To Be (am, is, are) ქართულად: როდის am, როდის is და როდის are
To Be: am / is / are
ამ გვერდზე
მიზანი
ამ გაკვეთილის შემდეგ ინგლისურად შეძლებთ თქვათ, ვინ არის ადამიანი, რა პროფესიისაა, საიდან არის, რამდენი წლისაა, როგორ გრძნობს თავს და სად იმყოფება. ამისთვის დაგჭირდებათ am, is და are.
მთავარი იდეა
ინგლისურ თხრობით წინადადებას ზმნა სჭირდება. ზოგჯერ კი არანაირი მოქმედება არ ხდება: არავინ დარბის, არავინ ჭამს და არავინ მუშაობს. უბრალოდ გვინდა ვთქვათ, ვინ არის ვინმე, როგორია ან სად არის. ინგლისურს ამ დროსაც სჭირდება ზმნა – და ეს ზმნაა be („ყოფნა“).
წარმოიდგინეთ, რომ be ხიდია. ერთ ნაპირზე ადამიანი ან საგანია, მეორეზე – ინფორმაცია მის შესახებ. She – is – a doctor. ხიდის გარეშე წინადადება მდინარეში ვარდება: „She a doctor“ ინგლისური წინადადება არ არის.
აწმყოში be-ს სამი ფორმა აქვს: am, is და are. რომელს გამოიყენებთ, ამას ზმნის წინ მდგომი ქვემდებარე წყვეტს. ისწავლეთ ეს სამი წყვილი და პირველივე დღიდან ასობით წინადადებას ააწყობთ.
ქართული და ინგლისური
კარგი ამბავი: აქ ქართული და ინგლისური ერთნაირად მუშაობს. ქართულშიც გვაქვს ზმნა „ყოფნა“ – „ვარ“, „ხარ“, „არის“, ხშირად მოკლე -ა სახით: „ის ექიმია“, „ოთახი პატარაა“, „მშობლები სახლში არიან“. ამიტომ ქართულად მოლაპარაკეებს ხიდი იშვიათად ავიწყდებათ. სირთულეები სხვაგანაა.
პირველი: ქართულ ზმნას თავად აქვს პირის ნიშანი („ვართ“ – ჩვენ, „არიან“ – ისინი), ამიტომ ნაცვალსახელს ხშირად ვტოვებთ: „დაღლილია“, „ქუთაისიდან ვართ“. ამინდზე, დროსა და კვირის დღეზე კი ქვემდებარე საერთოდ არ გვაქვს: „ცივა“, „გვიანია“, „ორშაბათია“, „სამი საათია“. ინგლისურ წინადადებას ქვემდებარე ყოველთვის სჭირდება: She's tired. It's cold. მეორე: ქართულში არტიკლები არ არის, ამიტომ პროფესიის წინ ადვილად იკარგება a / an: „ინჟინერია“ → She's an engineer. მესამე: ქართულ „ის“-ს სქესი არ აქვს – ის შეიძლება იყოს კაცი, ქალი ან საგანი. ინგლისურში ადამიანზე უნდა აირჩიოთ he ან she, საგანზე – it. მეოთხე: ასაკსაც ქართულად „ყოფნით“ ვამბობთ („25 წლის ვარ“), მაგრამ ინგლისურში years მარტო არ დგას: ან მხოლოდ რიცხვი, ან years old. მეხუთე: „მშია“, „მცივა“, „მეშინია“ ქართულად ზმნებია, ინგლისურში კი be + ზედსართავი სახელი. და ბოლოს: რიცხვის შემდეგ ქართულში არსებითი სახელიც და ზმნაც მხოლობითშია („ორი და სტუდენტია“), ინგლისურში – მრავლობითში (two sisters are).
| ქართული | ინგლისური | რაშია განსხვავება? |
|---|---|---|
| ის ექიმია. | She is a doctor. | „-ა“ = is; ინგლისურს დამატებით სჭირდება a |
| დღეს დაღლილია. | She's tired today. | ქართულად „ის“ ხშირად გამოტოვებულია; ინგლისურში she აუცილებელია |
| ცივა. / ორშაბათია. | It's cold. / It's Monday. | ქართულ წინადადებაში ქვემდებარე არ არის; ინგლისურში არის it |
| სამი საათია. | It's three o'clock. | დროზეც ინგლისურში it is |
| ის (ნინო) / ის (გიორგი) / ის (ტელეფონი) | she / he / it | ქართულ „ის“-ს სქესი არ აქვს; ინგლისურში სამი სხვადასხვა სიტყვაა |
| 25 წლის ვარ. | I'm 25. / I'm 25 years old. | აქაც be, ოღონდ years მხოლოდ old-თან ერთად |
| მშია. / მცივა. | I'm hungry. / I'm cold. | ქართულად ერთი ზმნაა; ინგლისურში be + ზედსართავი სახელი |
| ჩემი ორი და სტუდენტია. | My two sisters are students. | რიცხვის შემდეგ ქართულად მხოლობითია; ინგლისურში მრავლობითი და are |
| სამსახურში ვარ. / სახლში ვარ. | I'm at work. / I'm at home. | „-ში“ აქ არის at, არა in |
| ვეთანხმები. | I agree. | აქ ერთნაირია: ორივე ენაში ეს ზმნაა, ამიტომ am არ გვჭირდება |
მოკლედ: ზმნა „ყოფნა“ ორივე ენაში გვაქვს, მაგრამ ინგლისურში ქვემდებარე არასოდეს გამოტოვოთ (I, he, she, it, they…), ადამიანზე აირჩიეთ he ან she, ხოლო ერთი ადამიანის პროფესიის წინ დასვით a / an.
ფორმა
პირის ნაცვალსახელები ქვემდებარის როლში (subject pronouns)
| ნაცვალსახელი | ქართულად | ვის ან რას აღნიშნავს? |
|---|---|---|
| I | მე | ვინც ლაპარაკობს (ყოველთვის დიდი ასოთი) |
| you | შენ, თქვენ | ვისაც ველაპარაკებით: ერთ ადამიანს ან რამდენიმეს; შენობითაც და თქვენობითაც |
| he | ის | ერთ მამაკაცს ან ბიჭს |
| she | ის | ერთ ქალს ან გოგონას |
| it | ის, ეს | ერთ საგანს, ერთ ცხოველს, ამინდს, დროს |
| we | ჩვენ | ვინც ლაპარაკობს + სხვები |
| they | ისინი | სხვა ადამიანებს ან საგნებს (მრავლობითი) |
Am / is / are
| ქვემდებარე | სრული ფორმა | შემოკლებული ფორმა (contraction) | ქართულად |
|---|---|---|---|
| I | I am | I'm | (მე) ვარ |
| you | you are | you're | (შენ) ხარ / (თქვენ) ხართ |
| he | he is | he's | (ის) არის, -ა |
| she | she is | she's | (ის) არის, -ა |
| it | it is | it's | (ის) არის, -ა |
| we | we are | we're | (ჩვენ) ვართ |
| they | they are | they're | (ისინი) არიან |
იგივე წესი მოქმედებს არსებით სახელებთანაც: ერთი ადამიანი ან საგანი → is (My brother is…, The car is…); ორი ან მეტი → are (My parents are…, The keys are…). ყურადღება მიაქციეთ რიცხვებს: ქართულად „ორი გასაღები ჩანთაშია“ – მხოლობითში, ინგლისურად კი two keys are.
სიტყვათა რიგი
| ქვემდებარე | be | ინფორმაცია |
|---|---|---|
| I | am | a student. |
| She | is | from Brazil. |
| They | are | at home. |
ქართულში სიტყვათა რიგი თავისუფალია და ზმნა ხშირად ბოლოს დგას: „ჩემი მშობლები სახლში არიან“ და „სახლში არიან ჩემი მშობლები“ – ორივე სწორია. ინგლისურში რიგი მყარია: ქვემდებარე, be, ინფორმაცია: My parents are at home.
გამოყენება
1ვინაობა და სახელები
be-თი ვამბობთ, ვინ არის ვინმე.
2პროფესიები
ერთი ადამიანის პროფესიის წინ ინგლისური სვამს a-ს ან an-ს. ქართულად უბრალოდ ვამბობთ „მასწავლებელი ვარ“, ამიტომ a / an ადვილად იკარგება. ორ ან მეტ ადამიანზე გამოიყენეთ მრავლობითი არტიკლის გარეშე.
3ეროვნება და წარმოშობა
გამოიყენეთ be + ეროვნება ან be + from + ქვეყანა / ქალაქი. ქართული -დან აქ არის from.
4ასაკი
ინგლისურში ასაკს be + რიცხვით (+ years old) ვამბობთ. Have აქ არ გამოიყენება. ქართულიც „ყოფნას“ იყენებს („25 წლის ვარ“), ოღონდ „წლის“ ერთი სიტყვაა, ინგლისურში კი ორი: years old. თუ years-ს იტყვით, old არ დაგავიწყდეთ; ან თქვით მხოლოდ რიცხვი. (რიცხვები: იხ. A1-04.)
5შეგრძნებები და ფიზიკური მდგომარეობა
სიტყვები hungry (მშიერი), thirsty (მწყურვალი), cold (ცივი; ადამიანზე – „მცივა“), hot (ცხელი; ადამიანზე – „მცხელა“), tired (დაღლილი) და afraid (შეშინებული; afraid of = მეშინია) ზედსართავი სახელებია, ამიტომ be-ს შემდეგ დგას. ქართულად ზოგჯერ ასევე ვამბობთ („დაღლილი ვარ“, „ბედნიერი ვარ“), მაგრამ ხშირად ერთ ზმნას ვიყენებთ: „მშია“, „მწყურია“, „მცივა“, „მეშინია“. ინგლისურში ყველა ეს არის be + ზედსართავი სახელი.
6აღწერა
be + ზედსართავი სახელით ადამიანებსა და საგნებს აღვწერთ. ინგლისური ზედსართავი სახელი მრავლობითში არ იცვლება: tall არის „მაღალიც“ და „მაღლებიც“.
7ადგილმდებარეობა
be + ადგილით ვამბობთ, სად არის ვინმე ან რამე. ქართული -ში ხშირად არის in, მაგრამ მყარ შესიტყვებებში – at: „სამსახურში“ არის at work, „სახლში“ – at home (the-ს გარეშე), „სადგურზე“ კი – at the station.
8It ამინდზე, დროსა და საგნებზე
ინგლისურ თხრობით წინადადებას ქვემდებარე სჭირდება მაშინაც, როცა რეალური „მოქმედი პირი“ არ არის. ასეთ დროს ქვემდებარეა it. ქართულად ვამბობთ „ცივა“, „ორშაბათია“, „სამი საათია“ – ქვემდებარის გარეშე, ინგლისურში კი it არ უნდა გამოგრჩეთ. საგანზეც ყოველთვის it ითქმის.
ხშირი შეცდომები
მახეები ქართულად მოლაპარაკეებისთვის
1. წინადადება ქვემდებარის გარეშე. ქართულად ქვემდებარეს ხშირად ვტოვებთ, რადგან ზმნა თავად გვიჩვენებს პირს: „ფეხბურთს ძალიან კარგად თამაშობს“, „უკვე გვიანია, სახლში წავიდეთ“. სიტყვასიტყვით თარგმნისას ინგლისური წინადადება ზმნით იწყება. ინგლისურში ქვემდებარე აუცილებელია: ადამიანზე he / she / they, ამინდზე, დროსა და სიტუაციაზე – it.
2. A / an-ის გარეშე. ქართულში არტიკლები არ არის, ამიტომ ვამბობთ „მამიდა არქიტექტორია, ბიძა კი – ტაქსის მძღოლი“ ან „თბილისი ლამაზი ქალაქია“. ინგლისურში ერთი ადამიანის ან საგნის წინ (თვლადი არსებითი სახელი მხოლობითში) დგას a ან an – ზედსართავი სახელის წინ, თუ ის არის.
3. „80 წლისანი არიან“ → are 80 years. ქართულიც ასაკს „ყოფნით“ ამბობს, ამიტომ be აქ იშვიათად გვავიწყდება. პრობლემა „წლის“ სიტყვაშია: ის ერთი სიტყვაა, ინგლისურში კი ორი – years old. Years მარტო არ დგას: თქვით ან მხოლოდ რიცხვი, ან მთლიანი years old.
4. He თუ she? ქართულ „ის“-ს სქესი არ აქვს, ამიტომ ლაპარაკისას he და she ხშირად ერევათ – განსაკუთრებით სწრაფ საუბარში. ინგლისურში კაცზე he ითქმის, ქალზე – she.
5. რიცხვი + მხოლობითი. ქართულად რიცხვის შემდეგ არსებითი სახელი და ზმნა მხოლობითშია: „ჩვენი ორი კატა უკვე მოხუცია“. ინგლისურში ორი და მეტი საგანი მრავლობითშია: არსებით სახელს -s ემატება, ზმნა კი are ხდება.
არ აგერიოთ
be თუ have – be გვეუბნება, ვინ ან როგორია ვინმე; have – რა აქვს ვინმეს. ქართულად შეგრძნებებს ხშირად ზმნით ვამბობთ („მშია“, „მწყურია“, „მეშინია“), ინგლისურში კი ეს არის I'm hungry, I'm thirsty, I'm afraid – არც have, არც ზმნა. იხ. A1-14.
it's თუ its – it's = it is; its = მისი (საგნის ან ცხოველის). იხ. A1-08.
be თუ მოქმედების ზმნები (action verbs) – როცა წინადადებაში მოქმედების ზმნაა, ის არის მთავარი ზმნა და be აღარ ემატება. იხ. A1-12.
მართლწერა და გამოთქმა
- შემოკლებულ ფორმაში (contraction) აპოსტროფი (') გამოტოვებული ასოს ადგილს იკავებს: I am → I'm, she is → she's, they are → they're.
- შემოკლებული ფორმები ჩვეულებრივია ზეპირ მეტყველებასა და არაფორმალურ წერაში. ფორმალურ ტექსტში სრული ფორმები გამოიყენეთ.
- I ყოველთვის დიდი ასოთი იწერება, წინადადების შუაშიც. დიდი ასოთი იწერება ეროვნების ზედსართავები, ენები და კვირის დღეები: I'm Canadian, Georgian food, It's Monday. ქართულ ანბანში დიდი ასოები არ არის, ამიტომ აქ ხშირად ვცდებით: „i'm“, „georgian“, „monday“.
- ინგლისური /h/ სიტყვებში he, his, happy მსუბუქი ამოსუნთქვაა, როგორც ქართული ჰ. ნუ წარმოთქვამთ ქართული ხ-ით: ხ ყელის უკანა ნაწილში ხახუნით წარმოითქმება, /h/ კი უბრალოდ ჰაერია.
- he's /hiːz/ და his /hɪz/ სხვადასხვა ხმოვანია. /iː/ გრძელი და დაჭიმულია, ტუჩები ღიმილივით გაწელილია; /ɪ/ მოკლეა, უფრო მოდუნებული და ოდნავ უფრო ღია, ვიდრე ქართული ი. ქართულს მხოლოდ ერთი ი აქვს, ამიტომ ეს განსხვავება ვარჯიშს მოითხოვს.
- am /æm/-ში ისეთი ხმოვანია, რომელიც ქართულში არ არის. პირი ფართოდ გააღეთ, როგორც ა-ზე, ენა კი წინ დაიჭირეთ, როგორც ე-ზე. ნუ იტყვით უბრალო ე-ს.
- they're, their და there ერთნაირად ჟღერს: /ðeə/ (UK), /ðer/ (US). ბგერა /ð/ ქართულში არ არის: ენის წვერი მსუბუქად მოათავსეთ კბილებს შორის და ხმა დაამატეთ. ნუ შეცვლით დ-თი ან ზ-თი. მხოლოდ they're ნიშნავს they are-ს.
- you're და your ხშირად ერთნაირად ჟღერს. მხოლოდ you're ნიშნავს you are-ს.
- სწრაფ მეტყველებაში are სუსტია: We are friends-ში ხმოვანი ნეიტრალურ /ə/-დ იქცევა – მოკლე, მოდუნებული ბგერა, პირი ოდნავ ღიაა, ენა მშვიდად დევს. ქართულად ყველა ხმოვანს სრულად ვამბობთ, ამიტომ სუსტ ფორმებს ვარჯიში სჭირდება. ინგლისური r ქართული რ-ივით არ ცახცახებს, ხოლო ბრიტანულ are-ში (/ɑː/) r საერთოდ არ ისმის.
- ინგლისური t და k მახვილიანი მარცვლის დასაწყისში (teacher, tired, cold) ქართულ თ-სა და ქ-ს ჰგავს – ჰაერის ნაკადით. ნუ იტყვით ტ-სა და კ-ს.
- არსებითი სახელის შემდეგ is მეტყველებასა და არაფორმალურ წერაში ხშირად მოკლდება: My name's Anna. The coffee's hot. თუ არსებითი სახელი სისინა ბგერით მთავრდება – /s/, /z/, /ʃ/, /tʃ/, /dʒ/ (მაგალითად, bus, box, church) – სრული ფორმა დაწერეთ: The bus is late.
ოქროს წესი
მოქმედების ზმნა არ გაქვთ და გინდათ ქვემდებარე დააკავშიროთ აღწერასთან, პროფესიასთან, ადგილთან ან ასაკთან? გამოიყენეთ be: I → am, he / she / it / ერთი საგანი → is, you / we / they / რამდენიმე საგანი → are. და ქვემდებარე არასოდეს გამოტოვოთ: სადაც ქართულად უბრალოდ „დაღლილია“ ან „ცივა“ ითქმის, ინგლისურში გჭირდებათ she's, it's და ა.შ.
სავარჯიშოები
A. ფორმა
ჩასვით be ზმნის სწორი ფორმა.
-
I a student.
-
My mother a nurse.
-
We from Mexico.
-
It hot today.
-
The books on the desk.
-
დაწერეთ შემოკლებული ფორმა: they are
B. მნიშვნელობა
აირჩიეთ სწორი ვარიანტი.
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: … Friday!
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: My parents … at home.
-
აირჩიეთ ასაკის შესახებ სწორი წინადადება: …
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: … a pilot.
C. იპოვეთ შეცდომა
ყოველ წინადადებაში ერთი შეცდომაა, ან წინადადება სწორია. დაწერეთ გასწორებული წინადადება ან დაწერეთ correct.
-
He 30 years old.
-
I have hungry.
-
She is doctor.
-
My brothers are tall.
D. კონტექსტში
შეავსეთ დიალოგში გამოტოვებული სიტყვები.
Lina: Hi! I 15 Lina. And he 16 my friend Tom.
Tom: Hello! We 17 from Dublin.
Ana: Nice to meet you. 18 cold in here!
Lina: Yes! And I 19 hungry. The food is over there.
E. თქვენი ჯერი
დაწერეთ ინგლისურად თქვენ შესახებ და მეგობრის შესახებ.
-
დაწერეთ სამი წინადადება თქვენ შესახებ: თქვენი სახელი, სამსახური ან სასწავლებელი და საიდან ხართ.
-
დაწერეთ ორი წინადადება მეგობარზე: რამდენი წლისაა და როგორ არის დღეს.
F. შერეული გამეორება
გაიმეორეთ წინა გაკვეთილი.
-
A1-01 ინგლისური წინადადების აგებულება: სიტყვათა რიგი (word order) ქართულად დაალაგეთ სიტყვები სწორი თანმიმდევრობით: happy / are / we
პასუხები
A. ფორმა
- am
- is
- are
- is
- are
- they're
B. მნიშვნელობა
- It's
- are
- I am 30.
- He's
C. იპოვეთ შეცდომა
- He is 30 years old. / He's 30 years old.
- I am hungry. / I'm hungry.
- She is a doctor. / She's a doctor.
- ✓ My brothers are tall.
D. კონტექსტში
- am / 'm
- is / 's
- are / 're
- It's / It is
- am / 'm
E. თქვენი ჯერი
- I'm Sara. I'm a student. I'm from Brazil.
- My friend Leo is 28. He's tired today.
F. შერეული გამეორება
- We are happy.
