
  4. Tegund 0 eða tegund 1 (zero eða first)? If you mix red and white, you get pink.
  5. Veldu rétta svarið: … here until you come back.

C. Finndu villuna

Í hverri setningu er ein villa eða setningin er rétt. Skrifaðu leiðréttu setninguna eða skrifaðu correct.

  1. If she will come, I'll be happy.
  2. Wait here until I will come back.
  3. If he don't call, I'll call him.
  4. I'll call you when I've finished.

D. Í samhengi

Fylltu í eyðurnar í samtalinu.

Weekend plans
Ana: What will you do if it 16 (rain) at the campsite?
Ben: If it rains, we 17 (will / go) to the museum in town.
Ana: Good idea. And book soon! 18 you book early, there won't be any places left.
Ben: I know. I'll book as soon as I 19 (get) paid on Friday.
Ana: And send me a photo when you 20 (arrive)!

E. Spreyttu þig

Skrifaðu á ensku um þig og venjur þínar.

  1. Ljúktu við setninguna um þig: If the weather is nice this weekend, …
  2. Skrifaðu eina staðreynd um þig með skilyrðissetningu af tegund 0.

F. Blönduð upprifjun

Rifjaðu upp efni fyrri kennslustunda.

  1. A2-04 Will og shall: ákvarðanir, loforð og spár á ensku
    I think she (pass) the exam.
  2. A2-22 May, might og could: hvernig á að segja „kannski“ á ensku
    I'm not sure. I (come) later. Notaðu might.
  3. A2-05 Framtíð á ensku: will, going to, Present Continuous eða Present Simple?
    My train (leave) at 7.15 tomorrow morning. It's on the timetable.
Svör

A. Form

  1. heat
  2. is
  3. 'll miss / will miss
  4. land / 've landed / have landed
  5. finish / 've finished / have finished
  6. Unless you leave now, you'll be late. / You'll be late unless you leave now.

B. Merking

  1. When
  2. If
  3. Unless
  4. zero
  5. I'll wait

C. Finndu villuna

  1. If she comes, I'll be happy.
  2. Wait here until I come back.
  3. If he doesn't call, I'll call him.
  4. ✓ I'll call you when I've finished.

D. Í samhengi

  1. rains
  2. 'll go / will go
  3. Unless
  4. get
  5. arrive / 've arrived / have arrived

E. Spreyttu þig

  1. If the weather is nice this weekend, I'll go for a long walk.
  2. If I don't sleep enough, I get a headache.

F. Blönduð upprifjun

  1. 'll pass / will pass / 's going to pass / is going to pass
  2. might come
  3. leaves / is leaving / will leave
Android appLærðu á ferðinni Google Play